Напісаць гэты артыкул мяне прымусілі ніжэй прыведзеныя каментары да артыкулаў на сайце http://nashaziamlia.org/. Чытачы, калі ласка, уважліва іх пачытайце і падумайце.

Галіна Арцёменка

“Ягорка” пракаментаваў артыкул “Ні рэжым, ні афіцыйная апазіцыя!” так (лістапад 8, 2011 ў 17:26):

“Вы, Астроўскі, пагарачыліся наконт аб`ектыўных інтарэсаў народа. Хто можа вызначыць дакладна гэты інтарэс? Высоцкі, Пачобут, Няхамес, мурашка-арцёменкі? Большасць народа пачувалася даволі камфортна амал’ да апошніх крызісных падзей… А нацыяналістычныя забабоны гэта як раз для вышей згаданых спадароў і спадарынь”.

“Яська-гаспадар” той жа артыкул пракаментаваў так (Лістапад 7, 2011 ў 19:29):

“Нацыя, эліта – пустаслоўе… Ну вот Высоцкі,Мурашка, Астроўскі, Высоцкі і Няхамес — саманазваная эліта? І далей што?”

“Дуглас” пасля артыкула “У завяршэньне папярэдняй тэмы” (лістапад 6, 2011 ў 16:07) напісаў:

“Сайт создавался Островским и его приятелями-националистами для создания руха, а не для комментариев падзей.
Ну и где Рух, спадары? Почему не создали?
Слабо признавать свои ошибки?

В этом раз на Дзяды в Минске в который раз вышла пара тысяч. Больше банально нет за спинами оппозиции.
В Лошицу сегодня КХП БНФ не смог больше привести 1 тысячи чел.
Спадар Островский, вот цена вашего фанатизма и прочих фанатиков национализма. Вместо того, чтобы искать согласия между разными по языку белорусами вы предпочти уйти в сектанство. Итого имеем:
— секта КХП БНФ имени Позняка
— секта ПБНФ имени Янукевича
— секта Борщевского-Вечерко-Ивашкевича (оргкомитет Руха)
— секта имени Островского.
— секта либералов ОГП имени Лебедько
— секта националистов имени Северинца – христиане-националисты
— секта социал-демократов Трусова, Гриба и прочих старых пердунов.

Короче, вы все хоть и профессора, кандидаты наук и прочие, но на поверку оказались редкостными дилетантами от политики и идиотами. А я ведь вас предупреждал на этом сайте несколько лет назад: не впадайте в ересь, не впадайте в радикальный белорусский национализм, не делите белорусов по признакам мовы, давайте искать пути к взаимодействию. Не захотели. Не захотели. Предпочли вместо этого забросать меня дерьмом. Предпочли с умалишенными типа чета Мурашко-Артеменко всех несогласных поливать помоями. Ну и чего вы добились за несколько лет в политике со своими эмигрантами Мурашко, прочими русофобами Бичами, спадар Островский?

А добились вы самоизоляции. На Западе вас не воспринимают.
Внутри страны у вас сподвижников нет. Так, горстка фанатиков.
На радио “Свабода” вас больше не кличут.
Рух вы не создали. И не создадите.

Что дальше, спадар Островский? Будете и дальше поливать всех несогласных отборным дерьмом? Поливать Россию, Польшу, Запад, белорусов? И чего вы этим добьетесь? Еще большей самоизоляции?
М-да, я ведь вас предупреждал: не повторяйте судьбу БНФ, не впадайте в радикальный национализм,он ведет к сектанству и проигрышу в политике. В общем думайте”.

(канец цытавання каментароў)

- — -

Я не ведаю  як іншыя людзі тут узгаданыя (на мой погляд яны проста дэмакраты),  а я сапраўды — нацыяналістка. Калі  раней я баялася гэтага слова, то сёння – не.

Чаму я гэтага не баюся?

Дык увесь свет нацыяналістычны. Кожная краіна свету створана па нацыянальнай прыкмеце: габрэямі – Ізраіль, французамі – Францыя, немцамі – Нямеччына, англічанамі – Англіі, японцамі – Японія, кітайцамі – Кітай і г.д.  Ёсць, вядома, яшчэ краіны-імперыі, дзе існуюць паняволеныя народы, але там перыядычна успыхваюць канфлікты — людзі змагаюцца за сваю свабоду і незалежнасць, за свае правы, за сваю будучыню. А там дзе аднанацыянальныя краіны, там такіх канфліктаў няма. Ня будуць жа, напрыклад, габрэі ісці вайной супраць габрэяў у сваім Ізраілі з-за нацыянальнай прычыны.

Акрамя таго, звычайна народы, якія вызваліліся ад каланіяльнага прыгнёту, пераходзяць у шэраг развіваючыхся народаў. Чаму? Дык пасля каланізатараў на заваяваных землях застаецца, як кажуць у народзе, “дух ды петух, ды курыныя яйкі”. Гэта значыць — нічога. Усё даводзіцца ствараць з нуля, ці амаль з нуля.

У свеце існуе ААН — Арганізацыя Аб’яднаных Нацый. У гэтай арганізацыі засядаюць адныя нацыяналісты, бо яны прадстаўляюць інтарэсы сваіх нацый. І ў гэтую арганізацыю уваходзяць практычна усе краіны свету нягледзячы на палітычны лад. Кожны прадстаўнік краіны ў ААН абараняе нацыянальныя інтарэсы – г.зн. інтарэсы свайго народа.

Сп. “Ягорка” запытаў: “Хто можа вызначыць дакладна гэты інтарэс? Высоцкі, Пачобут, Няхамес, мурашкі-арцёменкі?”

Сп. “Ягорка”, аб’ектыўныя нацыянальныя інтарэсы вызначаны ўжо даўным даўно такой аўтарытэтнай сусветнай арганізацыяй, як ААН, і пададзены для масавага карыстання ў выглядзе канвенцый і рэкамендацый, якія прымаюцца і падпісваюцца краінамі-удзельнікамі. Даўным даўно вызначаны такія паняцці як матэрыяльныя і духоўныя каштоўнасці народа, нацыянальныя тэрыторыі, прыкметы нацыі, умовы стварэння краіны, правы нацый, межы абароны нацыі і г.д.

А вось нейкі “Яська-гаспадар”, які разумнейшы за ўвесь белы свет, сцвярждае, што “Нацыя, эліта – пустаслоўе…”. Калі для “Яські-гаспадара” нацыя, эліта – гэта пустаслоўе, то для ўсяго свету наадварот — гэта вельмі сур’ёзна. Цікава было б даведацца, да якой нацыі належыць гэты разумнік? Ён жа ня з космасу з’явіўся?

У Беларусі таксама шмат рыторыкі з узгадваннем нацыянальнага: нацыянальны сход, нацыянальная бібліятэка, нацыянальны запаведнік, нацыянальны герой, нацыянальная кухня, нацыянальныя песні, танцы, касцюмы, сцяг, герб, нацыянальная кампанія, нацыянальная каманда і г.д. У нас існуе забарона толькі на такія паняцці,  як нацыянальная палітыка, нацыянальныя інтарэсы, нацыянальна-патрыятычная эліта, нацыянальная партыя, нацыянальная мова, культура, гісторыя, нацыянальныя кадры. Гэта значыць, што забараняецца ўсё палітычнае, духоўнае, ідэйнае. Чаму? Адказ элементарны: каб зрабіць нашу нацыю слабой, недзеяздольнай. Сённяшнія дэградацыя народа і крызіс ў краіне – запланаваны вынік такой палітыкі.

-

Сябрамі рэдакцыі сайта распрацавана сістэмная, навукова абгрунтаваная канцэпцыя аб’ектыўных нацыянальных інтарэсаў (гл. схему).

Гэта ёсць графічна-кібернетычная мадэль будучай беларускай дзяржавы з нашымі нацыянальнымі інтарэсамі (цалкам артыкул можна пабачыць тут: http://new.nashaziamlia.org/2009/08/2678/)

Як бачна, аб’ектыўныя нацыянальныя інтарэсы беларускага народа разбіты на 7 узроўняў:

1. Узровень этнічнай тэрыторыі беларускага народу,

2. Дэмаграфічны узровень,

3. Узровень матэрыяльнай вытворчасці,

4. Інфармацыйна-культурны узровень,

5. Палітычны узровень,

6. Ідэалагічны узровень,

7. Узровень узаемаадносін паміж дзяржавамі.

І вось у гэтым месцы чытач можа мяне запытаць: а дзе ж тут мае асабістыя інтарэсы?

Адказваю: даная канцэпцыя ўключае індывідуальныя інтарэсы чалавека. Кожны чалавек хоча смачна і карысна есці, мець добрае жыллё, адпачынак, здароў’е, не цяжка працаваць, мець сродкі для руху з месца на месца і г.д. Для гэтага патрэбна матэрыяльная база, сродкі матэрыяльнай вытворчасці. Да матэрыяльна-фінансаствараючай базы нацыі належыць зямля, нетры, вада, лясы, прадпрыемствы. Каб не застацца “на бабах”,усё  гэта патрэбна абараняць ад захопу чужынцамі. Каб краіна не памірала, а квітнела, патрэбны людзі — здаровыя, адукаваныя, культурныя, развітыя, незакамплексованыя. Каб абараніць аб’ектыўныя інтарэсы народа палітычная ўлада павінна знаходзіцца ў руках нацыянальна-патрыятычных сілаў, бо толькі яны абараняюць гэтыя інтарэсы (усе астатнія групы абараняюць абмяжаваныя інтарэсы).

Народ ня можа рухацца да лепшага без адукацыі і асветы, ня можа абараняцца без усведамлення сваіх нацыяльных інтарэсаў. А чалавек без усведамлення сваёй прыналежнасці да нацыі ператвараецца ў манкурта і служыць толькі свайму гаспадару. Што і адбываецца сёння ў РБ. Некаторыя служаць Лукашэнку, не разумеючы куды яго палітыка вяла і ўжо прывяла…

-

Чалавецтва за час свайго існавання паспрабала шмат ідэалагічных дактрын і ні адна з іх не прывяла да райскага жыцця: расізм, фашызм, камунізм, лібералізм, ісламізм, атэізм, хрысціянства, імперыялізм, каланіялізм і г.д. Усё гэта ня толькі не прывяло да прыстойнага жыцця, а, наадварот, стала прычынай крывавых падзей, у выніку якіх ахвярамі сталі міліёны ні ў чым не вінаватых людзей (у тым ліку і беларусаў).

Да ідэалогіі патрэбна ставіцца вельмі паважна і ўважліва. Бо на глебе ідэалогіі адбываецца разыходжанне поглядаў самых блізкіх родзічаў, што прыводзіць да грамадзянскай вайны. І тут варта адзначыць, што толькі адна ідэя жыве вечна – гэта нацыянальная. Бо яна — натуральная, захоўваецца на несвядомасным узроўні, на узроўні біялагічных інстынктаў. Дзе б чалавек ня жыў, а на радзіму да свайго народу яго цягне, як магнітам. Нават жывёл, птушак і тое цягне на радзіму. Ня цягне толькі тых, хто прайшоў спецыфічную апрацоўку, як манкурты, янычары, зомбі.

-

Каб абараняць свае нацыянальныя інтарэсы патрэбны дасканалы навуковы аналіз сітуацыі ўнутры краіны і вакол яе. Толькі на грунце такога аналізу магчыма зрабіць прагноз на будучыню, прыняць меры супраць шкодных дзеянняў, накіраваных супраць народа, папярэдзіць аб небяспецы. І галоўнае тут – аб’ектыўнасць, навуковасць, а ня пошук сяброў і ворагаў. Калі пад час аналізу будзе ўкліньвацца нешта яшчэ, ён страціць сваю абгрунтаванасць. Аналіз – гэта не крытыка, не “абліванне памыямі”. Гэта — канстатацыя фактаў, прагноз будучыні. Гэта матэрыял, на падмурку якога распрацоўваецца тактыка дзеянняў, якая вядзе да перамогі. Таму нельга блытаць навукова абгрунтаваны аналіз з прапагандай і лабіяваннем. Апошняе – гэта ўсяго толькі інструмант для дасягнення сваіх прыватных мэтаў. А вось адказ, што гэта за мэты у той ці іншай групы людзей, і дае навукова абгрунтаваны аналіз.

Мы сваіх мэтаў не хаваем. Наша мэта – зрабіць нашу нацыю высока адукаванай, культурнай, заможнай, шляхетнай, незалежнай, свабоднай, паважанай, годнай, абароненай, здаровай, а калі адным словам, то шчаслівай.

Таму цэнтральная частка нашай ідэалагічнай дактрыны – гэта абарона аб’ектыўных інтарэсаў беларуска-літвінскага народу (нічаго новага, увесь свет так робіць).

Ці ня ўтопія гэта? Безумоўна не. Бо іншыя народы дасягнулі вялікіх поспехаў менавіта на такім прыцыпе. Сказаць, што беларусы гэтага ня могуць дасягнуць, гэта значыць прызнаць беларусаў нейкай ніжэйшай расай. А гэта ўжо чысьцейшы расізм! Ці гатовы вы такое прызнаваць?

-

«Дуглас» піша: “На Западе вас не воспринимают. На радио “Свабода” вас больше не кличут”.

І гэта праўда. А цяпер падумайце: чаму нас нікуды ня клічыць? Ці не таму, што мы  перашкаджаем прасоўваць чужыя інтарэсы і абараняем аб’ектыўныя інтарэсы нашага народу? І яшчэ пытанне: а ці можна давяраць тым, хто аслеп, аглох і стаў нямым, калі ва ўпор не заўважае беларускі народ, яго праблемы?

Прычына ня ў тым, што нацыянальная ідэя састарэла. Прычына ў тым, што ў нас няма грошаў. А свой нацыянальна-патрыятычны бізнес не падтрымоўвае, бо яго… няма. Бізнэсоўцы ёсць. Але, хто яны?

Вось, напрыклад, “беларускія” даляровыя  мульціміліянеры:

Пефціяў Уладзімір (рускі) – капітал: 900 млн.дол.

Добкін Аркадзь — Узрост: 51 год. Офіс: Ларэнсвіль (Нью-Джэрсі,ЗША)/Менск.

Махато Бірэндра — Офіс: Нікосія(Кіпр)/Менск. У бізнэсе з 2001 г. (у РБ).

Курбанаў Рашад — Узрост: 45 гадоў. Офіс: Масква/Менск. У бізнэсе з 2005 г. (у РБ).

Амін Юссеф Недал — Офіс: Менск. У бізнэсе з 1994 г.

Абдо Абдо Ромео — Узрост: 36 гадоў. Офіс: Менск. У бізнэсе з 1997 г.

Ну, і хто з іх будзе рвацца падрымліваць беларусаў? Можа Махато Бірэнда? Ці Амін Юссеф Недал? Ці Абдо Абдо Ромео? Хто?

Большасць людзей ідуць да тых, хто дае грошы. Вядомы закон. А грошы даюць за тое, каб ты прапіхваў у Беларусі не інтарэсы «нейкіх там беларусаў», а інтарэсы заказчыкаў.

Хочаце служыць чужым інтарэсам – служыце, але і ведайце: гэта – здрада!..

Мне ніколі не шкода тых, хто хапаў гранты, лабіяваў чужыя інтарэсы, а сёння павержаны іншым драпежнікам. Мне шкада свой народ. Мне не шкада лібераста Раманчука, які праваліўся. Нават уздыхнула з палёгкай, што на аднаго здрадніка стала менш…

-

Сёння для беларусаў больш актуальныя такія тэмы: беларусафобія, рэйдарскі захоп Беларусі, этнацыд і генацыд беларусаў, манкурства, здрада, змова супраць беларусаў (а не “радикальный белорусский национализм”, як піша “Дуглас”). Але ж пра гэтыя суперзлачынствы ня кажа ніхто — ні ўлада, ні “апазыцыя”. Вось пра русафобію крычаць многія, а пра беларусафобію ўсе як у рот вады набралі. Чаму? А таму, што казаць на гэтыя тэмы вельмі небяспечна.

Нас пазбавілі права казаць пра гэта. Мы – беларусы – на меркаванне некаторых павінны падыхаць у жабрацтве, рабстве і… маўчаць. Бо мы — несвабодныя.

Мы павінны маўчаць,  калі у нас забіраюць нашы запрацаваныя грошы, калі у нас забіраюць нашы заводы, калі нас труцяць шкоднымі выкідамі, калі прымушаюць працаваць у небяспечных для здароўя і жыцця ўмовах, калі вымагаюць хабар, калі няма чаго есці. У нас толькі ёсць адно права “Арбайт махт!  Арбайт махт!”.

Вам нічога гэта не нагадвае?

Тыя, хто паразітычна выкарыстоўвае наш народ, узмацнілі меры ўласнай бяспекі. Улады ператвараюцца ў ваенную дыктатуру, у тыранію. Кіраўнікі абласцей становяцца генерал-губернатарамі, міліцыя і КГБ ня будуць несьці адказназнасці за забойствы і калечанне людзей. У ход пускаецца карная псіхіатрыя. Любы піск пра сваю жабрацкую долю будзе люта здушвацца.

Ну, і хто ў гэты час прыйшоў на дапамогу беларусам? Дзе той дабрадзей, які заступіўся за нас? Дзе маё месца ў эфіры радыё “Свабода”, каб сказаць слова за беларуса? Дзе?!

Але гэта не азначае, што беларусамі не цікавяцца. Яшчэ як цікавяцца. Але беларусы цікавыя некаторым толькі ў якасці таннай працоўнай сілы — гэта значыць у якасці нямах рабоў. Гэта значыць зноў “Арбайт махт!  Арбайт махт!”.

Дык няўжо у такі час, пры такой небяспецы у нас няма той агульнай ідэі, вакол якой патрэбна аб’яднацца? А як жа Радзіма з яе матэрыяльнымі і духоўнымі каштоўнасцямі? Няўжо рабства лепш за свабодную Бацькаўшчыну?

Я мяркую, што свабодная, незалежная, дэмакратычная, прававая, заможная, высокаадукаваная, высокакультурная, паважаная, годная наша Айчына з ушаноўвываемымі нашымі матэрыяльнымі і духоўнымі каштоўнасцямі, з незабываемымі нашымі дзядамі – гэта і ёсць панацэя ад усіх бедаў для кожнага з нас. А канцэнтрацыйны лагер ад Лу–кі з яго беларусафобіяй, этнацыдам, генацыдам, манкурствам, жабрацтвам, з ваеннай дыктатурай, карнымі атрадамі міліцыі й кагэбэ ды “псіхіатрыяй” – гэта смерць для кожнага з нас.

Рэцэпт для аб’яднання і ад усялікіх бед вельмі просты – любоў да Радзімы і свайго народу!

Дык будзьма ж рабіць ўсё, каб наша краіна квітнела, а наш народ праслаўляўся! Жыве Беларусь!

Прадстаўнікі беларускай нацыянальнай эліты. Хто яны? Што гэта за людзі? На меркаваньне рэдакцыі, гэта тыя, хто значную частку свайго жыцьця прысьвячае адстойваньню аб’ектыўных інтарэсаў нашага беларуска-літвінскага народу, хто ў гэтай справе ўпарты, нязломны, непадкупны, хто разумны, дасьведчаны і мае здабыткі… Некаторым можа падацца, што такія людзі могуць быць толькі ў нашым уяўленьні, маўляў, яны – ідэальныя, і таму іх… няма. На шчасьце такія людзі сярод беларускага народу ёсьць. Іх цяпер не рэкламуюць, пра іх сёньня не ўзгадваюць СМІ (у т.л. “незалежныя”, “апазіцыйныя”). Таму за справу азнаямленьня нашага народу з сапраўднымі прадстаўнікамі беларускай нацыянальнай эліты вырашыла ўзяцца наша рэдакцыя. Самым яскравым прадстаўніком такіх людзей на Гарадзеншчыне сёньня несумненна зьяўляецца Алесь Мікалаевіч Белакоз. Больш года таму мы, сябры рэдакцыі (далей пазначаныя як АА і НН), пачалі запісваць фрагменты вуснага аповеда Алеся Мікалаевіча пра яго жыцьцё і змаганьне, каб пазнаёміць зь ім вас – нашых чытачоў. Выконваем таксама просьбу Алеся Мікалаевіча і папярэджваем, што пададзены ніжэй тэкст з’яўляецца запісам непасрэднай жывой размовы і таму мае стылістычныя асаблівасьці, характэрныя для вуснай гаворкі… (Усе чорна-белыя ілюстрацыі — фотаздымкі з уласнага архіва спадара Алеся)

БАЦЬКІ. ПАЧАТАК ЖЫЦЬЦЯ

АА: Алесь Мікалаевіч, ці не маглі б вы распавесьці пра сябе, сваё паходжаньне, каб чытачы сайта маглі з вамі спачатку пазнаёміцца?

-  Нарадзіўся 11 верасьня 1928 года тут, у Лятка́х. Гэта вёска каля самых Гудзевіч (населены пункт у Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласьці. – Рэд.), нават наша хата на гудзевіцкай зямлі.

Тата быў малазямельны селянін (гл. фота: Мікалай Белакоз – бацька Алеся Мікалаевіча). Іх было трох братоў і сястра. Але на ўсю сям’ю (яго бацькоў) разам было ўсяго чатыры гектары зямлі. Трэба было па гектару дзяліць…

Таму мой бацька вымушаны быў у 1926-м  годзе (калі мы былі пад Польшчай) паехаць працаваць у Бразілію. Чаму ў Бразілію? Таму што палякі стараліся беларусаў не пускаць у Злучаныя Штаты, бо там можна было зарабіць. А ім трэба было, каб беларусы былі парабкамі, каб яны не мелі грошай, зямлі.

У Бразіліі бацьку ўдалося тое-сёе зарабіць. Прыехаў, хацеў купляць зямлю, але ў Першую сусьветную вайну ён быў моцна паранены – у кавалерыйскай атацы трапіў пад перакрыжаваны агонь, быў паранены ў галаву, руку, нагу… Адна нага была на чатыры сантыметры карацейшай, моцна кульгаў, рана адкрылася яшчэ там, у Бразіліі. Адным словам, прыйшоў да высновы, што будзе цяжка хадзіць за плугам ці бараною з такой нагой. І вось ён вырашыў гандляваць. Адчыніў крамку. Купіў гліняную хатку за 250 пудоў збожжа (гэта сёньня якіх 750 тысяч беларускіх рублёў ці 30-я частка сёньняшняга кошту аднапакаёвай кватэры). У гэтай хатцы я і нарадзіўся.

Хату, у якой жыву сёньня, бацькі пабудавалі ў 1934 годзе (гл. фота)

Нарадзіліся мы ўдвох. Старэйшы брат, які на гадзіну раней за мяне нарадзіўся, быў моцны, дужы, прыгожы. А я вельмі замораны. Ніхто ня думаў, што выжыву, бо, кажуць, і плакаць ня мог, толькі папіскваў часам, як кацянятка.

Мама распавядала (гл. ніжэй фота: маці Алеся Мікалаевіча з унукам), што 1928 год быў якраз з вельмі цяжкай зімою, калі тэмпература даходзіла да мінус 40. На гліняных сьценах хаты нарастаў лёд. Палілі дзень і ноч печку, лёд зьверху раставаў, а адтуль, ад сьцяны, нарастаў. Тэмпература была вельмі нізкая. Дзяцей трэба купаць. Тата то сьвіньчо нейкае купляў, каб зарэзаць яго і прадаваць у краме гэтай, то корм здабываў для каровы, для каня, то ехаў па тавары ў Горадню. Адным словам, быў у разьездах. Мама адна павінна была і гандляваць, і жывёлу даглядаць, і дзяцей (нас было чацьвёра: дзьве старэйшыя сястрыцы і мы ўдвох). Мама гаворыць: “Купаю і думаю: Усё роўна двох я не выгадую – некаторы зь іх не вытрывае…”. Ну, не вытрывае слабейшы. Значыць, калі пакупае, то там мяне паложыць на ложак, накрые чым крыху, але адзявае хутчэй таго, каб ён выжыў, а я ўжо ўсё роўна ж асуджаны на сьмерць. Што ты зробіш…

І вось мама так мяне загартавала, што калі нам было па году і мы захварэлі на халярыну (нястраўнасьць, ваніты), то брат не вытрымаў, памёр, а я… выжыў. Гэта ўсё было ў 1929-м.

На жаль, у час Другой сусьветнай вайны майго бацьку бандыты забілі. Гэтыя зладзеі былі расейцы і мясцовыя. Але як ужо мела прыйсьці савецкая ўлада, яны сталі… партызанамі.

Было так. Быў 1943 год. Прыходзіць татава сястра, яна ў Масалянах жыла (сем кіламетраў ад Гудзевіч) і кажа:

- Ці да вас прыходзяць партызаны?

- Ну, а да каго ж яны не прыходзяць, да ўсіх прыходзяць. Папросяць есьці, парцянкі, боты якія – як ёсьць, то дамо.

- Вы знаёмых пускайце, незнаёмых – не пускайце.

- Чаму?

- Да бацюшкі Бароўскага ў Лошы прыйшлі ноччу партызаны. Ён іх пусьціў. Папрасілі ежы – ён даў ім ежы. Кужалю на парцянкі – даў кужалю. Там яшчэ нешта. А рана прыехалі немцы разам з тымі “партызанамі” (бо гэта былі ўласаўцы) і ўсю сям’ю расстралялі: і бацюшку, і матушку, і… дзяцей. Так што асьцерагайцеся.

Тым часам прайшло, можа, тыдзень, мо, два пасьля гэтага. Тата косіць сенажаць (у нас быў гектар сенажаці, ды добрая такая сенажаць — трава ў калена, там медуніца, там усялякія травы, як чай – хоць заварвай і пі. А ён быў вельмі добры касец – гектар сенажаці скошваў за дзень. Я вельмі дзіўлюся. Я тры дні касіў бы гэты гектар). Косіць, а ідзе мясцовы чалавек і прапануе:

- Мікалай, тут гастраўляне разабралі сьпіртзавод, то мая сястра нанясла сьпірту: і балея сьпірту ў яе, і дзежка, і цэбар… Я шклянку выпіў, і бутэльку з сабою дала, але ў яе бутэлек няма. Можа, у вас ёсьць?

У нас крама была – бутэлек многа.

- Добра.

- То ідзем, гэтую бутэльку разап’ем, а то чаго добрага вытхне. Толькі закускі ў мяне няма.

- То я ж не ішоў касіць без абеду.

Яны гэту бутэльку аформілі. Тым больш, што ўжо Ёзік шклянку выпіў да гэтага, то ён ужо менш піў – і тата прыйшоў добра пад мухай. Мама тут напусьцілася на яго, што ён ня скончыў касіць. Ён кажа:

- Чалавек пачаставаў, то нядобра адмаўляцца — аднавясковец… А скасіць – заўтра рана ўстану і скончу.

І вось ляглі мы спаць. Толькі заснулі ў тым пакоі – стук у вокны. Гадзін дванаццаць было. Гэта летам – толькі зьвечарэла. Тата пайшаў:

- Хто?

- Паліцыя!

- Будзе дзень – прыходзьце, не пушчу я вас.

- Мы партызаны.

- А чорт вас ведае – хто: паліцыя ці партызаны… Не пушчу.

- Мы будзем страляць!

- Страляйце.

Пастралялі па вокнах – тата не адчыніў. Мама пад стол схавалася – дык па стале гэтым стралялі — дзьверы ўсе ў дзірках ад куль. І па печы, і па столі. Стралялі, не шкадавалі. А тады кінулі гранату – і разарвала бацьку гранатай гэтай. А мама мне: “Бяжы на сальку” (у нас там два пакойчыкі). Там сястра спала, дык яна пытае:

- А што тут робіцца?

- Бандыты напалі.

А акно адчынена. Адзін загадвае:

- Полезай в окошко.

А гэты:

- Убей – не полезу.

Сястра пытае:

- Што будзем рабіць, як будуць лезьці?

Кажу:

- Крэслам па галаве.

Ня лезьлі, баяліся. Сястра пытае:

- А чаму не адчыняюць?

- Тата сказаў, што ня будзе адчыняць.

Але сястра прайшла праз гэтыя пакоі, адсунула засаўку і пусціла бандытаў. Яны ўварваліся, убачылі, што ляжыць тата забіты: ”Убили человека, убили человека. Почему не открывали?…”

Мама ў той дзень прала бялізну і бяліла маткі прадзеныя з лёну – трыццаць шэсьць маткоў, гэтыя маткі павесіла сушыцца на гарышчы. То адзін кажа:

- Мама казала, каб ёй маткі бралі.

І забралі гэтыя маткі. 36 маткоў – гэта каля васьмі кіламетраў ніткі.

Нашто партызанам столькі ніцей у лесе? Хіба ў лесе яны ткаць будуць? Ясна, што зладзеі.

Мама кажа:

- А каб ты, сынок, тую кашулю, што мама табе пашые з крадзеных маткоў, здаровы знасіў…

- Маўчы, б*! Уб’ю!

Пад рускую мову касілі яны – камандавалі рускія імі.

Гэта потым ужо яны сталі партызанамі. А так яны былі зладзеі.

Я чамусьці так думаю, што тады быў у гэтым атрадзе, можа, і Карпюк. Чаму я так думаю? Ён мне аднойчы кажа: “Ты ведаеш, я, як вучыўся ў Навагрудку, закахаўся ў тваю сястру, яна нічога не ведала пра гэта”.  А тут пазабіралі ўсё, што было. А нейкі падшыванец на яе: “Снімай платье”. Яна не знімае. Ён да яе, да сукенкі  — яна яму па твары. Ён наставіў вінтоўку – будзе страляць. А нейкі высокі партызан яго за каўнер выкінуў, і загадаў: “Каб ты ў гэтую хату больш не заходзіў ніколі”. Сястра сцьвярджала: “Я пазнала, ён вучыўся ў Навагрудку, у педвучылішчы”.

Нас, вядома, пасьля вайны вывезлі б бальшавікі (ў Сібір). Але ў час нямецкай акупацыі сястра вучыла тут патаемна дзетак. Па савецкіх падручніках, вядома — інакшых не было. Немцы тут школаў не адчынялі, бо гэта лічылася не Беларусь, а нешта асобнае – Усходняя Прусія, Беласточчына. А ва Ўсходняй Прусіі беларускіх школ не было. То яна патаемна вучыла гэтых дзетак. Усіх было дзесяцёра, у тым ліку і жонка мая, і сястра яе, і брат таксама хадзілі вучыцца сюды. Хадзілі таксама трое дзяцей расстраляных немцамі бацькоў (мацеркі жылі, а бацькоў расстралялі немцы). Дарэчы, можа, жонка і не забараняла мне гэты музей рабіць (гаворка пра Літаратурна-краязнаўчы музей у Гудзевічах. – Рэд.) з-за таго, што яе патрыятызму вучыла мая сястра Вера Мікалаеўна (гаворыць праз слёзы – Рэд.). Бо, ведаеце, іншая жонка не вытрымала б: па дзьве-тры партыі гасьцей у дзень, экспанаты за свае грошы куплялі. А якая зарплата ў настаўнікаў. Праўда, мелі карову, мелі сьвіней, гарод садзілі, бульбу. То жылі, есці мелі што.

А як ужо тут пасьля вайны сьледчыя з КГБ ездзілі, то яны пайшлі да гэтых мацярок, чыіх мужоў расстралялі немцы.  І тыя на каленях прасілі, каб не чапалі Веру Мікалаеўну: “Хадзілі вучыцца, хаваючыся ад немцаў. Немцы, каб убачылі, то яе расстралялі б або ў лагер заслалі б. А цяпер вы чапляецеся…”. І  не чапалі нас.

Тут яшчэ адразу пасьля вайны мне адзін настаўнік параіў піць гарэлку. “Бо, — кажа, — надта КГБ любіць, як хто п’е: калі п’е, значыць, іх чалавек”. Вядома, настаўніцкая праца складаная — я шмат працаваў. А ўжо ў нядзелю, калі вып’ю сто ці дзьвесьце грам, то прыкідваюся на літар. І нават пайшла такая чутка, што Белакоз — алкаголік, з чаго я вельмі цешыўся. То, можа, ўсё гэта ўлічваючы: сам алкаголік, сястра ў яго такая… – і махнулі рукой.

А каго бальшавікі падтрымлівалі? Тут быў такі чалавек-злодзей — яго немцы расстралялі — то сынок гэтага чалавека стаў сакратаром сельсавета. Тое, што прыслалі такую характарыстыку ў інстытут – яго работа… (гаворка пра тое, чаму Белакозу не далі паступіць у медыцынскі інстытут; пра гэта будзе далей. – Рэд.) Аднойчы еду я на ровары – ён стаіць. Думаю: “Ад яго любой пакасьці можна чакаць. А здаровы бык”. І ён мне цап – за руль. А я руль добра трымаю – вырваўся і паехаў. А потым ён прыходзіць: “Ты мне руку пакалечыў”. А яму лапкай ад званка разваліла ўсю далонь. Кажу: “Дык хто ж так робіць? Ты ж падняў бы руку – я б спыніўся. А ты хапаеш за руль. Я ж мог упасьці, я ж мог забіцца”. Так што вось такая сволач была. Дзяўчат гвалціў, краў у людзей, потым забіў чалавека – яго ў турму пасадзілі.

Вось такія бандзюгі былі ва ўладзе. Гэта апора савецкай улады была…

АА: А як вы, Алесь Мікалаевіч, атрымалі сярэднюю адукацыю? Дзе і калі вучыліся далей?

Яшчэ ў час вайны мы зь сястрой паспрачаліся: яна мяне нямецкай мове і лаціне пачынала навучаць, а я на дыбы:

- Як немцаў перамогуць, то хто будзе вывучаць нямецкую мову?

Мама кажа:

-  І праўда.

- То нашто яе вучыць? Дзе ты чула, каб у якой савецкай установе вывучалі лацінскую мову, можа, толькі ў медыцынскім. Ня буду вучыць лацінскай мовы.

Сястра кажа:

- Як вы такія разумныя, то я вучыць яго ня буду.

Тут настаўніца побач жыла – я да яе хадзіў. Геаметрыю вывучыў за дзевяць класаў, а алгебру – ніяк… Бо не было падручніка.

І ўсё ж я адразу пасьля пяці класаў у 1944 годзе паступіў у восьмы. Было так. Настаўніца матэматыкі прыйшла, пытаецца, хто за колькі класаў ведае алгебру. Кажу:

- Я не вывучаў алгебры ні ў шостым, ні ў сёмым – матэматык хварэла.

- Не бывае так, каб матэматыку два гады не вывучалі ў школе, вы няпраўду кажаце, я буду дабівацца, каб вас перасадзілі ў сёмы клас.

Тым часам, другі ўрок геаметрыі. Яна прыходзіць, з парога дае задачу: “Хто можа рашыць?” Адна мая рука паднялася. Я пайшоў да дошкі, задачу раз-два рашыў. “Что же вы меня обманываете?”

Беларускай школы не было. Была толькі руская і польская ў Ваўкавыску. На ўвесь раён у беларускіх школах нідзе больш не было восьмага класа. І там толькі восьмы – дзевятага не было. Я тлумачу: “Я толькі геаметрыю за дзевяць класаў ведаю, алгебры ня ведаю”. Яна кажа: “Если б вы не знали алгебры, вы б эту задачу не решили”.

Так я застаўся ў 8-м класе. Часта бывала, што настаўніца ня можа рашыць задачы, якую пачнем на ўроку. То спачатку спрачаецца са мной – жыдовачка нас вучыла – а потым выклікае да дошкі, каб я рашыў…

Я скончыў дзесяць класаў. У той час лічылася: велізарная адукацыя. На ўвесь Ваўкавыскі раён у 1947 годзе было трынаццаць выпускнікоў, нас з рукамі адрывалі: у райкам партыі, у райвыканкам – ідзі толькі. Бо такая адукацыя – дзесяць класаў!

У 1947-м годзе паступаў у медыцынскі інстытут (у Менск, у Горадні тады медыцынскага не было). Вырашыў, што найбольш памагаць (рабіць беларускую справу) можна, калі буду лекарам. Праўда, відаць, памылковы быў погляд. Магчымасьці лекараў таксама абмежаваныя, вельмі абмежаваныя. Ну, але паступаў. Так здарылася, што атрымаў тры пяцёркі і па фізіцы чацьвёрку – дзевятнаццаць балаў набраў: хлопцаў прымалі з васемнаццацьцю, дзяўчынак – з дваццацьцю.

Тым часам, у сьпісах мяне… не было. Прыехаў, рэктар кажа:

- Мне з ЦК прыйшло ўказаньне, што самых маладых – 17 прынятых чалавек – адлічыць… Бо пайшлі ў ЦК партызаны, члены партыі. Ім ужо хутка па 35, іх далей прымаць ня будуць. А вы яшчэ пасьпееце…

Я год у хаце займаўся гаспадаркай: было ў нас тры гектары зямлі, гектар сенажаці. Крышку рыхтаваўся, усё роўна тое-сёе падзабыў. Праз год здаў горш экзамены – па конкурсу не праходжу. Але рэктар аб’яўляе, што такая-і-такая дзяўчына выпрацавала ў калгасе столькі-та працаднёў, паступае другі раз, дык яна моцна хоча быць лекарам – і мы яе прымаем.

Кажу:

- І я такі ж!

- А вы дзе адпрацоўвалі працадні?

- Дык калгасаў няма, — кажу, — я малаціў, рабіў тое самае, што і яна, баранаваў, сеяў…

- Не, мы ня можам. Каб вы мелі працадні, мы і вас прынялі б…

Пайшоў забіраць дакументы, а мне сакратар з прыёмнай камісіі, жанчына, кажа:

- Вы ведаеце, вы вельмі падобны да майго сына. Я вам вельмі спачуваю. Вас ніколі не прымуць. Таму што з сельсавета прыйшла характарыстыка на вас (яна ў вашай асабістай справе), што ваш бацька амерыканец і яго забілі партызаны.

Хоць бацька езьдзіў у Бразілію – усё роўна амерыканец…

Я зразумеў, што вучыцца мне на лекара няма магчымасьці – не дадуць. Паехаў у РАНА, каб далі месца настаўніка. Бо маміныя браты – мае дзядзькі – прысудзілі, што трэба ўжо працаваць. Маці была ў гадах (яна 1895 года нараджэньня). Маўляў, будзеш працаваць, зарабляць нешта, дык будзеце жыць. Акрамя таго, сястра вельмі добрай настаўніцай была, ды загадчык РАНА быў мой класны кіраўнік і дырэктар нашай школы. Ён ведаў, што я добра вучыўся, асабліва матэматыку любіў.

Як ён назначаў мяне матэматыкам у школу, то я кажу:

- Павел Сямёнавіч, я ж мовавед.

- Ха-ха-ха, да какой же вы мовавед. Вы математик. У вас по белорусскому языку тройка была.

І праўда, у мяне тройка была па беларускай мове. Бо я яе ніколі не вучыў. Пры немцах падручнікаў не было. А без падручніка – якая вучоба.

Так у 1948 годзе стаў я працаваць настаўнікам пачатковых класаў – выкладалі на беларускай мове. Колькі мог, я вёў патрыятычную выхаваўчую працу, але гэта трэба было рабіць асьцярожна, бо ж вельмі дырэктар быў пільны – кожны тыдзень езьдзіў дакладваць на мяне.

ПАЧАТАК ГРАМАДСКА-ПАЛІТЫЧНАЙ ДЗЕЙНАСЬЦІ

АА: Алесь Мікалаевіч, можа, Вы раскажаце, на што было накіравана Ваша жыцьцё. Як Вы бачылі яго сэнс? Чым кіраваліся? З чаго пачыналі?

Мая сястра вучылася ў Віленскай беларускай гімназіі (гл. фота: Вера Белакоз сярод навучэнцаў Беларускай гімназіі ў Вільні; 1939 г.; яна ў ніжнім радзе, другая справа). Яна на мяне зрабіла вялікі ўплыў. Яна паступіла ў 1936-м, у 1939-м скончыла тры класы (усіх было чатыры). Аднак, у апошні дзень перад вайной яна атрымала паведамленьне, што апошняя беларуская школа – Віленская беларуская гімназія – зачынена. Гэта пры паляках. Яны яшчэ пасьпелі зрабіць апошняе злачынства. Самі згінулі, але апошнюю беларускую школу зачынілі…

Дык вось яна мне вельмі шмат у гэтым (беларускім) напрамку распавядала, выхоўвала мяне (патрыётам). Вялікі ёй дзякуй. Інакш проста жахаюся: вырас бы рэнегатам, як і многія іншыя настаўнікі…

[Дадатак рэдакцыі:

Каб чытачы маглі лепш адчуць атмасьферу 1930-х гадоў у Беларусі, мы вырашылі дадаткова выставіць некаторыя фота з асабістага архіва Алеся Белакоза. На фота, разьмешчаным ніжэй, вы бачыце вучняў Віленскай беларускай гімназіі ў 1937 годзе (сярод вучняў ёсьць і Вера Белакоз) у час разьвітаньня са сваім дырэктарам Радаславам Астроўскім (сядзіць у цэнтры; уверсе бачныя Пагоня і фота спадара Радаслава), які адыходзіў на іншую працу.

На наступным фота – вучні Віленскай беларускай гімназіі ў 1938 г. разьвітваюцца з наступным дырэктарам М.Анцукевічам. Вера Белакоз стаіць у першым радзе, трэцяя справа. Перад ёй, верагодна, сядзіць Барыс Кіт (першы справа сярод выкладчыкаў). Варта нагадаць, што ў 1939 годзе перад самай вайной палякі ўсё ж зачынілі Віленскую беларускую гімназію...

На фота ўверсе – вучні Наваградскай беларускай гімназіі ў 1939 г. Вера Белакоз сядзіць у першым радзе, другая зьлева. Барыс Кіт стаіць у цэнтры каля дошкі. На апошняй напісана дакладная дата – 14 лістапада 1939 г., якая тлумачыць, чаму над дошкай знаходзяцца фота Леніна і Сталіна... – Рэд.]

—

У 1948 годзе ў канцы траўня памерла мая сястра – Верачка (яна на сем гадоў за мяне старэйшая была). Якраз экзамены былі па матэматыцы. Прыехаў інспектар па матэматыцы Стольнікаў, а ўсе ходзяць: вучні плачуць, настаўнікі плачуць – яе вельмі цанілі, любілі (яна вяла пачатковыя класы, нямецкую і беларускую мовы ў пятым класе). Яна зь дзяцінства мела клапан у сэрцы, які кепска адкрываўся, і калі праходзіла метраў сто – станавілася ўся сіняя і задыхалася. Недзе, можа, ў якім 1951 годзе зрабілі першую аперацыю на гэта. Я ўжо падумаў, што мы ж мелі тут дзьве каровы, мы прадалі б гэтых кароў, бо з настаўніцкай зарплаты нічога ня возьмеш, і ўжо дабіліся б у тую Маскву, і лячылі б яе. Але яна не дажыла да таго, як пачалі рабіць такія аперацыі. Ёй прарочылі ў Вільні ў клініцы, што яна пражыве да 18 гадоў, а яна пражыла да 26 зь лішнім…

І я тады падумаў, што рабіла добрую справу Верачка – выхоўвала дзяцей у патрыятычным духу, а я вось нічога ж не зрабіў, трэба нешта рабіць. Знайшоў нейкую польскую кнігу, у канцы якой на апошняй старонцы ў рамцы быў антыбальшавіцкі нейкі заклік (я ўжо не памятаю – які). Я яго выразаў акуратненька, намазаў клеем. Калі добра так ужо сьцямнела, паехаў на мост на ровары, прыпыніўся і прыклеіў да парэнчы. І паехаў. Зьезьдзіў у той бок і назад. Тады ніхто гэтага не заўважыў, бо ўжо цямнела.

Назаўтра ўжо прыдумаў нейкую патрэбу, што мне ў Міткавічы трэба. Паехаў у тыя Міткавічы – і ўсё было садрана нажом…

Мне спадабалася. Што я зрабіў: я знайшоў ад камеры трактара тоўстай гумы і на ёй выразаў: “Беларусы, змагайцеся за сваю незалежнасць!” Заклаў гэта ў прэс-пап’е і наштампаваў лістовак.

Еду ў Менск здаваць другі раз экзамены ў медыцынскі інстытут. Набраў іх, і ў цягніку: праеду некалькі станцыяў, заходжу ў туалет і штук так дваццаць па адной выкідаю. Цягнік ідзе – і яны паляцелі. Нехта ж знойдзе. Потым праз гадзінку ізноў, ізноў. Заставалася ў мяне, можа, штук восемдзесят ці сто – завёз у Менск.

У Менску хадзіў па пад’ездах, у скрынкі кідаў. Тады разьбіты гэты Менск. І шапік стаіць. Помню, за шапік зайшоў – цаглінкай лістоўку за канец прыціснуў, каб вецер не панёс. Купіў газету ў парку — газету пакінуў і ў газеце такую штуку.

Ведаеце, я дурны тады быў. Прыходзіў цягнік у Менск у дзевяць гадзін раніцы летам, гэта ўжо позьні ранак – ужо маглі мяне сустрэць у Менску, ператрус зрабіць ва ўсіх, ня толькі ў мяне. Дзякуй Богу, не зрабілі такога ператрусу.

(У Гродне ператрасалі ўсё чамусьці. Што б ні нёс: “Пакажы, што ў цябе”. Перагледзяць – ідзі. Мама везла аднойчы гарэлку, то салдата папрасіла нейкага: салдат пранёс буталь гарэлкі ў мяшку. Каб убачылі, то яе арыштавалі б і судзілі – самагонка (трэба было ж жыць, настаўніцкая зарплата такая, што на яе не пражывеш). Сястра атрымлівала дзьвесьце пяцьдзесят пяць рублёў – гэта пачатковыя класы, беларуская і нямецкая мовы ў старэйшых класах. Працавала дзень і ноч. Яна магла за гэтыя 255 рублёў купіць або дваццаць тры кілаграмы бульбы, або поўпуда жыта. За месяц яна зарабляла – восем кілаграмаў жыта, гэта ўсё. Дык мама ж ратавалася. Як яна давала рады? Вы ведаеце, у нас заўсёды зьбіралася моладзь, інтэлігентная моладзь, і прыходзілі вясковыя дзяўчаты, сяброўкі Веры – заўсёды пачэсткі нейкія. І ўсё гэта было – не ведаю, скуль яно бралася. Цяпер мае дзеці кажуць: “Каб на кухні шафу выкінуць”. Пярэчу: “Нельга, гэта шафа вельмі шчаслівая, яна заўсёды поўная. Яна таксама ў 1928-м годзе, у год майго нараджэньня зроблена, і яна ўвесь час поўная. Пакуль я буду – хай яна будзе. Як я памру – тады выкідайце”… )

Як я ехаў у Менск, заехаў да сьвятара Жалезьняковіча. Яго бальшавікі арыштавалі і далі 25 гадоў, сыну – дзесяць гадоў (яму – пасьля 1948-га, сыну – у 1945-м).  У мяне просіць сын яго малодшы (жулік, дарэчы, потым сьпіўся): “Ты купі мне пугач. Прадаюцца такія, як наганы з выгляду, толькі на коркі: закладаецца корак і страляе. Дваццаць пяць рублёў каштуе ён і дваццаць пяць рублёў я табе дам яшчэ на коркі – 25 коркаў купі”. Я купіў наган, коркі. І дахаты ўжо ехаць. Думаю, што ізноў буду пускаць тыя лістоўкі, што засталіся.  (А я цягаў іх з сабою ў падручніку хіміі. Гэта ж мог нехта гэты падручнік узяць, пачытаць. Божа ж мой! Я ня ведаю, як я выкруціўся з гэтага ўсяго). Ехаць дахаты, а білетаў ніякіх ня купіш нідзе. Усе сядаюць: хто лезе на дах вагона, хто на буферы, хто дзе – аблепяць вагон поўнасьцю. А білетаў няма, не прадаюцца — білеты толькі камандзіровачным. Я на буфер забраўся. Ад’ехаў цягнік метраў чатырыста, спыніўся, акружыла міліцыя, нас пазабіралі і павялі ў міліцыю. Мяне нейкі, здаецца, капітан завёў у асобны пакой, руку ў кішэню, а там гэты наган:

- О-о-о! Какая ты птица!

Дастаў. Кажу:

- Гэта пугач.

- А как он стреляет?

- Во – корак.

Ён залажыў корак – не выстрэліла чамусьці. Хто яго ведае, чаму. Так ён яшчэ з другога корка накрышыў і як выстрэліў, то толькі рукаятка засталася ў яго, а ўсё астатняе разарвала. А ў мяне ў падручніку хіміі лістоўкі!..

Ён кажа:

- Ведаеш што, я нарабіў табе ўбытку – ідзі ты адсюль.

Дзякуй Богу, што я купіў гэты пугач.

Выйшаў, а сонца сьвеціць. Я іду сабе па плошчы перад вакзалам у Менску… І раптам гэтыя коркі здэтанавалі… Дваццаць тры коркі. Бабах!!! Выбух страшэнны. Дым вакол мяне. Падскоквае міліцыянер:

-  Кто стрелял?

- Рыжы нейкі, — я ведаў, што рыжых мала.

- Где он?

- Вось туды пабег.

Ён туды, а я ў іншы бок – і ўцёк. Тыя лістоўкі там пад некую цагліну паклаў і сам адышоў метраў чатырыста, за тое месца, дзе акружалі гэты цягнік (бо яны ж ізноў будуць акружаць). Ізноў цягнік аблеплены, ізноў акружылі, ізноў пазабіралі ўсіх.

Тады, як цягнік пачаў ісьці, я на падножку і паехаў. Дзякуй Богу, правадніца добрая аказалася, пусьціла мяне ў вагон, дазволіла на трэцяй паліцы спаць. І я прыехаў аж у Чарлёну. Вось так скончылася гэта мая справа…

У 1949-м годзе я ўжэ ў “Гродзенскай праўдзе” дастаў шрыфт. Набраў верш, які друкаваўся (я ня памятаю, Найдзюк ці як прозьвішча аўтара) ў падручніку гісторыі “Беларусь учора і сяньня” – гэта пры немцах выдавалася. (У мяне гэты падручнік быў і небясьпечна было. А потым настаўнік адзін пазычыў яго і не аддаў. Я ў яго і не дабіваўся, бо баяўся, што бяда будзе: за адзін падручнік гэты ўжо тэрмін абавязкова быў бы).  Дык я адтуль узяў тэкст.

Верш такі:

Паўстань, мой любы селянін,

Паўстань супроць жыдоўскай улады!

За зброю! Бі! Хай згінуць гады!

Ды ты ня бойся і ня трусь –

Ратуйма нашу Беларусь!

Нарабіў гэтых лістовак шмат, зарганізаваў двух хлопцаў на гэту справу, каб развешваць іх. Мы расклейвалі іх у асноўным каля плошчы Леніна ў Горадні (я тады завочна вучыўся). Наклеілі мы іх шмат, у скрынкі кідалі, заходзілі ў пад’езды. І прыйшла дурная думка: на будынак міліцыі наклеіць. Наклеілі мы на будынак міліцыі – відаць, нехта назіраў, там нейкі быў вартавы. І калі ён толькі ўбачыў, за намі ўвязаліся тры міліцыянеры. Мы на плошчу Леніна, яны за намі, а там з плошчы Леніна быў такі мосьцік праз Гараднічанку – і ўніз сьцежачка (цяпер на гэтым месцы плошча Леніна. – Рэд.). І мы па гэтай сьцежачцы ў кустах прабеглі. А далей, як ехаць з плошчы Леніна на Горкага, там унізе такі абрыў і хатка стаяла. У гэтай хатцы я кватэраваўся (цяпер гэтай хаткі няма. – Рэд.). Мы ўсе – у хатку, сьвятло патушылі.  Прасядзелі мы з гадзіну, а потым я кажу: “Гена, пакінь пінжак”. А то мы ў пінжаках былі, а так ідзе ўжо ў кашулі, без пінжака – зусім іншы чалавек. Ён пайшоў, ніхто яго не затрымліваў. І ўсё абышлося. А другі мой памагаты жыў са мною ў той хатцы. У адным пакойчыку было сем чалавек.

Толькі ў хуткім часе пачаліся арышты. І я вырашыў, што гэта па маёй віне арыштоўвалі…

У гэтых хлопцаў, што былі тады са мной – у аднаго і ў другога пытаюся: “Я пішу ўспаміны (праўда, яны былі ў кампутары, але працэсар сапсаваўся, павезьлі ў рамонт — і ўсё гэта прапала). Скажыце, я, можа, назаву вашыя прозьвішчы, бо столькі гадоў прайшло?”. “Баімся…”. Як яны тады згадзіліся са мной ісьці, паняцьця ня маю. І я яшчэ тады вырашыў, што гэты метад трэба кідаць. Бо ўлады за кожную такую вылазку арыштоўваюць людзей і невінаватыя ідуць у турмы…

Заўтра апошні й галоўны дзень галасаваньня па выбарах на пасаду прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Цяпер ужо ўсе ведаюць, што вынікі будуць сфальшаваныя, што пераможцам будзе аб’яўлены Лукашэнка. Гэты вынік у беларускамоўнай інфармацыйнай прасторы мы спрагназавалі першымі, яшчэ летам (гл. кароткую серыю матэрыялаў, якая пачынаецца адсюль: http://nashaziamlia.org/2010/08/30/3580/ — і заканчваецца тут: http://nashaziamlia.org/2010/08/31/3590/#more-3590). Больш за тое, мы ня толькі даўно спрагназавалі гэты вынік, але і патлумачылі, чаму так будзе: таму што і “Расея”, і “Захад” вырашылі пакінуць нам Лукашэнку разам зь яго соцыяпаразітнай зграяй цяперцаў. Але і гэта яшчэ ня ўсё. Мы паставілі апошняе цьверджаньне ў форме пытаньня і патлумачылі, чаму “Расея” і “Захад” так вырашылі. Адказ: таму што Лукашэнка ім выгадны! Бо ён разам зь цяперцамі, каб захаваць уладу, будзе перадаваць нашы каштоўнасьці (найперш  уласнасьць, але ня толькі) расейскім і заходнім алігархічным кланам. А толькі гэта і цікавіць расейскую імперастыю ды заходнюю ліберастыю! Аказваецца, Лукашэнка – іх паплечнік! Такая вось іх “дэмакратыя”…, сапраўдны сэнс і сімвал якой ужо даўно пададзены ў адным з нашых артыкулаў (гл. http://nashaziamlia.org/2009/01/26/1747/).

Інфармуем таксама, што толькі ў нас на сайце ёсьць больш-менш распрацаваны Праект дэмакратычнай будучыні Беларусі (гл. http://nashaziamlia.org/2009/08/27/2678/), які ідзе ад аб’ектыўных інтарэсаў беларускага народу. Пры гэтым нагадваем, што толькі такая праграма і можа быць праграмай сапраўднай беларускай дэмакратыі, а значыць, адзіна легітымнай, законнай формай грамадска-палітычнага ўладкаваньня нашай краіны.

Акрамя таго, мы больш за паўгады таму з нашага сайта зьвярнуліся да “беларускай дэмакратычнай апазіцыі” з прапановай нашай дапамогі ў падрыхтоўцы і правядзеньні выбарчай кампаніі, якая заўтра заканчваецца. Пры гэтым мы прапанавалі ня толькі ідэалагічную, але і цалкам фізічную падтрымку. Мы, як сябры аргкамітэту па стварэньні Беларускага дэмакратычнага руху, прапанавалі дапамогу ў зборы подпісаў, неабходных для вылучэньня кандыдатам у прэзідэнты — заяўлялі, што здольныя дадаткова прынесьці ў капілку кандыдата да 10 тысяч подпісаў! Адзіная ўмова, якую мы вылучалі (думаем, гэта зразумела), заключалася ў тым, што нашая падтрымка будзе таму, хто ідзе на выбары з мэтай служыць інтарэсам беларуска-літвінскага народу (гл. http://nashaziamlia.org/2010/04/05/3215/#more-3215). Пазьней з аналагічнай умовай і прапановай – дапамагчы сабраць 50 тысяч подпісаў! – з нашага сайта выступіў Сяржук Высоцкі (гл. http://nashaziamlia.org/2010/10/19/3616/#more-3616).

Дакладаем пра вынік. Да нас за больш чым паўгады не зьвярнуўся… ніхто. Аказваецца, нікому з 9 апазіцыйных кандыдатаў не патрэбныя ні наш народ, ні яго інтарэсы. Яны прыйшлі ў беларускую палітыку зь іншымі мэтамі — служыць іншым сілам й інтарэсам…

Але і гэта яшчэ ня ўсё. Адзін з нас (А.Астроўскі) яшчэ ў верасьні г.г. у адказ на асабісты зварот з боку каманды кандыдата Кастусёва запрапанаваў яму, па Е-пошце, ідэалагічную падтрымку ў кампаніі (на грунце ўсё той жа ўмовы – служым інтарэсам беларускага народу). Як высьветлілася праз два месяцы, гэтая прапанова да спадара Кастусёва… не дайшла (зь яго слоў).

Такія вось пірагі…

У выніку, мусім прызнаць, што мы – беларусы-літвіны — знаходзімся ў той жа сітуацыі, у якой былі больш за 5 гадоў таму (!), калі пачынаў працу наш сайт. Стан грамадства і супраціву беларусафобскай уладзе застаецца такім жа, як і тады, калі пісаўся і яшчэ восеньню 2005 года прабіваўся ў сеціва (бо больш не было магчымасьці нікуды прабіцца!) артыкул “НАША ГАЛОЎНАЯ ПРАБЛЕМА – ЭТНАЦЫД, НАША МЭТА – БЕЛАРУСКАЯ ДЗЯРЖАВА!” (пачынаць чытаць адсюль: http://nashaziamlia.org/2006/04/04/14/).

Тармажэньне разьвіцьця апазіцыі й у цэлым палітычнага працэсу ў Беларусі ёсьць відавочным. Як і відавочна тое, што гэта – злачынства!

Падрабязны аналіз перад- і пасьлявыбарчай сітуацыі наперадзе. Цяпер мы, як ідэолагі, зьбіраем матэрыялы для яго і, як вы бачыне, не ўмешваемся ў выбарчы працэс. Аднак заўтрашні дзень – унікальны. Таму мы дазваляем сабе выказаць свае прапановы на яго.

1) На тым грамадска-палітычным фоне, які склаўся, мы раім заўтра, ва ўмовах абмежаванага выбару (што патлумачана вышэй), усё ж галасаваць за Кастусёва, у скрайнім выпадку за Статкевіча ці Рымашэўскага. Натуральна, гэтыя людзі яшчэ ня тыя, каго ў ідэале хацелася б бачыць. Але, зыходзячы з таго, што мы ведаем пра іх на сёньня, і з таго, што трэба даць канкрэтную рэкамендацыю, наша прапанова выглядае вось так.

За іншых кандыдатаў мы галасаваць ня раім. У іх бачаньні беларускай будучыні прысутнічае замала таго, што мы завем аб’ектыўнымі інтарэсамі беларускага народу.

2) Заўтра ў 20 гадзін мы заклікаем выйсьці на вуліцы гарадоў, каб прыняць удзел у акцыях пратэстаў супраць чарговай фальсіфікацыі выбараў, а па сутнасьці – у незаконным, злачынным захопе ўлады цяперскай клікай Лукашэнкі.

Зьвяртаем адмысловую ўвагу. Форма пратэстаў павінна быць выключна мірнай! Гэта ня значыць, што яна павінна быць ціхай, незаўважальнай. Не. Хай фома будзе такой, якая будзе найбольш выніковай у прапагандысцкіх мэтах і на карысьць нашага беларускага народу. Але пры ўсім тым яна павінна быць мірнай.

3) Галоўнае. Тлумачце ўсім сваім крэўным, сябрам, калегам, знаёмым, каму заўгодна – у чэргах, на транспарце, у банях, на рынку і г.д. – што грамадска-палітычная сістэма ў Будучай Беларусі павінна грунтавацца найперш на аб’ектыўных інтарэсах беларускага народу (тэрытарыяльных, дэмаграфічных, эканамічных, культурна-інфармацыйных, палітычных, сьветаглядных, іншых – што гэта такое, патлумачана ў матэрыялах нашага сайта), што толькі зь іх павінна ўсё пачынацца.

Гэта ня значыць, што мы павінны цалкам ігнараваць інтарэсы меншасьцяў – нацыянальных, рэлігійных, сэксуальных. Не. Але спачатку аб’ектыўныя інтарэсы беларусаў на іх уласнай зямлі, а толькі потым усё іншае. Калі нехта будзе імкнуцца рабіць ці прапагандаваць нешта супрацьлеглае – гэта павінна лічыцца нелегітымным, незаконным з пазіцыі зьмястоўнай (сапраўднай) беларускай дэмакратыі, а значыць, мусіць спыняцца.

Таму спачатку беларусы-літвіны павіны стаць паўнавартаснымі гаспадарамі на сваёй уласнай зямлі (а не жабракамі й рабамі, як нам запланавалі на Ўсходзе і Захадзе), усё іншае будзе рабіцца пасьля!

Ну, і вядома, чытайце наш сайт…

Галоўнае, з-за чаго розныя «бенедзікты» могуць заяўляць, што “польскага імпэрыялізму і сусьветнага сіянізму не існуе», а тыя, хто пра іх кажа – “сьвіньні” (гэты факт прыведзены ў папярэднім матэрыяле), абумоўлена тым, што абсалютная большасьць людзей проста ня ведаюць фактаў ці забыліся пра іх. Так атрымалася, што ў папярэднім матэрыяле мне давялося закранаць праблему сіянізму, апаніруючы ў тым ліку і “бенедзіктам”. Час узгадаць і польскі імперыялізм… 13 лістапада ў Менску, у Палацы мастацтваў адбылася Рэспубліканская навуковая канферэнцыя, прысьвечаная 600-годдзю Грунвальдскай (Дубровенскай) бітвы і 660-годдзю Вялікага князя Вітаўта. Яе праводзіў аднайменны грамадскі аргкамітэт. На гэтай канферэнцыі адмысловае паведамленьне рабіў і я. Ніжэй падаю яго тэкст.

«Паважаны старшыня, паважаныя калегі.

Тэму канферэнцыі “600-годдзе Грунвальдскай бітвы” можна разумець дваяка: як адзначэньне і аналіз тых падзей, якія мелі месца 6 стагоддзяў таму, і як ацэнку падзей нашай беларускай гісторыі пасьля Грунвальду і ў сувязі зь бітвай. Большасьць удзельнікаў канферэнцыі выступала ў першым ключы, я паспрабую збалансаваць сітуацыю і асьвятліць пэўнае пытаньне, зьвязанае з другім падыходам.

Акрамя таго, я таксама хацеў бы зьвярнуць увагу (пра гэта ўжо казалі сёньня некалькі чалавек), што тады пазбаўленьне ад вялікай праблемы, якая стаяла перад нашымі продкамі, адбылося толькі таму, што шмат народаў аб’ядналіся дзеля яе вырашэньня. Вось з гэтага акцэнта я пачынаю мой выступ, ім хачу і закончыць.

***

Мы – беларусы-літвіны – аналізуючы нашу гісторыю, а таксама сёньняшнюю ўнутры- і ваколбеларускую грамадска-палітычную сітуацыю, часта зацыкліваемся на галоўным ворагу нашага народу – расейскай імперыякратыі й яе агентах — расейскіх імперыялістах-шавіністах. Нам часта здаецца, што ўсе, хто маюць гэтага ж ворага, спачуваюць нам і нас падтрымліваюць. Калі не справамі ці словамі, дык хаця б у думках.

У 1980-90-я гады многія з нас лічылі, а некаторыя працягваюць лічыць і сёньня, што да адной з такіх сіл належаць улады Польшчы разам з польскім народам. Ня могуць жа тыя – разважаем мы – хто столькі змагаўся за сваё вызваленьне з-пад панаваньня расейскай імперыі, не спачуваць нам. Дый славуты лозунг  “За нашу і вашу свабоду!” ня проста ж так зьявіўся?

На жаль, мой асабісты жыцьцёвы і грамадска-палітычны досьвед прымусіў мяне паступова прыйсьці да высновы, што падобныя ўяўленьні не адпавядаюць рэчаіснасьці. Праўда ж заключаецца ў тым, што, акрамя расейскага, працягвае сваё ганебнае існаваньне і польскі імперыялізм. І калі мы – беларусы-літвіны – ня будзем гэта ўлічваць, то апынемся ў сітуацыі (ужо апынуліся), калі мы, змагаючыся з адным ворагам, будзем падстаўляць неабароненую сьпіну іншаму.

Жывучы на беларускай Гарадзеншчыне і назіраючы за прапольскай дзейнасьцю розных польскіх арганізацый, я думаў у тыя ж 1980-90-я гады: пройдзе час, адыдзе ў нябыт савецкае мінулае і г.зв. “палякі” супакояцца. За нашу і вашу ж свабоду змагаемся… Але такая мая ды іншых беларусаў пастава прывяла толькі да таго, што ў 2007 годзе польскі імперыялізм зноў пачаў сваю практычна адкрытую дзейнасьць на беларускай зямлі й у польскім грамадстве – бо тады быў прыняты закон аб г.зв. “карце паляка”.

Самы час нам — беларусам-літвінам — сказаць: усё, хопіць!…

Беларускай навуковай інтэлігенцыі й патрыятычна настроеным грамадска-палітычным дзеячам трэба ўрэшце зрабіць аб’ектыўны аналіз 600-гадовых дачыненьняў паміж беларусамі-літвінамі ды палякамі й прадставіць свае высновы грамадству. 600-годдзе Грунвальдскай бітвы – выдатная нагода для гэтага.

*

Дарэчы, яшчэ і на Грунвальдскім полі ня ўсё было шчыра, годна, сумленна з польскага боку… Пазьней былі перашкоды палякаў у атрыманьні Вітаўтам каралеўскай кароны. А далей тым больш пайшло-паехала…

На фоне гібелі значнай часткі палітычнай эліты ВКЛ (з-за войнаў з крыжакамі й маскоўцамі), адбылося ўвядзеньне ўніяцтва (нашы продкі зноў ахвяравалі сабой дзеля адзінства хрысьціянства) і стварэньне Рэчы Паспалітай – дзяржавы двух народаў. Гэтыя стратэгічныя крокі былі скарыстаныя польскімі імперыялістамі, каб спакусіць на паланізацыю палітычную эліту ВКЛ, накінуць грамадству польскую мову (так, як цяпер нам накідаецца расейская).  Канстытуцыя 3 Траўня, якая рыхтавалася да прыняцьця ў канцы XVIII стагоддзя, ужо ніяк не ўзгадвала “два народы”, а падавала Рэч Паспалітую як выключна “польскую дзяржаву”.

Вынікам польскай імперскай палітыкі стала аслабленьне Рэчы Паспалітай і захоп ды падзел яе паміж суседнімі імперыямі.

У пачатку ХХ стагоддзя адбываецца першае адраджэньне беларуска-літвінскай дзяржаўнасьці. ІІІ Статутовая грамата ня толькі заяўляе пра незалежнасьць БНР, але і ўзгадвае яе абшары — уключна ня толькі са Смаленшчынай-Браншчынай, а і зь Беласточчынай (гл. мапу Этнічнай тэрыторыі Беларусі).

Варта разгледзець стаўленьне польскіх уладаў у тыя часы да БНР (у тым ліку да Рады БНР), як і да антыбальшавіцкага супраціву беларусаў у 1918-20 гг. (Булак-Булаховіч, Слуцкі збройны чын ды іншыя).

Асобная вялікая праблема — захоп заходняй часткі нашай зямлі ў 1920 г. і ўключэньне яе ў 1921 годзе ў склад Польшчы ў выніку змовы паміж польскімі імперыялістамі й бальшавікамі. На якой такой падставе гэта адбылося і чаму дасёньня няма пазіцыі беларускай нацыянальнай эліты што да гэтай сумеснай акцыі дзьвюх імперскіх сіл? (гл. плакат з тых часоў, зь якога бачна як нашы продкі ставіліся да гэтага факту)

Далей мы назіраем найактыўны этнацыд і паланізацыю беларусаў-літвінаў у 1920-39 гг. у Заходняй Беларусі, здушэньне ўсіх праяў нацыянальнага самастойнага жыцьця і супраціву польскаму імперскаму ціску.

У 1939 годзе адбываецца вяртаньне Заходняй Беларусі, як неад’емнай часткі беларускай этнічнай тэрыторыі, у склад БССР. Трэба сфармуляваць і агалосіць наша – беларусаў-літвінаў – стаўленьне да падзеі вакол 17 верасьня, а не вечна маўкліва цярпець інтэрпрэтацыю польскіх імперыялістаў. Замена польскага імперыялізму расейскім імперыялізмам ніяк не абеляе польскі бок.

Патрэбна беларуская ацэнка дзейнасьці Арміі Краёвай на тэрыторыі Беларусі ў час Другой сусьветнай вайны.

Нам неабходна разгледзець усе асьпекты захопу і перадачы нашай Беласточчыны палякам у 1944 г. Як такое здарылася і на якой падставе рабілася?

Вельмі важнае пытаньне — 66-гадовы этнацыд беларусаў-літвінаў Беласточчыны (з 1944 г. па сёньняшні дзень). Тое, што там адбылося за гэты час, немагчыма ацаніць іначай, як злачынства. Варта высьвеціць яго маштабы і механізмы (інфармую: з амаль паўмільёна цяпер там адкрыта прызнаюць сябе беларусамі толькі каля 48 тысяч чалавек).

Як апошнія дзесяцігоддзі, так і сёньня польскія імперыялісты актыўна выкарыстоўваюць паняцьце “Крэсы всходне” (гл. мапу трэторыі г.зв. “Крэсаў всходніх”, якая уключае Заходнюю Ўкраіну, Заднюю Беларусь, Віленшчыну). Яно адкрыта прысутнічае ў польскай інфармацыйнай прасторы і ў сьветаглядзе палякаў. Беларуская нацыянальная эліта мусіць урэшце даць ацэнку гэтай зьяве, і зьмест гэтай ацэнкі павінен быць вядомы як беларускаму, так і польскаму грамадству.

Трэба нарэшце высьветліць, якая доля г.зв. “крэсовых палякаў” у Беларусі на самай справе зьяўляюцца апалячанымі беларусамі, а якая – наўпроставымі нашчадкамі польскіх каланістаў – асаднікаў.

Таксама варта прааналізаваць, абагуліць і даць ацэнку:

-  выкарыстаньню “польскага касьцёлу” для апалячваньня беларусаў-літвінаў як раней, так і ў сёньняшні час (зь якой такой нагоды ў касьцёлах Гарадзеншчыны працягвае прапагандавацца польская мова, як і працягвае выкарыстоўвацца знакамітая формула хлусьні-падмены: “Калі вы — каталікі, значыць вы палякі”?);

- дзейнасьці агентаў польскага імперыялізму ў Беларусі ўжо пасьля другога адраджэньня беларускай дзяржаўнасьці ў 1991 годзе (чаму пад заявы аб “дапамозе беларускай дэмакратыі” сродкі з Захаду праз Польшчу на справе ішлі на стварэньне прапольскіх асяродкаў і арганізацый у Беларусі?);

Нам трэба адказаць:

- як так сталася, што Рэч Паспалітая ўспрымаецца ў сьвеце практычна сінонімам паняцьця “Польская дзяржава”?

- чаму і як многія нашы культурныя каштоўнасьці трапілі ў Польшчу і працягваюць знаходзіцца там?

- чаму і сёньня знакамітыя сыны беларускага народу – такія, напрыклад, як Андрэй-Тадэвуш Касьцюшка, Адам Міцкевіч, Міхал Клеафас Агінскі й многія іншыя – лічацца ў сьвеце “палякамі”, а іх дасягненьні – польскімі?

Варта таксама паспрабаваць высьветліць, што на самай справе адбываецца зь беларускай моладдзю, якая трапляе ў Польшчу па  “Праграме імя Каліноўскага”?

Нарэшце, нам – беларусам-літвінам – трэба даць ацэнку апошняй акцыі польскіх імперыялістаў пад назвай “Карта паляка”, да якой дадаюцца яшчэ і спробы, якія назіраюцца ў апошнія гады, абмежаваць магчымасьць беларусам арганізавацца за мяжой (інцыдэнты зь беларускім сьцягам; абмежаваньні, каб трапіць на Басовішча ці на адзначэньне 600-годдзя Грунвальдскай бітвы; факт пра тое, як польскія ўлады “забылі” ўзгадаць удзел беларусаў-літвінаў у гэтай бітве, і г.д.).

Заключэньне.

Толькі калі мы — беларуская нацыянальная эліта — будзем самастойна і аб’ектыўна аналізаваць мінуўшчыну і нашу сёньняшнюю рэчаіснасьць, а таксама вызначаць уласнае стаўленьне да іх, у нас будзе магчымасьць дакапацца да ісьціны, набыць уласную грамадска-палітычную суб’ектнасьць. Толькі ў выніку такой дзейнасьці наш народ мае шанц спыніць быць ахвярай гістарычнага працэсу, які чамусьці ўвесь час складаецца не на яго карысьць.

Ёсьць яшчэ больш аддаленая і складаная задача. Варта паспрабаваць падштурхнуць братні польскі народ і польскую нацыянальную эліту да вызваленьня ад імперскіх комплексаў, да ачышчэньня ад віны перад беларусамі праз пакаяньне і да вяртаньня нам незаконна захопленага разам з прабачэньнямі.

А самай высокай мэтай такой дзейнасьці павінна стаць нармалізацыя стасункаў паміж беларуска-літвінскім і польскім народамі, каб стварыць умовы для сумеснага шчырага супрацоўніцтва. У цяпершнім сьвеце, як і 600 гадоў таму, дастаткова праблем, якія могуць быць вырашаны толькі сумеснымі высілкамі многіх народаў…

За нашу і вашу свабоду!»

Для таго, каб утрымацца ва ўладзе яшчэ хоць троці, цяперскі рэжым Лу-кі пачаў рыхтавацца да перадачы нашых прадпрыемстваў замежнікам. Справа ўсё больш пераходзіць у практычную плоскасьць. Давайце пабачым яе, а затым абмяркуем. Для затраўкі пададзім артыкул, які ўзяты адсюль: http://www.investar.by/en/news-calendar/46-belarus-news/311-2010-07-09-13-30-51

1.

“БЕЛАРУСЬ МОЖА СТАЦЬ КЛАНДАЙКАМ ДЛЯ НЯМЕЦКАГА БІЗНЭСУ”

У Міністэрстве эканомікі ФРГ адбылася прэзентацыя Менска ў якасьці інвестыцыйнай пляцоўкі для нямецкіх прадпрымальнікаў. Мерапрыемства выклікала нечакана вялікую цікавасьць дзелавых колаў Нямеччыны.

Высокая цікавасьць

«Эканамічны дзень Менска» — так называлася рабочая канферэнцыя, на якой госьці зь беларускай сталіцы распавялі нямецкім бізнэсмэнам аб інвестыцыйных умовах у сваім горадзе і ў краіне ў цэлым.

Як правіла, такога роду мерапрыемствы пачынаюцца ў Берліне з некаторай затрымкай: удзельнікі дапіваюць у кулуарах ранішнюю каву, перагаворваюцца і нетаропка праходзяць у залу. У гэты раз за 10 хвілін да пачатку ўсе ўжо ціхенька сядзелі ў «дубовай залі» нямецкага Міністэрства эканомікі й зь нецярпеньнем чакалі адкрыцьця форуму.

Значна больш, чым чакалі арганізатары, было і нямецкіх дзелавых людзей, якія прыйшлі паслухаць гасьцей з Менска — самага прасунутага эканамічнага рэгіёну краіны. Уздоўж аздобленых цёмнымі драўлянымі панэлямі сьцен давялося расстаўляць дадатковыя крэслы.

Невычэрпны патэнцыял

Аншлаг тлумачыцца тым, што многія нямецкія прадпрымальнікі разглядаюць Беларусь як апошні Кландайк ва Усходняй Еўропе, да якога зь Нямеччыны — рукой падаць. Патэнцыял двухбаковых гандлёва-эканамічных стасункаў відавочна ня вычарпаны і абяцае стаць яшчэ большым.

Як адзначыў намесьнік дырэктара ўпраўленьня Мінэканомікі ФРГ, які курыруе і беларускі кірунак, Вольфганг Герстман (Wolfgang Gerstmann), «Беларусь мае для супрацоўніцтва зь Нямеччынай вельмі выгадныя перадумовы — асабліва ў сьферы разьвіцьця транспартнай і камунікацыйнай інфраструктуры, у галіне энергетыкі».

У 2009 годзе аб’ём двухбаковага гандлю склаў вельмі сьціплыя 2,1 мільярды еўра. Гэта нават менш, чым было ў 2008. Прычына — глабальны крызіс. Але ў першым квартале бягучага году сітуацыя стала хутка папраўляцца. Крызісны ж спад (17%) у гандлі зь Нямеччынай для Беларусі быў нашмат меншым, чым з Расеяй -  галоўным эканамічным партнёрам Нямеччыны.

Аптымістычна глядзіць у будучыню беларускі амбасадар у Нямеччыне Андрэй Гіро. Ён кажа нават пра якасна новы этап у двухбаковых дачыненьнях, які характарызуецца, з аднаго боку, збліжэньнем Беларусі зь Еўрапейскім зьвязам, а зь іншага — маштабнымі, па ацэнцы амбасадара, эканамічнымі пераўтварэньнямі, што адбываюцца ў Беларусі [першая іранічная заўвага. – Рэд.].

Гэта і вялікая прыватызацыйная праграма, і пераход, які ўжо адбыўся, у прыватнасьці, у будаўнічай галіне, на еўрапейскую стандартызацыю і сертыфікацыю тавараў.

Беларускі бізнэс-клімат

Аб спрыяльным клімаце для замежных інвестараў у Беларусі падрабязна казаў на канферэнцыі першы намесьнік старшыні Менскага гарвыканкаму Аляксандр Барысенка. Усе неабходныя ўмовы, па яго словах, ужо створаны. Так, у краіне адбываецца лібералізацыя эканомікі, спрашчаецца падатковае і мытнае заканадаўства, працэдура ўзгадненьняў і атрыманьня дазволаў.

У мінулым годзе, у прыватнасьці, у Беларусі адмянілі 22 падатковыя плацяжы, усталявалі адзіную стаўку падаходнага падатку ў нечуваныя для Нямеччыны 12 адсоткаў. Паводле агучаных на канферэнцыі даных, краіна ўсяго за два апошнія гады перамясьцілася ў складаемым Сусьветным банкам рэйтынгу дзяржаў з найбольш спрыяльным бізнэс-кліматам з 115-га месца на 58-е. Мэта — увайсьці ў трыццатку краін з найлепшымі ўмовамі для камерцыйнай дзейнасьці.

Сапраўды вычарпальную карціну Менска як аптымальнай пляцоўкі для інвестыцыйнай дзейнасьці нямецкіх прадпрымальнікаў намаляваў першы намесьнік старшыні камітэту архітэктуры і горадабудаўніцтва Менскага гарвыканкаму Аляксей Мартынаў. Ён палічыў ня лішнім распавесьці нават пра тое, што працягласьць трамвайных шляхоў у беларускай сталіцы «складае каля 31 кіламетры, маецца 11 маршрутаў трамвая, якія абслугоўваюць 156 машын» [другая іранічная заўвага. – Рэд.].

Нямецкія бізнэсоўцы, якія ня грэбуюць і грамадскім транспартам, па вартасьці ацанілі такія зьвесткі і з павагай пераглянуліся [зноў іронія. – Рэд.]. Аднак, куды больш важнай для іх стала інфармацыя аб тым, што 6 ліпеня Беларусь усё ж такі стала ўдзельніцай Мытнага саюзу з Расіяй і Казахстанам. Менавіта гэты факт абяцае ператварыць рэспубліку ў сапраўдны Кландайк.

Суседзі-супернікі

У інтэрвю Deutsche Welle кіраўнік прадстаўніцтва нямецкай эканомікі ў Беларусі Уладзімір Аўгусьцінскі патлумачыў, што Мытны саюз Расеі, Казахстана і Беларусі мае агульную колькасьць насельніцтва, а значыць, і патэнцыйных спажыўцоў, у 170 мільёнаў. Рынак жа самой Беларусі — усяго дзевяць з паловай мільёнаў.

«Гэта той факт, які дазваляе дзеючым у краіне замежным, у прыватнасьці, нямецкім фірмам гаварыць аб пашырэньні патэнцыйнага рынку збыту», — зазначыў Аўгусьцінскі. Прычым, гэта рынак, на які можна будзе пастаўляць тавары, вырабленыя з дапамогай высокакваліфікаванай, але па-ранейшаму адносна таннай беларускай працоўнай сілы і без выплаты мытных пошлін.

Гэтая акалічнасьць стварае дадатковыя канкурэнтныя перавагі для Беларусі ў прыцягненьні замежных інвестараў, напрыклад, у суперніцтве з Украінай. Паколькі, падкрэсліў Аўгусьцінскі, у рамках Мытнага саюзу тавары, вырабленыя ў Беларусі, могуць без дадатковых мытных працэдур і збораў прадавацца ў любой зь дзяржаў Мытнага саюзу.

А стварыць у Беларусі, якую раней называлі зборачным цэхам Савецкага Саюзу, сумесную фірму і зарэгістраваць яе як камерцыйнае прадпрыемства з замежным удзелам, па словах Уладзіміра Аўгусьцінскага, прасьцей простага: для гэтага ў статутны фонд замежнікам трэба ўнесьці ўсяго 20 тысяч долараў.

Пры гэтым некаторыя нямецкія бізнэс-кансультанты, напрыклад, Свэн Хэнігер (Sven Henniger), лічаць, што ўжо цяпер Беларусь прывабней за Ўкраіну для замежных інвестараў — тут больш стабільныя і прадказальныя рамачныя палітычныя ўмовы, празрыстая падатковая сістэма, ніжэй ўзровень злачыннасьці і карупцыі.

(канец артыкула)

2.

Каментар да гэтага матэрыяла ў інтэрв’ю Deutsche Welle даў дырэктар аналітычнага цэнтра «Стратэгія» Леанід Заіка (гл. фота ўверсе). Ён распавёў, якія тавары і паслугі магла б экспартаваць Беларусь у Нямеччыну і Еўразьвяз, і даў характарыстыку бізнэс-клімату краіны. На думку Леаніда Заікі, у Беларусі да гэтага часу няма класу ўласьнікаў. У інтэрвю Deutsche Welle ён заявіў, што адсутнасьць рэальных рэформаў зьяўляецца галоўнай перашкодай для прыходу на беларускі рынак інвестараў зь Нямеччыны і Еўразьвязу.

- Deutsche Welle: Што стаіць на шляху разьвіцьця больш шчыльных эканамічных сувязяў Беларусі зь Еўразьвязам і Нямеччынай?

- Сама структура беларускай эканомікі, дзяржаўная ўласнасьць. Яна азначае тое, што любое дзеяньне, зьвязанае са стварэньнем сумесных прадпрыемстваў альбо пакупкай прадпрыемстваў замежнымі кампаніямі ў Беларусі, практычна немагчымае. Калі б беларускія акцыянерныя кампаніі былі б прыватнымі, яны ўступалі б у пагадненьні, прадавалі б свае акцыі, і ўласьнік бы мяняўся.

А так прыходзіць да нас нямецкі інвестар, каб інвеставаць у прадпрыемства, а яму адказваюць: напішыце заяву, будзем размаўляць ва ўрадзе, потым ў аблвыканкаме, потым у райвыканкаме. Бо хто прымае рашэнне ў краіне? Група чыноўнікаў, інтарэсы якіх не ўзгодненыя.

- А як жа каля двух сотняў зьменаў у беларускім заканадаўстве па лібералізацыі эканомікі, пра якіх кажуць улады?

- Беларускія ўлады — гэта марксісты, якія затрымаліся яшчэ на першым томе «Капітала». Яны лічаць, што прыгожымі размовамі можна нешта мяняць. На практыцы павінна быць так — прыходзіць інвестар, вось зямля, яна каштуе столькі-та, калі ласка, купляйце і працуйце з захаваньнем экалагічных і сацыяльных нормаў.

Але пакуль беларуская наменклатура сама не падзяліла гэтую ўласнасьць, яна ня хоча яе нікому аддаваць, а прэзідэнт Беларусі нікому не дазваляе гэтую ўласнасьць разьмеркаваць. Пакуль. Таму няма прыватнага капіталу і няма прыватных уласьнікаў. А чыноўнікі толькі надзімаюць шчокі і кажуць пра нейкую лібералізацыю. Так што да таго часу, пакуль з чыноўнікаў і іх дзяцей не сфармуецца клас уласьнікаў, гэта толькі размовы аб лібералізацыі.

- Дык, можа быць, няхай бы гэты працэс чыноўніцкай прыватызацыі хутчэй пачаўся?

- Такую версію мы часта абмяркоўваем і з расейскімі, і з казахскімі, і з украінскімі эканамістамі. Але тады, баюся, зьявіцца гэткая банда квазі-бізнэсмэнаў. Праблема ў тым, што калі чыноўнікі ўсё разьмяркуюць, яны пачнуць «даіць» бюджэт.

Яны не захочуць канкурэнцыі, не захочуць разарацца і ўвесь час будуць выкарыстоўваць свой адміністрацыйны рэсурс для таго, каб перакласьці хібы й недарэчнасьці сваёй працы на спажыўцоў праз бюджэтныя заказы. Гэта будзе ня рынак, а эксплуатацыя спажыўца і прысваеньне грошай падаткаплатнікаў. Таму я ня думаю, што такі варыянт прыватызацыі зьяўляецца эфектыўным. Гэта будзе гібрыд Савецкага Саюзу з Лацінскай Амерыкай.

- З чым магла б Беларусь выйсьці на нямецкі і еўрапейскі рынак? Які тавар, акрамя прадуктаў нафтаперапрацоўкі, мог бы стаць маторам экспарту?

- Напрыклад, прадукты харчаваньня. Дарэчы, прэзідэнт Лукашэнка запаліўся гэтай думкай. Гэта можа быць таксама праграмны прадукт й інтэлектуальны прадукт Парку высокіх тэхналогій. Я рэаліст і ня думаю, што Беларусь магла б асабліва канкураваць па іншых групах тавараў. Але добрым элементам супрацоўніцтва мог бы быць трансферт працоўнай сілы, трансферт кадраў. Беларускія хімікі, матэматыкі, навукоўцы, інжынеры ў свой час рыхтаваліся добра і нядрэнна працуюць. Я ведаю прыклады, калі беларускія лекары выязджалі ў нямецкія клінікі на аперацыі.

Я мяркую таксама, што ў Беларусі можна было б будаваць добрыя дамы адпачынку і пансіянаты для пажылых людзей, таму што тут столькі лясоў і такое цудоўнае паветра. Я ня бачу асаблівага сэнсу ў вытворчасьці нейкіх новых беларускіх трактараў ці аўтамабіляў — еўрапейцы самі ня ведаюць, куды падзець свае аўтамабілі. А Беларусь б магла пайсьці па шляху экалагічнага разьвіцьця.

(канец інтэрвю)

3.

Ад рэдакцыі.

Калі хутка і павярхоўна пазнаёміцца з гэтым матэрыялам, можа падаcца, што нічога асаблівага ў ім няма. Гэта ня так. У матэрыяле прысутнічае важнейшая інфармацыя пра папярэднія перамовы паміж цяперцамі, заходнімі прадпрымальнікамі (канкрэтна, нямецкімі) і прадстаўнікамі афіцыйнай “беларускай апазіцыі” аб будучай праватызацыі ў Беларусі. Зьвярніце ўвагу, размова адбываецца так, што, як быццам, у краіне нікога больш няма! Нават прадстаўнік “апазіцыі” (дарэчы, пра спадара Заіку мы раней лепш думалі) распавядае пра “трасьферт працоўнай сілы” (чытай, пераезд беларускіх рабочых у Заходнюю Еўропу) і пра адсутнасьць сэнсу “ў вытворчасьці нейкіх новых беларускіх трактараў ці аўтамабіляў” (чытай, пераўтварэньне Беларусі ў аграрны прыдатак Заходняй Еўропы). Але галоўнае: куды падзеліся беларусы-літвіны – адзіныя законныя гаспадары беларускай зямлі? Іх у дыскурсе (а значыць, і ва ўяўленьнях) прадстаўнікоў пералічаных груп проста няма!

Вось гэта — адсутнасьць беларускага народу — і ёсьць самае галоўнае, што прысутнічае ў вышэй пададзеным матэрыяле-прыкладзе, у якім гаворыцца пра будучую прыватызацыю.

Відаць, аналагічна ўяўлялі сабе сітуацыю еўрапейскія каланізатары абедзьвюх Амерык. Індзейцы – карэнныя жыхары – у іх уяўленьнях у разьлік не прымаліся. Амерыкі былі “пустой зямлёй” – проста Кландайкам з рэсурсамі, якія трэба было захапіць і асвоіць. І ўсё. А індзейцы? А гэта нешта з катэгорыі непрыемнай недарэчнасьці.

Вось да якой сітуацыі мы, беларусы-літвіны, дажыліся пад “мудрым кіраўніцтвам” Лу-кі й яго цяперскай зграі, а таксама пры “актыўнай дапамозе” з боку заходніх добразычліўцаў, якія ўсе апошнія 20 гадоў так “шчыра жадалі дапамагчы нам пабудаваць дэмакратыю”.

У сувязі з пералічаным, узьнікае патрэба яшчэ раз нагадаць тыя прынцыпы Беларускай дактрыны, якія распрацаваныя намі й блізкімі да нас людзьмі (па ўсім відаць, больш няма каму!) і якія датычаць стратэгічных прынцыпаў будучай прыватызацыі.

Адмыслова падкрэсьліваем, яны істотна “дапаўняюць і карэктуюць” ідэі ня толькі цяперцаў і заходнікаў, а і ўсіх гэтых вялікіх апазіцыйных “эканамістаў” – усялякіх раманчукоў-заікаў-злотнікавых – паколькі зыходзяць з аб’ектыўных інтарэсаў беларускага народу.

Пачнем з Д пр-пу 126. Ён гучыць так:

У цэлым мы гатовыя прыняць большасьць прапаноў “Антыкрызіснай праграмы АДС” і нават уключыць іх у эканамічную частку нашай дактрыны, але абавязкова з улікам наступных заўваг: па-першае, мы патрабуем, каб будучая праватызацыя і далейшыя рэформы ў эканоміцы Беларусі былі скіраваны найперш на аб’ектыўныя інтарэсы беларускага народу! Бо толькі ў гэтым можа быць зьмест, сэнс і мэта рэфармаваньня беларускай эканомікі; па-другое, у Праграме праігнаравана, што тыя каштоўнасьці, якія зьяўляюцца агульнанацыянальнымі, беларускімі, ня могуць быць перададзены ў прыватную ўласнасьць – лясы, вадаёмы, нетры, транспартныя і транзітныя шляхі; па-трэцяе, мы супраць прыватызацыі зямлі. Зямля для с/г мэт – гэта сродак вытворчасьці. Але гэта такі сродак, якія мае ўсе ўласьцівасьці тэрыторыі, якая ў сваю чаргу заўсёды павінна ўсьведамляцца як базавая каштоўнасьць усяго беларускага народу; чацьвёртае, у “Платформе” АДС няма ні слова пра тое, як зрабіць так, каб у Беларусі не паўтарылася алігархічная прыхватызацыя расейскага, польскага, украінскага ды іншага тыпаў. Такой прыхватызацыі ацэнка не дадзена, пра яе нават не ўзгадваецца. Што насьцярожвае…

Д пр-п 69:

Нашаму беларускаму грамадству найбольш выгадная і патрэбная менавіта нацыянальна арыентаваная эканоміка (а не эканоміка дзеля максімальнага прыбытку нейкіх незразумелых людзей-чужынцаў), бо гэта адзіная эканоміка, якая скіравана на інтарэсы ўсяго грамадства. Паколькі пасьля прыходу да ўлады дэмакратычных сілаў беларуская эканоміка яшчэ доўга будзе заставацца эканомікай даганяльнага тыпу, яна ня можа быць абсалютна адкрытай.

Д пр-п 51:

У эканамічных пытаньнях, як і ў многіх іншых, мы зьяўляемся прыхільнікамі канцэпцыі Залатой сярэдзіны. Г.зн., што мы сьхільныя пазьбягаць скрайнасьцяў агалцелага лібералізму, які вядзе да таго, што ўсё апынаецца ў руках фінансавай алігархіі, як правіла пазбаўленай усялякіх маральных прынцыпаў, як і скрайнасьцяў таталітарнага камунізму, які патрабуе ўсё зрабіць “агульнанародным”, а на справе – аддаць ў паўнаўладдзе бюракратыі.

Таму, у якасьці зыходна-стратэгічнага падыходу, прапануем наступнае: па-першае, прапануем захаваць у агульнанацыянальнай уласнасьці запаведнікі, нетры, транспартныя шляхі, вайсковыя палігоны; перадаць беларусам у пажыцьцёвую арэнду (на ўмове карыстацца па прызначэньні і на строгіх правілах) зямлю для сельскагаспадарчых мэтаў, лясы, рэкі, іншыя вадаёмы з першачарговым правам арэндатара перадаваць іх бліжэйшым нашчадкам; а ўсе іншыя аб’екты, якія ня маюць выразнай тэрытарыяльнай уласьцівасьці і якія не павінны кантралявацца дзяржаўным чыноўніцтвам (фабрыкі, заводы, прадпрыемствы гандлю, жыльлё і г.д.), прапануем прыватызаваць.

Пры гэтым у руках беларусаў павінна апынуцца ня менш за 85-90% усіх капіталаў, якія будуць перададзены ў арэнду ці прыватызаваныя (гэта таксама сярэдзіна паміж скрайнасьцямі псеўда-лібералізму і шавінізму).

У выніку прыватызацыі павінен зьявіцца сярэдні клас, складзены з уласьнікаў і арэдатараў у колькасьці ня менш за 80-85% ад усяго насельніцва Беларусі (альтэрнатывы: прыватызацыя павінна прывесьці да зьяўленьня алігархіі й рабоў-жабакоў; ці прадпрыемствы, зямля, жыльлё і г.д. павінна застацца ў фактычнай уласнасьці бюракратыі – мы катэгарычна адкідаем). Адзін са шляхоў дасягненьня такога выніку заключаецца ў пераўтварэньні ўсіх прадпрыемстваў і гаспадарчых галінаў, прызначаных для прыватызацыі, у Закрытыя акцыянерныя таварыствы (ЗАТы), дзе 55-75% акцыяў павінны перайсьці ў рукі прадстаўнікоў працоўнага калектыву, а іншыя 25-45% акцый павінны быць перададзены выніковым кіраўнікам і ў адкрытае акцыянаваньне для прыцягненьня інвестыцый і тэхналогій з эканамічна разьвітых краінаў.

Калі прыватызацыя адбудзецца не па трох пералічынах прынцыпах, мы выступаем за тое, каб рабіць столькі цыклаў прыватызацыя-нацыяналізацыя-прыватызацыя, пакуль ня будуць атрыманы вышэй апісаныя вынікі (заявы пра “сьвяшчэннае права ўласнасьці”, здабытае нават злачынным чынам, мы не прымаем; дабрабыт беларускага народу, яго права быць гаспадаром на ўласнай зямлі – рэч на парадак больш “сьвятая”).

Нарэшце, прыватызацыя павінна адбывацца планава, пад жорскім кантролем нацыянальнага ўраду, абсалютна адкрыта, у адпаведнасьці з простымі й зразумелымі правіламі і, абавязкова, ва ўмовах выніковага навучаньня шырокіх народных масаў, як карыстацца атрыманымі капіталамі, як іх разьвіваць… (альтэрнатыву пра бюракратычную закрытасьць дадзенага працэсу, пра хуткасьць і г.д. мы адкідаем).

Д пр-п 51а ўдакладняе:

Калі, ня дай божа, Лукашэнка, ратуючы ўласную скуру, прадасьць нашы прадпрыемствы маскалям-імперыялістам [ці заходнікам. – Рэд.], альбо набярэцца даўгоў, пасьля нашага прыходу да ўлады даўгі Лу-кі будуць адмененыя [няхай сам іх і выплочвае. – Рэд.], а прыхватызаваныя прадпрыемсты – нацыяналізаваныя. Пазьней яны будуць зноў пераўтвораныя ў ЗАТы і наноў акцыянаваныя жыхарамі Беларусі – працаўнікамі гэтых прадпрыемстваў. І толькі 10-15% акцый будуць зноў выстаўленыя на продаж на канкурэнтных умовах на цалкам адкрытых аўкцыёнах! Пацьвярджаем: уласнасьць на тэрыторыі Беларусі [мінімум] на 85% будзе ў руках беларусаў!!!

Д пр-п 65 дадаткова тлумачыць:

Тым беларускім людзям, якія хочуць набыць капітал ці ўзяць нешта ў арэнду і ўжо цяпер могуць набытым вынікова карыстацца (ведаюць, як гэта рабіць, маюць веды і навыкі), мы будзем дапамагаць зьдзейсьніць іх жаданьні.

Тым беларусам, якія хочуць набыць капітал, але пакуль ня могуць ім вынікова карыстацца (ня ведаюць, як гэта рабіць, ня маюць адпаведных навыкаў), мы плануем даць адпаведныя веды і навыкі (праз навучаньне), а затым дапамагчы набыць і капітал.

У тых прадстаўнікоў беларускага народу, якія могуць вынікова распараджацца ўласнасьцю ў эканамічнай сьферы, але ня хочуць набываць капітал, мы плануем распаліць адпаведнае жаданьне і дапамагчы набыць капітал.

У тых беларусаў, хто ня можа і ня хоча, але патэнцыйна можа захацець і можа навучыцца, мы плануем распаліць адпаведнае жаданьне, даць адпаведныя веды і дапамагчы набыць капітал.

І толькі ад тых, хто ня можа і ня хоча ды ня зможа і не захоча, мы гатовыя адчапіцца. Але, на сваёй зямлі беларусы пры нашай уладзе будуць валодаць ня менш  як 85-90% капіталаў.

(канец цытаваньня нашых раней сфармуляваных прынцыпаў)

З нагоды тэмы, варта яшчэ ўдакладніць некаторыя моманты, датычныя прыватызацыі.

Каб забясьпечыць стварэньне вялікага і ўстойлівага сярэдняга класу (а не алігархіі), зьвязанасьць людзей са сродкамі й вынікамі іх вытворчай дзейнасьці (а не адчужанасьць ад іх), а таксама максімальна наблізіцца да сацыяльнай і нацыянальнай справядлівасьці й раскрыцьця людзьмі свайго вытворчага і творчага патэнцыялу, прапануецца, каб прыватызацыя ў Беларусі адбывалася па прыкладна наступнай сьхеме (гэтую сьхему прапануем разглядаць, як зыходную для далейшага абмеркаваньня і дасканаленьня).

Уявім сабе прадпрыемства на якім працуе 100-10.000 чалавек. Сёньня яно знаходзіцца ў руках посткамуністычнай бюракратыі й Лу-кі, якія ёсьць яго фактычным уласьнікам. Прадпрыемства паступова, скажам, за 3-5 гадоў, мусіць пераўтварыцца ў прыватнае пераважна Закрытае акцыянернае таварыства (ЗАТ), дзе ўся сума акцый, праз якія ацэньваецца яго вартасьць, дзеліцца на тры часткі (гл. дыяграму зьлева).

Пры гэтым прыкладна 2/3 усіх акцый павінна быць замацаванымі за працоўным калектывам, 1/6 – за кіраўніцтвам (у якое ўваходзяць дырэктар, яго намесьнік, галоўны інжынер-тэхнолаг, галоўны эканаміст, галоўны бугалтар), а яшчэ 1/6 частка акцый пакідаецца для патэнцыйных інвестараў. Адпаведна даным групам акцыі й называюцца – працоўныя, кіраўнічыя, інвестыцыйныя. Акцыі маюць значэньне ня толькі для падзелу дахода, а і для ўдзелу ў вызначэньні стратэгічнай палітыкі прадпрыемства, зь якім зьвязаны ўсе тры групы, як й іх дабрабыт.

Галасуючы колькасьцю акцый, працоўныя разам зь кіраўнікамі абіраюць сабе інвестара, а таксама раз у два гады вырашаюць прынцыпы набора і звальненьня працоўных, умовы аплаты працы і налічэньня дывідэнтаў на акцыі. Працоўныя разам з інвестарамі, галасуючы акцыямі, абіраюць сабе кіраўнікоў.

Усе працоўныя абавязаны быць акцыянерамі. Абсалюная колькасьць працоўных акцый вызначаецца прыкладна па такой сьхеме: суміруюцца бесперапынны працоўны стаж на даным прадпрыемстве (паказваецца ў гадах) усіх працоўных і атрыманая лічба памнажаецца на два. За год працы на прадпрыемстве кожны рабочы абавязаны набыць мінімум адну акцыю (калі не набудзе, яго звальняюць) і мае права набыць максімум тры акцыі. Тыя акцыі, якія працоўныя абавязаны набыць завуцца абавязковымі. Тыя, дадатковыя да абавязковых, якія працоўны мае пра набыць – свабоднымі.

Для набыцьця свабодных акцый раз у квартал праводзіцца ўнутрызавадскі аўкцыён. Кошт свабодных акцый, які атрымліваецца ў сярэднім за год, становіцца асновай для вызначэньня кошту абавязковых акцый на наступны год, які прымаецца, напрыклад, у 2-3 разы меншым за свабодныя (напрыклад, калі за набыцьцё свабодных акцый рабочыя аддавалі ў сярэднім па 100.000 рублёў РБ за акцыю, значыць абавязковыя акцыі будуць каштаваць 33.330-50.000 рублёў РБ).

Колькасьць працоўных акцый у розных людзей можа, такім чынам, быць рознай, але не надзвычай рознай (у разы, але ня ў некалькі парадкаў). Так, калі чалавек бесперапынна прапрацаваў на прадпрыемстве 5 поўных гадоў, але акцыі не хацеў набываць, у яго будзе, мусіць быць, 5 акцый (менш быць ня можа). А, калі іншы чалавек прапрацаваў поўных 10 гадоў і ўвесь час выкупляў максімальна дазволеную колькасьць акцый, у яго можа быць 30 акцый. У выніку, у час вызначэньня “стратэгічных пытаньняў” на прадпрыемстве, а таксама ў час атрыманьня дывідэнтаў долявыя магчымасьці, “вага” другога працоўнага будзе ў 6 разоў большай, чым у першага.

Калі працоўны звальняецца (ці яго звальняюць) ці ён адыходзіць на пенсію, ён вяртае свае акцыі на прадпрыемства і яму паступова (напрацягу года-двух) вяртаюць за іх грошы, колькасьць якіх вызначаецца доляй (напрыклад, у 2/3) ад кошту свабодных акцый на закрытых аўкцыёнах на прадпрыемстве ў год звальненьня чалавека ці ў год выхаду на пенсію.

Уявім сабе, што чалавек прапрацаваў на прадпрыемстве 30 гадоў і накапіў 70 акцый (мог ад 30 да 90). У год выхаду на пенсію, сярэдні кошт адной свабоднай акцыі склаў 1.000.000 рублёў РБ. Значыць, ён атрымае 70 х 1.000.000 х 0,667 = 46.690.000 рублёў РБ.

Заробкі пералічаных вышэй кіраўнікоў прадпрыемства (пачынаючы з дырэктара) будуць вызначацца, зыходзячы зь сярэдняга заробку ўсіх іншых працаўнікоў на даным прадпрыемстве за папярэдні год. Пры гэтым гэты паказьнік будзе памнажацца на 2-12, у залежнасьці ад таго, на колькі вялікім зьяўляецца працоўны калектыў на даным прадпрыемстве – 100 чалавек ці 10.000.

Кіраўнікі прадпрыемства таксама выкупаюць свае кіраўнічыя акцыі на закрытых аўкцыёнах (колькасьць кіраўнічых акцый вызначаецца па тых жа прынцыпах, што і працоўных акцый, і яны таксама дзеляцца на абавязковыя і свабодныя). Адзінае абмежаваньне заключаецца ў тым, што свабодныя кіраўнічыя акцыі ня могуць каштаваць менш, чым кошт свабодных працоўных акцый, памножаны на каэфіцыент, на які памнажаецца сярэдні заробак працоўных, каб вызначыць сярэдні заробак кіраўнікоў (найперш, дырэктара).

Далей кіраўнічыя акцыі выкарыстоўваюцца для галасаваньня па стратэгічных пытаньнях і для атрыманьня дывідэнтаў. Пасьля выхаду кіраўнікоў на пенсію ці звальненьня зь іх акцыямі адбываецца тое ж, што і з працоўнымі акцыямі.

Інвестыцыйныя акцыі, якія разьмяркоўваюцца на адкрытых інвестыцыйных аўкцыёнах і могуць быць толькі свабоднымі, выкарыстоўваюцца для прыцягненьня вонкавых інвестыцый, якія могуць быць у выглядзе грашовых крэдытаў, больш выніковых тэхналогій, забесьпячэньня гарантыяў збыту прадукцыі. Кошт інвестыцыйных акцый вызначаецца ў індывідуальным парадку. Яны таксама выкарыстоўваюцца для галасаваньня па стратэгічных пытаньнях і для атрыманьня дывідэнтаў. Але ў інвестыцыйных акцый ёсьць адно абмежаваньне – яны выкупляюцца прадпрыемствам назад. Прычым,  як толькі дывідэнты (у заранёў вызначанай валюце) у 1,5-2,5 разы (пра больш дакладную лічбу бакі – інвестары, з аднаго боку, і кіраўнікі прадпрыемства разам з працоўным калектывам, з другога — дамаўляюцца заранёў) перавысяць кошт інвестыцый, усе інвестыцыйныя акцыі павінны быць вернуты прадпрыемству назад для арганізацыі чарговага адкрытага інвестыцыйнага аўкцыёну.

Напрыклад, прадпрыемства дамовілася зь нейкай нямецкай фірмай, што тая паставіць на завод новую тэхналагічную лінію, запусьціць яе навучыць працаваць на ёй рабочых. Кошт гэтай інвестыцыі 1.000.000 даляраў. Дамовіліся, што за гэта замежнае фірма набудзе 5% інвестыцыйных акцый прадпрыемства, агульнай колькасьцю 10.000 штук (канкрэтная колькасьць інвестыцыйных акцый будзе вызначацца на грунце агульнай колькасьці працоўных акцый і будзе складаць, як лёгка здагадацца, ¼ частку ад апошніх). Далей адбываецца выплата дывідэнтаў на інвестыцыйныя акцыі. Калі агульная колькасьць выплан складзе 2.000.000 даляраў, лічыцца, што ўсе 5% інвестыцыйных акцый выкуплена на прадпрыемства назад і могуць быць зноў выкарыстаны, як свабодныя інвестыцыйныя акцыі.

Адзін нюанс: увесь калектыў прадпрыемства можа прыняць рашэньне выкупіць інвестыцыйныя акцыі ў паскораным рэжыме, як і ўвогуле не выдаваць іх. Другое магчыма, калі ў прадпрыемства зьявіцца вялікая колькасьць уласных фінансавых рэсурсаў.

І нарэшце апошняе, таксама вельмі важнае. Разьмеркаваньне прыбытку павінна адбывацца ня так, як сабе падажае кіраўніцтва прадпрыемства разам з калектывам, а па строга вызначанай урадам Беларусі сьхеме, напрыклад такой: кіраўніцтва прадпрыемства разам з персаналам атрымлівае 36% прыбытку, 14% ідзе на налогі, а 50% — на разьвіцьцё і мадэрнізацыю прадпрыемства, у т.л. і на паскоранае вяртаньне інвестыцыйных акцый.

Няхай запрапанаваная прыкладная сьхема будучай прыватызацыі ў Беларусі будзе лічыцца нашым чарговым дактрынальным прынцыпам — Д пр-п 128.

(нагадаем, што некаторыя цікавыя і дыскусійныя моманты па данай тэме можна дадаткова паглядзець, напрыклад, тут: http://nashaziamlia.org/2007/08/19/857/#more-857 і тут: http://nashaziamlia.org/2007/08/20/858/).

Ну, што беларусы-літвіны, адчулі розніцу?

Перакананыя, што так.

Рабіце высновы, спадарове.

Жыве Беларусь – Наша Зямля!

P.S.

Дарэчы, а вось і яшчэ цікавыя факты па тэме.

http://www.svaboda.org/content/article/2112141.html

http://www.svaboda.org/content/article/2111894.html

Мы выходзім з-пад чарговай хвалі тэхнічных праблем і плануем патроху пачынаць выконваць тое, што планавалі й павінны рабіць. На гэты раз падаем матэрыял, падрыхтаваны Галінай Абакунчык пра Кастуся Тарасава, які памёр роўна месяц таму (22 сакавіка) на 70-м годзе жыцьця (падаецца паводле www.svaboda.org/content/transcript/1990831).

Кастусь Тарасаў быў вядомым пісьменьнікам, гісторыкам, дзеячам нацыянальна-дэмакратычнага руху Беларусі. Ён крыху не дажыў да свайго 70-годдзя. У красавіку 2006 году пісьменьнік перанёс інсульт.

У розныя гады Тарасаў быў рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі ў выдавецтве «Вышэйшая школа», журналістам і загадчыкам аддзела газеты «Знамя юнацтва», рэдактарам аддзела мастацтва і крытыкі часопіса «Нёман», сьпецыяльным карэспандэнтам газеты «Літаратура і мастацтва». З 1990 году — адказны сакратар часопіса «Спадчына». Працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм», у газеце «Свабода».

Тарасаў пісаў на расейскай і беларускай мовах. Аўтар кніг аповесьцяў «День рассеяния», «В час Стрельца», «Странствие в тесном кругу», «Погоня на Грунвальд», зборніка гісторыка-літаратурных эсэ «Памяць пра легенды».

Сярод вядомых у Беларусі людзей, хто быў блізка знаёмым і найлепш ведаў Кастуся Тарасава, ёсьць былы галоўны рэдактар часопіса «Спадчына» Вячаслаў Ракіцкі, які дзеліцца сваімі ўспамінамі:

«Мяне лёс зьвёў з Кастусём у самы рамантычны і змагарны перыяд найноўшай гісторыі — пры канцы 1980-х. Кастусь і сам быў рамантыкам, чалавекам, які драматычна перажываў лёс Беларусі. Магчыма, нават ня меней, чым свой асабісты. Мы разам стаялі суткамі перад Домам ураду, патрабуючы свабоды і незалежнасьці краіны. Я з захапленьнем слухаў ягоныя рэзкія прамовы на мітынгах. Я чытаў і перачытваў ягоныя гістарычныя раманы. І ніколі не забуду тыя дыскусіі ў Доме літаратара і рэдакцыі “Літаратуры і мастацтва”, у якіх ягонае слова было ці ня самым аўтарытэтным. Кастусь трызьніў свабодай, верыў у яе і, маючы ці не найглыбейшыя веды па гісторыі краю, разумеў, якім няпростым будзе шлях да Беларусі.

І мы працавалі з Кастусём Тарасавым разам. Самыя лепшыя дні свайго жыцьця я зьвязваю з працай у часопісе “Спадчына” і перадусім з супольнай працай з Кастусём Тарасавым. Было так цікава, так плённа. Вяртаючы згубленую, скрадзеную інтэлектуальную спадчыну беларусаў, мы разумелі, асэнсоўвалі, што робім. Ганарыліся гэтым. Кастусь ня проста ведаў гісторыю Беларусі, ён бачыў яе вобразна, у драматычных калізіях, ён успрымаў яе вельмі нервова. Тое, што “Спадчына” была ня проста пасьпяховым часопісам, але нават культавым, найвялікшая заслуга Кастуся. Зь ім нельга было рабіць часопіс сухі. Ён напаўняў эмоцыямі кожны працоўны дзень, кожны тэкст, які мы рыхтавалі да друку. Часопіс быў жывым, бо ў ім было нервовае, далікатнае, тонкае сэрца Кастуся.

Не магу і не хачу верыць, што яно спынілася…»

Доктар гістарычных навук, прафэсар Анатоль Грыцкевіч узгадвае Кастуся Тарасава як рупліўца на ніве адраджэньня гісторыі Беларусі:

«Я знаёмы зь ім быў даўно, калі ён быў яшчэ зусім маладым гісторыкам. Ён тады выдаваў кнігу пра Грунвальдскую бітву, 600-годзьдзе якой мы сёлета сьвяткуем. Нягледзячы на яго тэхнічную адукацыю, ён вельмі дасканала разгледзеў усе спрэчныя пытаньні і паказаў менавіта беларускае значэньне гэтай бітвы. Першы сярод маладых гісторыкаў-пісьменьнікаў. У яго таксама ёсьць вельмі добрае выданьне самых асноўных падзеяў у гісторыі Беларусі, пачынаючы ад Полацкага княства і да ХІХ стагоддзя. Прычым, калі ён браўся за штосьці, ён браўся сур’ёзна, грунтоўна. І я, калі пісаў рэцэнзіі наконт выданьня гэтых кніг, заўсёды рэкамэндаваў выдаць, бо яны былі сур’ёзныя, навуковыя і ў той жа час цікавыя».

Як прыязнага чалавека і добрага сябра ўзгадвае Кастуся Тарасава былы амбасадар Беларусі ў Нямеччыне, мовазнаўца Пятро Садоўскі:

«Гэта сябра мой: вясельле маёй дачкі спраўлялі на ягоным лецішчы ў Зялёным, бываў ён у мяне дома часта і я ў яго, новы год сустракалі. Чалавек ён быў мяккі і добры, па-свойму ціхі. Ведаеце, у кожнага чалавека бываюць хвіліны, калі цяжка, калі хочацца з кімсьці пабыць і пагаварыць. Памятаю, што аднойчы ў мяне штосьці не атрымоўвалася ў Менску. Не ў асабістым жыцьці, а ў нейкіх справах. Я памятаю, што паехаў да яго на лецішча, ён таксама быў вельмі рады, што я прыехаў. Дождж ішоў і вось сядзелі мы гэтак размаўлялі, пілі пакрысе штосьці. Проста гэта быў такі чалавек, зь якім мне заўсёды было вельмі добра. Я ніколі не стараўся перад ім падаць сябе як нейкага занадта разумнага, ці дужага, ці яшчэ якога. Зь ім проста адпачывалася душой і ён быў мне вельмі блізкім чалавекам. Цяжка гаварыць — кажу вам па шчырасьці».

Сябра Таварыства беларускай мовы Алена Анісім удзячная Кастусю Тарасаву за ягоную пісьменьніцкую, а таксама і арганізацыйную працу.

«Кастусь Тарасаў — гэта дастаткова самабытны пісьменьнік і вельмі індывідуальны. Яшчэ ніхто, відаць, не займаўся ягонай творчасьцю, як пісьменьніка. І ніхто яшчэ не займаўся ацэнкай той ролі, якую ён выканаў у літаратурным напрамку. У падняцьці з гісторыі, зь нябыту, у пераасэнсаваньні розных выбітных асобаў нашай гісторыі. Цяжка казаць, бо мелася патэлефанаваць яму перад выходнымі і сказаць, як мяне ўразіў артыкул пра Булгарына. Але закруцілася, забылася і вось атрымліваецца, што не пасьпеў — значыць, не пасьпеў: рабі адразу тое, што хочаш. Кастусь Тарасаў вельмі добразычлівы чалавек, а для мяне асабліва. Безь яго, фактычна, газета „Новы час“ і не была б заснаваная. Бо гэта была ягоная ідэя, назва газеты ім прыдуманая. Таму „Новы час“ распачыналася з Кастусём Тарасавым. Гэта ўнікальная асоба».

Рэдактар газеты «Новы час» Аляксей Кароль перакананы, што адыход Кастуся Тарасава для беларускай гісторыі і літаратуры ёсьць вялікай стратай:

«Я ад гэтай весткі не магу апомніцца — яна дастаткова нечаканая ў тым сэнсе, што рэдакцыя газеты „Новы час“ супрацоўнічала з Косьцем. Ён аднавіў сваю працаздольнасьць, вельмі гарэў працай і мы друкавалі адзін нарыс за другім. У нашай папцы засталіся яшчэ два нарысы Косьці, якія абавязкова будуць надрукаваныя ў наступных нумарах. Бо гэта боль, і спачуваньне, і шкадаваньне, і разгубленасьць. Нам здавалася, што бяда ўжо адступіла і ён яе пераадолеў. І ён гэтаксама лічыў і хацеў толькі аднаго: пісаць, пісаць і пісаць. Завершыць тое, што ён зрабіў.

Косьцю ведаю даўно. Гэта таленавіты чалавек, вельмі адукаваны, дасьведчаны. Апантаны гісторыяй і беларушчынай. Зробленае ім, безумоўна, застанецца, але колькі засталося яшчэ нязробленага. Так што гэта вялікая страта і для беларускай гісторыі і для беларускай літаратуры.

У „Новым часе“ мы зьмясьцілі ягоную аповесьць, як ён і прасіў, у інтэрнэт-вэрсіі, а не ў друкаваным фармаце. Бо ён лічыў, што гэтак больш людзей яе здолеюць прачытаць. Сьпяшаўся, сьпяшаўся, сьпяшаўся. Але, на жаль, не пасьпеў. Гэта трагедыя».

Ад рэдакцыі:

Хочам дадаць некалькі цёплых словаў і мы, паколькі некаторыя зь сябраў рэдакцыі таксама асабіста ведалі спадара Кастуся.

Справа ў тым, што ў 1986-м, калі ў Гародні пачаў дзейнічаць клуб “Паходня”, да нас пару разоў прыязджаў Кастусь Тарасаў, якога запрашалі на паседжаньні Міхась Ткачоў і Мікола Таранда. Вось тады мы і пазнаёміліся з гэтым чалавекам. Найбольшае ж значэньне мела ў тыя часы кніга спадара Кастуся “Памяць пра легенды”. Кніга, на жаль, была на рускай мове, але мела стратэгічнае значэньне для таго, каб адрынуць накінутае нашымі ворагамі ўяўленьне пра беларускі народ, як сялянска-лапатны, і ўбачыць сапраўдную веліч беларусаў-літвінаў, пачаць ганарыцца нашай сапраўднай культурай і гісторыяй.

Няхай шаноўнаму пану Кастусю Тарасаву зямля будзе пухам.

Іван Саланевіч — публіцыст, журналіст і грамадскі дзеяч. Нарадзіўся ў 1891 г. у беларускай сям’і на Гарадзеншчыне. Абодва яго дзяды былі сельскія сьвятары РПЦ, бацька — школьны настаўнік. Вучыўся ў Гарадзенскай ды Віленскай гімназіях і на юрыдычным факультэце Пецярбургскага ўніверсітэта. Спартсмен — барэц і гіравік. Выступаў у цырках, сумяшчаючы гэтыя заняткі з прафесіяй журналіста. Абедзве рускія рэвалюцыі катэгарычна не прыняў. Вызнаваў праваслаўна-манархічны перакананні, любіў называць сябе беларускім мужыком, ідэалізаваць самадзяржаўную манархію, называючы яе «дыктатурай праваслаўнага сумлення».

Ваяваў на поўдні Расеі ў Белай арміі, цудам пазбег расстрэлу ў Адэсе. З 1921 па 1933 гг. працаваў у Маскве інструктарам у прафсаюзных спартыўных арганізацыях. Быў арыштаваны ў 1933 г. Тройчы спрабаваў збегчы з «сацыялістычнага раю». У чацвёрты раз, будучы вязнем канцлагера на Беламорканале, збег у Фінляндыю.

Жыў у Баўгарыі, Нямечыне, Паўднёвай Амерыцы.

Асноўная праца яго жыцця — «Народная манархія». Цяпер гэта настольная кніга рускіх манархістаў. У ёй ён пісаў: «Ніякія меркі, рэцэпты, праграмы і ідэалогіі, запазычаныя адкуль бы ні было звонку — непрыдатныя для рускай дзяржаўнасці, рускай нацыянальнасці, рускай культуры… Палітычнай арганізацыяй Рускага народу на яго нізах было самакіраванне, а палітычнай арганізацыяй народу ў цэлым было Самадзяржаўе… Цар ёсць, найперш, грамадская раўнавага. Пры парушэнні гэтай раўнавагі прамыслоўцы створаць плутакратыю, вайскоўцы — мілітарызм, духоўныя — клерыкалізм, а інтэлігенцыя — любы «ізм», які толькі будзе ў кніжнай модзе ў дадзены гістарычны момант«.

Іван Саланевіч быў перакананым прыхільнікам заходне-русізму і рэзка адмоўна ставіўся да беларускага нацыянальнага руху. «Вера ў манархію была для мяне такой жа натуральнай, як вера ў Бога», — пісаў Саланевіч. Уладу бальшавікоў расцэньваў як чыста крымінальную, як дыктатуру сволачы. Крэда яго жыцця заключаецца ў словах: «Я лічыў і лічу, што нянавісць да ладу, які адпраўляе ў магілу мільёны людзей маёй радзімы — гэта не толькі маё права, але і мой абавязак». Памёр у 1953 г.

Ці можна нам атрымаць што-небудзь карыснае з жыцця і творчасці Саланевіча? Ці гэта справы даўно мінулых дзён? Думаю, што «можна», бо ідэалогія заходне-русізму ў нас жыве ня толькі ў форме «лукашызму», але і ў «дэмакратычным руху».

Для таго, каб разабрацца з заходне-русізмам, паспрабуем знайсці крытэр ісціны, для чаго звернемся да тэорыі пазнання. Людзі такі крытэр шукалі на працягу ўсёй сваёй гісторыі. Не лішняе і нам будзе ўзгадаць, што гэта такое.

…

Спачатку трымальнікамі ісціны выступалі мудрыя старыя людзі — жрацы. Са з’яўленнем пісьменнасці кладзезем ісціны сталі святыя пісанні, а з развіццём філасофіі да іх у сярэднявечных схаластаў дадалася логіка. У канцы сярэднявечча з філасофіі і метафізікі вылучылася эмпірычнай навука са сваімі крытэрамі ісціны — адпаведнасць досьледу (верыфікацыя) і выкарыстанне матэматыкі. Заўважым, што для навук аб чалавеку абодва апошнія крытэры непрыдатныя, бо пастаноўка-паўтарэнне эксперыменту ў гісторыі немагчымая, а псіхіка чалавека настолькі складаная, што матэматыка пасуе ў грамадскіх навуках. Прычым, пасуе дасёння, нягледзячы на шматзначныя логікі, тэорыі гульняў, сістэмны падыход і г.д.

Да канца ХІХ стагоддзя ў тэорыі пазнання наступіў крызіс. Аказалася, што ў мікрасвеце нельга атрымаць адназначнага выніку. Вынік доследу залежыць ад абранай методыкі і мэтаў даследавання (прынцып дадатковасці М. Бора), матэматыкай можна пацвярджаць любыя фантазіі, а тэорый грамадскага развіцця назапасілася вялікае мноства і яны часцяком супярэчылі адна адной (тэорыі грамадскага дабра, свабоды, роўнасці, дэмакратыі, правоў, альтруізму, нацыяналізму, прагматызму, ніцшэанства, марксізму, сацыялізму, касмапалітызму і г.д.). У пачатку ХХ стагоддзя была моцна падарваная вера ў верыфікацыю (аказалася, што навукоўцы, як і звычайныя людзі, бачаць ў выніках доследу ў асноўным толькі тое, што жадаюць бачыць, зыходзячы са сваіх здагадак). У навуцы запанавалі крытэры: 1) лагічнай прастаты — чым менш зыходных гіпотэз ў тэорыі, тым яна лепш, 2) — прынцып адпаведнасці — новая тэорыя павінна абагульняць ранейшыя (фізіка Ньютана як прыватны выпадак фізікі Эйнштэйна), і 3) — прынцып фальсіфікацыянізма К. Попера, паводле якога асэнсаванымі навуковымі сцвярджэннямі з’яўляюцца толькі тыя, для абвяржэння якіх можна прыдумаць эксперымент (лічылася, што даказаць альбо абвергнуць, напрыклад, паняцце чорта ніякімі эксперыментамі немагчыма, і, такім чынам, паняцце чорта і не слушнае, і не ілжывае, яно проста бессэнсоўнае). Прымяненне гэтага прынцыпу да грамадскіх навук і да чалавека адразу ж пераводзіла ў разрад бессэнсовіц ўсе рэлігіі і амаль усе веды пра чалавека. (Няма нічога дзіўнага, што пры такім стане розумаў здарылася Першая сусветная вайна, у якой самыя культурныя народы Свету пачалі знішчаць адзін аднаго).

Да сярэдзіны ХХ стагоддзя высветлілася, што і гэтыя крытэры дрэнна працуюць у навуцы, бо, у прыватнасці, аказалася, што навуковыя тэорыі ў сваіх зыходных гіпотэзах будуюцца на нічым не абгрунтаванай веры, і, груба кажучы, навука і рэлігіі мала чым адрозніваюцца адна ад адной. Напрыклад, вера фізікаў у тое, што Сусвет утварыўся пасля Вялікага выбуху, нічым не больш пераканаўчая і абгрунтаваная, чым вера ў тое, што яе стварыў Бог і г.д. Хаос жа ў грамадскіх навуках працягваўся. І ён яшчэ больш павялічыўся, калі ў філасофіі пацярпеў крах «Міф Дадзенасці» — г.зн. вера ў тое, што існуе нейкая Рэальнасць, якую нам трэба толькі пазнаць (гл. Дадатак у канцы артыкула на гэтую тэму). Рэальнасць аказалася нейкім вельмі складаным чынам звязаная са Свядомасцю чалавека. Гэта зноў ўзаконіла ўсе рэлігіі і ўсю містыку.

У цяперашні час адзіным крытэрам, якому яшчэ давяраюць, ёсць крытэр прадказальнай сілы тэорыі — сапраўдным вучэннем з’яўляецца тое, якое лепш прадказвае будучыя змены, падзеі, вынікі. Ён можа быць выкарыстаны ў нашым выпадку.

…

Што ж прадказваў заходне-русізм? Прагноз Саланевіча: «Краіна чакае вайны для паўстання. Ні пра якую абарону «сацыялістычнай айчыны» з боку народных мас не можа быць і гаворкі. Наадварот, з кім бы ні вялася вайна, якімі б наступствамі ні пагражаў ваенны разгром, усе штыкі і ўсё вілы, якія толькі могуць быць ўваткнутыя ў спіну чырвонай арміі, будуць ўваткнутыя абавязкова. Кожны мужык ведае гэта дакладна так жа, як гэта ведае і кожны камуніст! Кожны мужык ведае, што пры першых жа стрэлах вайны ён у першую чаргу будзе рэзаць свайго бліжэйшага старшыню сельсавету, старшыню калгасу і да т.п., і гэтыя апошнія цалкам зразумела ведаюць, што ў першыя ж дні вайны яны будуць зарэзаныя, як бараны«.

Як мы ведаем, што за выключэннем нярускіх тэрыторый Прыбалтыкі, Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі, толькі што далучаных да СССР, і ў асноўным сярод тых, каго немцы выпусцілі з турмаў, цяжка было знайсці тых, хто дзейнічаў бы па прагнозе Саланевіча. Для таго, каб адстаяць свой прагноз, Саланевіч прыводзіў факт здачы ў нямецкі палон у першыя месяцы вайны 4-х мільёнаў савецкіх салдат, якія нібыта ўваткнулі штыкі ў зямлю, не жадаючы змагацца на баку бальшавікоў. Натуральна, такія былі, але асноўная маса апынулася ў палоне не з-за нянавісці да бальшавізму, а з-за стратэгічных пралікаў бальшавікоў (рыхтаваліся да паходу ў Еўропу), бесталковага камандавання (талковыя былі знішчаны перад вайной) і адсутнасці досведу сучаснай вайны. Не было фактаў і масавай выдачы немцам камісараў, якія апынуліся ў палоне. Трэба было быць ад’яўленай сволаччу, каб заслужыць такі лёс.

Наш буйны філосаф А.Грыцанаў лічыць прагнозы Саланевіча геніяльнымі, яго працы — момантамі ісціны і, такім чынам, вызнае погляды, блізкія да поглядаў Саланевіча. Ён у сваёй рэцэнзіі на кнігу Саланевіча «Расея ў канцлагеры» піша: «Толькі тупаўмная акупацыйная палітыка нацыстаў і палітычная выкрутлівасць Сталіна, якія здолеў у лічаныя месяцы ператварыць «вайну з пачатку сусветнай рэвалюцыі» ў «вайну айчынную, вызвольную», не дазволілі спраўдзіцца прадказанням Саланевіча да канца». Заўважым, што аб акупацыйнай палітыцы нацыстаў гэтыя 4 млн., здаючыся ў палон, ведаць нічога не маглі, бо яшчэ не былі ў акупацыі, а аб намерах фашыстаў маглі судзіць толькі па ўлётках немцаў, у якіх была праўда Саланевіча — а менавіта, што ў СССР існуе фактычна рабства, што ён пакрыты канцлагерамі і што бальшавікам трэба ўвагнаць вілы ў спіну.

Увогуле, звальваць на нацыстаў факт нездзяйснення прагнозаў Саланевіча неразумна. Нацысты былі такімі, якімі былі — з іх сацыялізмам, ніцшэанствам і расавай тэорыяй. У сваіх прамовах і працах, у адрозненне ад бальшавікоў, яны нічога не хавалі. І ўсё гэта было вядома Саланевічу, які жыў пры нацыстах у Нямеччыне. Іх акупацыйная палітыка, пакуль ішла вайна, была даволі звычайнай — дамагчыся добразычлівага стаўлення насельніцтва акупаваных краін да сябе з мэтай выкачвання з гэтых краін сыравінных і людскіх рэсурсаў для ваеннай перамогі. Далей, лічыць Сталіна выкрутлівым з-за яго пераводу «адной вайны» ў «іншую», гэта значыць дрэнна разумець палітыкаў. Усе яны мяняюць лозунгі ў залежнасці ад ходу вайны. Калі справы ідуць добра, то яны выкарыстоўваюць агульналюдскія лозунгі — пра Свабоду, Сацыялізм і г.д.; калі ж справы ідуць дрэнна, то ўзгадваюць патрыятызм, які ёсць у любога народу, у тым ліку, і асабліва, у рускага.

Саланевіч, жывучы ў Нямеччыне, горача вітаў Гітлера да восені 1941 г. і «раскусіў» яго толькі тады, калі войскі Вермахта падышлі да Масквы! Хацелася б спытаць у Саланевіча, а як жа Англія, якая змагалася ў адзіночку з Нямеччынай ужо два гады? А як жа растаптаныя Францыя і Польшча? А як жа пачатак генацыду асобных нацый? Выходзіць, што да восені 1941 года праваслаўны манархіст Саланевіч радасна паціраў рукі так жа, як да 21 чэрвеня паціралі рукі яго злейшыя ворагі — сволачы-бальшавікі ў СССР?

Такім чынам, можна зрабіць выснову, што заходне-русізм беларускіх мысляроў паказаў сваю няздольнасць прагназаваць падзеі і, значыць, у адпаведнасці з абраным намі крытэрам ісціны, паказаў сваю непрадуктыўнасць, слепату, памылковасць.

Нагадаем, што заходне-русізм адмаўляе нашу нацыю, лічыць яе рускай (але крыху сапсаванай Заходнім уплывам), сцвярджае безумоўную перавагу рускай культуры над нашай літвінска-беларускай. Ён таксама сцвярджае, што рускія нацыянальныя звычаі, рускі характар і рускі стыль жыцця з’яўляюцца ўзорам для нашага народу.

Заходне-русізм пранік у свядомасць нашага народу значна глыбей, чым звычайна думаюць. Нашы самыя перадавыя, нацыянальна-настроеныя пісьменнікі, паэты, гісторыкі ўсё яшчэ саромеюцца усё цёмнае, што прыходзіць да нас з Расеі, называць рускім. Напрыклад, у іх творах палякі, немцы, фіны і г.д. ваююць не з рускімі, а з «царызмам», «Саветамі», «бальшавікамі», «чырвонымі» — нібы маецца на ўвазе, што дзесці там, на заднім плане, ёсць добрыя рускія, з якімі яны не могуць ваяваць, і якія ім, нярускім, спачуваюць і могуць дапамагчы. Гэта называецца -глядзець на Расею праз ружовыя акуляры.

Рускія — такая ж аднастайная і адначасна неаднастайная нацыя, як і ўсе іншыя. Хутчэй за ўсё, трэба прызнаць, што рускія аддаюць сябе на ўсе чорныя справы сваіх урадаў ахвотней, чым іншыя нацыі. Гэты розны падыход у ацэнцы рускіх і нярускіх народаў і ёсць схаваны заходне-русізм.

…

Далей. У гісторыі ў канкрэтны час і ў канкрэтнай краіне можа праглядацца некалькі грамадскіх сілаў, але заўсёды ёсць адна галоўная лінія фронту супрацьстаяння. Такая сутнасць любой барацьбы — пеўняў, барцоў, баксёраў на арэнах, каманд на спартовым полі, армій на палях бітваў і да т.п. — і, такім чынам, усе сілы трэба і можна звесці да дзвюх. У нашых жа ўмовах праглядаюцца тры сілы — лукашызм, які стаіць на пазіцыях заходне-русізму, нацыяналізм   і ліберальная дэмакратыя, якая ставіць нацыянальнае на другое месца.

Наша краіна адназначна ёсць калоніяй Расеі, бо ў свеце не было выпадку, каб улады нацыі, якая дамаглася Незалежнасці, пакінулі б старыя каланіяльныя сімвалы (герб і сцяг), старую каланіяльную назву краіны (Беларусь) і так душылі сваю нацыянальную культуру і мову, як гэта робіцца ў нас. Нашым уладам іх унутранай «Масквой», якая сядзіць у іх мазгах, дазволена толькі таргавацца аб коштах на яйкі, нафту, газ …, а нашаму прэзідэнту да таго ж яшчэ — крыху пасвавольнічаць у знешняй палітыцы. У астатнім яны цалкам кіруюцца Масквой. Адзіны спосаб абгрунтаваць рабскія паводзіны Лукашэнкі ў яго стасунках з Масквой — гэта аб’явіць, што «мы з расейцамі — адзіны народ». Што ён і робіць, і што ёсць галоўным пастулатам заходне-русізму.

Гісторыя ўсіх часоў і народаў адназначна сведчыць, што напачатку народы дамагаюцца Незалежнасці, і толькі потым пачынаюць ўладкоўваць сваё жыццё згодна са сваімі паняццямі і звычаямі. Кастусь Каліноўскі ў сваёй перадсмяротнай запісцы «З-пад шыбенiцы» гэта добра разумеў, калі напісаў «… пакуль яна ў нас будзе — гэта няволя маскоуская, у нас нiчога не будзе…». А Э.Вайніловіч, якога, дарэчы, вельмі шанаваў П.Сталыпін, адзначаў, што, здавалася б, прагрэсіўныя рэформы па вызваленні сялян у Беларусі былі цалкам скажоныя з-за няўліку спецыфікі нашага Краю.

І тады (у адпаведнасці з законамі барацьбы і нашым сапраўдным каланіяльным станам) усе ідэолагі, якія ставяць нацыянальнае на другі план, трапляюць у адзін лагер з лукашэнкаўцамі. У нашым выпадку гэта: камуністы, «дэмакраты», змагары за правы працоўных, «аб’яднаныя грамадзяне», «еўрапейцы», сацыял-дэмакраты, грамадоўцы, хрысціянскія дэмакраты і г.д. Яны змагаюцца, і, здаецца — за народ, а народ да іх барацьбы абыякавы. У чым тут справа? Я лічу, што гэта з-за таго, што яны не ўлічваюць галоўную заканамернасць развіцця народаў — спачатку нацыянальная незалежнасць, а потым — усё астатняе.

Фраза А. Лукашэнкі «аб чарцы і шкварцы» гэта фактычна ёсць лозунг і большасці вышэйпералічаных. Яны сваёй дзейнасцю ствараюць у нас у краіне задушлівую рэальнасць баязлівасці і жлобства, якія ўсё больш ахопліваюць усе пласты насельніцтва. Іх прагноз, што цяперашні крызіс вывядзе людзей на вуліцы, не ажыццяўляецца. Які яшчэ трэба доказ ілжывасці гэтай ідэалёгіі?! Пры гэтым нас не павінна ўводзіць у зман тое, што Захад у нас падтрымлівае намаганні «дэмакратаў» і не падтрымлівае нацыяналістаў. Захад даўно прайшоў стадыю станаўлення сваіх нацыянальных дзяржаў і ўжо забыў, што такое нацыянальны прыгнёт. Яму зразумелая толькі барацьба за правы чалавека, свабоду СМІ ды інш. А тыя, хто нас не разумее, не могуць нам і вынікова дапамагаць. Вось таму нашы «дэмакраты» разам з Захадам нічога не могуць зрабіць з А. Лукашэнкам, бо ні тыя, ні іншыя не разумеюць, з чым маюць справу. У нас не проста дыктатура, якую, як даўно заўважыў К.Ясперс, вельмі цяжка перамагчы толькі ўнутранымі сіламі. У нас нашаму народу праз панаванне чужой нам рускай культуры [наўмысна] прывіты комплекс непаўнавартасці, які паралізуе ўсялякую волю да супраціву.

…

Але вернемся да Саланевіча. Як усе, хто адмаўляецца ад сваёй нацыі на карысць нацыі пануючай, ён моцна ідэалізаваў рускіх, дрэнна іх разумеў. Ён, як нярускі і еўрапеец, недаацэньваў патрыятызм рускіх людзей і іх нянавісьць да заходніх еўрапейскіх народаў. Рускую нацыянальную рысу — ахайваць усё сваё на словах — ён, як і многія замежнікі, памылкова прымаў за адсутнасць у рускіх нацыяналізму.

Напалеон запісаў у сваім дзённіку: «Гэта варвары, яны спальваюць свае дамы, каб не даць нам пераначаваць у іх усяго адну ноч». Французаў таксама ўразіў факт нянавісці да іх, які выявіўся ў падпале рускімі страчанай імі сталіцы. Гэтыя два факты ўзятыя з часоў Аляксандра І, калі захапленне французскай культурай у Расеі дасягнула кульмінацыі, калі не было прапаганды нянавісці да іншаземцаў і калі ў царскім двары і адміністрацыі пераважалі замежнікі. Як пісаў А.Пушкін: «... Ні слова рускага, ні рускага твару…».

Можна прывесці мноства фактаў дзікага нацыяналізму рускіх. Напрыклад, мала на свеце народаў, якія загадвалі б сваім жанчынам (выведніцам) класціся ў ложак да ворага, каб выведаць у яго важную інфармацыю, як гэта практыкавалася ў КДБ; мала на свеце народаў, якія гатовыя ўсё жыццё пражыць у запушчанай правінцыі, толькі б добра жылося ў сталіцы іх краіны — «прыгажуні Маскве». Нацысты, нягледзячы на ўвесь іх расізм, не апускаліся да закліку забіваць рускіх ўсіх запар, у адрозненне ад Іллі Эрэнбурга, які заклікаў у сваіх артыкулах «забі немца!». І «эрэнбургі» ў Расеі не адзінокія.

Рускі патрыятызм трымаецца на рускім цемрашальстве, якое вынікае як з хранічнага адставання рускіх ва ўсіх сферах ад заходніх нацый, так і з іх нянавісці да Свабоды і да нацыяў, у якіх гэтай Свабоды больш, чым у іх. Можа, прычына гэтай нянавісці ў тым, што ў самыя адказныя стагоддзі фармавання іх нацыі яны знаходзіліся ў рабскім становішчы 400-гадовага мангольскага ярма?

Іншай характэрнай асаблівасцю рускіх ёсць іх спецыфічнае рабалепства, як любоў да сваіх правадыроў ды начальнікаў і гатовасць выканаць іх любы загад. Гэты іх своеасаблівы «калектывізм» Чаадаеў тлумачыў абыякавасцю рускіх да Дабра і зла. Кажучы інакш — іх апалітычнасцю. Кажуць, гэта ад панавання ў іх 400 гадоў прыгоннага права. Але ж гэтага права ім ніхто звонку не прынёс! Зрастанне міліцыі з крымінальным светам у Расеі ў нашыя дні зноў прымушае нас успомніць А. Чаадаева.

Калі дадаць сюды яшчэ вельмі слабое пачуццё меры ў рускіх, якое прымушае іх кідацца ў скрайнасці, ускладняе ім падзел на сваё і чужое, спараджае ў іх з аднаго боку здольнасць да суперажывання, таварыскасці, спагадлівасці, а з другога — цягу да ахопу, захопу, прасочванню ў чужое, закабалення, прыгнёту, імперскасці; калі дадаць сюды іх маніякальнае імкненне быць заўсёды і ўсюды першымі і Вялікімі — то мы атрымаем усе галоўныя кампаненты рускай душы, якімі, мабыць, можна растлумачыць ўсю гісторыю Расеі і спрагназаваць яе паводзіны ў будучыні.

М. Салтыкоў-Шчадрын пісаў пра шматлікасць у Расеі пароды людзей з «цвёрдай душой прахвостаў». Гэта выраз любіў цытаваць Саланевіч, правільна лічачы, што яны з’яўляюцца базавай апорай бальшавіцкага рэжыму. Але ён памыляўся, лічачы іх спараджэннем толькі гэтага рэжыму.

…

Усе заходне-русісты, дрэнна разумеючы рускіх, рана ці позна аплачваюць свой самападман дарагім коштам. Гэта можна праілюстраваў на лёсах двух выбітных людзей — Ф.Дзяржынскага і М.Тухачэўскага, якія хоць і не з’яўляліся, строга кажучы, заходне-русістамі, бо не лічылі сябе беларусамі, але гэтак жа, як і заходне-русісты, лічылі нацыянальнае неістотным. Адчуваючы сваю нярускасць, разумеючы яе як сваю другасортнасць і крыніцу сталага недаверу ў нацыяналістычным, хай і марксісцкім, рускім асяроддзі, абодва са скуры лезлі, каб стаць сярод чужынцаў сваімі. І таму браліся за самую брудную і цяжкую працу. Першы узначаліў ВЧК, які займаўся расстрэламі контррэвалюцыянераў, другі не спыніўся перад тручаннем газамі тамбоўскіх мужыкоў, штурмаваў паўсталы супраць бальшавікоў Кранштадт і, як паляк, змагаўся супраць незалежнасці Польшчы. Большых доказаў рускасці, надзейнасці і адданасці, здавалася б, і прыдумаць цяжка. Але да 1926-га года стала зразумела, што рускія бальшавікі, перастраляўшы контррэвалюцыянераў, якія заміналі ім захапіць уладу, пачалі душыць не толькі іншыя дэмакратычныя партыі, якія дапамагалі ім захапіць уладу і дапускалі больш Свабоды, але і сялян з рабочымі, якіх яны прыняліся бязлітасна рабаваць і эксплуатаваць.

У Фелікса, як нярускага і еўрапейца, раней, чым у астатніх камуністаў, гэта стала выклікаць пратэст. Пачаліся яго крытычныя выступы ў адрас Палітбюро. Пры дзіўных, нявысветленых абставінах ён у 1926 г. і памёр — ці то быў атручаны, ці то не вытрымала сэрца ад думкі, што не за тое змагаўся.

Тухачэўскага, як непалітыка, хутчэй за ўсё, загубіў недаўлік рускага рабалепства — якасці, асабліва патрэбнай у ваенным асяроддзі. І ён быў расстраляны ў кампаніі з рускімі і нярускім найбуйнейшымі вайсковымі начальнікамі, якія таксама, відаць, палічылі, што іх таленты могуць зрабіць для іх рабалепства неабавязковым.

Нас не павінна бянтэжыць, што разам з нярускімі ў Расеі знішчаюцца таксама і чыстакроўныя русакі. Усё гэта людзі свабодныя ад цемрашальства і рабалепства, так бы мовіць, нетыповыя рускія. Бо мы гаворым аб пануючай у Расеі тэндэнцыі — усіх, хто змагаецца супраць цемрашальства, рабалепства і імперскай палітыкі, лічыць здраднікамі і ворагамі Расеі і таму вартымі знішчэння (пры маўклівым ухваленні народных мас).

…

Цяпер разгледзім, якую злавесную ролю адыграў заходне-русізм ў лёсах нашай нацыі. Прыдуманы ідэолагамі царызму ў другой палове ХІХ стагоддзя, ён суправаджаўся канчатковым перайменаваннем нашай нацыі з літвінаў у беларусаў, г.зн. ў нейкіх рускіх. Тое, што з-за славянскай мовы і хрысціянства Ўсходняга абраду нашы ўсходнія і паўднёвыя землі часам называлі рускімі, не можа апраўдваць для нас гэты іх крок. Усе дзяржавы маюць ядро, вакол якога пасля збіраюцца «нячыстыя» ўскраіны. У нас гэта ядро — землі гістарычнай Літвы, г.зн. землі цэнтральнай і заходняй Беларусі. Палітычны (свая мера дапушчальнай Свабоды), цывілізацыйны (якія людскія адносіны і мастацтва з’яўляюцца ўзорнымі) і мэнтальны (генетычны) чыннікі з’яўляюцца вызначальнымі пры самастварэнні дзяржаў. Па ўсіх гэтых параметрах мы маем з расейцамі вельмі мала агульнага.

Ці маглі дзеці і ўнукі нашай шляхты, якія памяталі, што іх продкі, якія мелі Вольнасці і стагоддзямі змагаліся з расейцамі за свабоду сваёй Радзімы, прыняць іх пераназванне ў белых рускіх? Вядома, не. Таму яны альбо «падаліся» ў палякі, альбо выпалі з палітычнага жыцця і пачалі дэградаваць. Праўда, і тут знайшліся выключэнні. І самае яркае з іх — былы паўстанец 1863 года Ф. Багушэвіч, які ў сваіх кніжачках для народу стаў прапаведаваць рускасць ў форме беларускасці. Пры гэтым, у адпаведнасці з пануючымі тады сацыяльнымі вучэннямі, ён стаў апяваць мужыка, чым навечна звязаў беларускасьць з чымсьці прымітыўным, адсталым, забітым. Лепшага спосабу ліквідацыі нашай нацыі, чым перайменаванне нас у беларусаў, прыдумаць было цяжка, бо раскол грамадства на эксплуатуемых-бедных-(бел)рускіх-праваслаўных і багатых-паноў-«палякаў»-каталікоў-эксплуататараў дасягнуў незвычайнай глыбіні.

Заходне-русізм прыжываўся ў асноўным у разначынным асяроддзі выхадцаў з ніжэйшых саслоўяў, якія ў Маскве і Пецярбургу асвойвалі разам з рускай моладдзю сацыяльныя тэорыі Фур’е, Маркса, Энгельса, Пляханава і г.д. Сацыяльная настроенасць беларускіх палітычных партый да 1917 г. прывяла да таго, што ўсе буйныя земляўласнікі і прамыслоўцы, якія маглі прафінансаваць праект стварэння Незалежнай дзяржавы, у нас апынуліся альбо па-за палітыкай, альбо сталі працаваць на Польшчу. Э.Вайніловіч у сваіх ўспамінах падкрэсліваў, што яго і многіх яго знаёмых багатых людзей адштурхоўвала з беларускіх партый іх левізна, сацыяльная накіраванасць. У выніку чаго грошай на беларускую справу, стварэнне яе арміі яны не далі, нягледзячы на добрае разуменне імі адрознення «Крэсаў» ад Кароны.

Пустая казна БНР, і як піша А.Сідарэвіч, надзея на справядлівасьць ІІІ-га Ўсерасейскага з’езду Саветаў (г.зн. неразуменне імперскай сутнасці рускай душы, і адсюль прыпозненае, пры нямецкай акупацыі, абвяшчэнне БНР) прывялі да падзення БНР.

Затым рускія пад прыкрыццём класавай барацьбы заняліся знішчэннем ў нас свядомага нацыянальнага элементу. М.Пятроў піша, што ў 1923-28 гг. у нас арыштоўвалі ў 20 разоў часцей, чым у Расеі (Сб.»Деды», 2009, выпуск 2); затым яны знішчылі і сваіх памочнікаў нацыянал-камуністаў — заснавальнікаў БССР. У нацыянал-камуніста паступова ператвараўся П.Машэраў. І таму, відаць, загінуў пры дзіўных абставінах. Наш зямляк [літвін] І.Пілсудскі цалкам мог падзяліць лёс Дзяржынскага і Тухачэўскага, калі б, будучы ў маладосці сацыялістам, «своечасова - як ён піша — не сышоў бы з сацыялістычнага цягніка на станцыі Незалежнасць» (Польшчы).

Заходне-русізм, занесены нам рускай культурай, і перайменаванне нас у белых рускіх за некалькі пакаленняў змянілі «геапалітычную фізіяномію» нашага народу. Так, сяляне заходніх абласцей Беларусі ў 1863 г. не толькі сімпатызавалі паўсталай апалячанай шляхце, але і ўдзельнічалі у паўстанні. Праз некалькі пакаленняў «гэтыя» ж сяляне ўжо стварылі на грошы Масквы КПЗБ, вялі падрыўную антыдзяржаўную, антыпольскую прапаганду, займаліся русіфікацыяй нашага краю і стралялі ў спіны адступаючым польскім памежнікам ў 1939 г. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР нацыяналістычна настроеныя члены КПЗБ былі рэпрэсаваныя як ненадзейны элемент і «польскія шпіёны», а месцы, якія вызваліліся ў адміністрацыі, занялі чыноўнікі, што прыехалі з Расеі. Гэта яшчэ раз паказвае, што заходне-русісты ідэалізуюць, не разумеюць Расею і рускіх.

У 90-я гады мінулага стагоддзя багатых людзей, якія маглі прафінансаваць стварэнне Незалежнай Беларусі, ужо амаль не было, а нацыянальнае намаганнямі рускай прапаганды ўспрымалася многімі прадстаўнікамі нашага народу як «фашызм». Мясцовыя «белыя рускія» не хацелі адасабляцца ад Расеі. Нашы «дэмакраты» (Шушкевіч, Ганчар, Ціцянкоў, Сініцын, Лябедзька, Фядута і інш.) павялі сябе, як тыповыя заходне-русісты, не падтрымлівалі нацыяналістаў БНФ і дапамаглі прыйсці да ўлады А. Лукашэнку. Ад імпічменту Лукашэнку ў 1996 г. выратаваў, нагадаем, расейскі дэсант на чале з Чарнамырдзіным.

Пазбаўленыя затым Лукашэнкам усіх сваіх пасадаў, апынуўшыся ў апазыцыі, «дэмакраты» пачалі ствараць розныя партыі, прыдумляць новыя сімвалы на свае партыйныя сцягі, і сталі прапаведаваць сацыяльныя лёзунгі — пра нізкія цэны, аб высокіх заробках і г.д. — г.зн., прапаведаваць тое ж самае, што і сацыял-рэвалюцыянеры і сацыял-дэмакраты ў пачатку ХХ стагоддзя.

Нашы «дэмакраты», прапаведуючы танныя «чаркі i шкваркі», відаць, думаюць, што гэтым яны набліжаюцца да народу, разумеюць яго патрэбы. Але што робіцца ў падсвядомасці нашага народу, які бачыць вакол толькі смерць свайго нацыянальнага — пра гэта ведаюць толькі прасунутыя псіхолагі. Масква і яе ідэолагі ролю падсвядомасці разумеюць у нас значна лепш, чым «дэмакраты».

Напрыклад, праспект Ф.Скарыны (калі ўлічыць, што гэта галоўны праспект краіны, улічыць яго даўжыню, сотні адрасоў розных арганізацыяў на ім) значна мацней сваім «Францыскам» адвязваў нас ад Расеі і прывязваў да Еўропы, чым робіць гэта цяперашняя «Незалежнасць». І яны зрабілі яго перайменаванне. Ці ўзяць ўстаноўку на ўсіх сельскіх дарогах маскоўскіх крыжоў з касой ніжняй жэрдкай. Крыжы на дарогах — гэта каталіцкая традыцыя, у Расеі такой традыцыі не было і няма, але ў нас яны ставяцца. Сэнс гэтай аперацыі Масквы зразумелы — выкарыстоўваючы паняцце Бога, замацавацца на нашай тэрыторыі. У падсвядомасці калгаснікаў на вазах, дачнікаў на аўта, грыбнікоў і зборшчыкаў ягад, якія выходзяць з лесу, гэтыя крыжы павінны звязаць Маскву з Богам, а калі гэтыя крыжы пакрыюцца мохам — Маскву-Бога з нашай даўніной-гісторыяй. Такая хітрая агітацыя асабліва падзейнічае на дзяцей, якія засвойваюць гэтыя крыжы разам з бярозкамі, сасёнкамі ды іншымі атрыбутамі Радзімы. Ці ўзяць стэнды са слоганам «Мы беларусы!», «Я — Беларусь!», якія з’явіліся на самых людных месцах. Да нас толькі цяпер з цяжкасцю даходзіць, што наша рабства неяк звязана са словам «Русь», а нашы ворагі ўжо прэвентыўна прымаюць меры — візуальна, праз падсвядомасць гэта рабства нам намаўляюць.

Наша апазіцыя, калі яна хоча скінуць гэтую ўладу, павінна спачатку зрабіць нацыю з насельніцтва гэтай тэрыторыі. Накінутая нам беларускасць не перашкодзіла, а дапамагла нашай русіфікацыі. Лозунг «Жыве Беларусь!», які крычалі 20 гадоў на мітынгах, быў памылковым і таму не абудзіў народ. Ён павінен быць заменены, напрыклад, на баявой кліч нашых воінаў: «Гэй, лiтвiны — Бог нам радзiць!». Тэрмін «Русь» заганяе наш народ у рабства Расеі. Яго шкоднасць можна моцна зменшыць, калі прыняць, напрыклад, саманазву «Балтарусь». Яна добра адлюстроўвае эмацыйна-псіхічную сутнасць нашага народу як балцкага племені, што пацвердзілася даследаваннем генафонду нашай нацыі. «Балта-» задаволіць тых нашых людзей, хто цэніць станоўчыя якасці еўрапейскасці, а «русь» — хто цэніць станоўчыя якасці азіяцкасці ў яе рускім і праваслаўным выразе.

Выразнасць ў разуменні таго, хто мы і ў якім становішчы знаходзімся, ёсць першая ўмова правільнай палітыкі апазіцыі.

А калі казаць больш канкрэтна, то трэба заняцца асветай нашага народу, вяртаннем яму яго гістарычнай памяці пра нашу слаўную мінуўшчыну Літвы і літвінаў; пачаць разбіраць завалы хлусні, якімі нас атачылі. Трэба пачаць працу па ліквідацыі на нашай зямлі ганебных сведчанняў нашага цяперашняга каланіяльнага быцця — перайменаваннем вуліц, зносам помнікаў, выкрыццём сутнасці цяперашняй улады і маскоўскай РПЦ  як каляніяльных і акупацыйных.

Пасля гэтага зрушыцца з мёртвай кропкі рух за беларускую мову і культуру.

Трэба зразумець, што народ загаворыць на сваёй мове толькі пасля таго, як ён пачне сябе паважаць, а гэта здарыцца толькі пасля таго, як ён даведаецца сваю сапраўдную гісторыю. Сапраўды, адна справа перайсці з рускай мовы на беларускую, думаючы, што мы ўсходнія славяне і з рускімі нават адзін народ (як гэта цвердзіць нам Масква і Лукашэнка), і зусім іншая — ведаючы, што мы, генетычныя нашчадкі старажытных германцаў і арыяў, зьяўляемся не славянамі, а балтамі, у супрацьлегласць рускім, якія генетычна з’яўляюцца не славянамі, а ўгра-фінамі ардынскай закваскі. Адна справа — перайсці на беларускую мову, верачы расейскай прапагандзе, што з рускімі ў нас агульная гісторыя, і зусім іншая справа — ведаючы, што расейцы гэта нашы векавыя ворагі, што ўсю гісторыю яны знішчалі і нас, і нашу культуру (прыклад — знішчэнне імі Рэспублікі Вялікі Ноўгарад). Адна справа думаць, што хрысціянства прыйшло да нас з Кіева, што мы з расейцамі і ўкраінцамі складаем нейкае духоўнае праваслаўныя царства, і зусім іншая — ведаць, што хрысціянства прыйшло да нас і з Захаду ад нямецкіх місіянераў, і што праваслаўная аўтакефальная царква загнаная ў нас ў глыбокае падполле. Адна справа — думаць, што мы знікнем без Расеі, і зусім іншая справа — ведаць, што яны нам не давяраюць і таму цягнуць новыя ніткі газа-нафтаправодаў у абыход нашай краіны, каб у рашучы момант павароту нас да Незалежнасці адключыць нас ад энерганосбітаў і тым самым паставіць на калені.

Калі ўсе нашы апазіцыйныя сілы зоймуцца такой асветніцкай працай і акрамя агітацыі за «чарку і шкварку» ды Нябеснае царства будуць растлумачваць народу, чаму «пакуль яны [цяперашняя ўлада. - Рэд.] у нас будуць, у нас нiчога не будзе…», то да прэзідэнцкіх выбарах 2016 года колькасць прыхільнікаў апазіцыі значна ўзрасце. І тады з дапамогай прэзідэнцкіх выбараў будзе вырашана пытанне аб змене ўлады мірным і легітымным шляхам.

Сакавік, 2010 г.

—

Дадатак

«Міф Дадзенасці» раней, чым у іншых абласцях ведаў, пачаў трашчаць па швах у ведах па гісторыі. Даўно было заўважана, што ў залежнасці ад светагляду, ідэалогіі гісторыкаў як асабістых, так і пануючых у іх эпоху, тыя ці іншыя гістарычныя падзеі атрымліваюць цалкам розную трактоўку. Больш за тое, асобныя факты (бітвы, войны, дзеючыя асобы) могуць знікаць з поля зроку гісторыкаў, а некаторыя — узнікаць, як быццам бы з забытых ці толькі што знойдзеных летапісаў. (Зусім як элементарныя часцінкі ў залежнасці ад вымяральных прыбораў, методык, мэтаў і гіпотэзаў навукоўцаў).

Разгледзім паняцці «мангольскае ярмо ў Расеі» і «Кулікоўская бітва». Нас вучылі, што гэтая бітва паклала канец ярму, і гэта ўкладалася ў канцэпцыю Расеі Кацярыны ІІ і Пятра І як дзяржавы — фарпоста еўрапейскай цывілізацыі. Але справа ў тым, што Расея пасля гэтай бітвы яшчэ 100 гадоў плаціла даніну Ардзе. Не вядома таксама ніякіх буйных паўстаньняў супраць прыгнёту да гэтай бітвы. Гэта ўсё ставіць пад сумнеў самі факты невыноснага ярма і значнасці бітвы. І ёсць расейскія гісторыкі, якія не лічаць злом заваёву манголамі «рускіх» зямель, лічаць нават дабром, бо пры ім не магло быць тлятворнага ўплыву Захаду — гэтага ўвасаблення заганы ў рускіх кансерватараў. Сёння некаторыя гісторыкі ставяць пад сумнеў і сам факт такой бітвы, і месца, дзе яна магла б адбыцца, бо артэфактаў бітвы так і не знойдзена.

Цікава, як гэтыя падзеі датычаць нас. Спачатку ў самых старажытных рускіх летапісах літвінам выказваецца падзяка за іх абарону маскоўцаў ад манголаў. Потым, калі маскоўцы пачалі ваяваць з намі, наш удзел у войнах з манголамі стаў прыніжацца, а Ягайла ў названай бітве быў нават зроблены здраднікам свайго роднага брата і ўсяго «агульнарускага» народу, бо ішоў, нібыта, дапамагчы манголам. Нарэшце, ужо ёсць версія, што гэтая бітва была ўсяго толькі разборкай Тахтамыша і Мамая, і тады мы ў гэтай бітве атрымліваем малазначную ролю наймітаў. Канчатковай перамогі такой версіі-трактоўкі можна чакаць, калі ў будучыні адбудзецца сусветнае супрацьстаянне Захад-Усход і калі Расея ўвойдзе ў блок Усход, а само насельніцтва Расеі яшчэ больш абмусульманіцца.

Апошняе адбываецца на нашых вачах.

Тэндэнцыя і ў Еўропе, і ў Расеі лічыць Расею па сутнасці Азіяй заўсёды існавала. Бо пісаў жа А.Блок «мы — скіфы з сквапнымі, раскосымі вачыма«, нягледзячы на тое, што скіфы не былі мангалоіднай расай і вочы ў рускіх не раскосыя. Вялікім прыхільнікам азіяцкасці рускіх быў М.Гумілёў. Цяперашняя спеўка «славянскай» Расеі і Казахстана — чым не новая Залатая Арда? (Мы, як калонія Расеі, таксама ў ёй). Славянафілы ў пачатку ХІХ стагоддзя апраналіся так, што іх на Пецярбургскіх вуліцах прымалі за персаў. Афанасій Нікіцін маліўся Алаху, а маскоўцы ў вёсках яшчэ пры Пятры І з цяжкасцю разумелі руска-славянскую мову.

Усе гэтыя факты прыведзены як доказы таго, што, паглыбляючыся ў гісторыю, каб знайсці там падставу для арыентыроўкі ў сучаснасці, мы ў ёй ніякай пэўнасці, канчатковай ісьціны, нязменнай дадзенасці не знаходзім. З філасофскага пункту гледжання, гэта ёсць крах субъектна-аб’ектнай мадэлі пазнання. Гісторык — суб’ект, гісторыя — аб’ект. Для нашых гісторыкаў гэта азначае, што наша інтэрпрэтацыя нашай гісторыі, колькі б архіваў хто б ні перарыў і раскопак ні зрабіў, ніколі не будзе супадаць з трактоўка нашай гісторыі нашымі суседзямі.

Нашы ліберальныя гісторыкі, аўтары часопісу Аrche, «Міфа Дадзенасці» яшчэ прытрымліваюцца. Гэта бачна з таго, як яны старанна «па-навуковаму» спрабуюць аддзяліць нібыта сапраўдную трактоўку гісторыі Беларусі ад трактовак, прыдуманых нацыяналістамі. В.Акудовіч, В.Булгакаў ды іншыя першую трактоўку забяспечваюць тэрмінам «гісторыя», другую — тэрмінам «міф».

Якое адценне мае тэрмін «міф» — усім вядома.

Значна менш ад ідэалогіі, чым гісторыя, залежаць этнапсіхалогія і асабліва генетыка.

Іх трэба даследаваць і вынікі данесці да нашых уладаў і народу.

Ад рэдакцыі:

Хочам удакладніць некалькі момантаў.

Спачатку пра дэмакратыю.

Дэмакратыя, як мы ўжо даўно вывелі — гэта такая арганізацыя грамадска-палітычнага жыцьця, калі ўлады вымушаны зьдзяйсьняць аб’ектыўныя інтарэсы адпаведнага народу — сапраўднага гаспадара яго дзяржавы. Усе іншыя варыянты «дэмакратыі» на самой справе дэмакратыяй не зьяўляюцца. Таму мы ўсе «дэмакратычныя» паняцьці ў аўтарскім тэксьце, каб ня множыць блытаніну, вымушаны былі выдзяліць дзьвюкосьсямі (гэта наша рэдакцыйная праўка). Бо з нашага, гуманістычнага, пункту гледжаньня паняцьце сапраўднай дэмакратыі прынцыпова ёсьць недыскрэдытуемым.

У такой ступені, у якой у «дэмакратычным руху» прысутнічае любая зь імперскіх ідэалогій — расейская імперская, заходняя ліберальная, камуністычная, клерыкальная, шавіністычная і г.д. — а таксама агентура адпаведных соцыя-паразітных сіл, у такой ступені гэты рух ня ёсьць дэмакратычным. Як і наадварот, колькі б розныя соцыяпаразітныя сілы ні спрабавалі штучна, з маніпулятыўнымі мэтамі прыкрывацца словамі пра дэмакратыю, у іх руках дэмакратыя скукожваецца да фігавага лістка, адкрываючы агідлівае да пачварнасьці цела.

Апошняя зьява датычыць і сучаснай ліберальнай «дэмакратыі». Гэта — не дэмакратыя, а лібералізм, які паступова дэградуе ў ліберастызм. І гэта бачна ў тым ліку з-за таго, што  »ліберальная дэмакратыя» ўсё больш ставіць «нацыянальнае на другое месца». Аўтар можа ня ведаць, але ліберасты ўжо даўно лічаць яшчэ горш. Яны лічаць нацыянальнае сваім галоўным ворагам, нашмат большым, чым любыя дыктатарскія рэжымы. Практычнае стаўленьне г.зв. «Захаду» да беларусафобскай,  этнацыдна-генацыднай, клептакратычнай дыктаруры цяперцаў на чале з Лу-кам у Беларусі — гэтаму найяскравае сьведчаньне…

Другое.  Мы не зьбіраемся бараніць рускі народ. Практычна ўсё, што паважаны Павал Біч напісаў пра яго, мы прымаем. Але, ёсьць некалькі «але».

І першае, што варта ўдакладніць, гэта тое, што злачынная дзейнасьць рускага народу адносна нашага беларуска-літвіскага народу, заўсёды была другаснай, а дакладней, выканаўчай — як прылады, сродка імперскай палітыкі. А гэта значыць, што і рахунак яму трэба будзе прад’яўляць, як выканаўцу злачынства (гэта адлюстравана нават у нашай Дактрыне). Але пры гэтам мы не павінны ўпускаць галоўнае і, натуральна, нашмат больш важнае. Гэта ініцыятара, суб’екта шматсотгадовай расейскай імперскай агрэсіі супраць нас — беларусаў (нагадаем, маса да самаарганізацыі ня здольная…). Мы на сайце даўно вывелі гэтую пачвару. Яна завецца расейская імперская бюракратыя. Вось ён — галоўны суб’ект зла… (пару апошніх месяцаў мы гэтага «суб’ектыка» падрабязна аналізавалі).

Акрамя таго, ня ўсё цёмнае, што прыходзіць да нас з Расеі, ёсьць рускім. Асабліва пасьля 1917 года і таксама ў апошні час. Ну, ня ёсьць Ілля Эрэнбург рускім чалавекам… (адкуль ўзяліся гэтыя ільлі — і ў 1917 годзе і пасьля 1991-га — у нас на сайце дастаткова падрабязна аналізавалася; гл. матэрыялы рубрыкі «Сіянізм і антысіянізм»).

Нарэшце, трэцяе. Нам хацелася б, каб спадар Біч таксама калі-небудзь больш падрабязна прааналізаваў дзейнасьць паноў Акудовіча і Булгакава ў часопісе Аrche.

Гэтага выбітнага беларуса — на шчасьце, усё яшчэ нашага сучасьніка — ведаюць асабіста многія беларусы. У тым ліку і гарадзенцы, у тым ліку і мы. Ён прыязджаў у пачатку 1990-х ў Беларусь, быў і ў Гародні. Яшчэ больш беларусаў ведаюць пра яго з кніг, артыкулаў, радыёперадач, зь сеціва. Сапраўды, з нашых сучасьнікаў нароўні зь ім па сваёй грамадскай значнасьці быў бадай што Васіль Быкаў.

Барыс Кіт нарадзіўся ў 1910 годзе ў Санкт-Пецярбургу ў беларускай сям’і. Бачыў абедзьве рэвалюцыі. Пасьля кастрычніцкага перавароту ягоны бацька, ратуючыся, перавёз сям’ю ў вёску Агароднікі Карэліцкага раёну. Пазьней Барыс Кіт скончыў Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя, выкладаў матэматыку і быў дырэктарам Віленскай беларускай гімназіі, затым Наваградскай гімназіі. За беларускую дзейнасьць перасьледаваўся ўладамі Польшчы, СССР, нацысцкай Нямеччыны (пад час Другой сусьветнай вайны ледзь ня быў расстраляны немцамі). Каб ня быць зьнішчаным бальшавікамі, у канцы вайны эміграваў у Нямеччыну, а ў 1948 годзе — у ЗША. Там працаваў у розных кампаніях, удзельнічаў у амерыканскіх праектах палётаў у космас, у тым ліку на Месяц, дасьледаваў касьмічныя праграмы СССР. Прафесар, доктар філасофіі ў галіне матэматыкі, акадэмік Міжнароднай акадэміі астранаўтыкі, шмат якіх іншых міжнародных і нацыянальных акадэмій.

Лідзія Савік - аўтарка кніг пра Барыса Кіта «Вяртаньне» і «Космас беларуса» — сьцьвярджае, што больш за ўсё яе ўражвае Кіт-настаўнік, педагог, асьветнік: «Ён заўсёды імкнуўся вучыць дзяцей. Нават калі ён займаўся амерыканскімі касьмічнымі дасьледаваньнямі, ён працягваў працаваць у Вашынгтонскім Мэрылэндзкім унівэрсытэце, выкладаў матэматыку - гэта яго любімы прадмет. На радзіму ён прыехаў у 1992 годзе з ідэяй заснаваць беларускі нацыянальны ўніверсітэт па тыпу Оксфарда ці Кембрыджа. Нават распрацаваў праграму гэтага ўніверсітэту, з запрашэньнем замежных вучоных. Мы ўсе тады марылі, што будзе адкрыты такі ўніверсітэт. Ён ужо і спонсараў пачаў шукаць для такога ўніверсітэту, і знайшоў бы іх… Але ўлада перамянілася. Пасьля таго, як у нас зьмянілася ўсё для беларускай справы ў горшы бок, ён на Беларусь больш не прыяжджаў. Але пачаў рабіць усё магчымае для радзімы: ён заснаваў прэмію для навукоўцаў імя Барыса Кіта, дапамагаў у выданьні кніг, многія нашы студэнты езьдзілі на стажыроўку, ён быў спонсарам рабочай нямецка-беларускай групы, заснаванай пры ўніверсітэце Бэрліну«. І яна ж дадае: «Гэта чалавек-эпоха. Цэлае стагодзьдзе чалавек пражыў і зрабіў столькі, колькі, можа, ня зробяць многія іншыя ўніверсітэты ці ўстановы».

У сваю чаргу Радзім Гарэцкі, які пазнаёміўся са спадаром Барысам, калі той прыяжджаў на Бацькаўшчыну, сьцьвярджае, што Барыс Кіт яму сам казаў, што яго жыцьцёвае крэда — «Усё, што я рабіў у жыцьці, я рабіў для радзімы і яе славы«.

Спадар Барыс адзначыў стогадовы юбілей разам зь сям’ёй, жонкай Тамарай Казевіч, сынам Віктарам і іншымі сваякамі, якія прыехалі да яго з Амерыкі ў Нямеччыну, дзе ён апошнім часам жыве, у Франфуркце-на-Майне.

Учора, 6 красавіка, у Менску ў перапоўненай зале Палаца мастацтваў прайшла вечарына, прысьвечаня 100-годдзю Барыса Кіта.

Рэдакцыя сайта Нашазямля.орг і аргкамітэт БДР далучаюцца да ўсіх, хто жадае спадару Барысу Кіту здароўя, яшчэ многіх гадоў жыцьця і  радасьці ад посьпехаў блізкіх, ад прыемных зьвестак зь Беларусі. Жадаем спадару Барысу дажыць, як мінімум, да таго часу, калі ён пабачыць перамогу сапраўднай беларускай дэмакратыі на яго Бацькаўшчыне!

P.S.

Усе, хто жадае паглядзець кароткае відэа з Барысам Кітам, можа зрабіць гэта па наступным адрасе: http://www.svaboda.org/content/article/2003011.html

Пра вынікі гэтай сустрэчы, якая адбылася 27 сакавіка ў Менску каля помніка Купалу, можна было паведаміць і раней, але не хацелася перарываць серыю папярэдніх матэрыялаў. Выдзелім галоўнае: сустрэча адбылася. Людзей было ня больш, чым у мінулы раз. Затое прыйшлі новыя аўтарытэтныя ў беларускім дэмакратычным асяродку асобы. Паколькі на гэты раз было прынята рашэньне прысутных не фатаграфаваць, мы фота не падаем. Аднак можам сказаць, што былі прадпрымальнікі, прадстаўнікі творчай, тэхнічнай і навуковай інтэлігенцыі. Студэнтаў, якія былі летась, на гэты раз, на жаль, не было.

Надвор’е ў Менску на гэты раз было цудоўным і таму атрымалася спакойна паразмаўляць пра нашы беларускія праблемы больш за дзьве гадзіны.

Прападак абмеркаваньня ўключаў тры пункты:

1. Аб нашым удзеле ў будучай прэзідэнцкай кампаніі.

2. Аб працы сайта «Нашазямля.орг».

3. Рознае.

Галоўным было першае пытаньне. Пра яго і паінфармуем.

На сустрэчы было адзначана, што нашай асаблівасьцю (і працы сайта, і будучага Беларускага Дэмакратычнага Руху) зьяўляецца тое, што мы дакладна сфармулявалі той крытэр, на падставе якога маем магчымасьць вынікова працаваць у ідэалагічнай прасторы, а таксама ў любой сітуацыі абіраць аптымальную палітычную тактыку.

Крытэр завецца… АБ’ЕКТЫЎНЫЯ ІНТАРЭСЫ БЕЛАРУСКА-ЛІТВІНСКАГА НАРОДУ.

Гэта ня проста нейкія жаданьні, мары ад імя нашага народу. Гэта тое, што мы, як беларусы-літвіны, маем права і павінны мець (!) на сваёй уласнай зямлі. Але пры гэтым адначасна і тое, што не пярэчыць прагрэсіўнаму разьвіцьцю ўсёй людскай цывілізацыі, што падпарадкаванае, абмежаванае апошнім, што не заходзіць на тэрыторыю іншых народаў, не ўціскае іх правы, што дазваляе жыць у гармоніі з вонкавым асяроддзем…

Аб’ектыўныя інтарэсы беларускага народу ўключаюць і беларускую этнічную тэрыторыю (усю!), на якой мы маем права мець сваю Дзяржаву; і такую дэмаграфічную палітыку ў гэтай дзяржаве, якая б не дазваляла пагаршаць беларускі генафонд; і эканоміку, фінансы, уласнасьць пераважна ў руках беларусаў; і ўсё інфармацыйнае, культурнае, навукова-адукацыйнае асяроддзе ў імя прагрэсіўнай будучыні нашага народу, і такую сістэму палітычнай улады, якая б служыла аб’ектыўным інтарэсам беларусаў-літвінаў, і г.д.

Кожны сябра будучага Беларускага Дэмакратычнага Руху мусіць арыентавацца на тое, каб дасягаць свае асабістыя мэты апасяродвакавана праз зьдзяйсьненьне аб’ектыўных інтарэсаў усяго беларускага народу.

Выкарыстаньне дадзенага крытэра ў ідэалагічных спрэчках дазваляе адрозьніваць сваіх ад чужых, а ў палітычнай практыцы — вызначаць тую сілу і тых асоб, на якіх варта арыентавацца беларусам.

Такім чынам, практычнае выкарыстаньне паняцьця «аб’ектыўныя інтарэсы беларускага народу» становіцца грунтам для ідэалагічнай і палітычнай практыкі.

У час размовы фармуляваньне такога паняцьця было прызнанае значным дасягненьнем і шляхам кансэнсусу было дамоўлена, што ўсе прыхільнікі Беларускага Дэмакратычнага Руху будуць імкнуцца ўсяляк пашыраць выкарыстаньне паняцьця «аб’ектыўныя інтарэсы беларускага народу» ў ідэалагічнай і грамадска-палітычнай дзейнасьці.  Гэтае паняцьце — толькі вымаўленае ці напісанае — ужо пачынае канструктыўна дзейнічаць само па сабе.

У прэзідэнцкай выбарчай кампаніі, якая ўжо фактычна пачалася, мы, такім чынам, маем магчымасьць быць са сваім крытэрам ісьціны.

Гэта было пра зыходны фон. Цяпер пераходзім да канкрэтных пытаньняў, зьвязаных з нашым удзелам у будучай прэзідэнцкай кампаніі.

Першае пытаньне, па якім было прынята рашэньне, гучала так: «Ці маем мы, як зародак арганізацыі, пакліканай адстойваць аб’ектыўныя інтарэсы беларускага народу, рэсурсы, каб самастойна ўдзельнічаць у бліжэйшай выбарчай кампаніі?»

Адказ быў адмоўным: «Не, у нас яшчэ замала сіл і сродкаў, каб самастойна сабраць больш за 100.000 подпісаў, забясьпечыўшы зьяўленьне на тэлеэкране нашага кандыдата»…

Другое пытаньне: «Ці ёсьць сёньня сярод апазіцыйных кандыдатаў тыя сілы, у прэзідэнцкую кампанію якіх мы маглі б безумоўна ўключыцца, паколькі ведаем, што яны — гэтыя сілы (людзі) — нацэлены выключна на адстойваньне аб’ектыўных інтарэсаў беларуска-літвінскага народу?»

Перабраўшы вядомых прэтэндэнтаў, якія заявілі пра сваё жаданьне ўдзельнічаць у будучых выбарах, і людзей, якія пры пэўных умовах маглі б уключыцца ў кампанію, мы таксама атрымалі адмоўны вынік. На жаль, мы ня можам давяраць у гэтым пытаньні ня толькі, напрыклад, Мілінкевічу, але і нават Пазьняку…

У выніку, па другім пытаньні было прынятае наступнае рашэньне: «Паколькі ў будучай прэзідэнцкай кампаніі пакуль мы ня бачым ніводнага чалавека, які б быў арыентаваны выключна на аб’ектыўныя інтарэсы беларускага народу, мы ў такой кампаніі (калі сітуацыя не памяняецца) ўдзельнічаць ня будзем. Мы яе ня столькі байкатуем, колькі ігнаруем. Да такой жа паставы заклікаем й іншых»…

Трэцяе пытаньне. Але за бліжэйшыя паўгады многае можа памяняцца. На такі выпадак быў прыняты трэці пункт: «Калі ў час кампаніі зьявіцца чалавек, які дастаткова пераканаўча заявіць (пакінуўшы, напрыклад, адпаведны дакумент на нашым сайце), што мэтай яго жаданьня стаць прэзідэнтам Беларусі ёсьць імкненьне да зьдзяйсьненьня менавіта аб’ектыўных інтарэсаў беларускага народу, што ён прымае асноўныя палажэньні Беларускай дактрыны, якая фармуецца на нашым сайце і якая будзе ўдасканаленая да восені, згодны з тымі падыходамі, якія выкладзены ў артыкуле «Кірунак — гуманістычны прагрэс (частка 3)» (адрас: nashaziamlia.org/2009/08/27/2678), што ён зьбіраецца прапагандаваць аб’ектыўныя інтарэсы беларускага народу ў час сваёй кампаніі, тады мы можам перагледзець рашэньне №2 і ўключыцца ў кампанію адпаведнага кандыдата«.

Для гэтага ў нас ужо ёсьць невялікі людскі й інфармацыйны патэнцыял. Г.зн., што тыя, скажам, 5-10 тысяч подпісаў, якія прыхільнікі Беларускага Дэмакратычнага Руху могуць дапамагчы сабраць, могуць камусьці якраз хапіць/не хапіць, каб стаць/ня стаць зарэгістраваным кандыдатам у прэзідэнты…

Падаем чарговы артыкул нашага цяпер ужо сталага аўтара (гл. іншыя артыкула Паўла Біча на сайце). На гэты раз ён на фоне крытычнага стаўленьня да выказваньняў вядомага філосафа Валянціна Акудовіча (гл.фота 2), які, аказаваецца, як і Ўладзімір Мацкевіч (фота 4), прапануе беларусам стаць “рускамоўнай нацыяй” (цяпер будзем ведаць пра абодвух, разам зь Сямёнам Букчыным, фота 3, якога П.Біч крытыкаваў раней…), падае цікавую і важкую аргументацыю на карысьць нашай мовы, культуры, гістарычнай памяці. Мяркуем, артыкул будзе карысным усім прыстойным беларусам. Найбольш істотнае мы, як сайт ідэалагічны, дазволілі сабе выдзяліць тоўстым шрыфтам, а асноўныя нашы каментары пакінулі пасьля артыкула.

Рэдакцыя.

Паняцьце культуры набыло вялікае значэньне ў ХХ стагоддзі. Яшчэ большае значэньне яно набывае ў стагоддзі ХХІ. Многія лічаць, што наша стагоддзе будзе стагоддзем войнаў розных культур, ці, як яшчэ кажуць — цывілізацый.

Звузім пытаньне да сьпецыфічна беларускай праблематыкі й адштурхнемся ад кнігі нашага філосафа Валянціна Акудовіча «Код адсутнасьці», якая зьявілася пару гадоў таму. Так, В.Акудовіч (у далейшым «В.А.») мае даволі распаўсюджанае разуменьне культуры. Ён мала або зусім не ўлічвае тое, што складовай часткай культуры зьяўляюцца нацыянальныя звычаі. Няўлік апошніх спарадзіў яго прапанову вырашэньня беларускай сітуацыі: нацыянальнае пакідаецца для маленькай купкі інтэлігентаў, а ўвесь астатні народ канчаткова дэнацыяналізуецца і стварае нейкую грамадзянскую супольнасьць на грунце цяперашняга яго стану - г.зн. з рускай культурай і мовай. Ён знаходзіць прэцэдэнт падобнага ў краінах Лацінскай Амерыкі, дзе пануе крэольская культура нашчадкаў выхадцаў зь Гішпаніі й Партугаліі, а культура карэнных жыхароў – індзейцаў, зьведзена да ўзроўню этнаграфіі, а яны самі гібеюць у даволі жалосным становішчы. В.А. наўрад ці дапускае думку, што большасьць беларускага народу апынецца ў сваёй краіне ў становішчы індзейцаў. Ён неяк хутка забыў, што народ без сваёй інтэлігенцыі даволі хутка апынаецца ў рабскім становішчы, бо толькі інтэлігенцыя надае нацыям духоўную і псіхічную сілу.

Натуральна, у лясы беларусаў не загоняць. Будзе ўсё абстаўлена па-сучаснаму. А менавіта: нам, як людзям зь непаўнавартаснай псіхікай, пазбаўленым волі, будзе (пасля таго, як наша прамысловасьць цалкам «ляжа» — гэты працэс ужо пайшоў) скінута з усёй Еўропы самая брудная, нецікавая, нізкааплатная праца — перапрацоўка адкідаў, абслугоўваньне сховішчаў, боен, магільнікаў, звалак, вытворчасьць нізкагатунковых мяса, малака, бульбы, абслугоўваньне ўсялякіх камунікацый зь Еўропы ў Расію зь іх гатэлямі і бардэлямі, вайсковых гарадкоў з ракетамі ды рускім войскам, падпарадкаваным Брусэлю, і з мясцовым «беларускім», падпарадкаваным Маскве, і да т.п. Амбітная частка насельніцтва пакіне Беларусь (і ўжо пакідае), а тыя, хто здолеюць стаць «крэоламі», стануць выконваць волю ўсялякіх міжнародных карпарацый. Зь Беларусі акрамя таго будзе пастаўляцца танная працоўная сіла і прастытуткі. Калі мы вытрымаем канкурэнцыю зь іншымі адсталымі народамі, нам, магчыма, дазволяць зборку такіх-сякіх машын і прыбораў. Прайдзісьветы з усяго Сьвету, для якіх нажыва - гэта «ўсё», а свая і любая культура — «нішто», знойдуць у нас самыя спрыяльныя ўмовы для жыцьця і размнажэньня. Плыні эмігрантаў з краін Азіі й Афрыкі будуць імкнуцца да нас — у краіну, дзе ня трэба падстройвацца пад мясцовую культуру. І гэта адбудзецца незалежна ад таго, ці будзем мы ў складзе Расіі або ў ЕС.

Такія наступствы падзелу культуры: інтэлігенцыі — ліцьвінска-беларуская, астатняму народу — руская.

Якімі ж аргументамі В.А. апраўдвае такі падзел? Іх некалькі. Гэта нізкая нацыянальная самасьвядомасьць беларусаў, няўдача чарговай спробы беларусізацыі ў наш час, выбух камунікацый ды насоўваньне глабалізацыі.

Нізкую нацыянальную сьвядомасьць беларусаў і ў наш час, і заўжды, ён абгрунтоўвае гістарычна — маўляў, раз яе амаль не было ў мінулым, дык адкуль ёй узяцца цяпер, і як яна можа ўзнікнуць у будучыні. Тых нашых мысьляроў, якія адчувалі наша адрозненьне ад іншых суседніх народаў і спрабавалі яго ўмацаваць — дамагаліся аўтаноміі, незалежнасьці, разьвівалі сваю культуру — ён называе «міфатворцамі», прычым, як гэта бачна з кантэксту, тэрмін «міф» ён разумее, як нешта блізкае да падману (“віленскі адвакат прыдумаў «міф» пра Беларусь, чым увёў у зман і нацыянал-камуністаў і адраджэнцаў нашага часу”).

Заўважым, што з навуковага пункту гледжаньня паняцьце «міф» адценьня падману ня мае. Адным з дасягненьняў сучаснай філасофскай думкі ёсьць разуменьне таго, што ўвесь свет, у тым ліку і фізічны, зьяўляецца [у нашым уяўленьні] збольшага нашай канструкцыяй й інтэрпрэтацыяй, г.зн., груба кажучы — прыдуманым. Што тычыцца гісторыі, то яна не часткова, а пераважна зьяўляецца такой. І інтэрпрэтацыя нашай гісторыі, напрыклад, тым жа адвакатам Багушэвічам, нічым ня горшая за інтэрпрэтацыю гісторыі Літвы-Беларусі, зробленую расійскімі гісторыкамі. Бо нездарма ж першае, што рабілі расейцы, захопліваючы нашыя гарады — яны зьнішчалі архівы, каб потым без праблем скласьці патрэбную ім інтэрпрэтацыю [гістарычных падзей].

Культуру ў вузкім сэнсе (без тэхналогіяў, навукі ды матэрыяльнага) можна лічыць складзенай з мастацтва, мовы і звычаяў. Паводле В.А., мастацтва нам разьвіваць позна, бо выбух камунікацыяў [маўляў] нясе сьмерць ўсяму мастацтву. Ён піша, што цяпер ён — В.А. — дзякуючы тэлебачаньню ды інтэрнэту, ведае пра кітайскую сьцяну і пра любоўныя прыгоды Біла Клінтана больш, чым пра Кастрычніцкую плошчу ў Мінску і амуры свайго бліжэйшага сябра. Прастора, патрэбная для нацыянальнай культуры, цяпер зьнішчана, мастацтва ператвараецца ў інфармацыю і, значыць, памірае - заяўляе ён.

Хай тэарэтыкі мастацтва нам скажуць, чым мастацтва будзе заўсёды адрозьнівацца ад інфармацыі, я тут не сьпецыяліст. Але можна нагадаць, што з тых часоў, як у чалавека разьвілася мысьленьне, памяць і ўяўленьне, ён стаў свабодна падарожнічаць ў прасторы і часе. Напрыклад, дзікун, пару разоў убачыўшы цудоўныя лугі суседняга племені, мог, закрыўшы вочы, «бачыць» гэтыя лугі і ведаць пра іх больш, чым аб перажываньнях жонкі, што сьпіць побач зь ім. Тэхніка проста пашырыла і палегчыла ўяўленьні чалавека, але прынцыпова новага нічога не дадала.

Тое ж тычыцца і глабалізацыі. Пра тое, што можа прынесьці глабалізацыя параненаму псіхічна, пазбаўленаму нацыянальнага стрыжня беларускаму народу, пісалася ў пачатку. Дзікуны у межах сваёй даліны таксама ведалі, што такое глабалізацыя, калі абменьваліся з суседзямі таварамі й паслугамі — гэта значыць, пераразмяркоўвалі працу. Калі ж адно племя падпарадкоўвала іншае, то першае, што рабілі пераможцы, гэта забаранялі мясцовых багоў (бо ў тыя часы фактычна яны вызначалі звычаі), чым падаўлялі волю да супраціву з боку пераможаных, а затым прымушалі іх выконваць брудную і цяжкую працу. Калі Літва-Беларусь была заваяваная Расеяй, мы таксама спазналі глабалізацыю, толькі ў межах Расіі, а менавіта — ператварыліся ў адсталы сялянскі край.

Аб мове пісалася шмат. Па многіх прыкметах народ хоча, але з-за адпаведнай палітыкі ня можа загаварыць на беларускай мове. Мова — гэта акуляры, праз якія мы глядзім на сьвет. І акуляры гэтыя могуць быць толькі нацыянальнымі. Тое, што НКВД зьнішчала настаўнікаў беларускай мовы ня менш зацята, чым паліцаяў, «шкоднікаў» ды іншых «ворагаў народу», кажа пра многае. «Мова ня проста распавядае пра сьвет, адлюстроўвае сьвет, апісвае сьвет. Хутчэй, мова стварае сусьветы, і ў гэтым стварэньні яе сіла. Мова стварае, скажае, нясе, раскрывае, хавае, дазваляе, душыць, узбагачае і панявольвае. Мова ў наш час стала напаўбогам» (К. Уілбер).

Больш глыбіннае, чым мова, больш пранікальнае ва ўсе поры жыцця — тое, што зьмяніць значна цяжэй — гэта нацыянальныя звычаі. Мастацтва народаў — гэта іх ярка размаляваная візітоўка, і калі вам яе не сунуць стала пад нос, то мастацтва іншых народаў ёсьць цалкам прымальным. Напрыклад, тая ж Францыя, пра якую В.А. напісаў, што яна заўтра будзе такой, якая сёньня ёсьць Беларусь, яшчэ ў 60-я гады мінулага стагоддзя паставіла заслон амерыканскаму кіно, як разбуральніку французскай культуры. У цяперашняй Беларусі прыярытэт аддадзены рускай культуры на шкоду сваёй.

У малых дозах мастацтва іншых народаў ёсьць дапушчальным. Музыкі ўсіх краін граюць творы Венскіх класікаў і не адчуваюць сябе непаўнавартаснымі. Усе людзі чытаюць кнігі аўтараў іншых народаў і не дэнацыяналізуюцца. Але адна справа -захапляцца Моцартам, і зусім іншая — стала жыць сярод немцаў. Адна справа -захапляцца псіхалагізмам Дастаеўскага, і зусім іншая — жыць сярод рускіх. Звычаі – гэта: як працаваць - раўнамерна або з аўраламі, як ставіцца да начальніка. Звычаі — гэта колькі сядзець за абедзеным сталом, пра што размаўляць за ім, што есьці, колькі й што піць. Звычаі — гэта што лічыць сьмешным, і што не. Звычаі — гэта як часта трэба хадзіць у госьці і як доўга быць у гасьцях. Звычаі — гэта калі ты вельмі шчасьлівы, то пры гэтым трэба цалаваць ўсіх вакол, ці ня ўсіх. Звычаі — гэта колькі і аб чым гаварыць, сустрэўшы на вуліцы знаёмага. Звычаі — гэта ўсё жыцьцё з раніцы і да ночы. Звычаі - гэта спосаб абароны і нападу.

Пісьменьнік Уладзімір Арлоў прыводзіць сьмешны выпадак, як рускае кампанейства і рэзкі падзел імі людзей на «сваіх» і «чужых» аднойчы «вылезлі бокам» для нярускіх. Стаяла чарга ў кафэ за малочным парасём ў перапынку нейкага форуму пісьменьнікаў — усім хацелася паспытаць гэтую легендарную страву. На «бяду» наперадзе апынуўся рускі, які згодна з вышэйвыкладзенымі рысамі характару прапусціў наперад сябе ўсю рускую дэлегацыю. У выніку ўкраінцы, беларусы, татары, летувісы не паспрабавалі гэтае стравы...

Звычаі ні добрыя, ні дрэнныя. Не займі рускі чаргу на сваіх знаёмых, ён зь іх пункту гледжаньня зрабіў бы, вядома, дрэнна. З пункту гледжаньня ж «якога-небудзь шведа» ўсё было б наадварот.

Асабліва бурную рэакцыю выклікаюць чужыя звычаі ў адносінах мужчын і жанчын. Што тут лічыць прыстойным, а што недапушчальным і абразьлівым? Менавіта яны сталі рухаючай сілай тых нашчадкаў выхадцаў з мусульманскіх краін, што нарадзіліся ў Англіі й асвоілі ангельскую культуру і мову, якія рыхтавалі тэракты ў метро ў Лондане. А мусульманскія забурэньні ў Парыжы? А чачэнскі Супраціў? А забойствы адпачываючых дзяўчат зь Еўропы на пляжах Азіі? Без перабольшаньня можна сказаць, што супрацьстаяньне мусульманскай і хрысьціянскай цывілізацый, напружаньне вакол Ізраіля маюць «падкладкай» розныя звычаі ў адносінах полаў, дакладней — жанчыну. Калі эканамісты і матэрыялісты за ўсім гэтым бачаць толькі нафту і газ, то гэта ІХ інтэрпрэтацыя. Гэтыя цывілізацыі варагавалі задоўга да «адкрыцьця» нафты і газу. Што ім цяпер перашкаджае ўзаемавыгадна гандляваць? Еўрапейцы са сваёй «Свабодай» шкадуюць мусульманскіх жанчын, а тыя ім адказваюць, што лепш быць чацьвертай жонкай Ахмеда, чым адзінай — багатага Джона, або «простага і добрага» Івана.

Жорсткасьць, праяўленая расейцамі падчас «Патопу» XVII стагоддзя ў адносінах да нас (суседзяў і вельмі блізкамоўных), абумоўлівалася тым, што ў нас былі больш еўрапейскія, нярускія звычаі (адпаведна і дзяржаўнае ўладкаваньне). В.А, напісаўшы, што паміж намі і рускімі бездань, вядома, меў на ўвазе звычаі. (Часам звычаі называюць менталітэтам, што недакладна, бо ментальнасьць, строга кажучы, зьвязваюць з працай розуму, які, зрэшты, таксама шмат у чым нацыянальны). Чалавек сярод чужых звычаяў «задыхаецца», «знаходзіцца не ў сваёй талерцы» і вымушаны або мяняць свае звычаі, або з’язджаць дадому. Пагроза чужых звычаяў знайшла адлюстраваньне ў фальклоры. Напрыклад: «Тата, тата, чорт лезе у хату — абы не маскаль». Або — «што добра рускаму, то немцу сьмерць». «У гасьцях добра, а дома лепш».

Заўважым, што ў гасьцях і пры гасьцях здушвальны ўплыў чужых звычаяў не пасьпявае праявіцца — і тыя, хто прымае, і госьці жывуць у нейкай эйфарыі ад навізны адзін аднаго, са скуры вон лезуць, каб спадабацца адзін аднаму.

Няцяжка даць інтэрпрэтацыю гісторыі, паклаўшы ў яе падставу барацьбу звычаяў розных народаў. Так, верхнія слаі грамадстваў (каралі, прэзідэнты, паслы, дыпламаты) ня могуць зразумець «справядлівых» прапаноў іншага боку, канчаткова сварацца, а затым гоняць адзін супраць аднаго арміі простых людзей, каб даказаць правільнасьць свайго погляду на сьвет (грамадскага ўладкаваньня, ўлады над тэрыторыямі), заснаванага на звычаях свайго народу. У пачатку вайны сумленныя ідэёлагі зьбіраюцца прынесьці іншаму боку только нешта добрае, нібыта ўласьцівае толькі ім.

Напрыклад, рускія сацыялісты-бальшавікі абяцалі вызваліць ўвесь сьвет ад эксплуатацыі, а нямецкія нацыянал-сацыялісты — ад прыгнёту буйнога прыватнага капіталу (у краінах Захаду) і ад прыгнёту бальшавікоў — у СССР. Але аказваецца, што народы Захаду не жадаюць заціскаць сваіх капіталістаў, бо гэта ёсьць адмаўленьне іх Свабоды, якая стала іх звычаем, а рускія не жадаюць разьвітвацца з уладай бальшавікоў, якая ім нагадвае ўладу бацькі, барына, цара-бацюшкі, што ўвайшло ў іх звычай. Ва ўлётках, якія скідвалі зь нямецкіх самалётаў у 1941 годзе, было напісана тое ж самае, што ў газетах часоў Перабудовы, але ідэі першых прынятыя не былі, таму, што іх сыпалі немцы.

Кожная нацыя павінна ня толькі дасьпець да разуменьня «правільнага», але і быць упэўненай, што гэта «правільнае» не прынясе ёй «сьмерць» ў выглядзе чужых звычаяў.

Калі ж войны бушуюць, тады «нацыянальнае» ўжо выходзіць на першы план. «Забі немца» - піша касмапаліт еўрапеец І. Эрэнбург, «абаронім Еўропу ад азіятчыны» - паўтарае за ім сацыяліст Гебельс. Усім — і расейцам, і немцам — гэта вельмі зразумела, бо закранае іх сутнасьць — нацыянальнае.

Вядома, у канкрэтнай гісторыі народы не выступаюць як адзінае цэлае, мае значэньне і сацыяльнае. Войска Ілжэдзьмітрыя, якое несла вызваленьне рускім баярам ад іх халопства, утрымлівала 1,5 года ў Маскве партыя Раманавых. Прагрэсіўную ролю Напалеона цалкам маглі зразумець будучыя дзекабрысты і адпаведна дзейнічаць прыкладна так, як наша шляхта. Супраць «азіятчыны» змагаліся ўласаўцы і паліцаі. А у Расеі цяпер ёсьць дэмакраты, якія ратуюць за Свабоду еўрапейскага ўзору.

Але чым больш дэмакратычным і сацыяльна аднастайным будзе грамадства ў будучыні, чым больш вольнага часу будзе ў людзей, чым больш яны будуць сутыкацца з іншымі тыпамі культур, тым усё большае значэньне будзе набываць нацыянальнае. Праяваў расавай і нацыянальнай нецярпімасьці, тэрору на іх глебе становіцца ў сьвеце ўсё больш.

Грамадзянскія войны таксама няцяжка інтэрпрэтаваць з пазіцый розных звычаяў, на якія арыентуюцца (але па якіх яшчэ не абавязкова жывуць) розныя групы людзей. Напрыклад, падчас апошняй вайны ў нас частка насельніцтва лічыла узорам еўрапейскія звычаі жыцьця, а частка — расейскія. Пасьля перамогі апошніх, першым давялося масава пакідаць Радзіму (няважна, што тады тлумачылася ўсе палітыкай).

Не улічыўшы, што ў паняцьце культуры ўваходзяць нацыянальныя звычаі, В.А. прыйшоў да цалкам марксісцкай высновы, што вектары інтарэсаў простых і адукаваных людзей аднаго народу не супадаюць. Гэта пазіцыя да таго ж яшчэ і рамантыкаў з часоў Ж. Руссо. Простыя (у яго кнізе — гэта яго бацькі) заклапочаныя толькі завозам дроваў на зіму і пасадкай вясной бульбы (ён называе гэта анталагічным(!) клопатам), а другія (адукаваныя і ён сам) — экзістэнцыйным (!) пошукам сябе. Чым яшчэ раз пацьвердзіў лукашэнкаўскае пра “чарку i шкварку». Так бы мовіць, замацаваў пастулат пра супрацьстаяньне Хама і Пана. Раней ён абгрунтоўваўся гербамі, шляхецтвам, багацьцем, а цяпер — узроўнем адукацыі. У першых — толькі школа, а ў В.А., напэўна, навуковая ступень!

Маючы пашкоджаную культуру (напаўзадушанае мастацтва, мову і звычаі), наша інтэлігенцыя спрабуе кампенсаваць гэтую непаўнавартасьць адукацыяй, хоць яна, асабліва ва ўмовах дыктатуры (досьвед СССР), ня робіць людзей ні свабоднымі, ні шчасьлівымі, ні багатымі. Васіль Быкаў лічыў вучоных адной з самых забітых праслоек грамадства, называў іх вартымі жалю.

Патлумачу, да чаго ўсе ідзе. Супраць нас гадоў 400 вялася гарачая вайна, на якой дзейнічаў прынцып «Свабодная Радзіма альбо Сьмерць», а апошнія 200 гадоў супраць нас вядзецца халодная вайна, на якой дзейнічае (для патрыётаў) прынцып «Свабодная Радзіма альбо Кар’ера».

Студэнтам паўстанцам 1863 года, рызыкуючым жыцьцём, казалі: “Здабудем Радзіму і Свабоду — скончыце свае ўніверсітэты”. Нашым студэнтам з плошчы Каліноўскага 2006 года, выключаным з ВНУ, намаўлялася іншае, а менавіта: “Ні ў якім разе нельга перапыняць адукацыю, едзьце давучвацца за мяжу”. Нашы Паны-апазіцыянеры з-за іх пакланеньня перад адукацыяй адсунулі Радзіму і Свабоду кудысьці назад. Яны не сказалі маладым людзям, што вы патрэбныя менавіта тут і цяпер, у бліжэйшыя гады, калі вырашаецца лёс Беларусі; яны не сказалі ім — ідзіце ў народ, папрацуйце зь ім побач, прасьвяціце яго (хаджэньне ў народ — неабходны этап ўсіх нацыянальна-вызвольных рухаў); яны не сказалі ім — вашыя ўніверсітэты нікуды ад вас не падзенуцца, вашыя замежныя дыпломы гэты рэжым ніколі не прызнае, а вы, зацягнутыя ў віхуру жыцьця, напэўна ня вернецеся «Дамоў». Арганізуючы масавая ўцёкі апазіцыйна настроеных маладых людзей за мяжу, сп.Мілінкевіч дзейнічаў заадно з КГБ, якое вырашыла — навошта забіваць, масава саджаць за краты, калі можна проста выціснуць непажаданы элемент з краіны. Да нашых «сердабольных» паноў-апазіцыянераў неяк не даходзіць, што так яны могуць застацца ня толькі «без сярэдняга афіцэрскага складу», але і ўвогуле бяз «войска»; бо намаўляючы ад’язджаючым, што адукацыя (кар’ера) вышэй за Радзіму і Свабоду, яны тое ж самае намаўляюць і пазасталым.

Ну, на самой справе, калі ад’язджаючыя дзеля Адукацыі кінулі Радзіму, то чаму б тым, хто застаўся, каб не выляцець з навучальнай установы, не перастаць хадзіць на мітынгі? А тым, хто ўжо скончыў адукацыю (г.зн. большасьці народу), чаму б не сядзець ціха, каб не пазбавіцца працы і сродкаў для аплаты адукацыі ўжо сваіх дзяцей? Касьцяк рэвалюцыйных партый Расеі складалі выключаныя студэнты. Калі б тады правадыры партый адпраўлялі ўсіх выключаных з ВНУ за мяжу давучвацца, то рэвалюцыі ў Расеі не было б. Такім чынам, разуменьне культуры без нацыянальных звычаяў ў нашых канкрэтных умовах замацоўвае наяўнае становішча ў нашай краіне.

Падзел культуры на мастацтва, мову і звычаі дазваляе па новаму зірнуць на гісторыю і сучаснасьць. На самой справе, у хрысьціянскую эпоху ў Еўропе было фактычна адно мастацтва і адна мова адукаваных (латынь), але войны ішлі, таму што існавалі розныя стылі жыцьця, г.зн. звычаі. Марксісцка-Акудовічаўскае — нацыі ўзьніклі з падзеньнем рэлігійнасьці й з узьнікненьнем капіталізму — церпіць крах, бо падмурак культуры — гэта нацыянальныя звычаі, якія існавалі й будуць існаваць заўсёды, прынамсі да таго часу, пакуль зямля не пераўтворыцца ў ідэальную плоскасьць, аднолькава асьветленую сонцам і з цалкам аднолькавымі умовам жыцьця чалавека. Звычаі, вядома ж, будуць зьмяняцца, але заўсёды заставацца рознымі ў розных народаў.

Згодна з сучаснай філасофіяй, кожны рэальны фенамен праяўляе сябе (і ўкаранёны) ў чатырох асьпектах: унутранае індывідуальнае (суб’ектыўнае), зьнешняе індывідуальнае (аб’ектыўнае), унутранае калектыўнае (міжасабовае), зьнешняе калектыўнае (межаб’ектыўнае). Першае праяўляецца ў Сьвядомасьці; другое – у эмпірычнай навуцы; трэцяе — у культуры, палітыцы; чацьвёртае — у структурах, сацыялогіі, эканоміцы.

«Ніводны асьпект феномена нельга зьвесці да іншых без гвалтоўнага разрыву, скажэньня і адкіданьня. У іх зусім розныя мовы, розныя тыпы ісьціны, розная фенаменалогія. Існуе кола — сацыяльная сістэма аказвае моцны ўплыў на культурны сьветагляд, які будзе ўплываць на індывідуальную сьвядомасьць, якая ў сваю чаргу будзе адбівацца на фізіялогіі мозгу. І мы можам рухацца па гэтым коле ў любым кірунку. Усе яны ўзаемазьвязаныя і ўзаемна вызначаюць адзін аднаго. Усе яны выступаюць у якасьці прычын і наступстваў адзін да аднаго ў бясконцай паслядоўнасьці канцэнтрычных сьфер кантэкстаў ўнутры кантэкстаў» (К. Уілбер).

Нацыянальнае зь яго ядром — звычаямі, так сама як і мова, і мастацтва — гэта сьфера ўнутранага калектыўнага. Грамадска-вытворчыя адносіны — гэта сьфера зьнешняга калектыўнага. Сьвядомасьць, псіхічнае зь іх шматлікімі лініямі разьвіцьця — гэта сьфера ўнутранага індывідуальнага. Зьнешні выгляд, манеры, целасклад, гены — гэта сьфера зьнешняга індывідуальнага; на яе моцна ўплывае клімат, ежа, склад глебы, вады і г.д. Таму накідваньне народу чужых мастацтва, мовы і звычаяў адбіваецца на псіхіцы (ва ўсіх заняволеных нацый ёсьць нешта агульнае ў псіхіцы) і вядзе да тых ці іншых фізіялагічных паталогіяў; яно ж (праз псіхіку) прыводзіць да недарэчнасьцяў у эканоміцы, да няздольнасьці супрацьстаяць агрэсіі суседзяў (напрыклад, у нас — у нафта-газавым канфлікце з Расеяй) і элементарна дамаўляцца (з той жа Расеяй).

Аб рэлігіі.

Рэлігія — гэта зьява ўнутранага калектыўнага, гэта значыць, культуры. У асьпекце ж унутранага індывідуальнага гэта ёсьць асаблівы стан псіхікі, які завецца духоўнасьцю. Узровень духоўнасьці праяўляецца ў паводзінах і нават у вонкавым выглядзе вернікаў (зьнешняе індывідуальнае). І, нарэшце, рэлігія ўплывае на зьнешняе аб’ектыўнае, гэта значыць, сацыялогію, эканоміку (прыгадаем кнігу М. Вэбера аб тым, што капіталізм нарадзіўся з духу пратэстантызму). Нягледзячы на тое, што рэлігіі кажуць пра Вечнае, яны, маючы Форму, малазаўважальна, але моцна зьвязаныя з нацыянальнымі звычаямі. Ні ў Талмудзе, ні ў Каране, ні ў Бібліі вы ня знойдзеце нічога няправільнага або зьняважлівага адносна іншых народаў [з гэтай тэзай аўтара, асабліва адносна Талмуда, можна вельмі моцна паспрачацца. – Рэд.], але людзі розных рэлігій ваююць адзін з адным! [тут важней тое, што ваююць адзін з адным народы адной рэлігіі; самы нядаўні прыклад - рускія з грузінамі. – Рэд.] Гэта і зразумела, бо за кожнай Формай той ці іншай рэлігіі стаяць і адчуваюцца нацыянальныя звычаі, якія, калі яны чужыя, як было адзначана раней, сьмяротныя для народаў. Той, хто не любіць звычаі-характар паўночных еўрапейцаў, наўрад ці стане пратэстантам, а той, хто ня любіць характар рускіх, наўрад ці запішацца ў РПЦ [гэта калі ў чалавека будзе магчымасьць зрабіць сьвядомы выбар. – Рэд.]. У каталіцтве праглядаецца «душа» раманскіх народаў, а крышнаіты нават апранаюцца на індыйскі манер. Французскія камуністы так пранікаліся духам бальшавізму, што пасьля сваіх партсходаў сьпявалі рускія песьні.

В.А. сьцьвярджае, што вектары нацыянальнага і рэлігійнага процілеглыя. Але калі ўзроўні Сьвядомасьці ўявіць як розныя паверхі 10-павярховага будынка, то чаму Буддзе для прыёму ежы можна спусьціцца з 10-га на першы, дзе размяшчаюцца інтарэсы цела-ежы, а маладым вернікам нельга спусьціцца з 6-га паверха на чацьвёрты, дзе сярод іншага размяшчаецца нацыянальнае?

Аб хрысьціянскіх каштоўнасьцях ў палітыцы.

Калі пад хрысціянскімі каштоўнасьцямі разумець Запаветы, то яны па ўкаранёнасьці, фундаментальнасьці саступаюць нацыянальнаму, асабліва звычаям. (Хрысьціянам іх «не забі» не перашкаджала ўсю гісторыі рэзаць адзін аднаго). Калі ж пад гэтымі каштоўнасьцямі разумець нейкія этапы росту духоўнасьці, то ёсьць усе падставы меркаваць, што пры ўціску нацыянальнага гэты рост будзе абцяжарвацца. Бо на духоўную лінію развіцьця сьвядомасьці ўплываюць ўсе іншыя лініі развіцьця сьвядомасьці. Гэта лініі міжасабовых адносін, эмацыйнага, кагнітыўнага, сексуальнага, фізічнага разьвіцьця… Уздым па гэтых лініях зьвязаны са знакамітым прынцыпам — «неабходна, але не дастаткова».

Напрыклад, як лінія фізічнага развіцьця ўплывае на кагнітыўную (пазнавальную) лінію? Вельмі проста: пакуль чалавек не павялічыць пэўную масу костак і мяса (або яму ня споўніцца столькі-та гадоў) зразумець, што 2 + 2 = 4, ён ня зможа (гэта неабходная ўмова). Але адных костак і мяса недастаткова для пазнаньня арыфметыкі, таму папярэдне (яшчэ неабходныя ўмовы) самасьць чалавека павінна вылучыць сваё цела з навакольнага яго сьвету, затым аддзяліць розум ад пачуцьцяў і жаданьняў, і, нарэшце, спазнаць колькасьць — г.зн. лік (гэта ўжо дастатковая ўмова).

Сувязь нацыянальнага з рэлігійным можна патлумачыць і на наступнай аналогіі. Нявырашанае нацыянальнае - гэта стрэмка ў назе. І пакуль яна там, бегчы уверх да Бога па прыступках з назвамі «каштоўнасьці» цяжка і балюча.

Класьці ж гэтыя прыступкі-«каштоўнасьці» ў аснову палітыкі й тым больш яе тактыкі (як гэта спрабуе БХД) — гэта значыць канчаткова заблытаць і сябе, й іншых.

Рэлігія — гэта ня «опіюм для народу«, як лічыў Маркс. Рэлігія — гэта тэлескоп, які дазваляе бачыць зоркі, але перашкаджае бачыць, што ў чалавека пад нагамі…

Ад рэдакцыі:

За выключэньнем асьпекта, зьвязанага з адукацыяй моладзі (які падаўся нам спрэчным), мы лічым падазены вышэй артыкул яшчэ адным выбітным творам паважанага спадара Паўла Біча. У ім аўтар са свайго ракурсу (для многіх новага) даводзіць значэньне беларускай мовы і культуры для паўнавартаснай будучыні беларускага народу, падкрэсьліваючы пры гэтым значэньне такога элемента культуры, як нацыянальныя звычаі, нацыянальны менталітэт.

Многія чытачы напэўна заўважылі, што аргументацыя аўтара грунтуецца на сістэмным падыходзе, які заўсёды сьведчыць – усё з усім зьвязана. Таму выпадзеньне любога элемента сістэмы, якой аб’ектыўна ёсьць беларускі народ (у т.л. такіх элементаў, як мова, культура, звычаі, традыцыі, фальклор, гісторыя і г.д., якія для некаторых падаюцца “малаістотнымі”), ня можа адбыцца без трагічных наступстваў для лёсу самога народу. І ня важна, усьвядамляе большасьць людзей гэтыя наступствы, прадбачыць іх, ці не.

Аўтар паказвае, што нашу нацыю і яе суб’ектную сьвядомасьць, нягледзячы на значную шкоду, нанесеную нашай мове найперш расейскім імперыялізмам, бароніць беларуская культура і найперш такія яе элементы, як звычаі й нацыянальны менталітэт.

Аднак людзям з гуманітарнай адукацыяй цяжка ўспрыняць, што ёсьць яшчэ адзін, больш глыбінны пласт у сістэме беларускі народ. Гэта — генафонд. Сьцьвяржаем: гэта абсалютна аб’ектыўны і вельмі ўстойлівы фрагмент рэчаіснасьці, недаацэнка якога зьвязана ўсяго толькі з недастатковай адукацыяй.

Асаблівасьці нашага беларускага генафонду ў значнай ступені абумоўліваюць (натуральна, у комплексе з нашым папярэднім гістарычным лёсам) асаблівасьці нашай нацыянальнай культуры (звычаяў, фальклёру, менталітэту) і нават мовы. У такой ступені, як мы, беларусы, падобныя вонкава (гл. фото 5 у пачатку артыкула), у такой жа ступені мы падобныя і псіхічна. Гэта — вынік агульнасьці нашага генафонду. Больш за тое, адсюль атрымліваецца, што наш генафонд “вырашаў”, што павінна захавацца ў нашай культуры, а што — не, і як мусіць гучаць наша мова.

Тое, што беларускі генафонд – гэта наша найвялікшая каштоўнасьць, кепска бачаць нашы людзі, але выдатна ведаюць сацыяльныя паразіты. Таму, каб скарыць ці зьнішчыць народ – галоўную перашкоду ў іх заўсёдных злачынных планах па ператварэньні народаў у біямасу рабоў, яны імкнуцца ня толькі зьнішчыць нацыянальныя мовы, культуры, гістарычную памяць, а і рубіць пад корань – разбурыць, замяніць, зьнішчыць сьпецыфічныя генафонды народаў. Дасягаюць яны гэта праз выкарыстаньне дэмаграфічнай зброі. Апошняя ўключае ціхі генацыд — выміраньне народу, што назіраецца, напрыклад, у нас цяпер, і адначаснае масавае перасяленьне на тэрыторую аўтахтоннага народу чужынцаў.

Усё гэта ёсьць грандыёзным ЗЛАЧЫНСТВАМ, усё гэта ёсьць па сутнасьці НАЦЫСЦКІЯ ТЭХНАЛОГІІ!

Мы пра гэта крычым мы ва ўсё горла. Але, на жаль, нас гуманітарыі, інтэлігенцыя па-ранейшаму ня чуюць…

І яшчэ.

Акудовіч, Мацкевіч, Катлярчук, Букчын — усе гэтыя людзі, калі перыядычна рабіць абагульненьні, маюць надта ўжо падобныя ідэі, пазіцыі ў стаўленьні да нашага народу. Хутчэй за ўсё, вытокі гэтага падабенства тыя ж самыя, што і вытокі рускамоўнасьці ЕГУ і Дойча вэле, пераходу на рускую мову Хартыі й Шведскага радыё.

Ці не падаецца вам, нашы паважаныя чытачы, што накопліваецца даволі шмат прыкмет, што “цывілізаваны Захад” неяк ужо занадта пасьлядоўна імкнецца падсабіць расейскай імперыякратыі ў накіданьні беларускаму народу рускай імперскай мовы?..