(Частка 1, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/10/22/943/#more-943)

1.  Уводзіны.   Сьпецыфіка  нашай  сітуацыі.

1.1. Пра некаторыя сацыяльна-псіхалягічныя ўмовы, у якіх знаходзіцца беларускае грамадства.

1.2.  Аб асноўнай палітычнай асаблівасьці нашай сітуацыі.

1.2.1. Альтэрнатыўныя палітычныя сілы – удзельнікі галоўнага палітычнага канфлікту.

1.2.2. Аб расейскай імперскай бюракратыі.

1.2.2.1. Страхі расейскай імпербюракратыі.

1.2.2.2.  А.Г.Лукашэнка – галоўная прылада расейскай імперскай паліттэхналёгіі ў адносінах да Беларусі. 

1.2.2.3. Стратэгія расейскай імпербюракратыі ў Беларусі.

1.2.2.4. Расейская  анэксійная тэхналогія сёньня.

1.2.3.  Мясцовая бюракратыя.

1.2.4.  Беларуская нацыянальная эліта.

1.2.4.1. Некалькі слоў аб тэхналёгіі правалу прэзідэнцкіх выбараў 2001 года, як адным зь яскравых прыкладаў, які характарызуе стан сёньняшняй апазіцыі.

1.3.  У Беларусі вайна…

1.3.1. Канфлікт  малой  інтэнсіўнасьці  альбо  інфармацыйна-псіхалягічная  вайна.

1.3.2. Наша  грамадства  знаходзіцца  пад  ўплывам  маніпуляцый.

1.4.  Кароткія выніковыя канстатацыі.

(Частка 2, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/10/23/951/)

2.  Ідэялягічны падмурак нашай перамогі. 

2.1. Пра сучасную цывілізацыю.

2.2.  Грамадства, у якім мы жывем – хворае.

2.2.1.  Парушэньне прынцыпаў сацыяльнай справядлівасьці – адзін з галоўных сімптомаў хворага стану грамадства.

2.2.2.  Асноўныя  формы  сацыяльнага паразітызму.

2.2.3.  Зацісканьне праўды – другі істотны сімптом хворага грамадства.

2.2.4. Аб’ектыўна чалавеку патрэбна «здаровае грамадства», суб’ектыўна – ён можа жыць і ў «нармальным».

2.2.5. У пошуках здаровага грамадства.

2.3.  Наша  ідэялёгія

2.3.1.  Што такое ідэялёгія? 

2.3.2.  Лёс і роля ідэалогіі ў грамадстве.

2.3.3.  Агульныя  ўласьцівасьці  масавых  ідэалогій.

2.3.4.  Класіфікацыя ідэалогій.

2.3.5.  Рамачныя ўмовы нашай ідэялёгіі.

2.3.6.  Крыніцы  фарміраваньня  нашай ідэялёгіі.

(Частка 3, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/10/24/957/)

2.4.   Пра беларускую і ўніверсальную нацыянальныя ідэі

2.5. Параўнаньне ўніверсальнай нацыянальнай ідэялёгіі зь іншымі  ідэялёгіямі.

2.5.1.  Асаблівасьці арганізацыя грамадства на аснове рэлігійных ідэялёгій.

2.5.2.  Арганізацыя грамадства на аснове тэрытарыяльнай ідэялёгіі.

2.5.3.  Асаблівасьці арганізацыі грамадства на аснове сацыяльна-класавых ідэялёгій.

2.5.3.1. Лева-сацыяльныя ідэялёгіі

2.5.3.2. Правасацыяльныя ідэялёгіі

2.5.4.  Асаблівасьці арганізацыі грамадства на аснове агульнанацыянальных ідэялёгій.

2.5.4.1. Эгаістычны нацыянальны сьветагляд (шавінізм).

2.5.4.2. Універсальны нацыянальны сьветагляд.

2.5.5.  Некаторыя  палажэньні  ўніверсальнай нацыянальнай ідэялёгіі на фоне іншых ідэялёгій.

2.5.6.  Укараненьне ўніверсальнай нацыянальнай ідэялёгіі.

2.5.7.  Небясьпека бюракратычнага перараджэньня ёсьць ва ўсіх ідэялёгіях.

2.5.8.  Фармалізацыя параўнаньня.

2.5.9. Рэальная барацьба ідэалогій апасяродкавана грамадска-палітычнай практыкай.

2.5.10.  Некаторыя «ідэялягічныя» прычыны ўзьнікненьня хворага стану грамадства.

2.5.11. “Ідэалагічны рынак” і  беларуская рэчаіснасьць.

(Частка 4, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/10/25/959/)

2.6. Сістэмныя прынцыпы здаровай арганізацыі чалавецтва і грамадства.

2.6.1. Сацыяльныя  сістэмы – прыватны выпадак усіх сістэм.

2.6.2. Сацыяльныя сістэмы ўнутрана дыскрэтныя, а іх кампаненты дыферэнцаваныя.

2.6.3.  Сувязі паміж кампанентамі сістэмы.

2.6.4. Падзел кампанентаў сістэмы на падузроўні. Крытэры сапраўднасьці кіраўніка.

2.6.5. Зьяўленьне кіраўніка сістэмы.

2.6.6. Узаемаадносіны паміж кіруючым і базавымі кампанентамі сістэмы. 

2.6.7. Формы ўзаемаадносін паміж раўнаважкімі кампанентамі сістэмы на базавым падузроўні.

2.6.8. Укараненьне паразітычнага кампанента ў сістэму звонку. Разрыў унутрыграмадскіх сувязяў – стратэгія такога прыходу.

2.6.9. Чалавецтва – складаная шматузроўневая сацыяльная сістэма.

2.6.10. Гарманізацыя мэтаў сацыяльных сістэм рознага ўзроўню арганізацыі.

2.6.11. Нацыянальная дзяржава – галоўны практычны арганізатар агульналюдскай цывілізацыі.

2.6.12. Універсальная нацыянальная ідэя + сістэмны падыход да грамадства = ідэалогія соцыяканструктывізму.

2.6.13.  Заключэньне.

(Частка 5, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/10/26/972/)

2.7.   Каштоўнасьці чалавека з пазіцый ідэалогіі соцыяканструктывізму (альбо Пра паўнавартаснае людскае жыцьцё).

2.7.1. Сістэма індывідуальных каштоўнасьцяў чалавека.

2.7.2. Інтарэсы чалавека і розных узроўняў сацыяльнага.

2.7.3.  Не «свабода», а «самастойнасьць».

2.7.4.  Кірункі апазіцыйнасьці да анамальнай рэчаіснасьці.

2.7.5. Дадатковыя каштоўнасьці жыцьця чалавека.

2.7.6. Пра сэнс жыцьця чалавека.

2.7.7. Заключэньне.

(Частка 6, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/10/28/980/)

3.   Разьвіцьцё  ўладнай  функцыі  ў  грамадстве.

3.1.  Улада, дэмакратыя, грамадства.

3.2. Агульныя  праблемы тэорыі  дэмакратыі.

3.2.1.  Агульнапрынятыя  прынцыпы?

3.2.2.  Альтэрнатывы  дэмакратыі.

3.2.3. Праблема выкарыстаньня магчымасьцяў дэмакратыі. Уласьцівасьці грамадскай масы.

3.2.4. Дэмакратыя не ідэяльная, а практычная.

3.2.5.  Навука і палітычная  практыка.

(Частка 7, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/10/28/988/)

3.3.  Мэты  грамадства  і  магчымасьці  дэмакратыі.

3.3.1.  Праявы руху грамадства ў кірунку прагрэсіўнай мэты.

3.3.2.  Дэмакратыя на шляху разьвіцьця ўлады і яе ўдзелу ў рэалізацыі мэтаў грамадства.

3.3.3.  Абмежаваньні й недахопы сучаснай практычнай  дэмакратыі.

3.3.4. Пра патэнцыяльныя магчымасьці будучай дэмакратыі (прадстаўленьне гіпотэзы пра 6-ы этап эвалюццыі грамадскай улады).

3.3.5. Магчымасьці розных формаў дэмакратыі ў дасягненьні мэтаў грамадства.

3.4. Персьпектывы перамогі практычнай дэмакратыі ў барацьбе зь бюракратызмам і дыктатурай.

3.4.1. Кірункі дзейнасьці антыдэмакратычнай улады.

(Частка 8, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/10/30/993/)

4. Праект палітычнай і сацыяльна-эканамічнай праграмы для рэалізацыі з пазіцыі ўлады.

4.1.  Нашы  важнейшыя  каштоўнасьці.

4.1.1.  Грамадзяне Беларусі.

4.1.2. Беларускі народ.

4.1.3.  Беларуская нацыянальная эліта.

4.1.4.  Каштоўнасьці  мінулага  ў  будучыні.

4.1.5.  Тэрыторыя  дзяржавы  і  этнічная беларуская тэрыторыя.

4.2.  Кіраваньне дзяржавай.

4.2.1. Сістэма ўлады ў Беларусі.

4.2.2. СМІ на тэрыторыі Беларусі.

4.2.3.  Абарона дзяржавы.

4.2.4.   Падзел  унутрыдзяржаўнай  прасторы.

4.2.5.  Міжнародныя зносіны.

4.3.  Эканоміка  і  эканамічныя рэформы.

4.3.1. Сельская гаспадарка.

4.3.2.  Прамысловасьць.

4.3.2.1. Прыватызацыя.

4.3.3. Фінансы.

4.4. Адукацыя.

4.5. Навука.

4.6. Ахова здароўя.

4.7. Вырашэньне чарнобыльскай праблемы.

4.8. Ахова навакольнага асяродзьдзя.

4.9. Нутраная бясьпека і ахова маралі.

4.10. Культура.

4.11. Міжканфесійныя адносіны.

(Частка 9, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/10/31/1003/)

5. Псіхіка грамадскай масы і яе роля ў арганізацыі грамадства ды грамадскіх пераўтварэньнях.

5.1. Вядомыя падыходы да характарыстыкі псіхікі грамадскай масы.

5.2.  Іншыя варыянты падыходаў да аналізу ўзроўню псіхікі людзей.

5.3.  Класіфікацыя псіхічных арыентацый людзей у час выбару.

5.3.1. Заключэньне.

5.4. Асновы  соцыяпсіхалёгіі.

5.4.1. Мяжа «мы-яны».

(Частка 10, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/11/02/1015/)

6.   Дэструктыўны  ўплыў расейскай імперскай бюракратыі  ў  Беларусі.

6.1.  Аслабленьне   беларускага   грамадства.

6.1.1. Узьдзеяньне да 1994 году.

6.1.2. Антыдэмакратычная  «псіхічная» контррэвалюцыя  1994 года.

6.1.2.1.  Міф  –  ядро  сьветагляду, намоўленага  масе.

6.1.3. Некаторыя палітычныя наступствы маніпуляваньня псіхікай беларускага грамадства пасьля 1994 году.

6.1.4. Узьдзеяньне на псіхіку беларускага грамадства сёньня.

6.1.4.1. Фонавае ўзьдзеяньне.

6.1.4.1.1. Агульнае дэструктыўна-дэпрэсіўнае ўзьдзеяньне ўключае:.

6.1.4.1.2. Аслабленьне негатыўнага іміджу бюракратыі праз «запэцківаньне» грамадства.

6.1.4.1.3. Адцягваньня ўвагі на штучна створаныя псіха-сацыяльныя раздражняльнікі.

6.1.4.1.4. Сьціраньне  мяжы «мы – яны» і ўвядзеньне ілжывых падзелаў (сьпецыфіка ў беларускіх рэяліях).

6.1.4.1.5. Стварэньне трэнду ў кірунку псіхалагічнай гатоўнасьці да зьліцьця беларускага грамадства з расейскім.

6.1.4.2. Укараненьне ў грамадскі сьветагляд непраўдзівай сьхемы рэчаіснасьці (зманлівага міфа).

6.2.  Разрыў сувязяў паміж грамадствам і апазіцыяй.

6.2.1. Дыскрэдытацыя грамадства (народу) «у вачах апазіцыі».

6.2.2. Дыскрэдытацыя апазіцыі перад грамадствам.

6.3. Аслабленьне апазіцыі.

6.4. Абмежаваньні й фальсіфікацыя выбарчых працэдур.

6.5.  Выніковая   табліца.

(Частка 11, адрас: http://nashaziamlia.org/2007/11/03/1022/)

7.   Беларускі  шлях  да  перамогі (аб палітычнай праграме з узроўню апазіцыі).

8. Выбары  –  гэта  шанец  (альбо Што рабіць у час выбарчай кампаніі).

8.1. Не змарнаваць магчымасьці выбарчай сітуацыі…

8.2. Галоўная задача на выбарчы перыяд.

8.2.1. Некаторыя  псіхалагічныя  моманты  ў агітацыі.

8.3. Аб тэхналёгіі эфектыўнай агітацыі  за  беларускую самастойнасьць.

8.3.1. Выкарыстаньне часу.

8.3.2. Вонкавы імідж.

8.3.3. Імідж, які заснаваны на інфармацыі пра вас.

8.3.4. Прынцыповая структура агітацыйнага тэкста.

8.3.4.1. Некаторыя прыклады актуальных мясцовых праблем:.

8.3.4.2. Магчымыя праекты прапаноў па рашэньні мясцовых праблем.

8.4. Як  лепш  рэагаваць на некаторыя рэчы.

8.4.1. Пра некаторыя словы.

8.4.2. Пра тое, як  будуць  спрабаваць  нас дыскрэдытаваць.

8.5.  Некаторыя парады ўроссып.

8.6. Іншыя тэхнічныя і арганізацыйныя парады вам напэўна вядомыя са шматлікіх семінараў…

ПАДЗЯКІ

Аўтар выказвае вялікую падзяку за прачытаньне рукапісу кнігі, крытычныя заўвагі  й  творчыя прапановы: Бараноўскай Аксане, Буку Паўлюку, Высоцкаму Сяржуку, Лучку Валянціну, Ляховічу Андрусю, Маркевічу Міколу, Мілінкевічу Алесю, Прудзілу Алесю, Роўдзе Уладзіміру, Сіўчыку Вячаславу, Фёдараву Анатолю, Шатровай Веры й іншым…

Мушу з удзячнасьцю дадаткова падзякаваць Алеся Мілінікевіча за дапамогу ў выданьні 150 экз. кнігі.

Выказваю таксама вялікую падзяку Варанцу Віктару за лінгвістычныя праўкі.

Не магу таксама не адзначыць, што па словах некаторых сьведкаў Вінцук Вячорка на адным з Соймаў БНФ у 2003 годзе нібы та заявіў, што гэтая кніжка нічога карыснага не ўяўляе і нават шкодная…

6. ДЭСТРУКТЫЎНЫ ЎПЛЫЎ РАСЕЙСКАЙ ІМПЕРСКАЙ БЮРАКРАТЫІ Ў БЕЛАРУСІ

Шызафрэнізацыя, інфантылізацыя, дэмаралізацыя,

этнацыд, абыдленьне –

асноўныя кампанены сатанінскай

інфармацыйна-атрутнай мікстуры

Беларуская грамадска-палітычная рэчаіснасьць падае багата прыкладаў, якія яскрава ілюструюць кірункі разбуральнай дзейнасьці паразітычнай бюракратыі, накіраванай на недапушчэньне дэмакратычнага кантролю над ёй з боку грамадства.

Нагадаю, што гэта (гл. малюнак 3.8):

- аслабленьне грамадства;

- разрыў сувязяў паміж апазіцыяй і грамадствам;

- аслабленьне пранацыянальнай апазіцыі;

- фальсіфікацыя выбараў і іншых дэмакратычных працэдур.

Давайце прааналізуем усе гэтыя кірункі дэструктыўных дзеяньняў. Пачнем зь першага зь іх.

6.1. Аслабленьне беларускага грамадства

Аслабленьне грамадства дасягаецца бюракратыяй у першую чаргу за кошт разбуральнага ўзьдзеяньня на псіхіку грамадскай масы. Яно мае свае асаблівасьці ў залежнасьці ад гістарычных абставін.

6.1.1. Узьдзеяньне да 1994 году.

Генетычна беларусы і рускія істотна розныя народы (аб’ектыўным параўнаньнем генафондаў народаў займаецца навука папуляцыйная генетыка). Генетычна мы нашмат бліжэй да ўкраінцаў, палякаў і нават летувісаў (!), чым да рускіх. А сьветагляды беларусаў і рускіх прыцыпова розныя, шмат у чым нават супрацьлеглыя.

Тое, што беларусы і рускія «самыя блізкія народы» – ёсьць міт, які рэгулярна намаўляецца расейскай імперскай прапагандай.

У фальклёры кожнага народа ў зашыфраваным выглядзе запісаны «рэцэпт на шчасьце». Менавіта ў такім выглядзе продкі перадаюць нашчадкам іх галоўную параду: як пражыць паўнавартасна, як стаць шчаслівым. А большым аўтарытэтам, чым уласныя продкі, для нашчадкаў ня можа быць ніхто (!).

Дык вось, зьмест беларускага фальклёру расшыфроўваецца так: працуй, стварай, будуй… і станеш шчасьлівым.

У беларусаў у падставе сьветагляду працоўная этыка. Адпаведна і сьветагляд у нас стваральны. У песьнях, казках і показказ беларусаў праслаўляецца праца: «Касіў Ясь канюшыну…», «Ох, і сеяла Ульяніца лянок…», «У суботу Янка ехаў ля ракі, пад вярбой Алёна мыла ручнікі…», «Хлопец пашаньку пахае, ой, ёй, ёй…» і г.д. А быць лайдаком у нас заўсёды лічылася ці ня самай ганебнай рэччу.

Па зьместу свайго сьветагляду беларусы – тыповыя еўрапейцы. Там, у еўрапейскім фальклёры, таксама вобраз Папялушкі (і прыклад яе жыцьцёвага посьпеху праз працу), там таксама гномы і нават тролі весь час працуюць…

У рускіх усё наадварот. Ямеля-дурачок, які ня злазіць з пячы,  Ільля Мурамец, які 33 гады сіднем сядзіць у хаце, «сілушку копіць», і г.д. Затое дамагчыся шчасьця ў адпаведнасьці з рускім фальклёрам можна ў выніку цуда – злавіўшы чароўнага шчупака, канька-гарбунка, жар-птушкі, чароўнага жураўля, залатую рыбку ці ажаніўшыся на… жабе.

У фальклёры беларусаў кахаюць дзяўчын, цэняць добрую працу, любяць родную зямлю, шануюць Бацькаўшчыну, паважаюць свой народ…

У рускіх кідаюць жанчын у ваду (песьня: «Из-за острова на стрежень…»), паляць уласны дом (кіно: «Курочка-ряба»), з пагардай ставяцца да працы (прымаўкі: “От работы кони дохнут», «Работа не волк, в лес не убежит») і г.д.

Вядома ж, тое, што для рускага народнага фальклёра характэрныя апісаныя вышэй “дасягненьні”, – гэта не яго віна, а яго бяда. Напэўна, фармаваньне рускага фальклёра адбывалася не без уплыву з боку ўсё той жа імперскай бюракратыі, таму што фальклёр з такім зьместам мае сэнс толькі для яе. Трэба пашкадаваць рускіх, але спачатку давайце пашкадуем наш уласны народ…

Расейская імперская бюракратыя навязвае беларусам сьветагляд рускіх ужо здаўна (з ХVІІІ ст.). Вядомы выраз Кацярыны ІІ пра тое, што руская школа зробіць больш, чым рускі штык, хавае толькі частку праўды. Рэцэптура этнацыду і шавіністычнай гвалтоўнай русіфікацыя складалася як мінімум з трох галоўных інструментаў: рускага чыноўніка-маскаля (першы), рускай школы разам з рускай мовай (другі) і з рускай водкі з рускім матам у прыдачу (трэці), а напагатове весь час заставаліся руская ахранка, рускі штык і сібірская катарга (чацьверты). Усе пералічаныя “прылады” павінны былі вырашыць галоўную задачу – прывіць беларусам такі сьветагляд, які б дазваляў падпарадкаваць беларускае грамадства, паразітаваць на ім. Тое, што пры гэтым разбураўся нацыянальны сьветагляд беларусаў, заснаваны на стваральнай працоўнай этыцы, іх – імперцаў — не хвалявала.

Расея ўжо даўно імперыя, і сваю дэструктыўную дзейнасьць яна праводзіць здаўна — значна раней, чым зьявіліся тэрміны “паліттэхналёгія”, “PR”, “НЛП” і г.д. Пры гэтым расейскія імперцы, як ужо гаварылася, увесь час хаваліся за сьпіной “русского народа”  і “Великой России”.

Дынаміку працэсу можна праілюстраваць на прыкладзе. Вось кароткая гісторыя показак у вёсцы майго бацькі (Магілеўская вобл., Клічэўскі раён, вёска Анатольеўка). Ён успамінае, што да калектывізацыі папулярнай показкай у вёсцы была такая:

“Хлеб сказаў чалавеку:

Кінь стрэльбу, плець і вуду.

Буду (плець – вяровачная лесьвіца, каб лазіць на дрэвы, на якіх у калодах гадаваліся пчолы).

А не кінеш, дык пайду”.

Вось яна, маленькая парада для беларуса-хлебароба, у язычніцкім духу, убудаваная ў фальклёр, для якога хлебаробская справа павінна быць важней за ўсё…

Затым бацька расказваў, як іх – школькаў малодшых класаў – камуністы ў час калектывізацыі прымушалі вечарамі падыходзіць да хатаў тых аднавяскоўцаў, якія не жадалі ісьці ў калгас, і некалькі разоў хорам выкрыкваць:

“Ей, барбос,

не брашы на калхоз,

а брашы на таго,

хто ня йдзе ў яго”.

У выніку ўсіх дэструктыўных дзеяньняў (фізычных і тых, што накіраваны на псіхіку) дакамуністычных, камуністычных і посткамуністычных часоў ад беларуса ўжо калі-некалі можна пачуць:

“Каб жыць у багацьці, шчасьці,

трэба красьці, красьці, красьці…”

ці

“Не ўкрадзеш, не пражывеш…”

Так, у выніку дэструктыўнай дзейнасьці расейскіх імперскіх сіл паступова сьветагляд беларуса-стваральніка пачынае пераўтварацца ў неўласьцівы для яго сьветагляд лайдака-паразіта-нахабніка-агрэсара, які ўсё больш успрымаецца як “нармальны”, бо “асьвечаны ж народам”…

6.1.2.  Антыдэмакратычная  «псіхічная» контррэвалюцыя  1994 года.

Як ужо гаварылася ва ўступе, галоўнае ў тэхналёгіі маніпуляцыі – гэта штучнае навязваньне грамадству такога сьветагляду, пад уплывам якога людзі нібы «самі робяць выбар», «самі прымаюць рашэньні», якія на самай справе адпавядаюць інтарэсам тых, хто імі маніпулюе.

Такі штучна створаны спрошчана-сістэматызаваны «сьветагляд» у сучаснай адмысловай літаратуры завуць па-рознаму: ідэалагізаваная сьхема рэчаіснасьці, псіхалаічны кантэкст рэчаіснасьці, мадэль сьвету, сімвалічная карціна сьвету, сьхематызаванае бачаньне рэчаіснасьці, міфічны комплекс ці проста МІФ.

Тэхналёгія навязваньня штучнай сьхемы рэчаіснасьці, як правіла, уключае 2 этапы:

1. Разбурэньне папярэдняга сьветагляду (часьцей за ўсё праз штучнае ўвядзеньне грамадства ў стрэсавы стан, дзе папярэдні сьветагляд перастае адпавядаць новай, гвалтам навязанай, штучнай, ненатуральнай рэчаіснасьці).

2. Навязваньне грамадству новай (маніпулятыўнай) сьхемы рэчаіснасьці.

Адным зь лепшых прыкладаў таго, як гэта можа рабіцца, зьяўляецца прыняцьце грамадствам ў 1994 годзе нібы «самастойнага рашэньня» на карысьць абраньня Лукашэнкі прэзідэнтам Беларусі.

Тады PR-сьпецы спачатку ўводзілі грамадства ў стрэсавы стан праз узбуджэньне-актуалізацыю розных пачуцьцяў СТРАХУ і жаданьня помсты ў сувязі з несправядлівай абрабаванасьцю праз інфляцыю грашовых укладаў (дарэчы, лічу гэта пачуцьцё законным і справядлівым, — АА), а затым грамадскай масе падказвалася «цэлая сістэма» спосабаў пазьбяганьня праблем і рэалізацыі іншых пачуцьцяў, якую (во, якое дзіўнае супадзеньне!) якраз і прапаноўваў Лукашэнка. У выніку, у час выбараў маса нібы самастойна прымала рашэньне: «трэба галасаваць за Лукашэнку» (для большай дэталізацыі, гл. табліцу 6.1).

Дарэчы, тое, што Лукашэнка паводзіў сябе ў строгай адпаведнасьці з адведзенай для яго рольлю ў межах дадзенай выбарчай стратэгіі, дадаткова да вышэй прыведзеных фактаў пацьвярджае, што ён ужо ў той час дзейнічаў у адной камандзе з расейскімі PR-шчыкамі. Але для таго, каб гэтая роля заставалася хоць трохі схаванай, нават сёньня ў асяроддзе нацыянальна сьвядомай часткі грамадства і ў асяроддзе палітычных лідараў уводзяць “меркаваньні” тыпу: “Лукашэнка сам такі таленавіты”, “самастойна ўсяго дасягнуў”, “у Лукашэнкі ёсьць харызма”, “а ўсё ж такі паглядзіце, як Лукашэнка добра выступае”.

Зараз многія зьдзіўляюцца:  Лукашэнка не выканаў сваіх абяцаньняў, а народ чамусь  ня  супраць яго. Справа ў тым, што ў той 1994 год людзі ўспрымалі Лукашэнку ня як чалавека, якога яны абіраюць з-за яго абяцаньняў, а як чалавека, які вырашыць «іх галоўныя праблемы» (а праблемы ў асноўным былі штучнымі, яны былі намоўлены людзям!).

Калі Лукашэнку «абралі» прэзідэнтам, было спынена ўзбуджэньне страхаў ды злосьці. Грамадства паступова супакоілася. І хаця абсалютная большасьць з рэальных праблем вырашана не была («жыцьцёвы ўзровень з кален» не падняўся, «уклады тэлевізарамі й лядоўнямі» вернуты не былі, «чамаданы кампрамата» у суд не перададзены, «70 карупцыянераў з кебічаўскага акружэньня» не арыштаваны, «карупцыя» не спынена, «калгасы» не паднятыя, «рост цэнаў» не затрыманы і г.д.), людзі не адчуваюць сябе падманутымі.

Усё гэта разам – дадатковы доказ таго, што «праблемы» ў той перадвыбарчы час былі намоўленымі. Грамадства было штучна ўведзена ў стрэсавы стан. Яно было класічна праманіпуляваным.

6.1.2.1.  Міф  –  ядро  сьветагляду, намоўленага масе.

Псіхалагічныя праблемы і спосабы іх вырашэньня, якія актуалізаваў і «вырашаў» Лукашэнка, фармальна складваюцца ў адзіную ідаілагізаваную сьхему рэчаіснасьці. Калі гэты міфічны комплекс прааналізаваць з рацыянальных пазіцый, ён будзе выглядаць як трызьненьне.

Мяркуйце самі. Усяго кепскага (голаду, холаду, жабрацтва) Лукашэнка абяцаў пазьбегнуць, усё добрае (сацыяльная справядлівасьць, дабрабыт, годнасьць) павінна было зьявіцца, усё для масы каштоўнае (працуючыя прадпрыемствы, калгасная сістэма, сацыяльная стабільнасьць, сацыяльныя гарантыі) – захавацца, усе ворагі (нацыяналісты-фашысты, экстрэмісты, карупцыянеры, мафія, NATO) – пераможаныя.

Пры гэтым галоўнае – людзям нічога ня трэба будзе рабіць, нават ня трэба напружвацца. Увесь гэты ЦУД павінен быў зрабіць асабіста Лукашэнка…

Здаецца, як такі міф можа быць успрыняты і засвоены грамадскай масай?

Па-першае, трэба улічваць, што гэта менавіта маса. На думку шматлікіх соцыяпсіхолагаў (раней пра гэта двойчы гаварылася), яе аб’ектыўнай уласьцівасьцю зьяўляецца тое, што яна самастойна ня здольна рабіць рацыянальныя высновы на падставе аналізу фактаў рэчаіснасьці (пра гэта гл. папярэдні раздзел). Для людзей, якія да яе належаць, сьвет занадта складаны, каб яны маглі самастойны фармаваць уласныя абагуленыя адэкватныя ўяўленьні пра яго. Акрамя таго, маса жыве ў абставінах, калі з розных бакоў у яе ўводзяцца супрацьлеглыя ідэі. У такой умовах маса (якая самастойных рацыянальных высноваў рабіць ня здольна) проста чакае, хто першы і найбольш энэргічна запрапануе ёй прасьцейшую сьхему рэчаіснасьці, якая будзе больш-меньш цэласнай і будзе пасьпяхова тлумачыць падзеі, якія адбываюцца навокал.

Па-другое, у абстаноўцы грамадскага стрэсу,  выкліканага пачуцьцямі няпэўнасьці, страху, злосьці, адчайнага расчараваньня (у той жа «перабудове», развалам «велькай краіны – Савецкага Саюза»), у сітуацыі, калі  постсавецкае грамадства па інэрцыі яшчэ застаецца схільным да ўспрыняцьця рэчаіснасьці зь дзіцячых, інфантыльных пазіцый, чакаючы патэрналісцкай падтрымкі з боку дзяржавы, апісаны вышэй міфічны комплекс здаваўся грамадскай масе цалкам верагодным. Гэта значыць, што грамадскі фонавы стрэс яшчэ больш іррацыяналізуе і так іррацыянальную масу. У такім стане яна ня здольна ня толькі задаваць пытаньне: «А як ты – Лукашэнка – усё гэта зробішь?», але і прыслухацца да тых, хто такое пытаньне задае (успомніце хаця б спробу таго ж Кебіча ў час тэледэбатаў у 1994 годзе зрабіць нешта падобнае)…

У такой абстаноўцы ня толькі беларускае, а і любое грамадства рэагуе дарацыянальна. Гэта агульная ўласьцівасьць велькіх людскіх масаў.

6.1.3. Некаторыя палітычныя наступствы маніпуляваньня псіхікай беларускага грамадства пасьля 1994 году.

Скажоная сьхема рэчаіснасьці, уведзеная ў масавую сьвядомасьць у 1994 годзе, яшчэ неаднаразова была выкарыстана прамаскоўскім рэжымам. Гэта адбылося і на так званым «рэферэндуме» 1995 году (калі была забаронена наша сімволіка і закладзены падставы для далейшага вынішчэньня нашай мовы й культуры), і ў 1996 годзе (калі на чарговым «рэферэндуме» была рэалізавана задача таталітарызацыі ўлады – узурпавана ўся паўната палітычнай улады ў краіне ў «адных руках»), і на прэзідэнцкіх выбарах 2001 году (калі пасьля 7 з хвосьцікам гадоў Лукашэнкавага «кіраваньня» 52% выбаршчыкаў – дадзеныя незалежных сацыялагічных дасьледваньняў – усё роўна прагаласавалі за Лукашэнку, даючы яму карт-бланш на разбурэньне Беларусі на чарговыя 5 гадоў; няўжо хацелі, каб даразваліў тое, што яшчэ засталося неразваленым пасьля папярэдніх 7 гадоў?).

Толькі цяпер, у 2002 годзе, гэтая сьхема пачынае трохі-трохі мяняцца. Аказвацца, NATO цяпер не такі вораг Расеі, а, можа быць, нават яе партнэр; аказваецца зьместам “итеграции” зьяўляецца не будаўніцтва «Союза Белорусии и России», а нам прапануецца ў выніку аншлюсу стаць проста губерніямі расейскай імпэрыі (словы Пуціна!)…

Штучна створаны стрэсавы фон і ўведзеная штучная маніпулятыўная сьхема рэчаіснасьці забясьпечылі тое, што як у 1994 годзе, так і ўсе разы пазьней нашы  людзі паводзілі сябе не як думаючыя істоты, здольныя на рацыянальны выбар, а як загіпнатызавана-наркатызаваныя зомбі, падпарадкаваныя «сатанінскай магіі» падонкаў-PR-шчыкаў, праплочаных расейскай імперскай бюракратыяй. Няўжо хто-небудзь разумны і прыстойны назаве гэта дэмакратыяй?! (хаця на справе тых, хто лічыць, што выбары 1994 г. былі “дэмакратычнымі” дастаткова і сёньня)

Ва ўсіх гэтых выпадках важна ня столькі рэгулярнасьць правалаў апазіцыі (гэта – праблемы самой апазіцыі й яе трэба вырашаць адмыслова), а, паўтаруся, тое, што наш беларускі народ ніякага самастойнага ВЫБАРУ ў названыя гістарычныя моманты свайго жыцьця на самай справе не рабіў. Ва ўсіх пералічаных выпадках была імітацыя выбараў і рэферэндумаў,  імітацыя дэмакратыі.

У нас ніякай дэмакратыі не было і тым больш няма!

На гэтым фоне (яшчэ раз падкрэсьлю) зьдзіўляе, што калі адбываюцца выбары і назіральнікі, у тым ліку замежныя (што да расейскіх – тутака ўсё зразумела…), кантралююць іх «дэмакратычнасьць», яны зьвяртаюць увагу толькі на захаваньне дэмакратычных працэдур. А на тое, што грамадства знаходзіцца ў праманіпуляваным стане і што ўжо з-за гэтага адбываюцца не выбары, а іх імітацыя (палітычныя фокусы, выбарчы фарс), яны ўвагі не зьвяртаюць. Вось вам і замежнікі, вось вам і “заходнія дэмакратыі”…

6.1.4. Узьдзеяньне на псіхіку беларускага грамадства сёньня.

У сёньняшнім PR-аўскім узьдзеяньні на псіхіку беларускага грамадства з мэтай яе разбурэньня, дэсістэматызацыі і наступнага штучнага, дэфармаванага складаньня можна ўбачыць два галоўныя кірункі:

1. Гэта негатыўнае фонавае ўзьдзеяньне;

2. Тая частка агульнага скажаючага ўзьдзеяньня, якая зьвязана з укараненьнем ілжывай сьхемы рэчаіснасьці, навязваемай у якасьці новага ядра масавага сьветагляду.

6.1.4.1. Фонавае ўзьдзеяньне.

Фонавае ўзьдзеяньне ў сваю чаргу таксама мае пэўную структуру. Яно складаецца з:

1. агульнага дэструктыўна-дэпрэсіўнага ўзьдзеяньня на масавую псіхіку;

2. хаваньня негатыўнага іміджу бюракратыі «ў вачох грамадства»;

3. адцягваньня ўвагі на штучна створаныя псіха-сацыяльныя раздражняльнікі;

4. сьціраньня мяжы «мы-яны»;

5. фонавага трэнду ў кірунку псіхалягічнай гатоўнасьці да зьліцьця беларускага і расейскага грамадстваў.

6.1.4.1.1. Агульнае дэструктыўна-дэпрэсіўнае ўзьдзеяньне ўключае:

- Шызафрэнізацыю, якая выяўляецца ў імкненьні расшчапіць беларускага грамадства (ці яго групы) спачатку на прыкладна аднолькавыя па памерах часткі праз актыўнае навязваньне яму ў якасьці нібы «вельмі актуальных» сьпецыяльна шызафрэнізуючых праблем. Такіх, напрыклад, як стаўленье да беларускай мовы, беларускіх нацыянальных сімвалаў, стаўленьне да Лукашэнкі, да магчымасьці інтэграцыі ў Еўропу і Расею,  і г.д.  (выразы: «Вы за незалежнасць Беларусь ці за інтэграцыю з Расеяй?», «Вы за Лукашэнку ці супраць?», «Вы за Еўропу ці за Расею?», «Вы за беларускую мову ці за рускую?»). Дадаткова бачна жаданьне расшчапіць беларускае грамадства па сацыяльнай адзнацы: прадставіць прадпрыймальнікаў іншым грамадскім групам у якасьці «вшывых блох»; рабочым намаўляецца, што гэта толькі яны працуюць у «рэальным сэктары эканомікі», што яны ствараюць, а ўрачы, настаўнікі і г.д. – гэта «бюджэтная сьфера» і,  маўляў, яе прадстаўнікі толькі спажываюць тое, што створана рабочымі; калгасьнікам намаўляюць, што гэта яны забясьпечваюць горад харчамі, а гарадскія, маўляў, «робяць няведама што…» і г.д. Яшчэ пару гадоў таму моладзі прапанавалі падзяліцца на прыхільнікаў Nirvana ды Prodigy і пачаць вайну паміж сабой… А зусім нядаў мне папаўся на вочы лёзун, напісаны на плоце: «Я – пидор! Смерть гомофобам!». Значыць нехта прапануе грамадству падзяліцца на гомосексуалістаў ды гомафобаў (без сярэдзіны – нармальных людзей) і зноў пачаць вайну… Назіраецца таксама кантэкстнае імкненьне віртуальна расшчапіць Беларусь геаграфічна – на Усходнюю і Заходнюю. Маўляў, там прынцыпова розныя грамадска-палітычныя сітуацыі (і гэта на фоне, удумайцеся, «единой России»?!…). Апошняе меркаваньне таксама стала ўводзіцца ў апазіцыйныя асяродкі. Моцным цьвіком у труну такой віртуальнай геаграфічнай шызафрэнізацыі Беларусі сталі вынікі апошніх прэзідэнцкіх «выбраў». Па выніках галасаваньня найбольшую прагрэсіўнасьць (натуральна, пасьля сталічнага Менска) прадэманстраванала не Гродзеншчына і нават не Берасьцейшчына, а ўсходнебеларуская Віцебшчына… Задача шызафрэнізацыі – накінуць грамадству ўнутраныя недавер, падазронасьць, своасаблівую грамадзянскую вайну – “Вайна ўсіх супраць усіх”. Задача шызафрэнізацыі ня проста разьяднаць, а ў выніку ўнутранага супрацьстаяньня аслабіць беларуская грамадства, ня даць яму арганізавацца, сфармуляваць свой сістэмна зьвязаны галоўны інтарэс і пачаць яго арганізавана бараніць…

- Інфантылізацыю (зьдзіцяненьне, падпарадкаваньне патэрналісцкай, “бацькоўскай” сіле). Выяўляецца ў тым, што грамадству настойліва прапануюць пазбавіцца адказнасьці дарослых людзей. У выніку, людзі становяцца меньш адказнымі за свае дзеяньні, пераўтвараюцца ў дарослых дзяцей. У такім інфантыльным стане людзі пачынаюць рабіць ня тое, што павінны рабіць дарослыя людзі, а тое, што хочацца ці ня хочацца рабіць (так, як дазволена толькі дзецям). Але гэта з другога боку дазваляе ўладзе лягчэй накідаць грамадству свае планы (дзеці ж ня маюць права крытычна глядзець на дзеяньні дарослых; вось гэты другі бок інфантылізацыі й ёсьць мэтай паразітнай улады). Інфантылізацыя накідаецца грамадству праз наступныя намаўляемыя формулы: «У краіне за ўсё адказвае прэзідэнт», «Ня трэба нікога слухацца, акрамя ўлады», «Што ты можаш супраць улады?» “Гэта ня наша справа, наверсе бяз нас разьбярацца…”, “Жыцьцё стала цяжкім, нам не да палітыкі”, “Уся  гэта палітыка – ня наша справа” і г.д.

- Дэмаралізацыю выяўляецца ў рэзкім зьніжэньні планкі маральных нормаў, якое (зьніжэньне) асьвячаецца «аўтарытэтам» ня столькі беларускай, колькі расейскай дзяржавы. Зараз па электронных СМІ адбываецца шырокая дэманстрацыя масавай публіцы інтымных стасункаў паміж людзьмі. Інтымнае нахабна ўкараняецца ў публічнае (як у жывёл). Гэта аснова тэхналёгіі дэмаралізацыі. Дадаткова шырока пад самым розным прэтэкстам дэманструюцца ўзоры іншых форм амаральных паводзін (пьянства, рускі мат ці намёкі на яго прама са сцэны (напрыклад, Вінакур), разгульна-дэструктыўны вобраз жыцьця, іншае). Напрыклад, на Новы 2002 год (недзе ў першай гадзіне ночы) па галоўнаму расейскаму каналу ОРТ Ала Пугачова – да гэтай пары адна з «аўтарытэтнейшых» зорак расейскай эстрады – сьпявае: «За конфетку, за таблетачку сняли деточку-малолеточку»… і штосьці там пра «небо в клеточку»… Дадзім сюды тое, што прэзідэнт Лукашэнка з жонкай не жыве. Усе гэта ведаюць. Які “прыклад” сямейных адносін дэманструецца з самага “аўтарытэтнага” узроўню, які ўзор укараняецца ў сьведамасьць моладзі? Дэмаралізацыя патрэбна для таго, каб яшчэ больш амасавіць псіхіку грамадства. Калі ў людзей стала сутыкаюць традыцыйныя нормы маралі з тымі нізкімі, якія прапагандуюцца праз СМІ (нагадаем, СМІ ёсьць адзін з галоўнейшых аўтарытэтаў для масы), болшасьць перастае арыентавацца ў пытаньнях маральнай нормы – “што правільна, а што не”, “што дазволена, а што – не”. Адбываецца штучнае размываньне ранейшых добра акрэсьленых маральных межаў. У гэтых абставінах чалавек масы, як заўсёды і “на ўсялякі выпадак, каб не сьхібіць” пачынае арыентавацца на “думку масы” (“Як усе, так і я – гэта і будзе норма”). У выніку, ён падсьвядомасна рыхтуецца прыняць любую “норму”, якую яму накінуць улады…

- Дээстэтызацыю. На ўсіх тэлевізійных каналах, якія ёсьць у беларускай інфармацыйнай прасторы ідзе рэклама жаночых пракладак, вагінальных тампонаў, прэзерватываў, рэктальных сьвечаў, таблетак ад пякоткі й уздуцьця жывата і г.д.

- Некрафілізацыю. Яе прапаганда была асабліва выразнай вясной 2000 году, у час разгару другой вайны расейскай імперыі супраць Чачні. Па ўсіх тэлевізійных каналах пад выглядам рэкламы адбывалася засыпка зямлі сьмецьцем, забівалі жывёл (сланоў, марскіх коцікаў, гарылаў, дзяльфінаў – ніводны з гэтых відаў жывёл на Беларусі не жыве), рэзалі дрэвы і зь іх ствалоў цякла кроў, дэманстравалі агрэсію на вуліцах (машыны езьдзілі па ходніках, а на іх нападалі людзі), неўважлівае стаўленьне да дзяцей (пабітае шкло ў руках дзяўчынкі) і непаважлівае да старыкоў (паламаты ліфт) і г.д.

- Дэбілізацыю. Сёньня адбываецца гвалтоўнае навязваньне новага вобраза «героя нашага часу» – гэткага паўпьянага дэбіла з паўвыпітай бутэлькай піва ў руцэ, цыгарэткай у роце і рускім матам праз слова.  Дадаткова ўкараняюцца ідэялягемы: “Дурнем жыць лягчэй”, “Прыкінься дурнем…”

- Навязваньне прымітыўнай мас-культуры (блізка да дэбілізацыі) праз эстраду, музыку і г.д. у выглядзе прымітыўнай «папсы», «блатных» песень і г.д..

- Ваенізацыю і крыміналізацыю інфармацыйнай прасторы. Што дасягаецца праз пампезнае сьветкаваньне датаў ваенных «перамог», удзел вайскоўцаў ва ўсіх урачыстых дзяржаўных мерапрыемствах, шырокае інфармаваньне пра вайсковыя вучэньні. Кожны дзень на экране тэлевізара па розных каналах праходзіць як правіла  па некалькі фільмаў з забойствамі, згвалтаваньнямі, крадзяжамі, рыбункамі, смакаваньнямі асаблівасьцяў крымінальнага жыцьця і г.д.

- Навязваньне мінімальных чаканьняў. Выразы Лукашэнкі: «Мы як-небудзь пражывем, нам многа ня трэба, а вось дзеці…»,  «Давайце летам мяса есьці ня будзем…».

- Намаўленьне пачуцьця безвыходнасьці, немагчымасьці што-небудзь памяняць на лепшае. Выразы: “А,  усе аднолькавыя…”, “Усё-роўна мы нічога не дабьемся”, “Ім усім  толькі б дарвацца да лады…”.

Такім чынам, у наш час усё гэта пералічанае вышэй сьмецьце штучна «наварочана» ў галовах нашых людзей і, дарэчы, выклікае ў іх (і ў нас) вялікія пакуты. Але нашае самапачуцьцё сацыяльных паразітаў хвалюе мала. Іх цікавіць іншае…

Стратэгічна ўсе кампаненты разбуральнага фона, навязваемага беларускаму грамадству на сёньняшнім этапе нашай гісторыі, сістэмна накіраваныя на разрыў былых канструктыўных сувязяў (як у грамадскай сьвядомасьці, так і, як вынік, у сацыяльнай рэчаіснасьці). Напрыклад, такіх: «Не народ для ўлады, а ўлада для народа», «Беларусь – мая Бацькаўшчына, а радзіму не прадаюць», «Беларускі народ – гэта мая сямья», «Беларускі народ – гаспадар сваёй зямлі (краіны)», «Беларусь належыць беларускаму народу», «На дзяржаўных пасадзах павінны быць высокаадукаваныя, прафесійныя, высокакультурныя і высокамаральныя асобы», «Прэзідэнт павінен быць прыкладам для грамадзян ва ўсіх адносінах», «Трэба ведаць і цаніць сваю  гісторыю», «Трэба любіць і паважаць сваю мову, свае традыцыі, культуру, свае нацыянальныя сімвалы, бо гэта – самыя каштоўныя, сьвятыя рэчы, якія мы атрымалі ў спадчыну ад нашых продкаў», «Дабрабыт можа быць дасягнуты толькі ўласнай працай», «Нельга красьці», «Нельга мацерна лаяцца», «Публічна трэба паводзіць сябе заўсёды больш стрымана, чым у сямьі», «Выпіваць і паліць цыгарэты – гэта кепскія і шкодныя звычкі» і г.д. і т.п.

6.1.4.1.2. Аслабленьне негатыўнага іміджу бюракратыі праз «запэцківаньне» грамадства.

Ня маючы магчымасьці схаваць сваю подлую, брудную дзейнасьць ад грамадства, бюракратыя вырашыла дзейнічаць па прынцыпу: “Калі Магамед не ідзе да гары, няхай гара ідзе да Магамеда” – і стала апускаць грамадства да свайго прымітыўнага ўзроўню. Апошняе заключаецца ў тым, што грамадству даюць зразумець, што яно такое ж парочнае, як і бюракратычная ўлада. Гэтаму спрыяюць формулы, якія ўкараняюцца ў масавую сьвядомасьць, тыпу: «А, хто б не дарваўся да ўлады, усе аднолькавыя…», ужо памянёныя формулы тыпу: «Не ўкрадзеш, не пражывеш…», “Усе крадуць…”, а таксама бесперапынная дэманстрацыя на экранах тэлевізараў фільмаў пра крадзежы, забойствы, злоўжываньні, у якіх актыўны ўдзел прымаюць прадстаўнікі й улады, і грамадства. У выніку адбываецца своеасаблівая дэсенсібілізацыя – зьніжэньне планкі чульлівасьці да прыкладаў злоўжываньня ўладай бюракратамі-цяперцамі, калі такія становяцца вядомымі грамадству. «Чорны колер» парочнай улады становіцца не такі заўважальны на фоне «цёмна шэрага фону рэчаіснасьці».

Дадзены прыём можна назваць «зашэраньнем фону» ці «выключэньнем сьвятла ў пакоі, дзе сядзіць чорная пачвара»).

6.1.4.1.3. Адцягваньне ўвагі на штучна створаныя псіха-сацыяльныя раздражняльнікі.

Адцягваньне ўвагі ад галоўных грамадска-палітычных праблем дасягаецца праз публічныя (па ўсіх беларускіх СМІ), рэгулярныя (як мінімум раз у некалькі месяцаў), шматгадзінныя “поркі” вертыкалі Лукашэнкам, праз селектарныя тэленарады, “пасадкі” міністраў, “пасадкі” выкладчыкаў ВНУ за хабар, “бітвы за ўраджай” і г.д.

Да гэтай жа формы ўплыву на грамадства належыць стварэньне й падтрымка на нашай тэрыторыі сьпецорганамі Расеі й Беларусі РНЕ (Русское национальное единство). Зроблена гэта для таго, каб адцягнуць увагу найбольш рашуча настроенай беларускай моладі ад эфектыўных форм змаганьня з рэжымам (частка моладзі, якая магла б змагацца з прарасейскім рэжымам, пераключаецца на барацьбу з… РНЕ-шнікамі).

У гэтым жа ключы варта разглядаць апошні “разрыў адносін” Лукашэнкі з Пуціным і накіданьне грамадству дыскусіі пра “варыянты інтэграцыі з Расеяй” (як быццам бы беларускі народ пра гэта Пуціна прасіў).

Нямалаважнае значэньне ў разглядаемым сэнсе маюць серыялы «Санта-Барбары», «Проста Марыі» і падобныя на іх..

6.1.4.1.4. Сьціраньне  мяжы «мы – яны» і ўвядзеньне ілжывых падзелаў (сьпецыфіка ў беларускіх рэаліях).

На агульным стрэсава-дэструктыўным фоне ўзьдзеяньня на псіхіку нашага грамадзяніна выдзяляецца пэўная больш структураваная частка, якая рыхтуе яго да ўспрыняцьця штучнай сьхемы рэчаіснасьці, накідаемай расейскай імперскай бюракратыяй. Гэта жаданьне сьцерці мяжу «мы-яны» і ментальна наблізіць беларускае грамадства да расейскага (а мы ўжо ведаем, што і па біялагічных, і па культурных параметрах беларускі народ бліжэй, радней, “братней” да любога іншага суседняга народу, чым рускі).

Паколькі дадзеная натуральная соцыя-псіхалагічная ўласьцівасьць (выстаўленьне мяжы “мы-яны” у масай сьвядомасьці) зьяўляецца важнейшай перашкодай на шляху анэксіі Беларусі, уласьцівай беларускаму грамадству, назіраецца імкненьне расейскай імпэрскай бюракратыі, з аднаго боку, інфліраваць (пашырыць) дадзеную мяжу да памераў “мы – гэта беларусы і рускія”, “мы – славяне” , “мы – праваслаўныя”, а з другога боку – звузіць да памераў істотна меньшых сацыяльных груп. У прыватнасьці, у масавую сьвядомасьць укараняюцца меркаваньні: “Сегодня нужно думать о себе, о своих детях, о семье…», «Политика – не наше дело», «Только не нужно здзесь нам вашей политики…». Прычым, гэтыя ідэялагемы (формулы намаўленьня, якія маюць ідэалагічны зьмест) так укараняюцца, каб як толькі нейкі чалавек загаварыў пра рэальныя беларускія грамадскія праблемы, менавіта яны і выскоквалі…

У выніку адначасовых пашырэньня й звужэньня мяжы «мы-яны» дасягаецца яе сьціраньне. На гэтым фоне ў псіхіку грамадства ўводзяцца парадаксальныя выразы. Напрыклад, праз словы песьні: «Што за народ такі? – Вядома ж, землякі…». Канкрэтная назва народа – беларусы – мяняецца на неўтральнае паняцьце – землякі…

Натуральна, што для ўсёй паўнаты карціны трэба заўсёда памятаць, што сьціраньне натуральнай мяжы «мы-яны» адбываецца на фоне татальнай вайны прамаскоўскага рэжыма Лукашэнкі супараць усіх асноў, на падставе якіх фармуецца нацыянальны сьветагляд – супраць беларускай гісторыі, культуры, мовы, нацыянальнай памяці, сімвалаў й іншых рысаў нацыянальнай адметнасьці беларусаў, на падставе прысутнасьці якіх у грамадскіх адносінах і павінна фармавацца уяўленьне, «што мы – беларусы!»

6.1.4.1.5. Стварэньне трэнду ў кірунку псіхалягічнай гатоўнасьці да зьліцьця беларускага грамадства з расейскім.

Гэты трэнд уключае:

- Псіха-геаграфічную дэфармацыю.  Беларусь знаходзіцца ў геаграфічным цэнтры Еўропы. Зь ёй мяжуюць: з захаду – Польшча, з поўдня – Украіна, з поўначы – Прыбалтыка, і толькі з усходу – Расея. Але інфармацыйна (тэлебачаньне, радыё, газеты) ўсё падстроена так, што жыхар Беларусі ўспрымае сябе, быццам бы ён жыве, як мінімум, на Смаленшчыне…

- Навязваньне менавіта расейскай мас-культуры: «Дні Масквы ў Беларусі», рэгулярныя гастролі  расейскай папсы, гумарыстаў  і г.д.

- Апісанае вышэй вынішчэньне асноў фармаваньня беларускай нацыянальнай сьведамасьці. Апошняе адбываецца ня толькі з дапамогай PR-метадаў, а і з дапамогай палітычных (рэферэндумы, выбары, прызначэньне на адказныя пасады адпаведных персон) і чыста фізічных метадаў – ціск на носьбітаў беларускай сьведамасьці, уключаючы арышты, зьбіцьці, пасадкі ў турмы, звальненьні з працы і г.д…

Усё гэта робіцца для таго, каб раней ці пазьней было магчымым укараніць у масавую сьвядомасьць новую ілжывую мяжу – “Мы белорусы – те же русские…» (пазнаеце, словы Лукашэнкі?)

Стратэгічная задача ўсіх фонавых узьдзеяньняў – аслабіць, а, па-магчымасьці, зьнішчыць у беларусаў пачуцьцё цэласнасьці й моцы беларускага грамадства, важнасьці Беларусі як дзяржаўнага інструмента, які прызначаны зьдзяйсьняць у гісторыі менавіта нашы – беларускія – мэты ды інтарэсы, а таксама разбурыць стратэгічную культурна-псіхалягічную норму – успрыняцьце беларусамі саміх сябе як народа — адказнага гаспадара на сваёй уласнай этнічнай тэрыторыі.

Расейскай імперскай бюракратыі трэба дамагчыся таго, каб беларусы і ня думалі супраціўляцца, калі нейкія чужынцы-крымінальнікі будут захопліваць іх заводы, зямлю, іншую маёмасьць, а потым пераўтвараць беларусаў у сваю прыслугу, сваіх халопаў!

6.1.4.2. Укараненьне ў грамадскі сьветагляд непраўдзівай сьхемы рэчаіснасьці (зманлівага міфа).

Па тэхналёгіі расейскіх PR-шчыкаў наступнай фазай пасьля разбурэньня натуральнага сьветагляду беларускага грамадства зьяўляецца фаза ўкараненьня хлусьлівай, зманлівай сьхемы рэчаіснасьці.

Паколькі гэтая сьхема патрэбна паразітычнай грамадскай группе, яна абьектыўна ня можа быць праўдзівай, справядлівай, натуральнай. Аднак, нягледзячы на гэта, яна наўмысна ўкараняецца ў масавы сьветагляд у якасьці яго новага ядра.

Сьхема рэчаіснасьці, якая сёньня накідаецца беларускаму грамадству расейскай імпэрскай бюракратыяй, складаецца зь некалькі наступных кампанентаў (гл. малюнак 6.1.):

Мал. 6.1. Вобраз ідэялагізаванай сьхемы рэчаіснасьці (міфа), якая навязваецца сёньня беларускаму грамадству расейскай імперскай бюракратыяй з дапамогай СМІ праз цяперскую ўладу. Гэты  міф адлюстроўвае толькі інтарэсы расейскай імперскай бюракратыі.

1. «Беларускія гісторыя, культура, мова, традыцыі, адзінства беларускага народу, яго палітычныя  інтарэсы, беларуская дзяржаўнасьць (дзяржава – Беларусь) – усё гэта прымітыўныя, састарэлыя, непатрэбныя рэчы. У цэлым, усё гэта ня важна».

2. «Захад, прыбалты, палякі і г.д. – калі не ворагі, дык чужынцы. Бліжэйшымі братамі беларусаў зьяўляюцца рускія. Па сутнасьці, гэта адзіны народ». (Дарэчы, пра ўкраінцаў ідзе поўнае замоўчваньне).

3. «Беларусы сёньня пакутуюць толькі з-за таго, што аддзяліліся ад “Великой и Могучей России”. Вось, калі яны вернуцца ў лона “Матушки-России”, іх жыцьцё адразу палепшыцца…”.

4. «“Лукашенко молодец” таму і ў такой ступені, у якой ён праводзіць палітыку “интеграции”, накіраваную на «исправление трагической исторической ошибки» і вяртаньне Беларусі ў склад “Государства Российского”. Усе іншыя яго рысы (хамло, невук, параноік) неістотныя».

5. «Апазіцыя Лукашенцы – гэта адмарозкі, дэгенераты, якія прадаюць сапраўдныя інтарэсы беларускага народа, таму што самі прадаліся варожаму Захаду за даляры».

Масавая грамадская сьвядомасьць пабудавана так, што ёй аб’ектыўна неабходна хоць якая сьхемы рэчаіснасьці, якая б інтэгравала яе сьветагляд хоць у якую (любую) цэласнасьць (пра гэта было вышэй). Пры гэтым правільная гэта сьхема ці не – масе не істотна. Галоўнае, каб «такая ж сьхема рэчаіснасьці была ў большасьці, у ідэяле, ва ўсіх»…

Калі СМІ выкарытоўваюцца манапольна і не дапускаецца прадастаўленьне грамадству ніякай іншай сьхемы, спрыяльнай утварэньню цэласнага сьветагляду, у сьведамасьць масы (асабліва папярэдне падрыхтаваную так, як апісана вышэй) увойдзе любы міф, нават самы неверагодны, недарэчны…

Тое, што штучнае ўкараненьне ў масавую беларускую сьвядомасьць вышэй апісанай сьхемы рэчаіснасьці прыносіць свае плады, пацьвярджае шырокае цыркуляваньне ў беларускім грамадстве наступных ідэалагем, такіх, напрыклад, і як: «мы без Расеі не пражывем»; «Расея самая багатая краіна ў сьвеце, там усе рэсурсы»; «Велькая Расея, Матушка-Русь, Расія-карміліца»; «наша грамадства нічым не адрозьніваецца ад расейскага – па сутнасьці мы ёсьць часткай Расеі і аддзелены ад яе па недарэчнасьці»; «мы – тыя ж рускія»; «мы сталі жыць горш, таму што развалілі велькую краіну – СССР, у якім усім жылося добра»; «для таго, каб вярнуцца да лепшага жыцьця, трэба аднавіць Савецкі Саюз, ці, хаця б аб’яднаць Беларусь і Расею. Няхай гэта будзе першы крок»; «Лукашэнка менавіта гэта імкнецца і рабіць, таму, якім бы ён ня быў, ён харошы»; і г.д.

6.2.  Разрыў сувязяў паміж грамадствам і апазіцыяй

Дасягаецца з дапамогай:

- Поўнага абмежаваньня доступу прадстаўнікам сапраўднай апазіцыі да дзяржаўных СМІ (думаю, гэта зразумела без тлумачэньняў);

- Ціску на ўласна апазіцыйныя і незалежныя СМІ, набліжаныя да апазіцыі (арышты журналістаў, штрафы на выданьні, закрыцьці газэтаў праз судовыя працэдуры, пасадкі журналістаў і рэдактароў у турмы – апошні прыклад такога выпадаку зьвязаны  з газетай «Пагоня»);

- Дыскрэдытацыі апазіцыі перад грамадствам;

- Дыскрэдытацыі грамадства перад апазіцыяй.

6.2.1. Дыскрэдытацыя грамадства (народу) «у вачах апазіцыі» адбываецца за кошт таго, што ў асяродзьдзе «апазіцыянэраў» стала ўводзяцца меркаваньні, тыпу «Наш народ яшчэ не дасьпеў» ці “У нас дурны народ”…

6.2.2. Дыскрэдытацыя апазіцыі перад грамадствам дасягаецца за кошт яе віртуальнай дэманізацыі й прадстаўленьня грамадству ў вобразе апазіцыі, якая «праплочана Западам» (усім актыўным апазіцыянерам знаёма пытаньне: «Колькі вам заплацілі, каб вы тут стаялі?»).

Грамадству намаўляецца наступны ланцужок успрыняцьця апазіцыі: “апазіцыя à БНФ à националисты à отморозки à экстрэмисты à фашисты”.  У дадзеным ланцужку ключавым словам зьяўляецца “фашысты”.

Ва ўспрыняцьці беларускага грамадства, якое перажыло фашыстоўскую акупацыю 1941-44 гг., гэтае слова адно з найгоршых. У выніку, сёньня ў значнай часткі нашых грамадзян нават простыя словы «апазіцыя», «прадстаўнік апазіцыі» нясуць зусім іншы эмацыйны зарад, чым у грамадзян дэмакратычных краін. Бо з гэтых словаў у нашага выбаршчыка ў выніку апісанай папярэдняй «працы» складаюцца наступныя спалучэньні “фашысты – гэта апазыцыя”, “БНФ – гэта фашысты”, “фашысты = БНФ = апазіцыя” (можна нават пачуць “БНФ – хуже фашистов”) ці ўтвараецца цэлы непарыўны шэраг, напрыклад, такі: «апазіцыянер» à «нацыяналіст» à «радыкал» à «экстрэміст» à «фашыст». Хутка ў гэтым радзе можа зьявіцца слова «тэрарыст»… [на сёньня гэты прагноз ужо спраўдзіўся. – Рэд.]

І нават калі чалавек усё больш пачынае здагадвацца, што яго ў адносінах да апазіцыі «крупна абулі», на эмацыйным узроўні ён ўсё роўна адчувае патэнцыйную небясьпеку, якая зьвязана з правай часткай дадзенага шэрагу і зь якой (эмацыйным адчуваньнем небясьпекі) ён павінен змагацца рацыянальна. А на гэта здольны далёка ня ўсе (нагадаем, рацыянальны пласт псіхікі дастаткова разьвіты ў невялікай долі людзей).

Пакуль у беларускага грамадства будзе існаваць уяўленьне пра апазіцыю, што гэта «бузацёры, скандалісты, кідальнікі камянёў, крыкуны і адмарозкі, якія ні на што ня здольныя, акрамя як парушаць стабільнасьць і спакой, у атмасьферы якіх, няхай сабе і ня вельмі багата, але спакойна жыве беларускі народ», шанцаў у нашай дэмапазіцыя ня будзе аніякіх!

Без карэктыроўкі дадзенага элемента ў сьветаўспрыняцьці масы, як і без вяртаньня ў грамадскі сьветагляд адэкватнай (праўдзівай) сьхемы рэчаіснасьці,  без адбудоўваньня сапраўднай мяжы «мы-яны» і без выпраўленьня шмат чаго іншага, апісанага вышэй, нацыянальна-дэмакратычным сілам у бліжэйшы час палітычных перамог не бачыць [было напісана ўлетку 2002-га. – Рэд.].

Пададзенае — гэта ўсё тыя падмуркавыя кампаненты ў нашай беларускай палітычнай сітуацыі, якімі аніяк ня могуць авалодаць ні нашыя апазіцыйныя лідары, ні нашыя добразычліўцы з дэмакратычных краін…

6.3. Аслабленьне апазіцыі

Для ўзьдзеяньня на апазіцыйныя асяродкі выкарыстоўваюцца:

- тэхналёгіі расколу (расколы адбыліся ў БНФ, камуністаў, БСДГ, партыі «Надзея» і г.д.);

- страўліваньня паміж сабой розных грамадскіх і палітычных арганізацый;

- стрымліваньня росту прафісіяналізму (не хапае эфектыўнага навучаньня; тое, што ідзе з Захаду не адпавядае інтарэсам беларускага народа);

- фінансавай дэмаралізацыі  лідараў (думаю, зразумела без каментароў);

- дыскрэдытацыі персьпектыўных лідараў і арганізацый (напрыклад, адносна Беларускай Партыі Свабоды і яе 250-дзённай вахты ў Курапатах: “У БПСе 10 чалавек”, “У  Купатах  начуюць  бамжы”);

- падтрымкі малаэфектыўных фігур на важных пасадах у апазіцыі (яскравы прыклад – падтрымка вылучэньня менавіта Ганчарыка, а не Домаша ў якасьці адзінага кандыдата ад апазіцыі на апошніх, 2001 года, прэзідэнцкіх выбарах);

- стварэньне скандальна-крыклівай атмасьферы ўнутры апазіцыі (як за кошт скандальных паводзін правакатараў, так і за кошт ініцыяваньня правакатыўна-скандальных акцыяў);

- стварэньня фантомных структураў, якія адцягваюць увагу і сродкі ад сапраўдных апазіцыйных структур і іхных акцый (дарэчы, у апошнім выпадку самым цікавым зьяўляецца адказ на пытаньне: чаму фінансаваньне некаторых такіх структур адбываецца ня толькі расейскімі сьпецслужбамі, а і некаторымі заходнімі грантадаўчымі арганізацыямі?… Чаму, калі пра некаторыя арганізацыі, пра якія ўсёй дэмапазіцыі вядома, што яны чыстыя грантасмокі – гэта застаецца невядомым грантадаўцам?) [зьвяртаем увагу, гэта было запісана яшчэ ў 2002 годзе! – Рэд.];

- іншае.

У Беларусі ў змаганьні з апазіцыяй справа дайшла нават да выкраданьня і верагоднага забойства персьпектыўных палітычных фігур (Ганчар, Захаранка, Карпенка… Апошняя сьмерць пакуль пад пытаньнем).

Для рэалізацыі пералічаных формаў разбуральнай дзейнасьці ўнутры апазіцыі выкарыстоўваецца як агентура сьпецлужбаў, так і некаторыя людскія «слабасьці». Такія, напрыклад, як:

- зайздрасьць, непамерныя амбіцыі, іншыя псіхапатычныя рысы на фоне рэальнай душэўнай абыякавасьці да праблем беларускага грамадства (выкарыстоўваюцца для таго, каб падштурхоўваць некаторых асоб дэструктыўна «ўдзельнічаць» ва ўсіх акцыях, зьвязаных з арганізацыяй пранацыянальных, прадзяржаўных спраў);

- слабыя інтэлектуальныя і арганізацыйныя здольнасьці (выкарыстоўваюцца для таго, каб падтрымліваць бесталковых лідараў на грамадскі важных пасадах, нейтралізуючы такім чынам цэлыя арганізацыі);

- сквапнасьць, непамерная любоў да грошай (для грашовай дэмаралізацыі і подкупа);

- трусаватасьць (у спалучэньні з «непажаданасьцямі» ў біяграфіі) – для шантажу;

- іншае.

Акрамя того, назіраецца імкненьне абмежаваць прыток новых сяброў у шэрагі апазіцыі. Так, у грамадства пастаянна ўкараняецца лёзунг  «Палітыка – брудная справа» (замест праўдзівага  лёзунгу «Палітыка такая, якія людзі, што яе робяць» ці яшчэ больш правільнага “Палітыкай павінны займайцца найлепшыя”).

У асяродзьдзе апазіцыі з мэтай яе дэзарыентацыі пастаянна ўводзіцца непраўдзівая інфармацыя.

Так, увесну 2001 у шэрагі апазіцыі праз адпаведныя каналы ўводзілася інфармацыя, што Пуціну на стол паклалі дакументы пра “зьніклах” – Ганчарыка, Красоўскага, Завадскага, Захаранку; пра тое, што ў гэтых дакументах былі неабвержныя доказы віны Лукашэнкі й што Пуцін быццам бы сказаў, што “з такім чалавекам нельга мець ніякіх спраў, зь ім пара канчаць”. Улетку (ужо пасьля 21 ліпеня) уводзілася інфармацыя, што “Ганчарыка на 100% не зарэгіструюць, бо пасьля праверкі ў ЦВК высьветлілася, што ў яго няма 100.000 подпісаў, а таму ў выбарах будуць удзельнічаць толькі Лукашэнка і Домаш” (зьвярніце ўвагу, гэтая чутка зьявілася пасьля таго, як “адзіным” быў абьяўлены Ганчарык). А памятаеце канфуз перад самым галасаваньнем, зьвязаны са спробай адкапаць машыну Ганчара і Красоўскага? Вясноў гэтага году (2002 г.) уводзілася “меркаваньне”, што “ў Курапатах сядзяць адныя бамжы, якім усё роўна начаваць няма дзе…”.  Цяпер, калі я пішу гэтыя радкі (ліпень 2002 году), у беларускае апазіцыйнае асяродзьдзе ўводзіцца чутка “Масква рыхтуецца скінуць Лукашэнку, бо ён ня хоча аддаваць беларускія прадпрыемствы расейскім алігархам”.

У шэрагах апазіцыі могуць праводзіцца раскольніцкія акцыі.

Так, вясной гэтага году (2002 г.) нехта прыдумаў навязаць беларускаму народу духоўна-нацыянальны гімн «Магутны Божа» у якасьці нацыянальна-дзяржаўнага. Пры гэтым былі чутны такія развагі: «Мы прымем «Магутны Божа» ў якасьці нацыянальнага гімну, і ўсе будуць вымушаны падпарадкавацца…». Тыповая раскольніцкая акцыя! Я асабіста для сябе з тых пор вырашыў «Магутны Божа» не сьпяваць…

Але найбольш актуальнай дэструктыўнай дзейнасьцю ў шэрагах апазіцыі зьяўляецца сталае накіроўваньне высілкаў на неэфектыўную дзенасьць, на падмену істотнай мэты бессэнсоўнай і каналізацыю часу, рэсурсаў, высілкаў туды.

Прывяду некалькі прыкладаў.

Першы зь іх – гэта прыклад падмены эфектыўнай формы дзейнасьці значна меньш эфектыўнай.

Так, з 1996 па 2001 гады шмат высілкаў пайшло на арганізацыю і правядзеньня масавых вулічных акцый пратэсту, большасьць зь якіх потым была выкарыстана рэжымам для PR-аўскай дыскрэдытацыі апазіцыі («радикалы», «экстремисты» і г.д.). Замест гэтага нашмат карысьней было б накіраваць час і сродкі на масавую падрыхтоўку эфектыўных апазіцыйных лідараў і на прапагандысцка-агітацыйную дзейнасьць сярод  грамадства (улёткі, тлумачэньні, лёзунгі, розныя кампаніі).

Другі прыклад дэманструе падмену эфектыўнага зьместу дзейнасьці бессэнсоўным.

Так, назіраецца сталая пераарыетацыя ўвагі ўсёй апазіцыі з неабходнасьці будаўніцтва беларускай дзяржавы (ці хаця б змаганьня за яе) на змаганьне супраць асобы Лукашэнкі!

Трэці прыклад зьяўляецца на сёньня найбольш актуальным.

Так, цяпер назіраецца імкненьне выкарыстаць сітуацыю выбараў у мясцовыя саветы, якія набліжаюцца, ня столькі як магчымасьць прапагандысцкі паўплываць на сьветагляд беларускага грамадства, а як магчымасьць паўдзельнічаць нібы ў «сапраўднай выбарчай кампаніі ў сапраўднай дэмакратычнай краіне», што заранёў вядома пераўтворыцца ў гульню ў выбары і… чарговую страту часу і магчымасьцяў.

Чацьверты прыклад – адзін з самых балючых. Таму патрабуе дадатковых тлумачэньняў.

Сёньня губляецца шмат высілкаш, нерваў, часу на змаганьне за беларускую мову.

Вяртаньне нашаму грамадству адной зь яго галоўных каштоўнасьцяў – беларускай мовы – гэта пытаньне прынцыповае, стратэгічнае. Руская мова ў нашых умовах ёсьць ні чым іншым, як інструментам імпэрскай палітыкі (памятаеце, Кацярыну ІІ і яе выраз: «што ня зробіць рускі штык…»).

Дыскрымінацыя беларусаў у Беларусі па нацыянальна-моўнай прыкмеце працягваецца. Яна набыла памеры і ўсе якасныя рысы сапраднага этнацыду… Усе міжнародныя праваабарончыя арганізацыі павінны ведаць пра гэта!

Але ў той жа час я перакананы, што праблему вяртаньня беларускай мовы ў агульнаграмадскі ўжытак можна вырашыцца радыкальна толькі пасьля ўзяцьця палітычнай улады беларускім народам, яго сапраўднай нацыянальнай элітай, у свае рукі (гл. малюнак 6.2). Таму сёньня свае высілкі трэба скіроўваць у першую чаргу туды – на ўзяцьце ўлады. Сёньня змагацца за нашу мову ў той форме, у якой яно адбываецца, бессэнсоўнае, калі ня горш… 

Тым жа, хто па-ранейшаму жадае «змагацца за мову», адмыслова дадаткова паведамлю (з канца 1980-х гадоў, можа, у 100-ы раз!): для беларусізацыі ў Беларусі ў сёньняшніх умовах спачатку трэба забясьпечыць беларускамоўнае навучаньне ў ВНУ (на малюнку 6.2 пазначана лічбай 2). Бо менавіта яно стварае мэту (мэтазгоднасьць) для ўсіх школьнікаў і ўсёй сістэмы адукацыі, каб у цэлым навучацца/выкладаць па-беларуску.

Мал.6.2. Падходы да вырашэньня складаных грамадскіх праблем (такіх, як з беларускай мовай). Пазначана: 1) Неэфектыўная дзейнасьць. Спробы кідацца на ўсе бакі (напрыклад, «змаганьне за мову» у школах, дзіцячых садках і г.д.); 2) Эфектыўная. Трэба выявіць «цэнтральнае зьвяно праблемы» і сканцэнтраваць усе высілкі на ім (трэба дамагчыся беларусізацыі ў першую чаргу ВНУ); 3) Кардынальная дзейнасьць. Выявіць крыініцу грамадскай праблемы і выдаліць яе (забраць уладу зь імперскіх рук).

А ў сваю чаргу для беларусізацыі ВНУ спачатку трэба забясьпечыць нашыя ВНУ беларускамоўнымі падручнікамі для ВНУ!  Дык давайце ж патрабаваць ад сёньняшняга кіраўніцтва менавіта гэтага:

- Даеш ВНУ з беларускамоўным выкладаньнем!

- Даеш падручнікі для такіх ВНУ!

- Кожны малады чалавек, які жыве на Беларусі, павінен мець магчымасьць атрымаць вышэйшую адукацыю па-беларуску па любой сьпецыяльнасьці!

Любая іншая дзейнасьць па беларусізацыі адукацыі вынікаў ня дасьць. Будзе толькі горыч паразаў… Але і гэтага мала. Неэфектыўныя кірункі нібы беларусізацыі будуць адмыслова падсоўвацца рэжымам, каб выматаць нервы, стаміць, разуверыць усіх тых, хто перажывае за свой народ і яго будучыню (гл. малюнак 6.3).

Мал. 6.3. Эфектыўны шлях вырашэньня праблемы беларусізацыі сістэмы адукацыі ў наш час – гэта выданьне беларускамоўных падручнікаў для ВНУ (пазначана 1), затым выдзяленьне выкладчыкаў, якія будуць выкладаць па-беларуску (1), затым адкрыцьцё беларускамоўных патокаў ва ўсіх ВНУ Беларусі (1). Спосабы  адхіленьня  ад дадзенай  стратэгіі й дыскрэдытацыі ідэі беларусізацыі ВНУ і ўсёй сістэмы адукацыі: заклік «сканцэнтравацца на беларусізацыі школ» (2) ці «хаця б на некалькіх беларускамоўных класаў у горадзе» (3); заняцца праблемай «Беларускага нацыянальнага ўніверсітэту» (4); патрабаваць, каб спачатку выкладчыкі «у гуртках вывучылі беларускую мову» (5); ці загад, каб усе ВНУ імгненна (без падрыхтоўкі) перайшлі на беларускамоўнае навучаньне (6).

Такім чынам, каб сёньня зрушыць з мёртвай кропкі праблему беларусізацыі сістэмы адукацыі на Беларусі, трэба сканцэнтраваць усе грамадскія высілкі на адным патрабаваньні: «Даеш беларускамоўныя ВНУ!». Барацьба «за беларусізацыю школ» без дасягненьня гэтага патрабаваньня – ёсьць проста вытанчаная правакацыя… (дарэчы, этнацыдчыкі гэта ведаюць і таксама гатовыя гаварыць пра адкрыцьцё “асобных беларускамоўных класаў у некаторых школах”…)

У больш сістэматызаваным выглядзе кірункі дзейнасьці, якія вядуць да аслабленьня апазіцыі, прыклады для якіх можна знайсьці ў сёньняшняй беларускай рэчаіснасьці, пададзены ў табліцы 6.2

6.4. Абмежаваньні й фальсіфікацыя выбарчых працэдур

Гэтая частка беларускай грамадска-палітычнай рэчаіснасьці найбольш вядома і беларускаму грамадству, і вонкавым назіральнікам. Таму вельмі каротка.

Антыдэмакратычная дзейнасьць сучаснай бюракратычна-цяперскай улады ў Беларусі праяўляе сябе ў тым, што прадстаўнікам апазіцыі:

- немагчыма ўвайсьці ў склад выбарчых камісій,

- практычна немагчыма зарэгістравацца ў якасьці назіральніка,

- узьнікаюць велькія цяжкасьці з вылучэньнем кандыдатам у дэпутаты (шантаж выбарцаў, каб забралі назад свае подпісы пад лістамі з вылучэньнем),

- ствараюцца праблемы з рэгістрацыяй (самыя розныя прыдзіркі і затым — нерэгістрацыя),

- абмяжоўваюцца магчымасьці для агітацыі (малыя сродкі на ўлёткі і плакаты), адсутнасьць доступу да дзяржаўных СМІ,

- могуць адмяніць рэгістрацыю.

Акрамя таго, у час галасаваньня (датэрміновае галасаваньне) і пасьля яго назіраюцца самыя розныя формы фальсіфікацыі падліку галасоў, уключаючы  ўкідваньне ноччу  сьпецыяльна падрыхтаваных бюлетэняў (выкарыстоўваецца 5-дзённы час датэрміновага галасаваньня), перапісваньне  галасоў, атрыманых адным кандыдатам, на карысьць іншага, “памылкі” пры падліку, а таксама «памылковае» суміраваньне ў раённых, абласных і рэспубліканскай выбарчых камісіях (як, дарэчы, і ва ўчастковых).

6.5.  Выніковая   табліца.

Для лепшага ўспрыняцьця ўсёй разбуральнай дзейнасьці расейскіх імпэрскіх сілаў і іх памагатых у Беларусі – бюракратаў-цяперцаў, паспрабуем прадставіць яе ў сістэматызаваным выглядзе ў абагуленай табліцы 6.3.

6.6.  Прамежкавыя  высновы

Абагульняўчы прадстаўленыя вышэй матэрыялы, можна канстатаваць, што галоўныя асаблівасьці праблем дэмакратыі на Беларусі ня толькі ў большай фармальнай амасаўлёнасьці грамадства, не ў тым, што завецца яго «нацыянальнымі рысамі», і нават не ў асаблівасьцях характара дыктатара-шырмы, ролю якога выконвае тов.Лукашэнка. Усё гэта зьяўляецца ня больш, чым мясцовым палітычным калярытам.

Галоўныя зьмястоўныя асаблівасьці праблем усталяваньня дэмакратыі ў сёньняшняй Беларусі заключаецца ў тым, што:

1. зьмест барацьбы за прагрэс беларускага грамадства зьвязаны сёньня ня толькі з барацьбой за дэмакратыю (у тым ліку супраць этнацыду), а і адначасова з барацьбой за захаваньне дзяржаўнага суверэнітэту (гл. малюнак 3.4; плюс да праблемы 1 праблема 0);

2. галоўным ворагам беларускага грамадства у гэтай двайной барацьбе зьяўляецца ня столькі мясцовая кампрадорская бюракратыя, колькі расейская імпербюракратыя;

3. ворагі беларускай дэмакратыі ў сваім уплыве на грамадства ў дадатак да традыцыйных гвалтоўных метадаў (шантаж, забойствы, фальсіфікацыі і г.д.) шырока карыстаюцца  метадамі  сучасных  PR-аўскіх  псіхатэхналёгій, скіраваных на ўплыў на грамадскую масу.

Калі не ўлічваць гэтыя «беларускія асаблівасьці», барацьба за дэмакратыю ў Беларусі ня будзе мець ніякай персьпектывы.

Дарэчы, тое, што мы ўжо шмат гадоў і назіраем… [і што чарговыя 5 гадоў, якія прайшлі з 2002 году толькі пацьвердзілі. – Рэд.]

Псіхіка чалавека і грамадства – гэта таксама

складаныя шматузроўневыя сістэмы

5.   ПСІХІКА  ГРАМАДСКАЙ  МАСЫ  і  ЯЕ РОЛЯ Ў АРГАНІЗАЦЫІ ГРАМАДСТВА ды ГРАМАДСКІХ ПЕРАЎТВАРЭНЬНЯХ

Усё ў грамадскай сьферы – вынік дзейнасьці людзей, а сам народ (грамадства, маса) – гэта галоўная сіла, якая здольная рэальна зьдзяйсьняць любыя пераўтварэньні (у т.л. і палітычныя).

Грамадская дзейнасьць людзей, зьвязана з асаблівасьцямі іх псіхікі, а дзейнасьць вялікіх маштабаў — з асаблівасьцямі масавай псіхікі. Адсюль псіхіка масы зьяўляецца галоўным інструмантам кіраваньня. Ведаючы гэта, розныя сілы імкнуцца дасягаць сваіх мэтаў праз выкарыстаньне тых ці іншых уласьцівасьцяў масавай псіхікі.

Інтарэсы гэтых сіл далёка не заўсёды супадаюць з аб’ектыўнымі інтарэсамі людзей і ўсяго грамадства ў цэлым, з тым, што ім сапраўды трэба для іх шчасьця і паўнавартаснага жыцьця. Больш за тое, мы бачым, што людзі і людзкія масы вельмі часта выкарыстоўваецца маніпулятыўна, становяцца прыладай у дасягненьні самых брудных мэт.

Адсюль атрымліваецца, што якой бы правільнай ні была абраная ідэялёгія, якой бы ўдалай у адносінах да персьпектыў разьвіцьця дзяржавы ні была распрацаваная праграма сацыяльна-эканамічных рэформаў, якімі б шчырымі, сумленнымі, ахвярнымі ні былі людзі, гатовыя гэтую праграму рэалізоўваць, усё роўна ім давядзецца вырашаць дзьве задачы на фоне аб’ектыўных асаблівасьцяў псіхікі грамадскай масы: практычна перамагаць канкурэнтаў, якія ірвуцца да ўлады з далёка нядобрымі мэтамі (задача першая), у час распараджэньня ўладай весьці грамадства-народ «у сьветлую будучыню», нібы дзіця ў першы клас — за ручку (другая)…

Нічога не зробіш. Такія сёньняшнія ўмовы грамадска-палітычнай дзейнасьці.

Аблегчыць працэс «угавораў» грамадства пайсьці наперад у патрэбным для яго кірунку можа ня столькі рацыянальная інфармацыя пра аб’ектыўныя грамадскія інтарэсы, колькі ўзброенасьць ВЕДАМІ пра іншая асаблівасьці псіхічнай арганізацыі грамадства. Больш за тое, без дадзеных ведаў усе іншыя высілкі як правіла пойдуць ў пясок…

Усё гэта прымушае пільней прыглядзецца да асаблівасьцяў арганізацыі грамадскай «псіхікі» з паліталагічных пазіцый.

Першыя класічныя працы, у якіх дэманструюцца псіхічныя ўласьцівасьці людскай масы, належаць такім дасьледчыкам, як Ле Бон, Артэга-і-Гасет, Канэцьці, Масковічы, Хофер…

Аднак сёньня больш прынцыповае значэньне набываюць аналітычныя працы, якія  дазваляюць ня толькі разумець асаблівасьці масавых паводзін, але і кіраваць імі. Таму цяпер, у падставе ВЕДАЎ пра псіхіку грамадскай масы, прычым тых, што найбольш карысныя для палітычнай практыкі, зьяўляюцца веды пра структуру псіхікі людзей.

Паколькі гэтыя веды маюць прынцыповае палітычнае значэньне, можна не сумнявацца, што яшчэ ня скора наступіць той час, калі сапраўдныя веды на дадзеную тэму стануць свабодна даступнымі.

Адсюль, ужо знаёмая пазіцыя: нічога страшнага, будзем зьбіраць, структураваць і фармуляваць неабходныя веды самастойна…

5.1. Вядомыя падыходы да характарыстыкі псіхікі грамадскай масы

Сёньня шмат хто лічыць, што паводзіны людзей (у тым ліку грамадска-палітычныя) можна патлумачыць з пазіцый тых матывацый (патрэбнасьцяў), якія могуць штурхаць іх да грамадска-палітычнай актыўнасьці (маўляў, тут сувязь паміж псіхікай грамадскай масы і палітыкай). Найбольш папулярную сёньня сьхему патрэбнасьцяў (матывацый) чалавека, якую можна знайсьці ў адкрытым друку,  у свой час запрапанаваў А.Маслоў.

У адпаведнасьці зь ёй усе патрэбнасьці чалавека можна разьмясьціць нібы на 5 ўзроўнях. Калі пачынаць з базавых узроўняў і падымацца ўверх да ўсё больш высокіх, дадзеная класіфікацыя будзе мець наступны выгляд:

Першы ўзровень у ёй займаюць гэтак званыя фізіялягічныя патрэбнасьці (у ежы, пітве, паветры, вопратцы, жытле і г.д.);

Другі ўзровень – гэта ўзровень патрэбнасьцяў у бясьпецы (у доўгатэрміновым выжываньні, стабільнасьці);

Трэці ўзровень характарызуе патрэбнасьці ў прыналежнасьці да каго-небудзь, патрэбнасьць быць разам з кімсьці;

Чацьверты – патрэбнасьць у самапавазе, у адчуваньні сваёй значнасьці, кампетэнтнасьці;

Пяты  – вышэйшы ўзровень – адлюстроўвае патрэбнасьць у самаактуалізацыі, у  рэалізацыі свайго жыцьцёвага патэнцыялу.

Аднак дадзеная клясіфікацыя тлумачыць толькі разнастайнасьць і рознаўзроўневасьць матывацый на тое, каб прыняць удзел у палітычным працэсе (тлумачыць толькі прычыну, чаму чалавек імкнецца нешта рабіць), але дадзены падыход ніяк не тлумачыць, чаму чалавек робіць менавіта той ці іншы выбар. Напрыклад, не тлумачыць, чаму ў выбарчым бюлютэні выкрэсьлівае адныя прозьвішчы, а іншыя пакідае…

5.2.  Іншыя варыянты падыходаў да аналізу ўзроўню псіхікі людзей

Можна запрапанаваць класіфікацыю псіхічных асаблівасьцяў чалавека, у якой дэмаструецца залежнасьць ад таго, зь кім ён сябе зьвязвае, часткай чаго сябе ўспрымае (гл. малюнак 5.1).

Мал. 5.1. Ступень сьветагляднасьці чалавека вызначаецца тым, часткай якой супольнасьці (долі рэчаіснасьці) ён сябе ўспрымае. У сувязі з гэтым чалавек можа быць эгаістам, сем’янінам, калектывістам, грамадзянінам, чалавекам сьветаглядным.

У адпаведнасьці з дадзеным падыходам чалавек можа лічыць сябе, напрыклад, часткай сваёй сямьі, ці часткай свайго народу, ці часткай чалавецтва, ці, наадварот, быць поўным эгаістам,  і г.д., і ў залежнасьці ад гэтага падымацца на той ці іншы ўзровень гуманістычнай сьветагляднасьці.

Дадзеная сістэма дазваляе зразумець некаторыя паводзіны людзей і прычыны іх таго ці іншага выбару, як вытворнае ад таго, інтарэсы якой сацыяльнай групы чалавек прадстаўляе, ад імя каго выступае, часткай чаго сябе ўспрымае. Дадзены падыход дазваляе ўбачыць сацыяльную пазіцыю, зь якой чалавек глядзіць на сьвет, ці, наадварот, тую «столь», якой абмежаваны яго сьветагляд, а значыць і яго выбар.

Такі падыход мае свае перавагі, бо палітыка, як вядома, грамадская справа. Разам з класіфікацыяй Маслоў дадзеная клясіфікацыя можа стаць дадатковай прыладай да аналізу псіхічнага стану грамадства.

Але зноў атрымліваецца сітуацыя, што на падставе дадзенага падыходу можна патлумачыць, у імя чыіх інтарэсаў дзейнічае чалавек, на колькі ён высакародна ці, наадварот, эгаістычна арыентаваны, але патлумачыць, чаму ён робіць менавіта той ці іншы выбар у канкрэтнай сітуацыі – не.

5.3.  Класіфікацыя псіхічных арыентацый людзей у час выбару

Для таго, каб зразумець, чаму людзі ў пэўных абставінах паводзяць сябе тым ці іншым чынам (у тым ліку, напрыклад, галасуюць так ці інакш), для таго, каб асэнсаваць, на падставе якіх псіхічных працэсаў яны прымаюць тыя ці іншыя рашэньні, нам проста неабходна мець хаця б самыя прынцыповыя веды пра сістэму галоўных «дарадцаў» для людзей пад час прыняцьця рашэньняў, ведаць, каго яны «паслухаюць», у рашаючы момант перад тым ці іншым дзеяньнем.

Класіфікацыя такіх «дарадцаў» у сістэматызаваным выглядзе пададзена на малюнку 5.2 і вобразна на малюнку 5.4.

Мал. 5.2. Узроўні й асноўныя блокі псіхічнага ў прадстаўнікоў грамадства, якія маюць  прынцыповае палітычнае значэньне, шкала для іх псіхалягічнай характарыстыкі й зьмест паняцьця «іррацыянальнасьць».

Пазначана: 1а – «цені» індывідуальных інстынктаў; 1б – «цень» архетыповага, іерархічнага інстынкта; 2а – артыкуляцыя індывідуальных пачуцьцяў («я хачу…»); 2б – пошук «грамадскіх нормаў», каб падпарадкавацца ім – аснова масавай сьведамасьці («людзі кажуць, што…»); 3а – блок індывідуальнага (эгаістычнага) рацыяльнага; 3б – блок калектыўнага (узгодненага зь іншымі, справядлівага) рацыянальнага; 4а – блок пасіўнага сьветагляднага (пасіўнай духоўнасьці); 4б – блок актыўнага сьветагляднага.

Псіхіка заснавана на дзейнасьці нярвовай сістэмы. Функцыя апошняй заснавана на перадачы нярвовых імпульсаў ад адной нярвовай клеткі (нейрона) да іншай. Такія перадачы складаюцца ў прыроджаныя ланцужкі безумоўных рэфлексаў, і ўмоўных рэфлексаў, якія фарміруюцца ўжо ў выніку адаптацыі да канкрэтных умоў жыцьця. Уся рэфлекторная дзейнасьць нярвовай сістэмы зьяўляецца функцыянальнай асновай, грунтам для псіхічнай дзейнасьці чалавека, але істотнага значэньня для тлумачэньня асаблівасьцяў псіхікі ня мае (малюнак 5.2).

Фактычна пра псіхіку можна казаць, пачынаючы толькі з праяў самага глыбіннага слоя псіхічнага, дзе ў чалавека знаходзяцца генетычна запраграмаваныя «цені» індывідуальных і сацыяльных інстынктаў, і які (слой) завецца падсьведамасьцю. Гэты ўзровень псіхічнага іначай можна назваць архетыповай «сьведамасьцю» ці  дасьведамасьцю.

Таму першую групу праяў масавага псіхічнага складаюць «рашэньні», якія прыняты на падставе «падказак» гэтага самага глыбіннага і найбольш архаічнага слоя псіхікі, які выяўляе сваю прысутнасьць у форме «інстынктаў».

«Інстынкты», якія знаходзяцца на дадзеным (найбольш нізкім, базавым) узроўні псіхічнага, адрозьніваюцца ад безумоўных рэфлексаў папярэдняга ўзроўню праяў нярвовага тым, што:

- па-першае, уяўляюць сабой ланцугі пасьлядоўна зьвязаных безумоўных рэфлексаў, накіраваных на дасягненьне пэўных важных для забесьпячэньня жыцьця мэтаў;

- па-другое, у адрозьненьні ад рэфлексаў, псіхічная энергія для рэалізацыі інстынктаў ужо адразу далучана да іх (рэфлекс заўсёды праяўляе сябе, як рэакцыя на вонкавае раздражненьне – актыўны чыньнік знаходзіцца вонкі, арганізм рэагуе на яго ў адказ; інстынкт, наадварот, пераўтварае арганізм у актыўны чыньнік, накіраваны на вонкавае асяродзьдзе, узьдзейнічаючы на якое інстынкт можа рэалізаваць сябе; дзякуючы інстынктам арганізм становіцца субьектам, асяроддзе – абьектам).

Вельмі істотнай рысай праяў прысутнасьці «інстынктаў» у чалавека (якія, нагадаем, перадаюцца ў спадчыну праз генетычныя механізмы) зьяўляецца тое, што іх рэалізацыя, у адрозьненьні ад жывёл, адбываецца ва ўмовах існаваньня пэўных культурных нормаў, якім чалавек як працыпова сацыяльная, культуная істота, жорстка падпарадкаваны. З-за гэтага атрымліваецца такая сітуацыя, што, калі ў чалавека падзеі складаюцца ў адпаведнасьці з інстынктыўнай праграмай, у яго ўзьнікае прыемнае пачуцьцё, а калі «інстынкт» ня можа быць рэалізаваны (таму што ў грамадскім асяроддзі стаяць непераадольныя для чалавека перашкоды) – узьнікае непрыемнае, адмоўнае пачуцьцё (у псіхалогіі завецца фрустрацыяй). Страх фрустрацыі – галоўны страх на гэтым узроўні.

Такім чынам, «цені былых інстынктаў», якія знаходзяцца ў падсьвядомасным слаі псіхічнага, праяўляюць сваю прысутнасьць у псіхіцы чалавека праз станоўчыя ці адмоўныя эмоцыі,  якія штурхаюць чалавека на тыя ці іншыя дзеяньні.

У выніку ў чалавек з-за функцыянаваньня дадзенага слоя псіхікі пастаянна  ўзьнікаюць пачуцьці: што ён галодны ці што яму трэба папіць вады (хочацца есьці, піць), што яму хочацца спаць, што яму хочацца пагуляць і г.д. (на малюнку 5.2. дадзены блок псіхікі пазначаны, як 1а).

Але найбольшае значэньне для грамадска-палітычных падзей сярод «інстынктаў» дадзенага слоя псіхікі мае іерархічны інстынкт – першы інстынкт, які ўдзельнічае ў арганізацыі соцыюма, хай сабе і самай прымітыўнай формы яго (на малюнку 5.2. пазначаны, як 1б). Зьмест дадзенага інстынкта выяўляецца ў яго носьбітаў у форме жаданьня быць часткай іерархічнай піраміды, пабудаванай  са зьвёнаў актыўнага падпарадкаваньня/пасіўнай падпарадкуемасьці. Пры гэтым абсалютная бальшыня людзей, паводзінамі якіх кіруе іерархічны інстынкт, жадаюць знайсьці для сябе якога-небудзь дамінанта-ідала (сінонімы: лідара, правадыра, пахана, кіраўніка іерархічнай групы) і поўнасьцю ў сваім «выбары» даверыцца, «аддацца», падпарадкавацца яму.

Калі ў сучаснага чалавека раптам стане дастаткова моцнай дамінанта пошуку такога ідала, у яго фарміруецца сьветагляд, у якім ідал-дамінант мае такое мейсца, зь якога што б ён не сказаў, усё аўтаматычна прымаецца чалавекам на веру ці як загад да адпаведнага дзеяньня (прычым, пажаданы загад). Чалавек пры гэтым атрымлівае пачуцьцё мазахісцкага задавальненьня і супакаеньня.

Каб захаваць гэтыя каштоўныя для сябе пачуцьці, такі чалавек можа бараніць ідала (а праз яго, падсьвядомасна і свой спакой, сваё задавальненьне) усімі магчымымі сродкамі. Часта гэта адбываецца вельмі актыўна. Прычына вядомая – закранутай зьяўляецца пачуцьцёвая сьфера. У адказ на пытаньне пра прычыны падобных паводзін такі чалавек можа прыводзіць больш ці меньш рацыяналізаваныя «довады» (адбываецца рацыяналізацыя іррацыянальных пачуцьцяў, учынкаў). Калі ж гэтыя довады псіхааналітычна прааналізаваць, высьвятляецца сапраўдная прычына падтрымкі чалавекам абранай ім фігуры – «ён мне проста падабаецца, мне проста хочацца яму падпарадкоўвацца…».

Прычына існаваньня іерархічнага інстынкта ў падсьвядомасьці чалавека абумоўлена тым, што яго далёкія продкі (у тым ліму і адносна зусім ня даўна — на стадыі аўстралапітэкаў ды архантропаў) мільёны гадоў у час эвалюцыі чалавецтва жылі адносна малымі групамі (10-20 чалавек) у асноўным на небясьпечных прасторах афрыканскіх саван. Выжыць ім можна было толькі разам. А група магла быць разам толькі пры дзьвух умовах: кіраўніком яе павнен быць толькі адзін дамінант і ўсе яму павінны былі бездакорна падпарадковаўцца. Каб такое рабілася эфектыўней, прырода «прыдумала» мазахісцкае пачуцьцё прыемнага задавальненьня ад падпарадкаваньня дамінанту-ідалу ў малой грамадскай групе.

Сацыяльная група і сёньня можа скласьціся на аснове іерархічнага інстынкта. Часьцей гэта бывае ва ўмовах, калі людзі аказваюцца ў анамальных, дастаткова жорскіх  умовах: турма, казарма (зьява завецца «дзедаўшчынай»), зграя вулічных падлеткаў, бандыцкая банда і г.д.

Жаданьне падпарадкавацца дамінанту, знайсьці апору ў ім і для «палёгкі жыцьця», і для наданьня «сэнсу» ўласнаму існаваньню, пазьней было «выкарыстана» у час фармаваньня язычніцкіх рэлігій, калі «дамінантамі» абіраліся сімвалы зьяваў рэчаіснасьці ў вобразе тых ці іншых людскіх постацяў, і пазьней у так званых «монатэістычных рэлігіях», калі ў якасьці галоўнага жыцьцёвага дамінанта абіраўся сімвал усіх зьяваў Сьвету – усемагутны, добры, строгі, наймудры й справядлівы стары – Бог… (адсюль, дарэчы, зразумела, чаму Яго вонкавы выгляд таксама адпавядае людскаму).

Патрэбнасьць у «ідалы» не залежыць ад узроўню адукацыі, культурнай арыентацыі ці ўзросту людзей. Гэта – агульная ўласьцівасьць масавай псіхікі. Вось прыклад таго, што «ідалы» могуць быць ня толькі ўладныя, ня толькі ў беднай ці нізкаадукаванай часткі грамадства, ня толькі ў моладзі, якая любіць футбол ці рок-музыку…

Інфармацыя радыё «Свабода» ад 17.05.2002 з Рыму.

“Славуты італьянскі тэнар Лючыяна Павароці, які на мінулым тыдні адмяніў з прычыны прастуды свой выступ у опэры “Тоска” ў нью-ёркскім тэатры “Мэтраполітэн”, гэтымі днямі даў зразумець, што можа зусім пакінуць сцэну, калі надалей будзе мець праблемы са здароўем [у гэтым 2007 годзе сп-р Павароці памёр. – Рэд.]. У інтэрвю газэце “Corriera della Sera” 66-гадовы сьпявак сказаў, што гэта было б самым цяжкім рашэньнем у ягоным жыцьці. На сцэне “Мэтраполітэну” замест Лючыяна Павароці выступіў іншы італьянскі тэнар – 33-гадовы Сальваторэ Лічытра. Ягоны выступ зала вітала стоячы авацыяй…”

Карацей, выраз: «Кароль памёр, няхай жыве кароль! – мае ня толькі паліталагічнае тлумачэньне, а і псіхалагічнае…

Наяўнасьць падсьвядомаснага слоя псіхікі ў чалавека мела б для сёньняшняй палітычнай практыкі малаістотнае значэньне (ну, падумаеш, нейкі «аўтарытэт» сваім уплывам ахапіў 10-15 чалавек і загадаў ім галасаваць адпаведным чынам…), калі б ня пэўныя абставіны. Гэтымі абставінамі зьяўляюцца сучасныя (у першую чаргу электронныя) СМІ.  Праз іх эмісія чалавекам «ідальскіх» якасьцяў у гамадскае асяроддзе можа быць узмоцнена на шмат парадкаў (парадак, адзін парадак – г.зн. больш у 10 разоў. «На два парадкі» – гэта больш у 100 разоў. «На тры парадкі» – гэта больш у 1000 разоў. І г.д.). І тады аўдыторыя, якую ён можа падпарадкаваць свайму ўплыву, можа аказацца небясьпечна вялікай (гл. малюнак 5.3).

Мал. 5.3. Узьдзеяньне чалавека з псіхапатычнымі ўласьцівасьцямі «ідала-дамінанта» раней (1) і сёньня (2). Здольнасьці «ідалаў» не павялічыліся, але магчымасьці іх рэальнага уплыву ўзраслі на шмат парадкаў дзякуючы шматразоваму ўзмацненьню (рэтрансляцыі) іх «ідальскіх якасьцяў» сучаснымі электроннымі СМІ.

З-за гэтага падсьвядомасна-іерархічны слой псіхічнага зноў стаў адным з ключавых фактараў грамадска-палітычнага жыцьця.  

У свой час, яшчэ савецкія ўлады, усьвядоміўшы небясьпеку падобнай зьявы, прыбралі з тэлеэкранаў Кашпіроўскага і Чумака. Дый са сьмерцямі У.Высоцкага і В.Цоя, можа стацца, ня ўсё так, як афіцыйна прынята лічыць…

На гора сёньняшняй Беларусі Лукашэнка, як паранаяльны псіхапат (дарэчы, Гітлер быў гістэрычным псіхапатам), зьяўляецца выдатным іміттарам рысаў ідала-дамінанта для «падсьвядомасна пабудаваных» людзей. Зафіксаваны выпадкі, калі некаторыя зь іх у 1994 годзе, успрымаючы падзею абраньня Лукашэнкі прэзідэнтам Беларусі, як прыход Месіі (праз 2000 пасьля Хрыста), вешалі партрэты Лукашэнкі побач з абразамі…  А на прэзідэнцкіх «выбарах» 2001 года даволі частымі былі факты, калі такія люді, уваходзячы на выбарчыя ўчасткі й бачачы партрэт Лукашэнкі, хрысціліся на яго…

Прадстаўнікі падсьвядомасна арыентаванай часткі нашага грамадства, якія падтрымліваюць Лукашэнку на прычыне таго, што яны ўспрымаюць яго сваім ідалам – гэта ў сёньняшняй беларускай палітычнай рэчаіснасьці ня самая вялікая, але дастаткова велькая (арыетыровачна, недзе каля 25%), вельмі  актыўная і затоена-злосная («Месія» не спраўджваецца, а быць асьмяянымі вельмі ж ня хочацца …) частка беларускага грамадства.

Другі ўзровень масавага псіхічнага – гэта дарацыянальная сьведамасьць (іначай, масавая псеўда-рацыянальная сьведамасьць).

Яна пачынае праяўляць сябе з таго моманту, калі чалавек пачынае ўмець артыкуляваць (вымаўляць, прагаворваць) свае пачуцьці (на малюнку 5.2 блок 2а).

Калі дзіцё пачынае казаць «хачу…», «дай…» – гэта значыць, што яно дарасло да гэтага ўзроўню (узрост 1 год і больш). Адначасова лічыцца, што гэта азначае, што дзяцё ўсьведамляе, чаго яно хоча. Да гэтага дзіцё магло нешта рабіць, на што яго штурхала падсьвядомасьць, але гэтага не ўсьведамляла, а цяпер усьведамляе.

Праблема ўзьнікае тады, калі чалавек толькі на дадзеным узроўні (2а) на ўсё жыцьцё і застаецца. Няма на Зямлі нічога больш агіднага, чым чалавекападобная, нават, гаворачая істота, якая жыве так: «хочу есть, (вы)пить, спать, с…, с…, (по)драться и е…». Здаецца, усё пералічыў…

Але большасьць людзей усё ж усьведамляюць, што грамадства – гэта ня толькі асяроддзе іхнага жыцьця. Разумеюць, што жыць у грамадстве, карыстацца яго магчымасьцямі й весь час заставацца незалежным ад яго нельга. Больш таго, для таго, каб «нармальна» жыць у грамадстве, трэба прыслухоўвацца да яго патрабаваньняў, да яго нормаў і ўсё рабіць так, каб гэтым нормам адпавядаць… Чалавека, які дарос да такога ўзроўня псіхікі (на малюнку 5.2 блок 2б, гл. таксама малюнак 5.4), можна назваць «чалавекам масы» з «масавай сьведамасьцю».

Грамадская маса і нормы жыцьця грамадскай масы – вось асноўныя аўтарытэты для чалавека з такой сьведамасьцю. Асноўны страх – страх астракізму (падвергнуцца выгнаньню са сваёй грамадскай групы) у выніку парушэньня тых ці іншых «табу».

Перавагі псіхікі дадзенага ўзроўню (у параўнаньні з падсьвядомаснай псіхікай) ў тым, што яна дазваляла нашым продкам і дазваляе нам зараз гарманізаваць адносіны ў грамадскіх групах значна большых памераў, чым 20-30 чалавек. Па-сутнасьці, гэты ўзровень псіхічнага ствараў у старажытнасьці плямёны і народы. Адзінства ўспрыняцьця рэчаіснасьці праз агульныя мову, фальклёр, культурныя нормы і традыцыі, агульную інтэрпрэтацыю гістарычных падзей, традыцыйную рэлігію і г.д. – усё гэта было і застаецца тым, што фармуе нармальную, натуральную, і, у пэўным сэнсе, здаровую псіхіку людзей (у тым ліку нас і нашых продкаў). Пералічанае адзінства і ў нас саміх (калі б яно штучна не разбуралася, не выкарыстоўвалася) і далей давала б нам магчымасьць цьвяроза глядзець на сьвет са сваіх, па свойму, праўдзівых, пазіцый, давала б нам пачуцьці задавальненьня і сэнсу жыцьця…

Недахопам дадзенага ўзроўню разьвіцьця псіхікі зьяўляецца тое, што ў чалавека на дадзеным масавым узроўні сьветагляднага можа існаваць толькі суб’ектыўная, «свая праўда» (“праўда” сваёй групы), а аб’ектыўная, «навуковая» праўда яму… не патрэбная. Вывучаць і аналізаваць пытаньні самастойна, з рацыянальных, навуковых пазіцый – г.зн. з пазіцый, калі Факт абьектыўнай рэчаіснасьці падымаецца на ўзровень Бога (дарэчы, рацыянальна не зразумела, як нават з рэлігійных пазіцый можа быць наадварот – Бог жа стварыў сьвет і законы яго існаваньня такімі, якімі яны ёсьць) – такі чалавек ня хоча і ня лічыць неабходным. Маса, большасьць – гэта галоўныя і дастатковыя для яго крытэры «праўды». «Мне ваша правда не нужна» – словы, якія даводзілася неаднаразова чуць ад «саўкоў» – класічных прадстаўнікоў масы нашых часоў.

Мал. 5.4. Класіфікацыя людзей (й іх прыблізная адносная колькасьць) на падставе таго, хто (ці што) для іх зьяўляецца асновай (аўтарытэтым) для прыняцьця рашэньня адносна  таго ці іншага дзеяньня. Чырвоным пазначаны адзін чалавек – прадстаўнік дадзенай групы.

На ўзроўні калектыўнай сьведамасьці ідзе простае паўтарэньне таго, што прынята ў асяродзьдзі масы. У гэтым сэнсе асуджэньне Салажыніцына, «якога я не чытаў», ці Лё Пэна, «якога я не чуў» зьяўляюцца абсалютна аднолькавымі – «саўковымі». Пры гэтым ня важна, што пра аднаго гаворыць класічны «савецкі чалавек», а пра другога – нібы сучасны француз.

І вось гэтая слабасьць людзей з дамінуючым узроўнем масавага псеўда-рацыянальнага ў псіхіцы – адсутнасьць сувязі масавай сьведамасьці з аб’ектыўнай праўдай – выкарыстоўваецца соцыяпаразітычнымі групамі для перапраграмаваньня натуральных нормаў грамадскай масы на сваю карысьць (тэхналёгія такога «перапраграмаваньня» трохі разглядалася ў раздзеле 1, больш падрабязна будзе разгледжана пазьней). Як ужо апісана раней, гэта заканамерна вядзе грамадскую масу да таго, што яна пачынае дэградаваць і хварэць…

Натуральна, што прадстаўнікі дадзенай групы грамадства (псіхіка блока 2б) ў большасьці канфармісты. Ды й уся грамадская маса ў сваёй большасьці канформна. Людзі, якія прадстаўляюць дадзены псіхічны ўзровень, імкнуцца рабіць, гаварыць і нават думаць, «як усе». Маса, большасьць – іх галоўны аўтарытэт пры прыняцьці тых ці іншых рашэньняў. Увесь час трымаць «нос па ветру» і «рабіць так, як усе» – гэта іх жыцьцёвыя крэда. У любых умовах – здаровых і хворых. Калі ў час апошніх выбараў у такіх людзей пыталіся, напрыклад: «Чаму вы галасавалі за/супраць Лукашэнкі?», – тыповыя адказы маглі быць такімі: «А ў нас усе ў калгасе за Лукашэнку…», «А ў нас весь цэх супраць яго…».

Усё агаворанае азначае, што як толькі грамадская большасьць памяняе сваё рашэньне адносна таго ці іншага палітычнага дзеяча, усе прадстаўнікі дадзенай групы таксама памяняюць.

І яшчэ адна пынцыповая рэч. У сучасных умовах СМІ, асабліва электронныя (тэлевізар ёсьць сёньня ўнутры, бадай што, кожнай сямьі), зьяўляюцца для прадстаўніка масы практычна поўным аналагам, ЗАМЯНЯЛЬНІКАМ САМОЙ МАСЫ. Адсюль вынікае, хто кіруе электроннай інфармацыйнай прасторай, той кіруе масай. У падставе таго “кіраваньня”, якое назіраецца сёньня ў шмат якіх выпадках, знаходзіцца ўнясеньне ў масу адмоўных (проэнтрапійных) сігналаў, якія разбураюць натуральныя ўнутрыграмадскія сувязі (паказаны, напрыклад, на мал. 2.13). Задача – пераўтварыць адносна структураваны соцыюм у аморфную масу (натоўп), каб затым маніпулятыўна кіраваць ёю ў імя абмежаваных, эгаістычна-паразітных інтарэсаў пэўных “кіраўнікоў” – сьведкамі вось якога злачынства мы зьяўляемся сёньня.

З усяго агаворанага для нас важнейшымі зьяўляюцца тры факты, якія маюць прынцыповае палітычнае значэньне:

1. На сёньня людзі, якія «карыстаюцца» для «вырашэньня» важнейшых палітычных праблем узроўнем псіхікі, які можна назваць масавым псеўда-рацыяналным сьведамым (малюнак 5.2 блок 2б), складаюць найбольшую частку беларускага (малюнак 5.4), як, дарэчы, і любога іншага грамадства (арыентыровачна, каля 65%).

2. Ведаючы гэта, усе PR-шчыкі, якія служаць расейскай імперскай бюракратыі й тыя, хто PR-рыць на карысьць Лукашэнкі, накіроўваюць абсалютную большасьць высілкаў на ўплыў менавіта на дадзеную і “падсьвядомасную” псіхалагічныя групы грамадства (разам гэта групы з дамінаваньнем ніжэйшых узроўняў псіхічнага складаюць каля 80-90% ў любым грамадстве). Менавіта дзеля іх з дапамогай СМІ робяцца ўсе інфармацыйна-псіхалягічныя баявыя аперацыі, якія адбываюцца ў расейскай і падпарадкаванай ёй беларускай інфармацыйнай прасторы. Усе іншыя групы ігнаруюцца з-за іх адноснай малалікасьці. Маніпуляваньне ж масай стварае выдатныя магчымасьці для поўнага “дэмакратычнага” кантролю грамадства цяперашняй паразітнай уладай.

3. Выкарыстоўваючы легальныя метады палітычнай барацьбы беларуская нацыянальная эліта можа перамагчы толькі тады, калі будзе ўплываць на дадзены грамадскі слой больш вынікова, чым тыя “сьпецы”, якія абслугоўваюць інтарэсы соцыяпаразітычных сіл.

Трэці па вышыні ўзровень грамадскай псіхікі характэрны для людзей, для якіх галоўны аўтарытэт мае аб’ектыўная праўда.

Гэта рацыяналісты. Найбольшы страх для іх – «аказацца ў дурнях». Яны досыць крытычна глядзяць на паводзіны масы, могуць карыстацца яе «асаблівасьцямі» і ня любяць ёй падпарадкоўвацца. У большасьці – гэта рацыянальна мысьлячыя, памяркоўныя індывідуалісты. У сёньняшнім беларускім грамадстве яны могуць быць як супраць рэжыма Лукашэнкі (прапрыймальнікі, інтэлігенцыя, адукаваная моладзь), так і за яго (чыноўнікі й зьвязаныя зь імі асобы).

Але галоўная адзнака, з-за якой дадзеную групу варта падзяляць на дзьве падгрупы, высьвятляецца праз наступнае пытаньне: Ці людзі дадзенага ўзроўню імкнуцца атрымаць карысьць ад веданьня абьектыўнай праўды толькі для сябе (блок 3а на малюнку 5.2), ці, усьведамляючы, што яны «не адзіныя на гэтым сьвеце», разумеюць неабходнасьць «дзяліцца з блізкімі», клапаціцца пра іх (блок 3б)?

Адсюль рацыяналісты нібы прыцягваюцца да двух супрацьлеглых палюсоў трэцяга ўзроўню псіхікі – эгаістычнага і справядлівага. У нашым сёньняшнім грамадстве ўсе «справядлівыя» рацыяналісты супраць Лукашэнкі, а «эгаістычныя» могуць быць як «супраць», так і «за». Аднак трэба ўлічваць, што доля людзей са здаровым рацыянальным мысьленьнем у нас сёньня (як і ў іншых грамадствах) адносна нявелькая (каля 10%).

Чацьверты, вышэйшы ўзровень масава псіхічнага маюць толькі ўнікальныя людзі, бо доля іх сярод агульнай колькасьці насельніцтва ні ў якіх грамадствах сёньня не перавышае 1% (звычайна істотна > 1%).

Псіхічныя асаблівасьці гэтых людзей могуць быць ахарактарызаваны як пострацыянальная, сьветаглядная сьведамасьць. Гэтыя людзі вельмі высока цэняць абьектыўная грамадскія каштоўнасьці (найперш, аб’ектыўную праўду, справядлівасьць і зьвязаную зь імі сумленнасьць) – настолькі высока, што гатовыя ахвяраваць часткай сваіх асабістых каштоўнасьцяў дзеля зьдзяйсьненьня першых. Вышэйшая каштоўнасьць для іх і арыентыр для дзеяньня – справядлівасьць (суб’ектыўная і аб’ектыўная).

Але гэтыя людзі таксама дзеляцца на дзьве групы: пасіўную (на малюнку 5.2 пазначана 4а) і актыўную (4б). Прадстаўнікі групы 4а, імкнучыся да пасіўнай духоўнасьці, адыходзяць у манастыры рэальна ці віртуальна, у сябе (чым, дарэчы, таксама ахвяруюць сабой), а прадстаўнікі групы 4б гатовыя актыўна змагацца за справядлівасьць і ахвяраваць сабой у рэальным жыцьці.

Нягледзячы на тое, што апошняя група людзей у сёньняшнім беларускім грамадстве складае зьнікомую частку, грамадская персьпектыва зьвязана ў першую чаргу зь імі.

Скрайнімі, узорнымі прыкладамі прадстаўнікоў дадзенай групы зьяўляецца, напрыклад, Іісус Хрыстос, які, ведаючы, што ідзе на сьмерць, 2000 гадоў таму, прадстаўляючыся сынам Бога, нес у грамадства пазнаныя і асвоеныя ім буддысцкія прынцыпы ўладкаваньня грамадскага жыцьця (найбольш перадавыя на той час). Гэтыя нормы (цяпер вядомыя, як хрысьціянскія) выратавалі мільёны людскіх жыцьцяў, а жыцьці яшчэ большай колькасьці людзей напоўнілі сэнсам (няхай сабе і ўяўным). Варта таксама ўзгадаць Джардана Бруна, які сьвядома пайшоў на касьцёр хрысьціянскай інквізыцыі (бачыце, што з хрысьцянствам за некалькі сотняў гадоў зрабіў зьбюракратызаваны клер?), ведаючы, што Зямля круціцца вакол Сонца, а не наадварот. Ён - узорны прыклад чалавека, які цаніў аб’ектыўную праўду вышэй свайго жыцьця. У гэтым жа шэрагу варта ўзгадаць нашага Кастуся Каліноўскага, які таксама ведаючы, што ідзе на сьмерць, сьвядома абраў шлях насустрач ёй толькі дзеля таго, каб калі-небудзь аб’ектыўная праўда і справядлівасьць перамаглі. Памятаеце? «Толькі тады мой народзе зажывеш шчасліва, калі над табой маскаля ня будзе»… Тут жа можна ўзгадаць і Джахара Дудаева, і шмат іншых асоб – у тым ліку тых, хто нам не вядомы й ніколі вядомым ня будзе…

Але пералічаныя вышэй прыклады – гэта ўсё роўна скрайнія выпадкі прадстаўнікоў групы асобы з актыўнай сьветагляднай сьведамасьцю. Яны знаходзяцца нібы на самай верхавіне і псіхічнай, і ўвогуле людскай піраміды. Найбольш жа тыповымі прадстаўнікамі дадзенай групы людзей, напрыклад, у сёньняшнім беларускім грамадстве зьяўляюцца тыя актывісты, якія ня столькі за грошы, колькі па «закліку сэрца» сумленна ўдзельнічалі ў арганізацыі й правядзеньні хаця б апошняй прэзідэнцкай кампаніі. Натуральна, на баку… апазіцыі.

У працэсе разьвіцьця псіхічнага яно ня проста пераскоквае з аднаго ўзроўню на іншы, яно паступова разьвіваецца ўнутры адпаведнага ўзроўню, а затым паступова пераходзіць на іншы, больш высокі ўзровень. Дадзены працэс можна апісаць  наступным чынам:

- на ўзроўні падсьвядомасьці – разьвіцьцё псіхікі адбываецца ад жаданьня (і спробаў) эгаістычна навязаць толькі сваю праграму дзеяньняў грамадскай групе да пачуцьця-жаданьня «толькі ў групе, разам з групай і яе дамінантам»;

- на ўзроўні масавай дарацыянальнай сьвядомасьці – ад сьцьверджаньня «У нас усё павінна быць гэтак і толькі гэтак!…» да пытаньня: «Ці гэтак павінна быць?…»;

- на ўзроўні рацыянальнай сьведамасьці – ад эгаістычнага веданьня праўды («праўда толькі для мяне») да ўсьведамленьня таго, што «праўда адна для ўсіх»;

- на ўзроўні сьветагляднай сьведамасьці – ад адмаўленьня нязначнай часткі сваіх інтарэсаў «дзеля інтарэсаў іншых», ад пасіўнага ўхіленьня ад «парочнай рэчаіснасьці» да ўсё больш актыўнага адмаўленьня ад усё большай часткі сябе «ў імя агульных справядлівасьці, праўды, дабра».

5.3.1. Заключэньне.

Неарганізаваная грамадсткая маса – гэта штосьці набліжанае да звычайнай адносна прымітыўнай біямасы. Да гэтага трэба прывыкнуць, як да аксіёмы. У нас ужо быў прыклад са 100 мудрацамі, у якіх у выніку амасаўленьня мудрасьць зьнікала, і яны пераўтвараліся ў звычайны натоўп.

«Рыбка думала, што гэта чаравячок, а гэта былі чарвячок і кручок…». Неарганізаваная грамадская маса – гэта і ёсьць тая рыбка, якая можа лёгка папасьціся на кручок, думаючы, што хапае чарвячка!..

Таму выразы, што «народ мудрэй за любога з нас», «народ заўсёды робіць правільны выбар», «праўда заўсёды на баку народа» і т.п. – нішто іншае, як PR-аўскія штучкі, якія камусьці ў дадзены момант аказаліся патрэбнымі для прасоўваньня сваіх прыватных, эгаістычных інтарэсаў (“народ” у дадзены момант думае на яго карысьць). Магчымасьці людскай масы рэзка ўзрастаюць па меры яе сістэмнай арганізацыі ва ўсё больш дасканалае грамадства-народ. Адсюль, правільна лічыць, як ужо неаднаразова паказана раней, што «народ у такой ступені разумны, у якой ён адукаваны, арганізаваны, паінфармаваны, культурны»…

Адна з важнейшых функцый людскай псіхікі – забясьпечваць чалавеку як грамадскай, калектыўнай істоце магчымасьць удзельнічаць у арганізацыі сацыяльнай прасторы, якая яго акаляе. Гэта яго ўласьцівасьць дае яму істотную перавагу перад меньш грамадскімі істотамі. Яна весь час дасканалілася і давала магчымасьць чалавеку жыць ва ўсё больш уладкаваным грамадстве, здольным усё лепш задавальняць яго патрэбы.

Недахопам падвышэньня ўзроўню дасканаласьці людскага грамадства зьяўляецца толькі тое, што яно адначасова ўсё больш ускладняецца. Гэта вядзе да таго, што нейкая частка грамадства заўсёды аказваецца адсталай ад таго ўзроўню арганізацыі, на які грамадства ў цэлым ужо паднялося…

Псіхіка чалавека іерархічна. Яе кампаненты ўваходзяць у склад больш базавых ці больш высокіх яе узроўняў арганізацыі. Таму галоўным крытэрам, на падставе якога трэба структураваць псіхіку людзей, зьяўляецца такое паняцьце, як узровень, на якім праяўляюцца псіхічныя працэсы.

На сёньняшні дзень для аналізу грамадска-палітычнай рэчаіснасьці мэтазгодна выдзеляць 4 такіх псіхічных узроўня: дасьведамасьць, дарацыянальная, рацыянальная і пострацыянальная сьведамасьці.

На ўсіх структурных узроўнях псіхікі грамадскай масы найбольшае практычна-палітычнае значэньне маюць толькі тыя блокі, якія зьвязаны з соцыяарганізуючай функцыяй псіхікі (на малюнку 5.2 пазначаны, як 1б, 2б, 3б, 4б). Прычына ў тым, што палітычная дзейнасьць ёсьць формай масава-грамадскай дзейнасьці. Таму ў асноўным тыя часткі псіхікі, якія зьвязаны з рознымі праявамі сацыяльнага, набываюць прынцыповае значэньне.

Галоўнымі «псіхічнымі апорамі», на падставе якіх той ці іншы прадстаўнік грамадства прымае тыя ці іншыя рашэньні ў крытычныя моманты грамадсткага жыцьця, зьяўляюцца: архетыповы «ідал», людская маса, абьектыўная Праўда, сацыяльная Справядлівасьць.

Рацыянальнымі можна лічыць толькі такія паводзіны людзей, якія заснаваны на рацыянальным і пострацыянальным узроўнях сьведамага. Асаблівасьць жа арганізацыі псіхікі абсалютнай большасьці сучасных людзей заключаецца ў тым, што такія яе слаі, як падсьведамасьць і дарацыянальная сьведамасьць, знаходзяцца ў іх у такім стане, што могуць быць эфектыўна выкарыстаны для палітычнага маніпуляваньня прадстаўнікамі віда Чалавек “разумны”.

5.4. Асновы  соцыяпсіхалогіі.

5.4.1. Мяжа «мы-яны».

Як было паказана вышэй, абсалютнай большасьці людзей надзвычай важна ў сваіх уяўленьнях аб рэчаіснасьці абапірацца на «думку» грамадскай масы.

Гэта робіць неабходным прааналізаваць праявы масавага псіхічнага на аснове яшчэ аднаго падыходу – сегрэгацыі чалавекам сацыяльнай прасторы вакол яго. І гэты падыход таксама мае прынцыповае значэньне для палітычнай практыкі.

Галоўнымі памочнікамі ў тым, каб зразумець, як чалавек сегрэгуе прастору вакол сябе, выступаюць займеньнікі (гл. малюнак 5.5).

Мал.5.5.  Аўтасегрэгацыя ваколлюдскай прасторы з дапамогай займеньнікаў. Склад яе кампанентаў.

З дадзенай сьхемы бачна, што першае “кола” сацыяльнай прасторы вакол чалавека – гэта тое, каго ён можа назваць “мы” (сінонімы: нашы, свае). У залежнасьці ад узроўню сацыяльнасьці чалавека, а таксама ад кантэкстных абставін, гэта могуць быць члены яго сямьі, прадстаўнікі яго працоўнага калектыву, прадстаўнікі яго ж народу (грамадства). На фоне сьвета жывёл і расьлін, а таксама прадстаўнікоў іншых цывілізацый (у будучыні), “мы” – гэта могуць быць “усе людзі на планеце Зямля”.

За псіха-сацыяльным пластом “мы” ідзе слой “яны”. Тое, што пад гэтым можа разумецца таксама залежыць ад узроўню сьветагляднасьці чалавека і ад кантэкстных абставін. Так, калі для яго “мы” – гэта, напрыклад, прадстаўнікі “яго беларускага народу”, тады “яны” – гэта ўсе іншыя народы і іх прадстаўнікі. Калі для яго “мы” – гэта толькі яго дзеці, жонка, бацькі, тады “яны” – гэта іншыя прадстаўнікі грамадства.

На малюнку 5.5 бачна, што ёсьць яшчэ дзьве мяжы: паміж “яны” і “яно”, а таксама паміж усьведамляльным псіхічным, што чалавек харакратызуе як “я”, і яго неўсьведамляльнай падсьвядомасьцю, якую ён жа ўспрымае, як “я — ня я”. Напрыклад, раніцай, працьверазіўшысь, чалавек можа казаць: “Няўжо я гэта ўчора гаварыў (рабіў)? Не, гэта быў ня я…”.

Можна заўважыць, што з чатырох узгаданых межаў, дзьве зьяўляюцца вельмі акрэсьленымі (паміж “я” і “мы”, а таксама паміж “яны” і “яно”), а дзьве – досыць неакрэсьленымі (паміж “я” і “я — ня я”, а таксама паміж “мы” і “яны”). Калі першая мяжа, можа вагацца ў залежнасьці ад глыбіні пазнаньня чалавекам, напрыклад, праз псіхааналіз, свайго “я” (у выніку чаго частка падсьвядомага можа пераходзіць у сьвядомае, а абьём “я — ня я” памяньшацца), дык ваганьне другой мяжы “мы-яны” залежыць ад таго, каго чалавек вызначае, як “мы”, а каго, як “яны”. 

Дык вось, праблема заключаецца ў тым, што штучнае PR-аўскае ўзьдзеяньне можа вельмі істотна паўплываць (і, канешне ж, штучна, негатыўна) на працэс натуральнага фарміраваньня мяжы “мы-яны”.

Для палітычнай практыкі надзвычай важна, каб усе грамадзяне краіны, а тым больш прадстаўнікі народу, які жыве ў сваёй дзяржаве, каб яны ўсе разам добра ўсьведамлялі, што ў час істотных палітычных падзей усе яны разам – гэта «мы, свае, нашы»!  Натуральна, што паразітныя, варожыя дадзенаму народу-грамадству сілы жадаюць супрацьлеглага – каб прадстаўнікі народу, які яны абралі сваёй ахвярай, ці хаця б грамадзяне, не былі так адназначна аб’яднаныя разуменьнем свайго адзінства!

Менавіта таму вакол праблемы мяжы «мы-яны» ідзе такая заўзятая барацьба. Вынік яе, напрыклад, для Беларусі мае прынцыповае значэньне (пра канкрэтныя асаблівасьці дадзенага змаганьня на тэрыторыі Беларусі пазьней).

Такім чынам, аналізуючы арганізацыю псіхікі грамадскай масы з пазіцый соцыяпсіхалогіі атрымліваецца, што для людзей прынцыповае значэньне мае тое, зь якой грамадскай групай яны сябе атаесамляюць. Адносна каго яны гаворыць “мы”, а адносна каго – “яны”. У якасьці “мы” можа выступаць сямья, сябры, супрацоўнікі-калегі, прадстаўнікі той жа сацыльнай групы (“мы – рабочыя”, “мы – прадпрыймальнікі” і г.д.). Вышэйшым узроўнем “мы” (да той пары, пакуль у чалавецтва ня будзе кантактаў з цывілізацыямі іншых жывых істот) зьяўляецца атаесамленьне “мы – грамадзяне, мы – народ”. Дадзенае атаемасленьне найбольш важкае з пазіцый палітычнай соцыя-псіхалёгіі. Для нашых умоў яго нармальная, натуральная форма гучыць так: “Мы – грамадзяне Беларусі, мы – беларускі народ!”, а “яны” – “гэта палякі, рускія, украінцы, летувісы, латышы – грамадзяне сваіх краін” і г.д.

5.4.2. Соцыяпсіхалягічны аналіз паняцьця «яны».

Вельмі істотным таксама зьяўляецца соцыяпсіхалягічны аналіз паняцьця «яны». Справа ў тым, што ў гэтым паняцьці можа хавацца прынцыпова розны зьмест. За займеньнікам «яны» могуць быць схаваныя «яны – такія ж, як мы», а могуць хавацца і «яны – ворагі» (гл. малюнак 5.6). Канктэрны зьмест напаўненьня паняцьцяў “мы”, “яны – такія ж, як мы” і “яны – ворагі” у залежнасьці ад узроўня сьветагляднасьці чалавека прадстаўлены ў табліцы 5.1.

Мал. 5.6.  Натуральная соцыяпсіхалягічная сегрэгацыя грамадскай прасторы вакол чалавека і розныя формы яго ўзаемадзеяньня зь яе кампанентамі.

З малюнку 5.6 вынікае, што з тымі людзьмі, якія ўваходзяць у паняцьце «мы», чалавек гатовы ўзаемадзейнічаць у значнай ступені на альтруістычных пачатках. З тымі, хто ўваходзіць у паняцьце «яны – такія ж, як мы», гатовы ўзаемадзейнічаць на прынцыпах раўнапраўнага ўзаемакарыснага супрацоўніцтва, а з тымі, хто ўяўляе з сябе антыгуманныя, соцыяпаразітычныя сілы, – гатовы «узаемадзейнічаць» толькі ў форме змаганьня і барацьбы зь імі…

Між тым, варожыя сілы, ведаючы дадзеныя заканамернасьці натуральнага масава-псіхічнага, імкнуцца і тут штучна сказіць сітуацыю. Мэта ўсё тая ж – каб забясьпечыць сабе магчымасьць працягваць паразітаваць на грамадстве.

Тэхналёгія наступная: «яны – ворагі» імкнуцца зьліцца з «яны – такія ж, як мы», стаць неаддзельнымі зь імі. Так, калі мы гаворым пра імперскія сілы Расеі, яны заяўляюць, што мы абвінавачваем “усю Расею і ўвесь рускі народ у імпэрыялізме”; калі мы гаворым «маскалі», яны заўляюць, што мы абражаем рускіх (а не расейскую імперскую бюракратыю і агрэсіўных расейскіх імперыялістаў ды рускіх шавіністаў – г.зн. таго, хто маскалямі ёсьць) і г.д.

Як бачыце, у тэхналёгіі падмены паняцьцяў, якая выкарыстоўваецца паразітычнымі імперскімі сіламі Расеі як для свайго адбельваньня, так і для хаваньня сваёй агрэсіўнай дзейнасьці, знаходзіцца імкненьне «зьліць» ворагаў нашага і расейскага грамадстваў з нармальным расейскім грамадствам.

У сваю чаргу наша стратэгія тлумачэньне беларускаму грамадству аксіём палітычнай рэчаіснасьці павінна абавязкова і заўсёды выразна падкрэсьлівасьць розніцу двух відаў паняцьця «яны», якое мы выкарыстоўвае адносна нашых усходніх суседзяў.

Мы павінны ўвесь час падкрэсьліваць, што мы ня толькі гатовыя, але і ня мысьлім сваёй будучыні без нармальнага раўнапраўнага ўзаемакарыстанага супрацоўніцтва з блізкім нам рускім народам, з усім здаровым расейскім грамадствам, але не зьбіраемся мець нічога агульнага з галоўнай паразітычнай сілай Расеі – расейскай імпербюракратыяй. Больш таго, любое «супрацоўніцтва» з прадстаўнікамі Расеі, у якім бачны інтарэс дадзенай соцыяпаразітычнай групы, павінна быць адрынута, як бесперсьпектыўнае (гл. малюнак 5.7).

Мал. 5.7. Персьпектыўная і бесперсьпектыўная формы супрацоўніцтва беларускага грамадства-народу з расейскім грамадствам. Персьпектыўным зьяўляецца толькі такое супрацоўніцтва, якое адбываецца без удзелу асноўнай паразітычнай групы Расеі – расейскай імперскай бюракратыі.

Наш ідэал - канструктыўная

уладкаванасьць усяго

4. ПРАЕКТ ПАЛІТЫЧНАЙ І САЦЫЯЛЬНА-ЭКАНАМІЧНАЙ ПРАГРАМЫ ДЛЯ РЭАЛІЗАЦЫІ З ПАЗІЦЫІ ЎЛАДЫ

Заўвага. Канчатковы тэкст дадзенага раздзела павінен быць складзены пасьля правядзеньня дастаткова шырокай канферэнцыі (магчыма, “шматсерыйнай”) й наступнай працы групы прыхільнікаў ідэалогіі соцыяканструктывізму – сістэмнага гуманізму. Таму прашу ўспрымаць напісанае хутчэй як “затраўку” для будучай такой дзейнасьці [ад імя рэдакцыі нагадваем таксама, што кніга была напісана больш 5 гадоў таму. – Рэд.].

4.1. Нашыя важнейшыя каштоўнасьці

Наша галоўна каштоўнасьць – беларускае грамадства (народ) і яго аб’ектыўныя інтарэсы.

Беларускае грамадства-народ ёсьць асобная, унікальная і самакаштоўная частка ўсясьветнай агульналюдскай цывілізацыі.

Беларускае грамадства-народ зьяўляецца адначасова цэласным і структураваным: складаецца як з розных сацыяльных груп (рабочыя і дзяржслужачыя, дзеці і выкладчыкі, урачы і хатнія гаспадыні, мужчыны і жанчыны, прадстаўнікі творчых прафесій і прадпрыймальнікі, навукоўцы і калгасьнікі (арэндатары), працаўнікі сьферы паслугаў й настаўнікі, пенсіянеры і міліцыянты, праваслаўныя і вайскоўцы, студэнты і атэісты, і г.д.), так і ўсіх асобных грамадзян.

У беларускага грамадства ёсьць уласныя аб’ектыўныя каштоўнасьці. Галоўныя зь іх гэта: мінулае беларускага грамадства, яго мэта і яго дзяржава. Гэтыя аб’ектыўныя каштоўнасьці нашага народу-грамадства аб’яўляюцца сьвятымі (г.зн., што зь іх немагчыма насьмяхацца, ёрнічаць, іх нельга зьневажаць, яны ня могуць быць прадметам кпін, анекдотаў і г.д.).

Адной з важнейшых каштоўнасьцяў нашага грамадства зьяўляецца ўсё тое непаўторнае, што было створана беларускім народам у мінулым – яго гісторыя, сімвалы (герб, сьцяг, гімн), нацыянальныя культура (уключаючы мову, фальклёр, традыцыі, сьветагляд), матэр’яльныя рэчы, іншае… Усё гэта ёсьць неад’емны падмурак, на падставе якога толькі і можа адбывацца самастойнае і прыгожае крочаньне беларускага грамадства ў неабмежаваную будучыню.

Любая дзейнасьць, накіраваная супраць беларускай культуры, мовы, сімвалаў, іншых нацыянальных каштоўнасьцяў ці скажаючая сапраўдную гісторыю беларускага народу ў далейшым будзе забаронена.

Мэта беларускага грамадства – накіраванае ў будучыню і ўверх неабмежаванае прагрэсіўнае разьвіцьцё ва ўсіх сьферах: тэхналагічнай, гуманістычнай, сьветагляднай, іншых. Дадзеная мэта ўключае імкненьне да максімальнай гарманізацыі (уладкаванасьці) адносінаў, заснаваных на прынцыпах сацыяльнай справядлівасьці: паміж грамадствам і яго асобнымі грамадзянамі; паміж усімі сацыяльнымі групамі беларускага грамадства; паміж нашым грамадствам і сьветам.

Ідэалагічнай асновай на шляху рэалізацыі дадзенай мэты зьяўляецца ідэялогія соцыяканструктывізму (сінонім: ідэалогія сістэмнага гуманізму), ядром якой зьяўляецца ўніверсальная нацыянальная ідэалогія, а беларуская ідэя – іх гарманічнай часткай. Тое, што зьдзяйсьненьне дадзенай мэты магчымае толькі ва ўмовах неабмежаванага ў часе захаваньня беларускага народу-грамадства, зьяўляецца самавідавочным.

Усялякая дзейнасьць, якая накіравана на дыскрэдытацыю ці перашкоду ў рэалізацыі важнейшых мэтаў беларускага грамадства, на разбурэньне ці нівеліроўку яго своеасаблівасьцяў (якія ў адпаведнасьці з агульнымі законамі развіцьця прыроды будуць разьвівацца), зьяўляецца нелегальнай і тэрмінова спыняцца…

Самастойная, эфектыўная, нацыянальна адметная, навукова-дэмакратычная беларуская дзяржава ёсьць галоўным інструмантам, які можа забясьпечыць рэалізацыю грамадскай мэты. Беларуская дзяржава – гэта: наша этнічнае грамадства + тэрыторыя нашай дзяржавы + законы, якія ўладкоўваюць жыцьцё беларускага грамадства + дзяржаўная ўлада, якая забясьпечвае фармуляваньне і рэалізацыю дадзеных законаў. Адзіным легітымным гаспадаром нашай дзяржавы зьяўляецца ўсё беларускае грамадства-народ (як сістэма грамадзянаў, найперш беларусаў, й іхных груп, аб’яднаных натуральнымі ўладкаванымі ўнутранымі сувязямі), а ні ў якім разе не бюракратыя. Дзяржаўныя служачыя – гэта неад’емная частка беларускага грамадства. Разам зь іншымі сацыяльнымі групамі яны ўдзельнічаюць у дасягненьні грамадскай мэты і маюць права прадстаўляць інтарэсы дзяржавы, але ня ў большай ступені, чым любая іншая сацыяльная група.

Выкарыстаньне дзяржаўнымі чыноўнікамі сваіх пасадаў на карысьць асабістых інтарэсаў зьяўляецца дзяржаўным злачынствам і падлягае выкараненьню.

4.1.1. Грамадзяне Беларусі.

Сапраўднымі прадстаўнікамі нашага грамадства зьяўляюцца ўсе жыхары Беларусі, незалежна ад сацыяльнай, канфесійнай, нацыянальнай ды іншых прыналежнасьцяў, якія цэняць каштоўнасьці беларускага этнічнага грамадства, імкнуцца зьліцца зь ім, стаць яго часткай; успрымаюць беларускую дзяржаву сваёй, жадаюць жыць у ёй, будаваць і ўпрыгожваць яе; бачаць сваю будучыню і будучыню сваіх нашчадкаў ва ўздыме беларускага грамадства-народу да агульнацывілізацыйных і гуманістычных вышыняў, у будаўніцтве і абароне беларускай дзяржавы…

Усе, хто не адпавядае дадзеным крытэрам, да беларускага грамадства не належаць, нягледзячы ні на якія фармальныя прыкметы (у лепшым выпадку яны пераходзяць у стан простых жыхароў, пазбаўленых правоў і абавязкаў грамадзяніна). Двайное грамадзянства не дапускаецца.

4.1.2. Беларускі народ.

Самай важнай часткай нашага грамадства, яго ядром, зьяўляецца беларускі народ. Менавіта ён надае беларускаму грамадству такі непаўторны, прыгожы каларыт.

У сувязі зь дастаткова вялікай часткай прадстаўнікоў беларускага этнасу (на сёньня доля тых, хто на тэрыторыі Беларусі лічыць сябе беларусамі, складае больш 82%), а таксама ў сувязі з законамі агульналюдскай справядлівасьці й заканамернасьцямі агульнацывілізацыйнага прагрэсу, менавіта на беларускім народзе ляжыць гістарычная адказнасьць за лёс усяго беларускага грамадства і яго дзяржавы (таму мы часта і пішам “грамадства-народ”).

З-за гістарычных, культурных, соцыяпсіхалагічных і генетычных асаблівасьцяў толькі беларускае асяроддзе зьяўляецца аптымальным для большасьці беларусаў для паўнавартаснага, гарманічнага, радаснага жыцьця. Быць сярод сваіх і якраз такіх, якія табе найбольш падыходзяць, у якіх адчуваецца генетычная роднасьць, блізкасьць душаў – адна з галоўных умоў, неабходных для дасягненьня людскага шчасьця. Шмат прадстаўнікоў іншых народаў з-за сваіх індывідуальных асаблівасьцяў таксама могуць знайсьці добрыя ўмовы для свайго стваральнага жыцьця, стаўшы прадстаўнікамі беларускага грамадства (але гэта ня значыць, што мы можам дазволіць сабе ўпусціць на нашу зямлю столькі імігрантаў, што гэтым паставім пад сумніў само існаваньне нашага народу ці істотна пагоршым умовы яго жыцьця).

Усё пералічанае, як і шэраг іншых чаньнікаў, дазваляюць гаварыць пра надзвычай высокую каштоўнасьць беларускага этнічнага грамадства як для асобных людзей, так і для ўсёй агульналюдскай супольнасьці.

Паколькі беларускі этнас мае выключнае значэньне для паўнавартаснага існаваньня беларускага грамадства, у Канстытуцыі Беларусі запісваецца, што доля прадстаўнікоў беларускага народа ў беларускім грамадствеа ня можа памяньшацца. Той урад, які стварыў умовы для супрацьлеглага, аўтаматычна адхіляецца ад улады, а прынятыя ім рашэньні, якія прывялі да падобнага, адмяняюцца…

4.1.3. Беларуская нацыянальная эліта.

Адзінай групай, якая мае права легітымна прадстаўляць аб’ектыўныя інтарэсы беларускага грамадства, зьяўляецца беларуская нацыянальная эліта. Яе прадстаўнікі ёсьць ва ўсіх групах беларускага грамадства, але найбольш сярод нацыянальнай інтэлігенцыі. У прадстаўнікоў нацыянальнай эліты аб’ектыўныя каштоўнасьці беларускага грамадства займаюць дастаткова высокае мейсца ў сістэме асабістых каштоўнасьцяў. Акрамя таго, нацыянальная эліта, у адрозьненьні ад шырокіх грамадскіх мас, устойліва да ўплыву з боку разнастайных соцыяпаразітычных, дэструктыўных сіл, якія імкнуцца сказіць адэкватны рэчаіснасьці сьветагляд.

Найбольш вядомыя сваімі дасягненьнямі ў сьвеце і ўнутры нашага грамадства прадстаўнікі беларускай нацыянальнай эліты, выхадцы са сьфер бізнэса, навукі, культуры, грамадскай дзейнасьці (па 9 чалавек з кожнай сьферы і ўсяго 36 чалавек), якія лічаць сябе прадстаўнікамі беларускага этнаса і не належаць да актыўных палітычных дзеячаў, шляхам самаарганізацыі ўтвараюць Форум нацыянальнай эліты. Апошні выконвае фунцыю вышэйшага маральнага (зьмястоўнага) кіраўніка на шляху разьвіцьця беларускага грамадства (напрыклад, мае права вырашальнага выступу ў час выбарчых камнапій, перад самым галасаваньнем).

4.1.4. Каштоўнасьці мінулага ў будучыні.

Паколькі будаваньне лепшай будучыні немагчыма іначай, як на грунце каштоўнасьцяў беларускага народу, беларускаму грамадству, як толькі яно вызваліцца з-пад татальнага ўплыву расейскай імперскай паразітычнай бюракратыі й яе каланіяльнай намесьніцы ў выглядзе мясцовай кампадорскай бюракратыі, будзе вернута праўдзівая гісторыя, сапраўдная (наша, натуральная) мова, беларускія культура, сімвалы, сьветагляд й іншыя нацыянальныя каштоўнасьці.

Вяртаньне да нацыянальнай культуры і гісторыі, моўная і сьветаглядная нармалізацыя будуць адбывацца выключна добраахвотна. Пры гэтым будуць створаны такія нармалізуючыя ўсю культурную сітуацыю абставіны, зьвязаныя зь індывідуальнымі жыцьцём і дзейнасьцю людзей, у якіх вяртаньне людзей у дадзеным пытаньні да стану ачуньваньня будзе проста натуральнай зьявай. Так, дзяржаўныя служачыя, выкладчыкі ВНУ, журналісты СМІ, а таксама ўсе тыя, хто па роду сваёй дзейнасьці мусіць зьвяртацца да вялікай колькасьці людзей, вымушаны будуць за бліжэйшыя год-два авалодаць беларускай мовай і працаваць на ёй.

У сістэме адукацыі першымі ў моўным плане будуць нармалізаваныя вышэйшыя навучальныя ўстановы.

Вяртаньне беларускаму грамадству яго праўдзівай гісторыі й натуральнай культуры пачнецца ў першую чаргу зь сярэдняй школы й электронных СМІ.

4.1.5. Тэрыторыя дзяржавы і этнічная беларуская тэрыторыя.

Сёньня беларуская дзяржава ахоплівае толькі частку этнічных беларуска-ліцьвінскіх земляў. Акрамя тэрыторыі сучаснай Беларусі ў складзе 6 абласьцей, агульнай плошчай каля 208 тыс. км², невялікая этнічна-беларуская тэрыторыя знаходзіцца на ўсходзе Польшчы (гэта Беласточчына, якая была аддадзена крывавым Сталіным у 1945 годзе) і вялікія тэрыторыі на захадзе Расеі (гэта Браншчына, паўднёвая частка Пскоўшчыны, а таксама ўся Смаленшчына, якую бальшавікі ў 1919 годзе вярнулі, а затым зноў забралі сабе). Этнічныя тэрыторыі на захад ад сёньняшняй Беларусі у далейшым будуць называцца Заходнімі беларускім крэсамі (краем), а на ўсход – Усходнімі беларускімі тэрыторыямі (землямі).

Мы не прэтэндуем на чужое, але і ад свайго не адмаўляемся. Гэта, а таксама прынцыпы гістарычнай справядлівасьці, патрабуюць, каб раней ці пазьней нашы этнічныя землі вярнуліся ў склад беларускай дзяржавы. Крывавыя падзеі апошніх стагодзьдзяў, а таксама падзеі пачатку ХХІ стагодзьдзя – у прыватнасьці, палітыка аншлюса, якая праводзіцца расейскай імпэрыяй у адносінах да Беларусі сёньня; рэгулярныя напаміны польскаму грамадству пра нейкія Kresy vshodnie (маецца на ўвазе тэрыторыя Беларусі, якую Ленін у 1920 годзе аддаў пад Польшчу, каб ратаваць сваю бальшавіцкую ўладу); шэраг іншых фактаў – дазваляюць нам мець ня толькі маральнае права на пастаноўку гэтага пытаньня, але і ставяць перад намі абавязак менавіта так рабіць.

Сьпецыяльна падкрэсьлім: узгадваньне пра нашыя Усходнія землі й Заходні край не азначаюць, што мы патрабуем тэрмінова вярнуць дадзеныя тэрыторый у склад Беларусі, а тым больш не азначае, што мы зьбіраемся іх вяртаць з дапамогай сілы. Гэта азначае, што мы помнім пра іх, не адмаўляемся ад іх і лічым вяртаньне іх у будучыні як справядлівым, так і магчымым. Больш таго, ведаючы аб’ектыўныя гістарычныя заканамернасьці, можна прадказаць, што калісьці прыйдзе час, калі крывавая расейская імпэрыя сажрэць сама сябе і разваліцца, і беларусы Смаленшчыны, Браншчыны, Пскоўшчыны самі пажадаюць вярнуцца ў склад сваёй натуральнай дзяржавы.

Мы гатовыя таксама прыняць у склад беларускай дзяржавы тэрыторыю Усходняй Прусіі (цяпер Калініградская вобласьць), як сімвал своеасаблівай просьбы з боку расейскага грамадства аб прабачэньні й кампенсацыі за ўсе людскія страты і пакуты, якія расейская імпэрыя прынесла беларуска-ліцьвінскаму этнасу за апошнія 500 гадоў.

Пасьля далучэньня да Бацькаўшчыны ўсіх этнічна беларускіх тэрыторый і Калінінградскай вобласьці Беларусь становіцца паўнавартаснай прыбалтыйскай краінай (з выхадам да Балтыйскага мора) з плошчай каля 400 тыс. км².

Пасьля вяртаньня ўсіх этнічных тэрыторый і тэрытарыяльнай кампенсацыі часткі нанесеных нам страт, прынцыповым лёзунгам становіцца: «Ніводнай пядзі чужой зямлі, ні зь якой нагоды…!». Далейшае разьвіцьцё беларускай дзяржавы адбываецца толькі па законах інтэнсіўнага развіцьця (разьвіцьця ўверх)…

4.2. Кіраваньне дзяржавай

4.2.1. Сістэма ўлады ў Беларусі.

Беларусь зьяўляецца ўнітарнай дэмакратычнай дзяржавай з прэзідэнцкай формай кіраваньня (як мінімум у бліжэйшыя дзесяцігодзьдзі) [як бычыце, гэта было сфармулявана яшчэ ў 2002 годзе. – Рэд.].

Другім па важкасьці ўладных паўнамоцтваў органам зьяўляецца беларускі Парлямент – Сойм, які мае заканадаўчыя функцыі.

Трэцім – Рада міністраў, якая прызначаецца сумесна прэзідэнтам і Соймам. Рада міністраў мае функцыю галоўнага выканаўчага органа ўлады.

Незалежнай галінай улады зьяўляецца Судовая. Асобы, якія кантралююць яе дзейнасьці, таксама часткова абіраюцца на ўсенародных выбарах (напрыклад, Галоўны суддзя Беларусі).

У межах сваёй кампетэнцыі практычна незалежнай галінай зьяўляюцца органы мясцовай улады.

Усенародныя выбары, на якіх абіраецца Прэзідэнт, Сойм, прадстаўнікі Судовай сістэмы і мясцовай улады, будуць адбывацца 25 сакавіка — у Дзень аднаўленьня беларускай дзяржаўнасьці (гэты дзень будзе непрацоўным).

Уся сістэма беларуска-літвінскай дзяржаўнай улады як на міжнароднай арэне, так і ўнутры Беларусі ў сваёй дзейнасьці кіруецца прынцыпамі ідэялёгіі соцыяканструктывізму (сістэмнага гуманізму).

Для таго, каб на тэрыторыі сваёй дзяржавы беларускі народ мог кіраваць сам сабой, быў суб’ектам агульнацывілізацыйных падзей, доля прадстаўнікоў беларускага этнаса ва ўладных структурах ня можа быць меньшай за долю беларусаў у грамадстве. Чым больш высокі ўзровень улады, тым больш жорства выконваецца дадзены прынцып. Сістэмы арганізацыі грамадска-палітычнага жыцьця, пры якіх гэта ня можа быць забясьпечана, не выкарыстоўваюцца.

4.2.2. СМІ на тэрыторыі Беларусі.

Пасьля прыходу да ўлады нацыянальна-дэмакратычных сіл інфармацыйная прастора, якой карыстаецца беларускае грамадства, будзе рэарганізавана так, каб адпавядаць рэчаіснасьці і гэтым служыць яго аб’ектыўным інтарэсам.

Рэзка падвысіцца прафесійны ўзровень нацыянальных тэле- і радыёканалаў, якія, як ужо апісана вышэй, стануць поўнасьцю беларускімі па форме і зьместу. Перад кіраўніцтвам дадзеных каналаў будзе пастаўлена задача стаць найбольш сучаснымі й папулярнымі на фоне іншых тэле- і радыёканалаў, пранікаючых на тэрыторыю Беларусі.

У дадатак да афіцыйных тэлеканалаў, прысьвечаных у асноўным грамадска-палітычнай тэматыцы, будуць створаны прыватныя тэлеканалы: «пазнавальны — Веды» і «забаўляльны». У межах пазнавальнага канала будзе створана адмысловая праграма «Альтэрнатыва», абавязакам якой будзе прадстаўленьне беларускаму грамадству ўсіх (!) альтэрнатыўных поглядаў на важнейшыя грамадска-палітычныя падзеі.

Частку расейскіх тэлеканалаў заменяць афіцыйныя ўкраінскі й польскі тэлеканалы, пры гэтым найбольш папулярны расейскі тэлеканал таксама застанецца.

Акрамя таго, грамадскасьці Беларусі, асабліва яе моладзевай частцы, будзе прадастаўлена магчымасьць глядзець тэлевізійныя каналы на англійскай, францускай, гішпанскай, нямецкай мовах з адпаведных краін, каб палегчыць засваеньне найбольш папулярных у сьвеце замежных моў.

Інфармацыйная прастора на тэрыторыі Беларусі ў выніку такіх рэформаў будзе прыведзена ў адпаведнасьць зь геапалітычнай рэчаіснасьцю (беларускі інфармацыйны цэнтар у акружэньні іншых славянскіх – украінскага, польскага, рускага – інфармацыйных асяродкаў, якія ўсе разам знаходзяцца ў агульнацывілізацыйнай інфармацыйнай прасторы).

4.2.3. Абарона дзяржавы.

Беларуская дзяржава нікому ня будзе пагражаць, таму яна дэманстратыўна адмаўляецца ад наступальнай арміі (што да вяртаньня беларускіх этнічных земляў – Заходняга края і Усходніх тэрыторый – дык яшчэ раз падкрэсьлім: гэта адбудзецца мірна, ў свой час і па ўласнаму жаданьню насельніцтва адпаведных тэрыторый і кіраўніцтва Расеі ды Польшчы).

Аснову абароннай сістэмы Беларусі будуць складаць непрафесійныя, але рэгулярна трэніруемыя для вядзеньня эфектыўнай партызанскай вайны, сілы самаабароны (па тыпу швайцарскіх і чачэнскіх) і невялікія прафесійныя часткі, прызначаныя для зьнішчэньня паветраных цэляў і кіраваньня групамі самаабароны.

Дзяржаўныя межы будуць ахоўвацца памежнымі сіламі, праходы ў іх – мытнай службай.

4.2.4. Падзел унутрыдзяржаўнай прасторы.

Тэрыторыя беларускай дзяржавы дзеліцца на:

- тэрыторыі запаведнікаў і нацыянальных паркаў (гэтыя тэрыторыі у суме спачатку павінна скласьці да 20% усёй тэрыторыі беларускай дзяржавы – у першую чаргу за кошт забруджаных радыяцыяй земляў й існуючых запаведнікаў – і паступова на працягу стагодзьдзяў расьці, дасягаючы 33% і больш ад агульнай плошчы нашай дзяржавы; у гістарычна недалёкай будучыні доля тэрыторыі дзяржавы, аддазеная пад абсалютныя запаведнікі, будзе лічыцца галоўным крытэрам агульнай культуры нацыі, якая, у сваю чаргу, будзе (абавязкова) мець уласьцівасьць галоўнага аўтарытэту на міжнароднай арэне…). За ахову дадзеных плошчаў адказвае Міністэрства запаведных тэрыторый, якое бароніць інтарэсы жывёл і расьлін ды іх «права» жыць у натуральных умовах;

- тэрыторыі лясоў. Адказвае Міністэрства лясной гаспадаркі;

- тэрыторыі рэк і азёр з прылягаючымі да іх палоскамі зямлі. Адказвае Міністэрства воднай гаспадаркі;

- тэрыторыі вайсковых частках і палігонаў – Міністэрства абароны;

- тэрыторыі для сельскагаспадарчай дзейнасьці (паша, палі, лугі) – Міністэрства сельскай гаспадаркі;

- тэрыторыі агульнаграмадскага карысаньня (тэрыторыі паселішчаў і вакол іх, месцы грамадскага адпачынку і г.д.) – мясцовыя ўлады;

- плошчы, занятыя пад транспартныя шляхі й інфраструктуру – Міністэрства транспарту;

- тэрыторыі пад прамысловымі і іншымі аб’ектамі народнай гаспадаркі. Адказваюць адпаведныя міністэрствы;

- зямлі пад і каля прыватных жылых дамоў і іншых пабудоў, прыватных прамысловых аб’ектаў. Належаць прыватным асобам.

Ландшафт Беларусі (калі палі перамяжаюцца лясамі) захоўваецца як нацыянальная каштоўнасьць. Тое, што агульныя плошчы лясоў і запаведнікаў ня маюць права памяньшацца, а толькі павялічвацца да агульнага памеру ня меньш за палову тэрыторыі Беларусі запісваецца ў Канстытуцыю.

Паўтаруся, надыйдзе час, калі культуру грамадства, якое жыве ў сваёй дзяржаве, будуць ацэньваць ня столькі па таму, як выразна жыхары вымаўляць словы, тыпу: прабачце, ізвініте, пшэпрашам, сорі, дзякуё, спасібо і г.д., – а ў першую чаргу па пералічаным вышэй паказьнікам (галоўны сярод якіх — ня менш 20% тэрыторыі пад лясамі й яшчэ ня меньш 30% пад запаведнікамі, якія толькі для… жывёл і расьлін).

4.2.5. Міжнародныя зносіны.

Беларусь зьяўляецца поўнасьцю самастойнай няўтральнай дзяржавай, якая ўладкоўвае свае стасункі з усімі іншымі краінамі толькі на аснове раўнапраўных, узаемакарысных адносін, заснаваных на прынцыпах соцыяканструктывізму (сістэмнага гуманізму).

І толькі ва ўмовах крытычнага нарастаньня небясьпекі з боку расейскай імперскай бюракратыяі беларуская дзяржава зьбліжаецца з НАТА і Еўразьвязам.

4.3. Эканоміка і эканамічныя рэформы

4.3.1. Сельская гаспадарка.

Сістэма «калектыўнай» сельскай гаспадаркі, якая існуе цяпер, не адпавядае сучасным патрабаваньням. Яна стваралася пад інтарэсы кампартыйнай бюракратыі (цяпер захоўваецца для забесьпячэньня паразітных інтарэсаў посткампартыйнай кампрадорскай бюракратыі) й зьяўляецца малаэфектыўнай.

Калгасы і саўгасы паступова павінны замяняцца фермерскімі (арэндатарскімі) гаспадаркамі, пачынаючы з горшых. Іх землі павінны падзяляцца на тэрыторыі фермаў, плошчай 50-150 га, якія будуць перадавацца ў пажыцьцёвую арэнду фермерскім семьям. Участак зямлі ў межах тэрыторыі фермы, плошчай 1 га, на якім знаходзяцца жылыя і вытворчыя пабудовы, перадаецца ў прыватнае карыстаньня сямьі фермера. Фермер атрымлівае дзяржаўны крэдыт на будаўніцтва і абсталяваньне неабходных аб’ектаў.

Фермы будуць атрымліваць тыя семьі, якія па сваіх ведах і фізічных здольнасьцях маюць магчымасьці іх эфектыўна выкарыстоўваць. Прыярытэт у іх атрыманьні аддаецца калгасьнікам рэфармуемага калгаса. Усе семьі калгасьнікаў, якім не хапіла фермаў, і тыя, што іх і не пажадалі набываць, атрымліваюць пенсію і па 1 га зямлі ў арэнду ў пажыцьцёвае карыстаньне, якую дапамагаюць апрацоўваць замацаваныя за кожнай сямьёй фермеры.

Працэс рэфармаваньня сельскай гаспадаркі павінен адбывацца да той пары, пакуль эфектыўнасьць працы тых калгасаў і саўгасаў, якія засталіся, ня будзе адпавядаць сярэдняму ўзроўню эфектыўнасьці працы фермерскіх семьяў. Апісанае рэфармаваньне будзе адбываецца на тэрыторыі каля 5-7% усіх сельскагаспадарчых угодзьдзяў Беларусі за год.

У межах сельскагаспадарчай вытворчай дзейнасьці фермеры маюць поўную свабоду.

У вызначэньні лёсу фермерскай гаспадаркі пасьля выхаду фермерскай сямьі на пенсію рэйтынг падпарадкаваньня вызначаецца наступным чынам:

- спачатку вырашае сямья фермераў (напрыклад, яна лічыць мэтазгодным перадаць гаспадарку сямьі старэйшага сына ці сямьі пляменьніцы);

- калі яна гэтае пытаньне не вырашае, яго вырашае сход фермераў адпаведнага сельскага савета;

- калі ён не вырашае, вырашае адміністрацыя адпаведнага раёна.

4.3.2. Прамысловасьць.

За часы лукашэнкавага панаваньня рэзка падвысілася ступень зношанастьці асноўных фондаў (усё, што выраблялася, тут жа йшло на спажываньне). У гэтым стане эканоміка знаходзіцца ня можа…

Большая частка беларускай прамысловасьці мае магчымасьць пачаць эфектыўна функцыянаваць толькі ў выніку яе прыватызацыі.

4.3.2.1. Прыватызацыя.

Рэйтынг прыярытэтаў для даступу да прыватызацыі.

У прыватызацыі ў наступнай пасьлядоўнасьці ўдзельнічаюць:

- спачатку свае прадпрыймальнікі (грамадзяне Беларусі);

- затым капітал заходніх краін (разам з сучаснымі тэхналёгіямі).

Калі з дапамогай дадзеных механізмаў прыватызацыю забясьпечыць не ўдаецца, вырашаецца пытаньне аб магчымасьці захаваньня дзяржаўнай формы ўласнасьці на прадпрыемстве (павінна быць прыватызавана 70-75% прамысловых аб’ектаў, а 25-30% могуць заставацца ва ўладзе дзяржаўнай бюракратыі). Калі й гэта аказваецца выразна немэтазгодным, вырашаецца пытаньне аб магчымасьці прыватызацыі прадпрыемства расейскім капіталам.

Працоўны калектыў любога прадпрыемства захоўвае ня меньш 60-70% акцый дадзенага прапрыемства (фактычна ўсе прыватызуемыя прадпрыемствы пераўтвараюцца ў ЗАТы).

Прыватызацыя пачынаецца з дробных ды сярэдніх прадпрыемстваў і завяршаецца велькімі, ахопліваючы перыяд у 3-5 гадоў.

4.3.3. Фінансы.

Беларуская дзяржава захоўвае ўласную грашовую адзінку, назвы якіх могуць быць альбо “талер” і “грош” (велькая і дробная адзінкі адпаведна).

4.4. Адукацыя.

Уся школьная адукацыя адбываецца на бясплатнай аснове за кошт дзяржаўных сродкаў.

Сярэдні сьпецыяльны і вышэйшы ўзроўні адукацыі адбываюцца як на платнай, так і бясплатнай аснове.

Платнасьць ці бясплатнасьць адукацыі студэнтаў залежаць толькі ад таго, на колькі добра студэнт імкнецца вучыцца і вучыцца.

4.5. Навука

Адна з прынцыпова важных галінаў беларускага грамадства.

Навуковыя дасьледваньні канцэнтруюцца ў першую чаргу на наступных кірунках:

- дасьледваньне і праектаваньне гуманітарнай сьферы;

- электроніка й інфарматыка;

- медыцынская і бія-тэхналёгія;

- энэргетыка;

- машынабудаваньне;

- нанатэхналогіі.

4.6. Ахова здароўя

У Беларусі захоўваецца бясплатная сістэма аховы здароўя (як базавая аснова), да якой дадаюцца ўзроўні страхавой і платнай медыцыны.

Выкарыстаньне чалавекам таго ці іншага ўзроўню медыцынскага абслугоўваньня залежыць ад эканамічнага стану чалавека, яго самастойнага выбару і ад віда праблемы, якую ён хацеў бы вырашыць.

4.7. Вырашэньне чарнобыльскай праблемы

Вырошчваньне радыёактыўнай прадукцыі на забруджаных землях катэгарычна забараняецца. З гэтых тэрыторый адбываецца паступовае перасяленьне насельніцтва (за выключэньнем пенсіянераў, якія гэтага не пажадаюць) на чыстыя тэрыторыі.

Забруджаныя землі (15-20% ад тэрыторыі сёньняшняй Беларусі) пераўтвараюцца ў запаведнікі.

4.8. Ахова навакольнага асяродзьдзя

Адбываецца ў адпаведнасьці з найбольш перадавымі прынцыпамі, распаўсюджанымі ў сьвеце ў дадзены момант.

4.9. Нутраная бясьпека і ахова маралі

Зьдзяйсьняецца служачымі Міністэрства ўнутраных спраў і Камітэту дзяржаўнай бясьпекі ў наступных формах:

- контрвыведка і барацьба з сіламі (унутранымі й вонкавымі), якія ставяць за мэту аслабленьне, дыскрэдытацыю, разбурэньне беларускай дзяржавы, беларускага грамадства-народа і сістэмы яго сьвятых каштоўнасьцяў (адказвае КДБ);

- барацьба з арганізаванай злачыннасьцю (адказвае МУС і КДБ);

- барацьба з карупцыяй (МУС і КДБ);

- барацьба з неарганізаванай злачыннасьцю (МУС);

- барацьба за захаваньне маральнай чысьціні й культуры агульграмадскага асяродзьдзя (ствараецца адмысловы аддзел МУС, названы, напрыклад, паліцыяй па культуры).

4.10. Культура

Спалучае ў сябе агульнасусьветны ўзровень развіцьця культуры і ўсе каштоўныя рысы нацыянальнай культуры.

4.12. Міжканфесійныя адносіны

Традыцыйна беларускія раўнапраўныя адносіны да ўсіх хрысьцянскіх канфесій. Больш уважлівыя адносіны да праваслаўя (спрыяньне разьвіцьцю найперш Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы) ды ўніяцтва, але толькі як да праяў культурна-гістарычнай спадчыны.

4.13. Пенсійнае забесьпячэньне

У працэсе рэфармаваньня формы пенсійнага забесьпячэньня адбываецца паступовы пераход на яго найбольш эфектыўныя, багатыя формы (напрыклад, па чылійскаму варыянту).

Сапраўдная дэмакратыя – гэта

самастойная, творчая, эфектыўная дзейнасьць

канкрэтнага этнаса ў кірунку мэты свайго існаваньня

3. РАЗЬВІЦЬЦЁ ЎЛАДНАЙ ФУНКЦЫІ Ў ГРАМАДСТВЕ.

З папярэдняга матэрыялу вынікае, што стан уладкаванасьці грамадства самым кардынальным чынам залежыць ад асаблівасьці яго палітычнай арганізацыі (дарэчы, палітыка – гэта сьфера грамадсткай дзейнасьці, зьвязаная з узяцьцем улады, яе ўтрыманьнем і распараджэньнем), ад якасьці дзяржаўнай улады, а г.зн. ад узроўню ўладароў.

На сёньня найбольш прагрэсіўнай формай палітычнай арганізацыі лічыцца дэмакратычная. Адсюль заканамерна вынікае неабходнасьць падвергнуць дэмакратыю нашаму прынцыповаму аналізу.

3.1.  Улада, грамадства, дэмакратыя.

У сучаснай агульнацывілізацыйнай прасторы словы “дэмакратыя”, “дэмакратычны”, “дэмакрат” зьяўляюцца аднымі з найбольш папулярных.

У большасьці выпадкаў гэтымі словамі характарызуюць форму кіраваньня ў адпаведных краінах. Аднак, бываюць сітуацыі, калі гаворка ідзе і пра значна меншыя грамадскія ўтварэньні, напрыклад, пра невялікі працоўны калектыў. Бывае, гаворыцца, што яго кіраўнік «не дыктатар, а дэмакрат». Пры гэтым маецца на ўвазе, што для такога кіраўніка не характэрны аўтарытарныя метады кіраваньня. Ён жорстка не навязвае свой пункт гледжаньня па тых ці іншых пытаньнях, не парушае агульнапрынятых нормаў культурных адносін паміж людзьмі, а наадварот, імкнецца стварыць атмасьферу даверу, добразычлівасьці, прыналежнасьці да агульнай справы. Ён стварае магчымасьці для свабоднай творчасьці, для самастойнай працы прадстаўнікоў дадзенага калектыву, якія свае дасягненьні затым нясуць у агульную капілку вырашаных калектывам задач.

Будзем лічыць, што толькі што прыведзенае апісаньне тэрміну “дэмакрат” не зусім удалае, не адэкватнае. Верагодна, у падобным выпадку лепш казаць, што кіраўнік – чалавек культурны, ліберальны. А тэрміны “дэмакратыя”, “дэмакратычны” варта выкарыстоўваць менавіта для характарыстыкі палітычнага ладу ў краіне.

Хочацца спадзявацца, што ў тых краінах сьвету, дзе дастаткова доўга існуюць дэмакратычныя рэжымы, гэтыя словы, адлюстроўваючы вялікія агульнаграмадскія каштоўнасьці, сапраўды выклікаюць толькі станоўчыя эмоцыі ў бальшыні грамадзян. Але ў нашым беларускім грамадстве ў тым стане, у якім яно знаходзіцца сёньня, адносіны да гэтых словаў далёка не такія адназначна станоўчыя.

Справа ў тым, што ў пачатку 90-х гадоў мінулага стагодзьдзя ў час пераходу ад “перабудовы” да незалежнасьці ўлада на Беларусі заставалася ў руках былой кампартыйнай наменклатуры. Разумеючы, што далей служыць камуністычным міфам бесперсьпектыўна і нават небясьпечна, наменклятура згадзілася на стратэгічны крок – стала імкнуцца захапіць максімальны капітал, каб з “верных камуністаў-ленінцаў” пераўтварыцца ў… капіталістаў. Адным з асноўных шляхоў для зьдзяйсьненьня такога жаданьня было пераўтварэньне грашовых укладаў насельніцтва на зьберкніжках ва ўласныя катэджы. Тэхналёгія ўключала атрыманьне грашовых займаў на будаўніцтва катэджа ва ўмовах штучна запушчанай гіперінфляцыі.  Пры гэтым ніхто з начальства асабліва не клапаціўся пра грамадскія законнасьць і справядлівасьць, пра сацыяльную стабільнасьць, абароненасьць, бясьпеку. Усе былі захопленыя асабістымі справамі, на грамадскія сіл ужо не хапала…

Тым часам у масы насельніцтва, якое амаль нічога не атрымала ўзамен, узьнікла і пачало інтэнсіўна разьвівацца меркаваньне, што “ўсе начальнікі толькі й робяць, што крадуць, узбагачаюцца, а мы імкліва пераўтвараемся ў жабракоў”. У такой сітуацыі было б яшчэ паўбяды, калі б не адна акалічнасьць: былая кампартыйная наменклятура, захоўваючы ўсе свае прыроджана антыдэмакратычныя рысы, тым ня меньш, прэзэнтавала сябе як “дэмакраты”, а сваю дзейнасьць, як адпавядаючую прынцыпам дэмакратыі!

Рэзкая зьмена сацыяльных арыентыраў, пачуцьці катастрафічнага зьбядненьня, абрабаванасьці, нарастаньне нестабільнасьці, страта пачуцьця патэрналісцкай ролі дзяржавы, разьвіцьцё карупцыі, злачыннасьці й шэраг іншых зьяў, якія большасьць грамадства ўспрымала выключна негатыўна, адчуваючы страх перад новай рэчаіснасьцю, зьявіліся й развіліся пад нашэптваньнямі, што “гэта і ёсьць дэмакратыя”, што “усё гэта робіцца дэмакратамі, якія прыйшлі да ўлады”. Галоўнай фігурай, якая сімбалізавала нібы прыход дэмакратаў да ўлады на Беларусі,  быў выстаўлены Станіслаў Шушкевіч.

Як толькі ўзьніклі палітычныя ўмовы, калі стала магчымым крытыкаваць і нават ганіць “дэмакратаў”, усё тая ж былая кампартыйная наменклятура стала заяўляць: “Вы бачыце, да чаго давялі вас гэтыя дзерьмакраты”. І маса беларускага насельніцтва, падрыхтаваная папярэднім разьвіцьцём падзей, з вялікім энтузіязмам адгукнулася на дазвол на адкрыта негатыўнае стаўленьне да дэмакратыі і дэмакратаў. З 1993-94-га гадоў слова “дэмакрат” для большасьці жыхароў Беларусі набыло рысы лаянкавага. І толькі цяпер, амаль праз дзесяцігодзьдзе, негатыўнасьць гэтага тэрміну некалькі паблекла. Але да цалкам станоўчага ўспрыняцьця яшчэ вельмі далёка.

Данесьці да беларускага грамадства сэнс дэмакратыі ў максімальна нескажоным выглядзе – адна з важнейшых задач, якая чакае беларускую апазіцыю наперадзе. Але ня меньшае значэньне мае задача асэнсаваньня самімі дэмакратамі зьявы дэмакратыі ва ўсёй яе паўнаце.

3.2. Агульныя  праблемы тэорыі  дэмакратыі

3.2.1.  Агульнапрынятыя  прынцыпы?

Пачнем з прынцыпаў дэмакратыі, у адносінах да якіх, як здаецца, існуе поўнае разуменьне паміж усімі дэмакратамі.

Але ці сапраўды гэта паразуменьне такое поўнае…

Тэрмін «дэмакратыя», характарызуючы спосаб унутрыдзяржаўнага кіраваньня, перакладаецца, як народнае (дэмас) тварэньне, кіраваньне (крэацыя, крацыя). У гісторыі чалавецтва дэмакратычная форма кіраваньня ўпершыню была прыменена для арганізацыі жыцьця ў некаторых старажытнагрэцкіх гарадах-дзяржавах (напрыклад, у Афінах). Усе свабодныя (не рабы) і маёмасныя (не жабракі) грамадзяне гэтых гарадоў мелі права (і абавязак) зьбірацца на агульнагарадскія сходы, дзе бальшынёй галасоў вырашалі галоўныя пытаньні жыцьця горада, уключна з абраньнем кіраўніцтва. Было гэта больш за 2000 год таму.  Каля 1000 гадоў таму аналягічная форма кіраваньня грамадскім жыцьцём была характэрна і для беларускіх земляў. Гэта было веча, калі жыхары паселішчаў на пэўны тэрмін абіралі сабе князя.

З тае пары чалавека, які лічыць, што любая ўлада сваю легітымнасьць павінна браць з народа, служыць яго інтарэсам, што дэмакратыя – гэта найлепшая форма дзяржаўнага кіраваньня, завуць дэмакратам.

Калі пра дэмакратыю гавораць яе добразычліўцы, галоўнае, на што яны звычайна зьвяртаюць увагу, што гэта такая арганізацыя палітычнага ладу ў краіне, калі кіруючая група (людзі, якія распараджаюцца палітычнай уладай) знаходзіцца ў залежнасьці ад думак, пачуцьцяў бальшыні кіруемых. З кібернетычных пазіцый можна сказаць, што на кіраўнікоў узьдзейнічаюць зваротныя сувязі з боку кіруемага імі грамадства. Прычым, гэтая залежнасьць у найбольш відавочнай ступені праяўляецца ў час абавязковых, перыядычных, свабодных, празрыстых і сапраўдных выбараў. 

Акрамя перыядычных выбараў для сучасных дэмакратычных палітычных сістэм характэрна таксама такая сітуацыя, калі органы дзяржаўнай улады не ствараюць маналітнай структуры, а наадварот, падзелены на шэраг інстытутаў улады са строга вызначанымі, абмежаванымі функцыямі. Пры гэтым усе інстытуты дзяржаўнай улады ўтвараюць збалансаваную сістэму, для якой уласьціва сітуацыя ўзаемнага стрымліваньня і ўраўнаважаньня. Гэта сітуацыя забясьпечваецца прынцыпам падзелу ўладных структур на цэнтральныя і мясцовыя (цэнтральную і мясцовую ўлады). Цэнтральныя органы ўлады ў сваю чаргу дзеляцца на заканадаўчыя (прымаюць законы і кантралююць іх выкананьне, але не маюць права практычнай рэалізацыі тых ці іншых праграм і непасрэдна не распараджаюцца грошыма) і выканаўчыя (рэалізоўваюць праграмы і выконваюць прамыя ўладныя функцыі, але не маюць права прымаць законы). Сьпецыфічнай часткай выканаўчых органаў улады (на маю думку) зьяўляецца судовая ўлада (прымаюць рашэньні адносна правільнасьці рэалізацыі законаў грамадзянамі й той ці іншай галінай улады).

Унутры дадзенай сістэмы цэнтар важкасьці ўлады звычайна бывае трохі ссунуты ці ў бок выканаўчай улады на чале з прэзідэнтам, ці ў бок заканадаўчай улады на чале з парляментам. Тады гавораць пра прэзідэнцкую ці парляменцкую форму дэмакратычнага кіраваньня.

Сума двух пералічаных прынцыпаў стварае даволі дзейсны дэмакратычны механізм кантролю дзяржаўнай улады (гл. малюнак 3.1).

Мал. 3.1. Сітуацыя, калі кіраўнічыя структуры дзяржаўнай улады (пазначаны сьветла карычнвым колерам) ствараюць збалансаваную сістэму і падпарадкаваны грамадству (найбольш жорстка ў перыяд выбараў).

У сучасных сапраўды дэмакратычных краінах усё большае значэньне набываюць незалежныя СМІ як чацьвертая галіна ўлада (першыя тры адпаведна і пасьлядоўна – прэзідэнт ці яго аналаг з выканаўчымі структурамі, заканадаўчы парлямент, суд). Значэньне незалежных, аўтарытэтных СМІ у балансе ўсіх галінаў улады як фактара «падцягваньня» грамадства да ўзроўню магчымасьці вырашэньня ўсё больш складаных задач, якія паўстаюць перад сучаснымі дэмакратычнымі краінамі, цяжка пераацаніць. Сапраўды, калі функцыі ўсіх трох пералічаных раней галінаў улады добра прапісаны, грамадства навучана іх адрозьніваць (ведае, хто за што адказвае) і кантраляваць, незалежнасьць СМІ зьяўляецца дадатковым моцным фактарам, фактычна 4-й уладай, які разам зь іншымі забясьпечвае дэмакратычны рэжым у краіне. 

Дакладныя ўяўленьні пра тое, што ёсьць дэмакратыя, пра яе крытэры, каштоўнасьці, механізмы, перавагі й г.д. у ідэале павінны быць уключаны ва ўсю сістэму адукаці грамадзян дадзенай краіны.  

Нарэшце, у дэмакратычных краінах абавязкова павінна быць шматпартыйнасьць (мінімум двупартыйнасьць), з-за чаго абсалютна нармальнай зьявай павінна лічыцца наяўнасьць апазіцыі.

Акрамя дзьвюх апісаных вышэй прынцыповых рысаў дэмакратыі (перыядычныя, сапраўдныя выбары – першая, падзел улады на 4 галіны і наяўнасьць апазіцыя — другая) вельмі часта сустракаецца такое апісаньне дэмакрытыі, якое канцэнтруе сваю ўвагу на ўнутрыграмадскім «клімаце», у кампанеты якога сярод іншага ўваходзіць: вяршэнства закона, роўнасьці ўсіх перад законам, правы і свабоды чалавека, правы мяньшыняў, права на абьяднаньні й магчымасьць іх утварэньня, рэальная роўнасьць мужчын і жанчын, роўнасьць прадстаўнікоў розных нацыянальнасьцяў, рэлігійных канфесіяў і веравызнаньняў, адсутнасьць сьмяротнага пакараньня і г.д.

У якой ступені дадзеныя характарыстыкі зьяўляецца рысамі дэмакратыі, а ў якой  рысамі цывілізаванасьці, гуманістычнасьці, культурнасьці грамадства, «пабочнымі» адносна сутнасьці дэмакратыі – на маю думку, яшчэ трэба разьбірацца…

Але на сёньня мне больш істотным падаецца іншае тэарэтычнае пытаньне.

Справа ў тым, што дэмакратыю найбольш часта прапануецца разумець як форму арганізацыі сістэмы дзяржаўнага кіраўніцтва, якая не дазваляе ўзурпаваць уладу ў адніх руках, і як фармальную палітычную працэдуру выбараў, пакліканую перыядычна падвяргаць дзяржаўную ўладу кантролю з боку грамадства. Пры гэтым крытэрам эфектыўнасьці дэмакратычнай сістэмы кіраваньня грамадствам (правільнасьці выкарыстаньня ўлады) нібы павінны стаць толькі што пералічаныя агульнацывілізацыйныя нормы грамадскага  жыцьця. 

Але як раз тут узьнікае пытаньне: А ці сапраўды ў гэтым зьмест (сэнс, прызначэньне, мэта) дэмакратыі? 

І гэта пытаньне прынцыповае. Бо перад тым, як даць ацэнку ступені дэмакратычнасьці сістэмы кіраваньня ў любой краіне, трэба пасьлядоўна зрабіць, як мінімум, тры рэчы:

- вызначыць зьмест дэмакратыі;

- падабраць крытэры, з дапамогай якіх можна аб’ектыўна ахарактарызаваць дадзены зьмест;

- прымяніць выпрацаваныя крытэры дэмакратыі для аб’ектыўнай ацэнкі ступені адпаведнасьці рэалізацыі ўладнай функцыі ў канкрэтнай краіне вызначанаму зьместу дэмакратыі.

Праблема ў тым, што зьмест выразу «дэмас крэацыя» можна разумець ня толькі як  кантроль улады з боку грамадства і магчымасьць такога кантролю, а як такую палітычную сітуацыю ў краіне, калі грамадства (народ) мае магчымасьць сапраўды крэаваць (тварыць) сваю будучыню, мае магчымасьці ісьці ў кірунку сваёй мэты – самадасканаленьня, стварэньня ўсё больш дасканалага грамадства. Больш таго, хутчэй за ўсё, што тыя, хто ствараў дэмакратыю і даваў гэтай зьяве такую назву, таксама так разумелі зьмест дэмакратыі. Гэта яны зьвязалі ў адно словы demos kreator- krator, а не словы demos kontroller. Адсюль, існуе вялікая верагоднасьць, што зьмест дэмакратыі ня столькі ў тым, каб знайсьці ўсё больш надзейныя механізмы кантролю ўлады (хаця, канешне, гэтага звычайна замала не бывае), колькі ў тым, каб забясьпечыць грамадскі прагрэс, хаця б на пэўным (дэмакратычным) этапе гісторыі грамадства? 

Дык у чым зьмест дэмакратыі?

А калі акажацца, што ў другім, дык ці дастаткова дакладна, адэкватна будзе выкарыстоўваць вышэй пералічаныя крытэры эфектыўнасьці дэмакратыі (выбары, падзел уладаў, цывілізаваныя норма жыцьця)? Можа быць, іх варта перагледзець, і ў выпрацоўцы крытэраў дэмакратыі, адэкватных яе зьместу, строга пайсьці ад мэтаў грамадства?

Правільна вызначаныя крытэры для ацэнкі зьместу дэмакратыі ёсьць аснова для характарыстыкі стану дэмакратыі ўвогуле, бо крытэры зьместу дэмакратыі – гэта нішто іншае, як арыентыры для ацэнкі кірунку яе разьвіцьця. А без правільна абранага кірунку разьвіцьця ня можа быць правільнага разьвіцьця ў прынцыпе…

Больш таго, калі мы так ня зробім, можа аказацца, што мы знаходзімся пад вонкавым узьдзеяньнем, якое штучна расшчапляе форму і зьмест дэмакратыі, штучна пераносіць увагу на форму, а затым падмяняе зьмястоўныя крытэры дэмакратыі пабочнымі. Задача такога ўзьдзеяньня – адцягнуць увагу ад навуковай тэорыі дэмакратыі, а затым укараніць у грамадства ілжывыя ўяўленьні. Патэнцыйная шкода ад яго – відавочна…

Дарэчы, нішто не перашкаджае зрабіць тры апісаных вышэй крокі ў адносінах да ацэнкі формы дэмакратыі. Але з пазіцый зьместу форма заўсёды другасная. Гэта, як кажуць, агульнафіласофскі прынцып (форма – базавае, зьмест — вышэйшае).

Такім чынам, калі апісаная вышэй логіка залежнасьці правільная (аб’ектыўная мэта грамадства - зьмест дэмакратыі), дык асноўнае, з чаго варта будаваць уяўленьне пра верагодную ролю дэмакратыі ў грамадскім разьвіцьці – гэта з вырашэньня пытаньня пра мэты існаваньня грамадства. Пры гэтым цывілізацыйныя нормы грамадскага жыцьця могуць аказацца проста натуральнымі пабочнымі прадуктамі дэмакратычнага разьвіцьця.

Менавіта ў такім асьпекце выступае сёньня адна з асноўных тэарэтычных праблем дэмакратыі – праблема разуменьня яе зьместа.

Сёньня названыя асьпекты дэмакратыі варта бачыць так, як паказана ў табліцы 3.1 (пры гэтым 1-я характарыстыка самая важная, 2-я – меньш важная, 3-я – найменьш важная; пры гэтам пасьлядоўнасьць ацэнкі не мяняецца).

У цэлым жа на сёньня шырока не вядомая навукова абгрунтаваная, пасьлядоўная, цэласная сістэма ўяўленьняў адносна таго, што ёсьць дэмакратыя. Гэта стварае выдатныя ўмовы для самых розных маніпуляцый з боку разнастайных псеўдадэмакратаў і адкрытых ворагаў дэмакратыі. Таму кожны, хто зацікаўлены ў пераможным крочаньні праўды і справядлівасьці па сьвеце, аб’ектыўна ня можа быць не зацікаўлены ў стварэньня сістэмнага бачаньня дадзенага спосабу кіраваньня дзяржавай (пачынаючы ад навуковага высьвятленьня пытаньня зьместу дэмакратыі).

Калі такой сістэмы ўяўляньняў пра ролю дэмакратыі ў грамадскім разьвіцьці  проста яшчэ няма, дык гэта адно з галоўных, што неабходна зрабіць…

3.2.2.  Альтэрнатывы  дэмакратыі

Лічыцца, што альтэрнатывай дэмакратычнаму ладу арганізацыі жыцьця ў краіне зьяўляецца дыктатура (ці аўтарытарызм, як мягкая форма дыктатуры), накіраваная на падпарадкаваньне ўсёй дзяржаўнай улады аднаму чалавеку ці вузкай групе асоб. Дыктатуру можна вызначыць як такі рэжым, калі ўнутры дзяржавы рэалізуецца палітычнай воля, мэты, інтарэсы дастаткова вузкай купкі людзей (нярэдка нават аднаго чалавека), якія захапілі ўладу і кіруююць пераважна з дапамогай сілы і страху яе прымяненьня адносна любых праяў непакорнасьці. Пры гэтым зваротных механізмаў кантролю ўладаў з боку грамадства амаль не існуе.

Звычайна, калі гаворка ідзе пра дыктатуру, таксама зьвяртаюць увагу на яе суб’ектыўны, нярэдка самадурскі характар, на тое, што кіруючая група можа гвалтоўна навязваць грамадству сваю несправядлівую волю.

Дадатковай рысай дыктатарскіх рэжымаў зьяўляецца таталітарызм як зьява імкненьня да максімальнай падкантрольнасьці ўладзе дыктатара самых розных сьфер і праяў грамадскага жыцьця (у скрайніх выпадках, усіх).

Паколькі грамадская маса вельмі высока цэніць такую якасьць свайго жыцьця, як стабільнасьць, ня дзіва, што большасьць людзей аказваюцца гатовымі цярпець (а некаторыя, і «любіць») нават самадурскую дыктатуру з-за каштоўнасьці для іх гэтай праславутай стабільнасьці.

Але ці зьяўляецца супрацьпастаўленьне «дэмакратыя-дыктатура» найбольш стрыжневым, прынцыповым? Можа, гэта зноўку больш фармальная супярэчнасьць?

Бываюць жа сітуацыі «цывілізаванай, адукаванай, прагрэсіўнай» ці нават «дэмакратычнай» дыктатуры. Гэта бывае тады, калі поўную ўладу над грамадствам атрымлівае чалавек ці група высокаўзроўневых людзей, якія ў значнай ступені выкарыстоўваюць яе на дасягненьне інтарэсаў і мэт грамадства. У апраўданьне права на пастаноўку такога пытаньня назаву толькі адну краіну – Чылі…

Тэарэтычна магчыма, што, калі пашукаць добра, знойдзецца яшчэ дастаткова вялікая колькасьць прыкладаў, калі ўладар, не знаходзячысь пад фармальным кантролем уласнага грамадства, усё ж успрымаў яго каштоўнасьці важнымі для сябе і з-за гэтага праводзіў дастаткова эфектыўную палітыку, накіраваную на інтарэсы грамадства. Асабліва такое магло быць верагодным, калі ўладар успрымаў сваю кіруючую пазіцыю ня толькі грамадскі адказна, а яшчэ і гістарычна адказна… Такое ж магло быць характэрна і для кіраваньня грамадствам арыстакратыяй, “легістычнасьць” улады якой над народам абумоўлена традыцыяй.

Адсюль атрымліваецца, што пошук альтэрнатывы дэмакратыі можа адбывацца ня толькі на падставе крытэра адсутнасьці/прысутнасьці моцнай зваротнай сувязі ад грамадства на ўладу (які адлюстроўвае механізм рэалізацыі дэмакратыі), але і па крытэру адсутнасьці/наяўнасьці дзейнасьці ўлады, накіраванай на дасягненьне аб’ектыўных інтарэсаў грамадства (адлюстроўвае зьмест дэмакратыі).

І хаця абодва пералічаных крытэры ў значнай ступені зьвязаныя паміж сабой, трэба прызнаць, што крытэр, які адлюстроўвае зьмест дэмакратыі, зьяўляецца вядучым. Калі так, дык можа атрымацца, што супрацьпастаўленьне «дэмакратыя-дыктатура» зьяўляецца меньш зьмястоўным (ці больш фармальным), чым нейкае іншае супрацьпастаўленьне…

А што ж тады антаганістычна супярэчыць інтарэсам грамадства?

У такім антаганізме з інтарэсамі грамадства (у кантэсьце ўсяго сказанага) знаходзіцца інтарэс бюракратыі.

Адсюль атрымліваецца, што зьмястоўнай антаганістычнай парай зьяўляецца парная апазіцыя «дэмакратыя-бюракратыя».

Сапраўды, калі прыняць, што зьместам дэмакратыі зьяўляецца яе ўдзел у рэалізацыі інтарэсаў грамадства, дык зьмястоўнай альтэрнатывай дэмакрытыі будзе такая форма кіраваньня, калі кіраўнічая эліта выкарыстоўвае грамадства для рэалізацыі свайго прыватнага інтарэсу, успрымаючы апошняе нібы асяродзьдзе для свайго існаваньня (што, натуральна, знаходзіцца ў поўнай супярэчнасьці зь інтарэсамі грамадства). У гэтых абставінах мэты грамадства і мэты такой кіраўнічай «эліты» аказваюцца супрацьлеглымі. “Кіраўнічая эліта” з такімі ўласьцівасьцямі ёсьць ні што іншае, як паразітычная  бюракратыя (гл. малюнак 3.2).

Мал. 3.2.  Сітуацыя, калі бюракратыя апанавала грамаства і паразітуе на ім. «Выбары» выкарыстоўваюцца толькі для «адвода вачэй».

Рэжым кіраваньня ў краіне, дзе пануе паўнаўладзьдзе бюракратыі, можна назваць бюракратызмам.

Улічваючы асаблівасьці псіхічнай арганізацыі сучаснага масавага чалавека (аб гэтым пазьней), бюракратыя можа “выставіць напаказ” таго ці іншага правадара (на “скармліваньне” масе, на адцягваньне ўвагі ад сябе), можа перыядычна праводзіць нібы выбары (малюнак 3.2). Але пры ўсіх абставінах ва ўмовах бюракратызму менавіта бюракратыя, а не грамадства рэалізуе свае інтарэсы, як правіла коштам грамадства.

Такім чынам, галоўнае ў характарыстыцы палітычнай сітуацыі ў краіне – гэта адказ на пытаньне: у імя чыіх інтарэсаў улады рэалізуюць у ёй дзяржаўна-палітычныя паўнамоцтвы!

З гэтых пазіцый можа аказацца, што калі ўлада рэалізуе інтарэс грамадства (нават у дастаткова брутальных формах, нават рэдка раячыся з народам), можа, гэта ўсё ж будзе «больш дэмакратыя», чым калі ўладная група на справе, найчасьцей патаемна, рэалізуе свой прыватна-бюракратычны, паразітны інтарэс, а напаказ (напрыклад, для міжнароднай супольнасьці) перыядычна праводзіць такія-сякія выбары ці дэманструе іншыя фармальныя адзнакі нібы дэмакратызма. Пры гэтым PR-аўскі (і за кошт розных іншых штучак) арганізуецца фармальная падтрымка масай “парводзімага ў краіне курсу”.

Толькі скрайніх выпадкаў такой сітуацыі можна назваць дзясяткі – гэта ўсе краіны былога савецкага блоку плюс Куба, Паўночная Карэя, Лівія, Ірак і г.д. А колькі яшчэ прамежкавых выпадкаў, якія нагадваюць сёньняшнюю Беларусь? Імітацыя дэмакратыі – гэта якраз тое, што мае месца ў Беларусі сёньня (на фоне дыскрэдытацыі дэмакратыі ў масавай сьвядомасьці беларускага грамадства, пра тэхналёгію чаго ўжо ўзгадвалася ў раздзеле 3.1).

Натуральна, такую сітуацыю нельга назваць дэмакратыяй («дэмакратыя – гэта не працэдура»), а толькі паразітны бюракратызмам, які выстаўляе напаказ, нібы маланкаадвод, аўтарытарызм, дыктатуру.

Паразітычны інтарэс бюракратыі, накіраваны ў цалкам супрацьлеглы ад грамадскіх інтарэсаў бок. Калі дадаць сюды менталітэт часаўшчызму (часовасьці знаходжаньня на «добрай пасадзе»), які дамінантай сядзіць у галовах большасьці прадстаўнікоў бюракратыі, а таксама  шмат што іншае, мы атрымаем адказ, чаму паўнаўладзьдзе бюракратыі заканамерна вядзе да пагаршэньня жыцьця грамадства па ўсіх кірунках. На гэтым фоне сапраўды дэмакратычныя краіны (зьмястоўна дэмакратычныя) ўсё больш квітнеюць.

У сучасных умовах бюракратыі цяжка абысьціся без супрацоўніцтва з дэмакратычнымі краінамі. Ёй шмат чаго ад іх трэба. У выніку бюракратыя вымушана адаптавацца да сучасных гуманістычных патрабаваньняў міжнароднай супольнасьці. Але рабіць яна гэта будзе толькі не ў кірунку дэмакратыі, не ў кірунку перадачы ўладных функцый грамадству (бо гэта супярэчыць яе прынцыповым інтарэсам), а так, каб не згубіць для сябе галоўнае – сваю ўладу. З гэтага тупіку бюракратыя бачыць выйсьце ў імітацыі дэмакратыі, у мімікрыі пад яе (імітацыя, мімікрыя – гэта зьявы капіраваньня формы,  накіраваныя на тое, каб схаваць іншы зьмест). Яна вывучае апошнюю і распрацоўвае адпаведныя спосабы імітацыі дэмакратыі, прыймальныя для яе.

Таму, калі мы будзем канцэнтраваць сваю ўвагу на фармальным выкананьні выбарчых працэдур у час выбараў, на тое, ці існуе падзел улады (фармальна і ён можа быць) і г.д., а ў той жа час будзем зьвяртаць недастатковую ўвагу на тое, што, напрыклад, у так званага Нацыянальнага сходу (лукашэнкаўская імітацыя Парляменту) нават няма права заканадаўчай ініцыятывы (!); калі мы ня будзем зьвяртаць увагу, што задоўга да выбараў расшчапляецца, страўліваецца, аслабляецца апазіцыя; што ўвесь час у прамежках паміж выбарамі з дапамогай самых сучасных PR-тэхналёгій масіравана шызафрэнізуецца, дэмаралізуецца, дэбілізуецца і дэсуб’ектывізуецца грамадства; што ў міжвыбарчы перыяд выдушваюцца ўсе сапраўды незалежныя СМІ; што рэальным уладаром у краіне зьяўляецца не грамадства, а бюракратыя на чале з адным чалавекам і г.д. – мы можам не заўважыць, як рана ці позна (бюракратыя ж ня сьпіць) выбары прыдзецца прызнаць “практычна дэмакратычнымі”. А на справе ў грамадстве на той час проста ўжо ня будзе ніякай дэмакратыі…

Без наяўнасьці зьмястоўных (сутнасных) умоваў для дэмакратыі нельга прызнаваць выбары “дэмакратычнымі”, нават калі па фармальных крытэрах яны праведзены нібы бездакорна!

Гэтая выснова ў значнай ступені выклікана прыкладам цяперашняй беларускай рэчаіснасьці, а таксама апасеньнямі, якія вынікаюць з некаторых назіраньняў за паводзінамі міжнародных назіральнікаў…

Для таго, каб дапускаць меньш памылак тым, хто мала знаёмы з беларускай рэчаіснасьцю ці ў цэлым з прыёмчыкамі бюракратыі (а тэарэтычная верагоднасьць малазнаёмства з такімі праблемамі вельмі высокая – у разьвітых дэмакратыях бюракратыя, як правіла, знаходзіцца пад жорсткім кантролем істотна больш суб’ектнага грамадства ды ўладальнікаў вялікага капіталу і таму ня можа прадэманстраваць усіх «сваіх магчымасьцяў» у поўным абьёме), прапаную класіфікацыю альтэрнатываў дэмакратыі, прадстаўленую ў табліцы 3.2.

З аналізу дадзенай табліцы зноў атрымліваецца, што ключавым пытаньнем (тэарэтычным пытаньнем пад № 1, але зь вялікімі практычнымі наступствамі…) зьяўляецца пытаньне зьместу дэмакратыі. Адказ на яго не ляжыць на паверхні грамадскага жыцьця. Такі адказ трэба шукаць адмыслова…

Акрамя таго, у адпаведнасьці з табліцай атрымліваецца, што наша накіраванасьць на аўтарытарызм і дыктатуру “як асноўных ворагаў дэмакратыі”, можа быць прычынай істотных памылак. З табліцы бачна, што бюракратыя проста аддае дэмакратычныя формы дыктатуры на “расшарпаньне”, каб “пад шумок” пакарыстацца аслабленьнем грамадства, – мець усе “плады” ад пераўтварэньня грамадства ў аб’ект, у асяродзьдзе для свайго бюракратычна-паразітычнага жыцьця.

Вось ён – механізм “сімбіёзу” дыктатуры і бюракратыі.

Дыктатура – гэта проста “агрэсіўна размаляваная шырма”, за якой хаваецца сапраўдны паразіт, – бюракратыя. Апошняя выкарыстоўвае дыктатуру інструментальна (як і грамадства) для таго, каб, прыкрыўшыся ёй, штодзённа і ціха рабіць сваю брудную, дэкструктыўную справу…

Асабліва добра гэта бачна на прыкладзе сёньняшняй сітуацыі ў Беларусі. Аб гэтым больш дакладна будзе пазьней. А цяпер затрымаемся толькі на адным моманце, які раскрывае механізм супрацоўніцтва бюракрытыі й дыктатуры – гэта дэпрэсіўны PR-аўскі ўплыў на грамадства. 

Калі зыходзіць з рацыянальных пазіцый, дык сапраўды, навошта дыктатару разбураць пад сабой (!) грамадства? У яго ж ёсьць усе рычагі ўлады для сілавога (сапраўды дыктатарскага!) кантролю грамадства. Дык не, трэба ж яшчэ і грамадства PR-аўскі аслабляць. Навошта? А на гэтым настойвае бюракратыя.  Няхай сабе ва ўмовах сёньняшняй Беларусі  гэта ў большай ступені робіць ня столькі мясцовая, колькі паралельна з уплывам на сваё грамадства расейская імперская бюракратыя, але гэта ніяк не мяняе сутнасьці таго, што адбываецца, – бюракратыя кроўна зацікаўлена ў аслабленьні грамадства.

А як яна можа зацікавіць дыктатара “апускаць” грамадства? А яна яму нашэптвае, што калі ён ня будзе так рабіць, дык са здаровага грамадства яму будзе ісьці пастаянная пагроза. Маўляў, для вашай жа бясьпекі, тов.дыктатар, “давайце нейтралізуем грамадства, давайце яго дэнацыяналізуем, дэальтруізуем, дэсуб’ектывізуем, давайце не дадзім яму стаць эканамічна незалежным…, а для гэтага давайце зробім яму шызафрэнізацыю, дэмаралізацыю, дэбілізацыю і г.д.” Дыктатар згаджаецца (канешне, гэта на яго ж інтарэс таксама накіраваны прапануемыя мерапрыемствы), а бюракратыя ціха пацірае рукі… Дыктатару пры гэтым можа быць і няўцям, што ідзе гнюснае разбурэньне, некрафілізацыя (па Фрому) грамадства, якое ў яго першапачатковыя планы магло і не ўваходзіць. Ён аніяк ня можа зразумець (на прыкладзе Лукашэнкі гэта асабліва добра бачна), “як гэта так – у грамадстве, якое поўнасьцю знаходзяцца пад яго такім “харошым” кантролем, чамусьці падае вытворчасьць працы, разбураецца эканоміка, расьце злачыннасьць, пьянства, бескультур’е, дзяржава ўсё больш бяднее і г.д.”. Але ськеміць, што на самай справе адбываецца, што ён выкарыстоўваецца як прылада значна больш хітрай і подлай сілай – ён ня можа. Дыктатары, звычайна, вельмі тупыя (ну, на ўсялякі выпадак скажам мякчэй – абмежаваныя) людзі…

Шмат у дэмакратыі сур’ёзных ворагаў. Але значэньне іх рознае, і блытаць іх нельга.

Бык на арэне карыды можа блытаць значэньне для яго тарэадора (свайго галоўнага ворага) і анучы, якой той трасе. Грамадства таксама можа блытаць значэньне бюракратыі і дыктатуры. Але той, хто залічвае сябе да эліты грамадства, – не…

У сувязі з прадстаўленымі вышэй развагамі напрошваюцца як мінімум два праекты практычных рэкамендацый:

1. Трэба істотна памяняць праграмы і методыкі адукацыі апазіцыі. Навучаньне стандартным (класічным) тэхналёгіям, прынятым у краінах з устойлівымі дэмакратычнымі сістэмамі й рынкавымі эканомікамі, зьяўляецца малавыніковымі для краін, тыпу Беларусі. Прычына – вялікая насычанасьць такіх краін ворагамі дэмакратыі, якія навучыліся імітаваць дэмакратызм. Трэба распрацаваць такія праграмы навучаньня, якія б дазволілі апазіцыі сваёй дзейнасьцю пераігрываць бюракратыю.

2. Пры ацэнцы ўзроўню дэмакратычнасьці краіны галоўную ўвагу трэба зьвяртаць на наяўнасьць ці адсутнасьць прыкмет «дэмакратычнага фона» (прадстаўлены ў першую чаргу пп. 1, 2.1, 2.2 табліцы 3.2). Гэта варта рабіць для прыняцьця правільнага рашэньня нават адносна прызнаньня ці непрызнаньня выбараў дэмакратычнымі (п. 2.3). Наяўнасьць фармальных рысаў «беззаганнасьці выбарчых працэдур», але адсутнасьць дастаткова дэмакратычнага фона ў краіне павінна весьці да НЕпрызнаньня выбараў міжнародна супольнасьцю.

У сваю чаргу аб’ектыўная ацэнка агульнага дэмакратычнага фона ў краіне павінна быць заснаваная на высьвятленьні наступных пытаньняў:

- ці не «задурана» грамадства (а калі задурана, дык на колькі) сучаснай чорнай PR-аўшчынай, якую арганізуе ўлада і якая накіравана на пераўтварэньне грамадства ў дэзарганізавае, дэзарыентаванае месіва-насельніцтва, якое здольна толькі “маліцца” на ўладароў? Ці не навязаны грамадству штучныя сьхемы рэчаіснасьці?

- ці не расшчэплена штучна грамадства на варагуючыя групы?

- ці ня здушаны (тым ці іншым чынам) незалежныя СМІ?

- ці не праводзіцяцца ўнутры палітычнай апазіцыі мерапрыемствы па яе расшчапленьню, страўліваньнію, маральнаму распаду, дыскрэдытацыі, і ў цэлым, аслабленьню?

- ці мае апазіцыя доступ да дзяржаўных СМІ?

- ці не перашкаджае кіраўнічы рэжым арганізоваўвацца дэмакратычнай грамадзянскай супольнасьці ў выглядзе разнастайных NGOs?

- ці не перашкаджае дзяржаўнае кіраўніцтва ўтварэньню незалежных прафсаюзаў і рэлігійных канфесій, якія непадпарадкаваны ўладзе?

і г.д.

3.2.3.  Праблема выкарыстаньня  магчымасьцяў дэмакратыі. Уласьцівасьці  грамадскай  масы.

Дэмакратыя стварае магчымасьці для грамадскага разьвіцьця (у гуманістычным і тэхналагічным асьпектах).

Адсюль паўстае яшчэ адно прынцыповае пытаньне, без адказу на якое немагчыма ўсур’ёз разважаць пра дэмакратыю. Яно можа гучаць так: у якой ступені само грамадства можа карыстацца магчымасьцямі дэмакратыі?

Бо рэалізаваць свае магчымасьці ў азначаным кірунку дэмакратыя можа толькі з дапамогай самаго ж грамадства (праз яго).

Атрымліваецца па формуле: Магчымасьці Дэмакратыі + Грамадства = Рух у кірунку Мэты грамадства.

А што на практыцы?

Паспрабуем, хаця б сьхематычна, адказаць на дадзенае пытаньне. Пачнем з каштоўнасьцяў грамадства.

Некалькі валюнтарысцкі можна запрапанаваць погляд, што каштоўнасьці грамадства складаюць сістэму, кампанентамі якой у сваю чаргу зьяўляюцца: аб’ектыўныя кантоўнасьці грамадства – яго мэты, яго аб’ектыўны інтарэс – тое, што «цікава» грамадству, як цэласнай адзінцы пры «поглядзе» ў будучыню; і яго суб’ектыўныя каштоўнасьці – тое, што цікава грамадзянам, якія разам утвараюць грамадства. Больш таго, суб’ектыўныя каштоўнасьці грамадзянаў могуць быць усьведамляльнымі й неўсьведамляльнымі.

Суадносіны паміж названымі кампанентамі пададзены на малюнку 3.3.

Мал. 3.3. Кампаненты сістэмы грамадскіх каштоўнасьцяў і адпавядаючыя ім характарыстыкі.

Любое навуковае сацыя-псіхалягічнае дасьледваньне напэўна пацьвердзіць, што ў час выбараў каштоўнасьці вышэйшага гатунку (мэты грамадства, яго сапраўдны, аб’ектыўны інтарэс) не ўспрымаюцца большасьцю грамадзян – “легітымнымі носьбітамі” права вырашаць лёс грамадства – у якасьці крытэраў, на падставе якіх трэба рабіць свой палітычны выбар. Грамадзяне ў гэты рашаючы момант, як правіла, не ўспрымаюць грамадскія мэты як свае ўласныя каштоўнасьці. Больш таго, аб’ектыўны інтарэс грамадства і ня можа быць успрыянты ўсімі грамадзянамі як іх уласны, суб’ектыўны інтарэс. Пры гэтым грамадства вельмі кансерватыўна, нібы весь час імкнецца застацца ў мінулым (а яшчэ, калі сюды дадаецца стан узбуджанасьці грамадства, яго амасаўленьня, страху за будучыню сваю і дзяцей, і г.д., якія накідаюцца яму з дапамогай адмысловых PR-тэхналогій паразітнай уладай…).

Так на сёньня пабудавана псіхіка грамадскай масы (пра яе асаблівасьці адмыслова пазьней).

Гэтыя рысы грамадства (негатыўнасьць якіх выступае на фоне мэтаў, скіраваных у будучыню) асабліва выразна праявілі сябе ў нядаўняй беларускай гісторыі. Калі беларускаму народу лёс падараваў унікальны шанец вярнуць самастойнасьць пасьля стагодзьдзяў каланіяльнага рабства і пачаць жыць у імя ўласных інтарэсаў, менавіта дадзеныя кансерватыўныя псіхічныя рысы грамадскай масы былі выкарыстаны расейскай імперскай бюракратыяй і набліжанымі да яе паразітнымі сіламі ў Беларусі й за яе межамі, як прылада для зьдзяйсьненьня палітычнага рэваншу. У выніку, сёньня беларуская дзяржава – найвышэйшая каштоўнасьць беларускага грамадства – усё яшчэ надзейна ня выйшла на шлях самастойнага разьвіцьця, а працягвае заставацца на мяжы існаваньня-зьнікненьня.

Такім чынам, галоўная прычына таго, што грамадства, калі яно ўяўляе сабой  простую суму асобных грамадзян, ня можа эфектыўна карыстацца магчымасьцямі дэмакратыі для руху ў кірунку сваёй мэты, заключаецца ў тым, што паўнавартаснае грамадства (як складаная цэласная структура) зьяўляецца сістэмай істотна больш высокага ўзроўню, чым узровень абсалютнай большасьці звычайных людзей, якія зьяўляюцца кампанентамі грамадства. Інтарэсы грамадства ўспрымаюцца грамадзянамі як абстрактныя, малаістотныя катэгорыі, затое  свае  суб’ектыўныя праблемы (найчасьцей, праблемы сёньняшняга дня) ўспрымаюцца як сапраўды важкія, «злабадзённыя». У выніку, у час выбараў, калі трэба прымаць рашэньні ў інтарэсах грамадства як цэласнай сістэмы, рашэньні прымаюцца «грамадствам» як простай сумай грамадзян (і гэта яшчэ ў лепшым выпадку…).

Атрымліваецца, што формула, якая прыведзена ў пачатку дадзенага раздзела (Магчымасьці Дэмакратыі + Грамадства = Рух у кірунку Мэты грамадства), не спрацоўвае па прычыне таго, што не ідэяльнае грамадства, а, як правіла, грамадская маса рэальна ўдзельнічае ў яе рэалізацыі! Вось ён, зьмест супярэчнасьці, якая зьвязана з рэалізацыяй магчымасьцяў дэмакратыі. І вось яна яшчэ адна праблема дэмакратыі…

Атрымліваецца, дэмакратыя – адна з найважнейшых каштоўнасьцяў грамадства, але яна застаецца ў значнай ступені нерэалізаванай, патэнцыйнай, таму што грамадская маса карыстацца ёй у інтарэсах грамадства, як сістэмы (а г.зн., у сваіх жа аб’ектыўных інтарэсах) яшчэ ня ўмее.

Ня будзем забываць стала дадаваць да апісанай сітуацыі ўсім зразумелы факт, што дэмакратыю ўвесь час імкнуцца вырваць з рук грамадства самыя розныя соцыяпаразіты — яе галоўныя ворагі.

3.2.4. Дэмакратыя не ідэяльная, а практычная.

Такім чынам, маем супярэчнасьць.

Калі вызначаецца лёс грамадства (хаця б на бліжэйшыя 5 год), аб’ектыўна адбываецца апора на тых, хто вызначаць гэтую будучыню, як правіла, аб’ектыўна ня можа… А адсюль атрымліваецца, што абапірацца на грамадскую масу ў працэсе рэалізацыі агульнаграмадскага інтарэса мы вымушаны, але гэта… амаль бессэнсоўна!

Парадокс?

Праверым у іншай форме. Каб забясьпечыць грамадскі прагрэс, трэба, каб грамадства рухалася ў кірунку сваёй мэты. Забясьпечыць дадзены рух можа толькі само грамадства. Для таго, каб пры гэтым рух адбываўся ў правільным кірунку, грамадства павінна ўмець карыстацца дэмакратыяй – г.зн. выкарыстоўваць магчымасьці дэмакратыі ў адпаведнасьці са сваімі (грамадства) аб’ектыўнымі інтарэсамі. Але атрымаўшы доступ да дэмакратычных механізмаў грамадства рэальна можа карыстацца імі зыходзячы са сваіх суб’ектыўных інтарэсаў. У выніку грамадства як правіла рухаецца далёка ў кірунку сваёй мэты…

Усё гэта малюе, здавалася б, даволі песімістычную перспектыву. Нават калі мы тэарэтычна правільна вызначым мэты грамадства, калі навукова правільна  вызначым зьмест і магчымасьці дэмакратыі, нават, калі ідэяльна-правільна пабудуем усю сістэму ўяўленьняў пра тое, якой павінна быць дэмакратычная сістэма ў грамадстве, каб спрыяць рэалізацыі мэты грамадства, – мы ўсё роўна ўпрэмся ў праблему: хто і як будзе рэалізоўваць усе гэтыя няхай сабе й выдатныя, навуковыя распрацоўкі.

Вырвацца з парадоксу традыцыйным чынам немагчыма. Патрэбна нетрадыцыйнае рашэньне. І яно ў тым, каб утварыць элітарную групу (партыю) зь людзей, якія лепш, чым грамадства, усьведамляюць і цэняць значэньне аб’ектыўных агульнаграмадскіх  каштоўнасьцяў. Гэта група-партыя павінна заняць важнейшыя дзяржаўныя пасады.

Атрымліваецца формула: Магчымасьці Дэмакратыі + Рэальнае Грамадства + Ідэяльная Партыя à Рух у кірунку Мэтаў грамадства.

Каб пайсьці па гэтым шляху, трэба:

1. Выявіць аб’ектыўныя мэты грамадства.

2. Скласьці палітычную праграму, адпавядаючую ім;

3. Сабраць дастаткова велькую групу людзей, якія гатовыя ахвяраваць часткай сваіх асабістых інтарэсаў на зьдзяйсьненьне дадзенай праграмы;

4. Выйграць выбары, атрымаць уладу;

5. У час знаходжаньня ва ўладзе зрабіць максімальна магчымае, каб:

- зрушыць грамадства ў кірунку яго мэты,

- і так удасканаліць дэмакратычныя механізмы, так падвысіць узровень грамадства, каб забясьпечыць устойлівасьць дэмакратыі й падвысіць яе магчымасьці як інструмента грамадскага прагрэсу.

Вось такім чынам, праз падзел роляў – за рух у кірунку аб’ектыўных мэтаў грамадства цяпер адказвае сапраўдная дэмакратычная партыя, а за легітымнасьць знаходжаньня ва ўладзе такой партыі адказвае грамадства – магчыма практычна вырашыць праблему апісанага вышэй «заганнага кола». 

Але сітуацыя ўскладняецца трыма абставінамі (цяпер ужо для партыі):

1. Ідэяльнай партыі ня можа быць. Паколькі любая група можа складацца з рэальных людзей, якія заўсёды маюць тыя ці іншыя індывідуальныя недахопы, любая партыя можа больш ці меньш набліжацца да той, якая ідэяльна неабходна грамадству. Таму далей такую ідэяльна-рэальную партыю мы будзем называць «правільнай, лепшай».

2. Выбары адбываюцца ў сітуацыі, калі на палітычным полі дзейнічае акрамя  «лепшай партыі» яшчэ і партыі, якія прадстаўляець суб’ектыўныя інтарэсы асобных групаў грамадзян, якія праз палітычную ўладу імкнуцца рэалізаваць свае суб’ектыўныя інтарэсы (пры гэтым тых, хто распараджаецца дзяржаўнай уладай, можна лічыць прадстаўнікамі адной з такіх канкуруючых партый-груп). Гэта трэба прыняць як дадзенасьць, бо толькі ў такой форме і можа праяўляць сябе рэальная дэмакратыя.

3. У такіх абставінах любая «правільная» партыя ў час выбараў вымушана прэзентаваць грамадству ня столькі яго аб’ектыўныя каштоўнасьці, колькі абяцаць рэалізацыю суб’ектыўных інтарэсаў грамадзян (маючы дачыненьні з «рэальным грамадствам» як сумай грамадзян, аб’ектыўна даводзіцца некалькі «заігрываць» з грамадствам). Без гэтага ніякая партыя ня можа разьлічваць мець шанцы на посьпех. Мала таго, у такім своеасаблівым заігрываньні «правільная» партыя павінна быць лепш за іншыя…

Па мне, вось такая складаная сітуацыя завецца практычнай дэмакратыяй.  Яе не апісвае папярэдняя формула. Для апісаньня сітуацыі практычнай дэмакрытыі больш адпавядае формула:

Магчымасьці Дэмакратыі + Рэальнае Грамадства (адказвае за легітымнасьць улады) + «Правільная» Партыя (якая лепш за іншыя палітычныя сілы здольна адказваць за рух грамадства ў кірунку яго мэтаў) + Іншыя Партыі (у тым ліку Ўлада), якія імкнуцца рэалізаваць суб’ектыўны інтарэс асобных грамадскіх груп = Барацьба за Рух у кірунку Мэтаў грамадства.

Менавіта такая дэмакратыя якраз і прысутнічае ў большасьці сучасных дэмакратычных краінах сьвету (нам у Беларусі яшчэ і да такой далёка…). Пры гэтым яна стварае сітуацыю толькі рэальнай магчымасьці барацьбы за аб’ектыўныя інтарэсы грамадства, не гарантуючы посьпеху…

Практычная дэмакратыя падкрэсьлівае вялікае значэньне палітычных партый для рэальнага выкарыстаньня магчымасьцяў дэмакратыі й настройвае на палітычную барацьбу, без якой (і гэта трэба прыняць, як дадзенасьць) немагчыма дасягнуць ніякай, нават самай сьвятой мэты.  Менавіта на такое ўспрыняцьце палітычнай рэчаіснасьці павінны настроіцца ўсе ідэялісты і рамантыкі, гатовыя ахвяраваць сабой дзеля аб’ектыўных інтарэсаў свайго грамадства (народу), асабліва, калі яны не проста жадаюць ахвяраваць, а жадаюць чаго-небудзь дасягнуць…

3.2.5.  Навука і палітычная  практыка.

Прадстаўнікі «правільнай партыі» аб’ектыўна павінны быць зацікаўлены ў максімальнай выніковасьці сваёй дзейнасьці (альтэрнатыўная лёгіка проста ня мае сэнсу). Зыходзячы з гэтага і з рэальных абставін, у якіх ім прыйдзеца дзейнічаць, яны павінны быць накіраваны, як мінімум:

- на максімальна добрае асэнсаваньне (дайсьці да ісціны) і ўсьведамленьне (укараненьне ва ўласную сьведамасьць) аб’ектыўных мэтаў грамадства, якое неабходна і ў час будаваньня партыі, і ў час змаганьня за ўладу, і яшчэ больш – у працэсе рэалізацыі дзяржаўнай улады;

- і на максімальную выніковасьць сваёй практычнай дзейнасьці на рэальным грамадска-палітычным полі (з улікам усіх абставін, зьвязаным і з рэальным грамадствам, і са сталай канкурэнцыяй зь іншымі «няправільнымі» партыямі).

Здавалася б, у абодвух выпадках галоўная роля належыць ведам і практычным уменьням. Але тут высьвятляецца, што ідэалагічныя веды і практычныя палітычныя навыкі не заўсёды зьвязаны ў адзінае цэлае. Бываюць сітуацыі ня толькі «і–і», а і «альбо–альбо». Паколькі ў навуцы няма нічога вышэй за навуковую, чыстую праўду, а ў палітыцы няма нічога важней за практычны вынік, які рэальна павінен набліжаць грамадства да перамогі праўды і справядлівасьці, у сучаснай палітычнай рэчаіснасьці, бывае, што «праўда» і абумоўленая ёй «неабходнасьць» уступаюць у супярэчнасьць, аказваюцца рознымі рэчамі.

Як  паказве практыка, у сёньняшніх беларускіх рэаліях небясьпечна карыстацца формулай, на якой настойваў адзін вядомы дзеяч (дарэчы, дзе ён цяпер?): «Народу трэба казаць усю праўду…». Лепш карыстацца формула: «Калі сапраўды любіш свой народ, трэба яму казаць тое, што неабходна, каб узмоцніць яго і палепшыць яго жыцьцё…».

Усе ідэялісты, якія гэтага не спасьціглі, – палітыкамі не зьяўляюцца…

Адсюль атрымліваецца, што для таго, каб зьдзяйсьняць аб’ектыўныя мэты грамадства, «правільная» партыя мусіць перанесьці ўнутр сябе апісаныя вышэй галоўныя грамадскія супярэчнасьці (памятаеце?: паміж ідэялёгіяй і палітыкай; унутрыпалітычная супярэчнасьць – калі вызначаецца лёс грамадства, рэальна адбываецца апора на масу, якая вызначаць гэтую будучыню аб’ектыўнай магчымасьці ня мае…) і пастаянна вырашаць яе там - унутры сябе (як? пра гэта іншым разам). Супярэчнасьць аб’ектыўная, і проста адкінуць яе немагчыма.

Такім чынам, унутры «правільнай» партыі атрымліваецца аб’ектыўны падзел на дзьве групы пытаньняў, якія павінны вырашацца ў межах двух асобных падыходаў (гл. малюнак 3.4):

1. Што такое аб’ектыўныя грамадскія мэты? Што трэба рабіць (зьместоўна), каб яны рэалізоўваліся? У якім кірунку трэба разьвіваць дэмакратыю, каб яе ўдасканаліць і каб яна лепш служыла мэтам грамадства? (Гэтыя пытаньні трэба вывучаць у сьферы ідэалогіі, як чыста навуковыя ці навукова-тэарэтычныя. Пры іх вырашэньні асноўны крытэр прафесіяналізму –  максімальнае набліжэньне да навуковай праўды).

2. Што трэба зрабіць (як выглядаць? што казаць? дзе і як агітаваць? што папярэдне зрабіць?), каб за цябе прагаласавала бальшыня выбаршчыкаў? Што трэба рабіць (па форме), каб ва ўмовах заняцьця кіраўнічай пасады зрабіць максімум аб’ектыўна неабходнага для грамадства, і каб цябе працягвала падтрымліваць большасьць грамадзян? (Гэтыя пытаньні трэба вывучаць як навукова-палітычныя ці навукова-практычныя. Асноўны крытэр прафесіяналізму ў іх вырашэньні – максімальны палітычны вынік).

Мал. 3.4. Дзьве групы праблем, якія стаяць перад «правільнай»  партыяй. Першая (пазначана 1) – гэта праблемы пераходу ад розных форм недэмакратыі да дэмакратыі; другая (пазначана 2) – гэта праблемы, зьвязаныя зь неабходнасьцю дасканаленьня сучаснай «класічнай» дэмакратыі заходняга ўзору. З пазіцый цяперашняга стану беларускай рэчаіснасьці першая група праблем успрымаюцца як навукова-практычныя, а другая – як выключна навуковыя, тэарэтычная.

Прадстаўнікам «правільнай» партыі нікуды не падзецца, каб спраўляцца з гэтай   «шызафрэніяй» і каб ня даць ворагам дэмакратыі выкарыстаць яе для  самаразбурэньня «лепшай» партыі… Гэта вялікая аб’ектыўная праблема такой партыі… Майстэрства яе лідараў якраз павінна выяўляцца ва ўмельстве гарманічна (без сутыкненьняў) і на максімальна высокім узроўні вырашаць абедзьве гэтыя праблемы.

Стратэгія памяньшэньня «шызафрэнічнай праблемы» ў партыі – гэта акцэнтуацыя ўвагі грамадства (прапагандысцкімі метадамі) на яго аб’ектыўных мэтах, гэта адукацыя грамадства, а таксама праца над тым, каб кожны сябра партыі выразна бачыў розьніцу паміж веданьнем навукой праўды пра аб’ектыўныя мэты грамадства, кірункам эвалюцыі дэмакратыі (з аднаго боку) і палітычнай практыкай, дзе галоўнае – практычны вынік (з другога).

Давайце паспрабуем коратка разгледзець абедзьве дадзеныя праблемы.

Пачнем з першай.