Наш сайт ідэалагічны. А гэта значыць, што нас найбольш цікавіць ідэалагічнае абгрунтаваньне тых ці іншых грамадскі значных дзеяньняў уладаў ці любых іншых сацыльна-актыўных асоб і груп. У сувязі з гэтым мы стала вывучаем асаблівасьці грамадскага ўладкаваньня заходняга сьвету, якое сёньня ўпарта прапануецца нам у якасьці альтэрнатывы цяперскаму рэжыму Лу-кі. Гэтае вывучэньне ўсё больш вядзе да думкі, што ліберальная прапанова на справе ня ёсьць пазітыўнай альтэрнатывай палітыцы каланіяльных беларусафобскіх уладаў, якія вось ужо 17-ы год душаць любыя парасткі беларускай дэмакратыі. Усе буйныя знаходкі, пацьвярджаючыя гэта, выстаўляюцца на сайце. Ніжэй пойдзе гаворка пра чарговы такі факт, які стаў вынікам самавыкрыцьця заходніх ліберастызатараў, што і стала для нас каштоўным падарункам.

1.

Вось ужо  некалькі дзён у сеціве, а таксама ў іншых шматлікіх замежных СМІ працягваецца вэрхал у сувязі з публікацыяй сайтам WikiLeaks (http://www.wikileaks.org) шэрагу матэрыялаў (http://www.wikileaks.org/wiki/Afghan_War_Diary,_2004-2010), якія раскрываюць непрыглядную праўду аб паводзінах войскаў ЗША і кааліцыі ў шматпакутным Аўганістане.

(Дарэчы, для таго, каб лягчэй увайсьці ў атмасьцеру будучай гаворкі, ніжэй пададзена серыя фота, якія адлюстроўваюць сітуацыю ў Аўганістане ў сувязі зь яго акупацыяй войскамі ЗША, Брытаніі, Польшчы і некаторых іншых краін. На іх бачны Абама і Байдэн, амерыканскія вайскоўцы, прыкметы іх тэрору ў Аўганістане, а таксама простыя аўганцы,талібы і здраднік Карзай).

WikiLeaks – гэта міжнародная арганізацыя, якая сьпецыялізуецца на тым, што высталяе на сваім сайце розныя сакрэтныя і “чульлівыя” дакумэнты з самых розных краін і не адкрывае крыніцы, зь якіх паходзяць выцекі (хаця ў сеціве ёсьць меркаваньне, што апошнюю партыю дакументаў перадаў ваенны аналітык, які раней ужо быў абвінавачаны ва ўцечцы сакрэтнай інфармацыі. Магчыма, гэта той жа чалавек, які раней перадаў Wikileaks відэа, дзе ваенны верталёт ЗША забівае мірных жыхароў і… заходніх карэспандэнтаў у Іраку; гл. чорна-белае фота ў пачатку артыкула, зробленае з ваеннага верталёта ў час зьдзяйсьненьня гэтага злачынства).

Арганізатары WikiLeaks па іх уласных словах, выступаюць супраць рэпрэсіўных рэжымаў, а таксама неэтычных паводзін прадстаўнікоў урадаў і буйных карпарацый, чым бароняць інтарэсы простых грамадзян.

Заснавальнікам WikiLeaks.org лічыцца Джуліян Эсандж (Julian Assange; гл. фота ў пачатку артыкула).

На гэты раз, як ужо адзначана вышэй, WikiLeaks вырашыла апублікаваць сэрыю сакрэтных амэрыканскіх дакумэнтаў, датычных вайны ў Аўганістане. За некалькі тыдняў да гэтага арганізацыя таксама перадала каля 92.000 гэтых дакументаў у такія буйныя выданьні, як New York Times, Guardian i Der Spiegel. Пры гэтым WikiLeaks выставіла ўмову, што згаданыя выданьні апублікуюць іх пасьля 25 ліпеня — пасьля публікацыі дакумэнтаў на сайце арганізацыі (http://www.svaboda.org/content/article/2109745.html).

Паводле New York Times, дакумэнты, якія датычаць перыяду ад студзеня 2004 да сьнежня 2009 году, праліваюць сьвятло на некаторыя моманты аўганскай вайны, якія дагэтуль былі схаваныя ад грамадзкасьці. Між іншым, па зьвестках газеты з дакумэнтаў вынікае, што талібы выкарыстоўваюць перанасныя ракеты з цеплавой сістэмай саманаводкі, аб чым вайскоўцы раней не паведамлялі; што ЗША ў Аўганістане выкарыстоўваюць у штораз большай ступені сакрэтныя падразьдзяленьні, якія палююць на камандзіраў талібаў (у сьпіску «Захапіць або забіць», складзеным для гэтых падразьдзяленьняў, знаходзіцца каля 70 прозьвішчаў); што вайна вядзе да вялікай колькасьці ахвяраў сярод мірнага насельніцтва, якое гіне ў выніку бамбаваньняў цывільных аб’ектаў і ў шматлікіх інцыдэнтах, якія вынікаюць з хаосу. Асаблівы акцэнт The New York Times робіць на паведамленьнях, якія сьведчаць, што пакістанскія выведчыя службы дапамагаюць талібам, хаця Пакістан афіцыйна лічыцца саюзьнікам ЗША.

У сваю чаргу The Guardian істотную ўвагу надаў дзейнасьці сакрэтных падраздзяленьняў, якія зьдзяйсьняюць тэракты супраць лідараў талібаў (тут варта адзначыць, што самі талібы ўжо даўно кажуць пра такія тэргрупы ў войсках НАТА і ЗША, якія акрамя адзначанага робяць выбухі ў месцах скапленьня людзей – на рынках, у крамах, школах – каб затым абвінаваціць у гэтым маджахедаў. У масавых забойствах мірнага насельніцтва, у прыватнасьці, выкрыты аддазел ЦРУ “Чорная вада”; http://anonymouse.org/cgi-bin/anon-www.cgi/http://kavkazcenter.com/russ/content/2010/07/26/74084.shtml).

Усе тры газэты, якія атрымалі дакумэнты ад WikiLeaks, пастанавілі не публікаваць даныя, якія маглі б нанесьці шкоду нацыянальнай бясьпецы ЗША. Але газеты апублівалі агляд гэтых дакументаў (http://anonymouse.org/cgi-bin/anon-www.cgi/http://kavkazcenter.com/russ/content/2010/07/26/74084.shtml), які выявіў у цэлым вельмі непрыглядную карціну вайны.

Белы дом, які не паставіў пад сумнеў аўтэнтычнасьць інфармацыі, моцна асудзіў публікацыю сакрэтнай інфармацыі заявіўшы, што гэта “ставіць пад пагрозу жыцьці амэрыканскіх і саюзьніцкіх вайскоўцаў ды нашу нацыянальную бясьпеку» (http://www.svaboda.org/content/article/2109745.html). Тое ж зрабіў марыянеткавы Карзай і новы прэм’ер-міністар Вялікабрытані.

У гэтай сітуацыі Джуліян Эсандж даў інтэрвю радыё “Свабода” (http://www.svaboda.org/content/article/2112153.html). У ім ён яшчэ раз патлумачыў пазіцыю WikiLeaks. Падаем ніжэй частку гэтага інтэрвю.

Радыё Свабода: Што вы скажаце на тыя галасы з Пакістану, якія ставяць пад сумнеў праўдзівасьць «Дзёньніка аўганскай вайны», апублікаванага на сайце WikiLeaks.org. У прыватнасьці, Хамід Гуль — былы кіраўнік выведкі Пакістану -сказаў, што гэтыя дакументы — фальшыўкі.

Джуліян Эсанж: Нам трэба глядзець на гэтыя данясеньні праніклівым вокам. Гэта вялікі аб’ём матэрыялу. У ім 91 тысяча данясеньняў з палявых вайсковых частак і з амбасадаў, датычных да Аўганістану, ад афіцэраў выведкі і ад інфарматараў. Інфарматары робяць свае данясеньні за грошы. Амэрыканскі ўрад плоціць ім за дасыланьне сур’ёзнай інфармацыі. А яны робяць гэтыя данясеньні ці то каб пазбыцца нейкага суперніка (нелюбімага суседа ці ворага сям’і), ці то каб фактычна даць патрэбную інфармацыю. Калі мы зірнем на матэрыялы, атрыманыя ад інфарматараў, дык убачым, што амэрыканскія вайскоўцы кожнаму зь іх прыпісалі этыкетку адпаведна яго верагоднасьці. І мы ўбачым, што вялікая частка данясеньняў датычыць пакістанскай выведкі. Безумоўна, любое зь іх можа быць непраўдзівае, як і любое зь іх можа быць праўдзівае. Але гледзячы якраз на гэтую вялікую колькасьць матэрыялаў адносна вялікай колькасьці розных абставінаў, у якіх усплывае пакістанская выведка, у чалавека ўзьнікаюць моцныя падазрэньні наконт ролі гэтай выведкі ў Аўганістане.

РС: У Пакістане ходзіць чутка, якую падаграваюць некаторыя пакістанскія службовыя асобы, што гэтая ўцечка інфармацыі была арганізаваная амэрыканскім урадам, каб апраўдаць большую вайсковую прысутнасьць у Пакістане ці нават захоп Пакістану.

- Гэта проста няпраўда. Людзі ж могуць прачытаць гэтыя данясеньні, дазнацца пра розныя дэталі і самастойна зьвязаць розныя абставіны адну з адной. І раней хадзіла чутка, што мы — гэта ЦРУ, але ж WikiLeaks.org абнародавала інфармацыю з інструкцыі па кіраваньні турмой у затоцы Гуантанама, з электроннай пошты кандыдаткі ў віцэ-прэзыдэнты ЗША Сары Пэйлін, пра сакрэтныя кітайскія брыфінгі адносна цэнзуры, пра забойствы службовых асобаў у Кеніі й ва Ўсходнім Тыморы. З гэтага ясна вынікае, што мы ставімся да ўсіх непрадузята і публікуем усіх, хто мае цяжкасьці з абнародаваньнем свайго матэрыялу.

РС: Чаму вы вырашылі падзяліцца гэтай інфармацыяй з New York Times, The Guardian i Der Spiegel?

- Крыніцам нашай інфармацыі мы абяцаем дзьве рэчы: па-першае, мы зробім усё ў нашай моцы з тэхнічнага і юрыдычнага гледзішча, каб захаваць іхную ананімнасьць; па-другое, мы пастараемся зрабіць як мага большым грамадзкае ўзьдзеяньне перададзенага нам матэрыялу. Мы лічым, што ў гэтым выпадку мы выбралі правільны шлях, каб пабольшыць гэтае ўзьдзеяньне.

РС: Чаму, па-вашаму, так шмат важных крыніцаў вырашыла перадаць сваю інфармацыю вам, а не традыцыйным СМІ?

- Таму што мы — спецыялісты. Мы — спецыялісты ў ахоўваньні нашых крыніцаў. Мы — спецыялісты ў падачы поўнага матэрыялу да агульнага ведама. Што тычыцца асноўных традыцыйных СМІ, дык працэс іх унутранай канцэнтрацыі давёў у некаторых краінах да сытуацыі, у якой у адным горадзе толькі адна або дзьве дамінуючыя мэдыйныя арганізацыі, якія хутчэй накладаюць аброць на свае крыніцы, чым даражаць імі. Гэта давяло да сітуацыі, у якой такое выданьне як New York Times трымае ў сакрэце істотную інфармацыю цягам году і не публікуе яе ўвогуле або публікуе адно некалькі разынак з таго, што атрымала ад сакрэтнага інфарматара, замест апублікаваць увесь матэрыял з атрыманых дакумэнтаў.

РС: Чым, па-вашаму, зьяўляецца WikiLeaks.org — журналістыкай, грамадзкім актывізмам ці новым відам пасярэдніцтва між крыніцамі інфармацыі і журналістамі?

- Ідэя, якая стаіць за гэтым, насамрэч вельмі старая. Каб прымаць разумныя рашэньні, трэба ведаць, што ў сапраўднасьці адбываецца, а каб прымаць правільныя рашэньні, трэба ведаць і разумець, якія злоўжываньні ці пляны злоўжываньняў робяцца. Як тэхнолягі, мы разумеем, што важныя рэформы прыходзяць пасьля таго, як грамадзкасьць і палітыкі зразумеюць, што насамрэч адбываецца.

(канец цытаваньня інтэрвю).

Аднак у той жа час мы мусім праінфармаваць нашых чытачоў, што вядомы амерыканскі партал The Unjust Media (http://www.theunjustmedia.com), які мае кантакты з прэс-службай Ісламскага Эмірата Аўганістан, лічыць, што Wikileaks выдае за «сакрэныя матэрыялы Пентагона» фальшыўку ЦРУ. У артыкуле «Wikileaks — гэта дэзынфармацыйны фронт ЦРУ», — партал піша (падаецца паводле http://anonymouse.org/cgi-bin/anon-www.cgi/http://kavkazcenter.com/russ/content/2010/07/28/74126.shtml):

Wikileaks атрымаў вядомасьць у красавіку гэтага года, калі ён апублікаваў зробленае з кабіны амерыканскага верталёта відэа, якое паказвае сьмяротны авіяўдар ў 2007 годзе па ірацкай сталіцы, у якім было забіта 12 цывільных асоб, уключаючы двух журналістаў з Рэйтэр. Дзякуючы гэтаму сайт атрымаў рэпутацыю «выдаўца сакрэтных відэа і фота».

Добра вядома, што ў Інтэрнэце ёсць тысячы відэа, на якіх засняты злачынствы амерыканскіх салдат у Іраку і Аўганістане. Аднак па нейкай таямнічай прычыне відэа, выкладзеныя сайтам Wikileaks, прапагандаваліся зь вялікай стараннасьцю заходнімі мэйнстрымаўскімі СМІ. Яны падавалі Wikileaks як верагодную крыніцу, якае працуе над тым, каб распаўсюджваць праўду, без усялякай ўцягнутасьці выведчых службаў. Для стварэньня гэтай рэпутацыі Wikileaks і выклаў гэта відэа забойства цывільных асоб у Іраку, падрыхтаваў грамадскасьць для ўспрыняцьця ўсяго, што ён у далейшым выкладзе, як «праўду».

Сайт «Wikileaks стварыў сенсацыю, апублікаваўшы матэрыялы, якія сьцьвярджаюць, што пакістанская спецслужба «Міжведамасная выведка» (Inter-Services Intelligence, ISI) нібыта дапамагае Ісламскаму Эмірату Аўганістан ў барацьбе з амерыканскімі і натаўскімі захопнікамі. Прапаганда ЦРУ, агучаная Wikileaks аб пакістанскай сьпецслужбе ISI й Ісламскім Эміраце Аўганістан, адбылася ўсьлед за тым, як дзяржсакратар ЗША Хілары Клінтан выступіла са сьцьвярджэньнем, што Амір Муло Амар і Шэйх Асама бін Ладэн нібыта знаходзяцца ў Пакістане. У гэтай сьмешнай і злавеснай  дэзінфармацыйнай кампаніі супраць Пакістану тоіцца вельмі небясьпечны план «Ізраілю» і Амерыкі.

За Wikileaks стаяць ЦРУ, Масад і т.зв. «Філантроп» Сорас. Інфармацыйнае агенцтва WMR (гл. http://arthurzbygniew.blogspot.com/2010/03/soros-co-back-wikileaks-kosher-mob-oval.html) атрымала зьвесткі ад азіяцкіх сьпецслужбаў, што Wikileaks зьяўляецца структурай ваеннага кіберпадраздзяленьня ЗША. У гэтым упэўнены, у прыватнасьці, у Кітаі й Тайландзе. Сайт Wikileaks зьвязаны з амерыканскімі вайскоўцамі й кампутарнымі шпіёнскімі аперацыямі, а таксама з уласнай дзейнасьцю Масада ў галіне кібервойнаў. Сайт сьцьвярджае, што ён расшыфраваў відэазапіс ўдару амерыканскага беспілотніка Predator па цывільных асобах у Аўганістане і што агенты дзярждэпартамента ЗША сачылі за рэдактарам Wikileaks у Ісландыі й Нарвегіі ў рамках сачэньня, якое праводзіцца сумесна ЗША і Ісландыяй.

Аднак у выпадку Wikileaks ў такіх краін, як Кітай і Тайланд, узніклі падазрэньні адносна таго, хто зьяўляецца сапраўдным уладальнікам Wikileaks».

(канец цытаваньня)

Мы, вядома, ня можам сказаць, якая з пададзеных версій вакол дзейнасьці Wikileaks ёсьць праўдзівай. Таму мы і падаем іх усе, каб вы — нашы чытачы –пазьней не адчулі расчараваньня з нагоды адкрыцьця таго факту, што прынялі за праўду звычайную PRшчыну.

Можа быць так, што сабраліся прыстойныя людзі й вырашылі заняцца прыстойнай дзейнасьцю ў інфармацыйнай прасторы. Чаму не? Такіх выпадкаў у маштабе сьвету шмат (у т.л. сярод іх ёсьць і мы).

Як і можа быць так, што ўладарам ЗША спатрэбіліся новыя спосабы дзейнасьці ў інфармацыйнай прасторы, якія дазвалялі б больш вынікова вырашаць пастаўлыя перад імі праблемы на фоне самадыскрэдытацыі вялікіх СМІ. Напрыклад, для таго, каб патлумачыць уласнаму грамадству, чаму ў Аўганістане абяцаная перамога так і не наступае; ці стварыць зачэпку для “наезда” на Пакістан; ці стварыць інфармацыйную крыніцу, зь якой можна пачаць раскрутку тэмы “Катыні-2”…

Можа быць усё. Таму і варта быць падрыхтаваным да ўсяго, і сачыць за далейшай хадой падзей.

2.

Аднак галоўнае, дзеля чаго мы ўзьнялі тэму вэрхала вакол акцыі Wikileaks, як адзначана ў пачатку, датычыць ідэалагічнай складовай гэтага вэрхала, якая найбольш выпінулася ў адным з матэрыялаў радыё “Свабода”. Вось гэты матэрыял у трохі скарочаным выглядзе (гл. http://www.svaboda.org/content/article/2110026.html)

“WIKILEAKS —ЗМАГАРЫ ЗА СВАБОДУ КАМПРАМАТУ ЦІ ІНФАРМАЦЫІ?

26.07.2010

Публікацыя дзясяткаў тысяч сакрэтных дакумэнтаў аб вайне ў Аўганістане на сайце WikiLeaks.org зноў зьвярнула ўвагу сьвету на дзейнасьць гэтай даволі таямнічай арганізацыі, якая ўзьнікла тры гады таму, але адзначыла сваё існаваньне некалькімі вельмі гучнымі публікацыямі.

«Мы верым, што празрыстасьць у дзеяньнях урадаў вядзе да зьмяншэньня карупцыі, лепшага кіраваньня і ўзмацненьня дэмакратыі» — сьцьвярджае сайт арганізацыі.

У пачатковым пэрыядзе сваёй дзейнасьці WikiLeaks дзейнічала паводле падобнага прынцыпу, што і Wikipedia — кожны меў магчымасьць паставіць і рэдагаваць на сайце свой матэрыял ды ўдзельнічаць у абмеркаваньні іншых матэрыялаў. Але з пачатку гэтага году публікацыя матэрыялаў на сайце адбываецца толькі пасьля зацьвярджэньня іх рэдакцыяй. Наведнікам сайту таксама нельга ставіць камэнтароў. Сервэры WikiLeaks разьмешчаныя ў некалькіх краінах, уключна са Швэцыяй і Бэльгіяй, дзе законы гарантуюць большую бясьпеку захоўванай на іх інфармацыі.

Адным з заснавальнікаў WikiLeaks зьяўляецца 39-гадовы аўстралійскі праграміст і журналіст Джуліян Эсандж, які выступае як прэсавы прадстаўнік арганізацыі. Ён сказаў The New York Times, што WikiLeaks атрымлівае штодня некалькі дзясяткаў дакумэнтаў, зь якіх публікуе толькі тыя, якія пройдуць праверку рэдакцыі на іхнюю верагоднасьць. У арганізацыі на пастаяннай аснове працуюць 5-6 чалавек добраахвотнікаў; арганізацыя таксама можа разьлічваць на экспэртную дапамогу ад спэцыялістаў у такіх сфэрах як шыфраваньне і праграмаваньне.

У мінулым сайт WikiLeaks праславіўся, між іншым, публікацыяй сакрэтных матэрыялаў аб выкідах атрутных рэчываў каля ўзьбярэжжаў Афрыкі, агучваньнем інструкцыі па кіраваньні амэрыканскай вайсковай турмой у Гуантанама на Кубе,  разьмяшчэньнем відэа з атакай амэрыканскага вайсковага верталёта на гатэль у Багдадзе ў 2007, калі загінулі 12 чалавек, уключна з журналістам і фатографам агенцтва Ройтэрз. За сваю дзейнасьць сайт WikiLeaks атрымаў шэраг прэстыжных узнагародаў, між іншым, ад часопісу The Economist у 2008 і ад Amnesty International у 2009.

Акрамя прыхільнасьці, WikiLeaks таксама зьбірае шмат крытыкі — урадавыя прадстаўнікі крытыкуюць арганізацыю за тое, што яе публікацыі ставяць пад пагрозу некаторыя вайсковыя аперацыі, а абаронцы правоў чалавека абвінавачваюць арганізацыю ў пасяганьні на прыватнасьць і сфэру асабістага жыцьця.

«WikiLeaks трэба залічыць да ворагаў адкрытага грамадзтва, таму што яны не шануюць прававой дзяржавы і не паважаюць правоў асобы» — The New York Times цытуе меркаваньне Стывэна Афтэргуда, экспэрта па дзяржаўных таямніцах з Асацыяцыі амэрыканскіх навукоўцаў.

Нягледзячы на паўсакрэтныя ўмовы існаваньня і супярэчлівыя ацэнкі сваёй дзейнасьці, WikiLeaks удаецца знаходзіць спонсараў, як сярод прыватных асобаў, так і сярод журналісцкіх арганізацый (такіх, прыкладам, як агенцтва Associated Press, газэта The Los Angeles Times або Нацыянальная асацыяцыя выдаўцоў газет у ЗША). Арганізацыйныя кошты ўтрыманьня сайту WikiLeaks ацэньваюцца на 200 тысяч эўра на год. Паводле афіцыйнай вэрсіі WikiLeaks, людзі, якія працуюць для гэтага сайту, не атрымліваюць ніякай зарплаты. Калі б ім плаціць, кошт утрыманьня дзейнасьці WikiLeaks узрос бы да 600 тысяч эўра на год”.

(канец цытаваньня)

Што ж атрымліваецца?

А вось што. Далёка не апошнія прадстаўнікі заходняга сьвету (дзе цяпер дамінуе ліберастычны ідэалагічна-прапагандысцкі фон) – людзі адукаваныя, ідэалагічна падкаваныя, якія ня могуць не разумець значэньне таго, пра што гавораць і што адстойваюць — вакол адной і той жа падзеі (абвяшчэньня праўдзівых зьвестак аб вайне ў Аўганістане) выказваюць цалкам супрацьлеглыя пазіцыі, супрацьпастаўляючы ў тым ліку… “правы асобы” і “дэмакратыю”.

Вось гэта знаходка!

Натуральна, што ў дадзенай спрэчцы мы на баку спадара Эсанджа, бо абсалютна відавочна, што існаваньне і разьвіцьцё дэмакратыі ня можа быць без прысутнасьці праўды ў СМІ, без празрыстасьці ў дзеяньнях уладаў. Зразумела, што пералічанае ёсьць аднім з ключавых механізмаў зьмяншэньня карупцыі, лепшага выкананьня ўладамі сваіх абавязкаў і што ўсё гэта разам мацуе дэмакратыю. Для нас, як людзей, якія жывуць у альтэрнатыўных грамадскіх абставінах, гэта – відавочна.

І, натуральна, што контраргументацыя пана Афтэргуда выглядае проста недарэчнай. Як гэта можа быць грамадства адкрытым і дзяржава прававой, калі ня будзе свабодных СМІ?  Без таго, каб там магла зьяўляцца праўдзівая інфармацыя аб грамадскай рэчаіснасьці? Нейкае дзіцячае нязьвязнае лапатаньне атрымліваецца ў гэтага Афтэргуда…

А калі праўда парушае “правы нейкай асобы”, дык можа гэта і добра? Асабліва, калі гэтая “асоба” – злачынца. Тым больш злачынца… ва ўладзе!

Як бы там ні было, наша пазіцыя па ўсіх гэтых пытаньнях ясная і адназначная. Мы — на баку дэмакратыі. Цікава іншае: як цяпер будуць выкручвацца розныя ліберастызатары ў Беларусі, калі мы да ўсіх ранейшых матэрыялаў, у якіх ліберастызм крытыкуецца вуснамі самых розных жыхароў Захаду, дададзім яшчэ і гэты?..

Пажывем – пабачым.

Падаем узор мысьленьня і, адпаведна, сьветагляду той часткі цяперашняй расейскай імперыякратыі, якая імкнецца ня толькі захаваць цэласнасьць Расеі, а і пераўтварыць яе ў «ліберальную імперыю». Гэта — алігархі. Ніжэй пададзена інтэвю, якое Алег Дзерыпаска — узорны алігарх і асабісты сябра Ул.Пуціна — даў VIP-бюлетэню  «Время Евразии» (N 2, 2006 г.). Бюлетэнь распаўсюджваўся ў вузкім коле абраных падпісчыкаў. Інтэвю браў Мікалай Асмолаў (падаецца паводле 3rm.info/mainnews/603-intervyu-deripaski).

Спраўка.

Алег Дзерыпаска — прэзідэнт кампаніі «Рускі Алюміній» (Русал) — расейскай кампаніі, якая найбольш дынамічна разьвіваецца. Яна зьяўляецца другім па велічыні вытворцам першаснага алюмінію ў сьвеце. Кампанія рэалізуе шырокія праекты ня толькі ў Расіі, але і за яе мяжой, у прыватнасьці, у краінах Азіяцка-Ціхаакіянскага рэгіёну. Дзерыпаска ж узначальвае і сваю інвестыцыйную кампанію «Базавы элемент». Гэтая кампанія праяўляе актыўнасьць на фондавых рынках металургіі, лесаперапрацоўкі, вытворчасьці цэлюлозы і паперы, электраэнергетыкі ды ў многіх іншых галінах. Бюлетэнь «Время Евразии» падае сваім падпісантам погляд А.У.Дзерыпаскі на персьпектывы развіцьця дзяржаўнай улады і бізнэсу, у т.л. на персьпектывы бізнэсу ў азіяцкіх рэспубліках постсавецкай прасторы.

Мікалай Асмолаў: Алег Уладзіміравіч, Вы — вядомы ў сьвеце бізнэсовец, адзін са сталых расейскіх удзельнікаў рэйтынгаў «Форбс». Прадукцыя Вашых прадпрыемстваў добра зарэкамендавала сябе на заходніх рынках. У той жа час Вы — актыўны ўдзельнік ўсіх міжнародных ініцыятыў у Азіяцка-Ціхаакіянскім рэгіёне. Вы прадстаўнік Расеі ў Дзелавой кансультатыўнай Радзе форуму АТЭС. Вы — сталы ўдзельнік усіх візітаў прэзідэнта Расеі Уладзіміра Уладзіміравіча Пуціна ў рэспублікі Сярэдняй Азіі. Ня так даўно прэзідэнт Расеі прымаў Вас персанальна ў сваёй рэзідэнцыі ў Бачаравым ручаі, і Вы выклалі яму свае маштабныя планы ўдзелу ў металургічным і энергетычным бізнэсе азіяцкай часткі СНД. Чым Вы патлумачыце такую сваю цікавасьць да азіяцкіх праектаў?

Алег Дзерыпаска: Буйны бізнес, як і любы іншы, шукае свабодныя нішы для сваёй дзейнасьці. Але буйны бізнес, у адрозненьне ад дробнага і сярэдняга, сам завязаны на тэхналагічны ланцужок дзяржаўнай улады. Перш за ўсё — у фінансавай частцы, затым у частцы тэхналогіі кіраваньня грамадствам, у палітычных структурах, у паблісіці, ну, і гэтак далей. Павінны быць ўлічаны ўсе чыньнікі, пачынаючы ад настрояў грамадства, ад этапу фармаваньня ўладных груп і канчаючы фінансавымі інстытутамі. Без уліку гэтага буйны бізнэс проста ня можа рэалізаваць свае праекты.

Азіяцкі рэгіён, асабліва рэспублікі постсавецкай прасторы, цяпер знаходзяцца ў стадыі фармаваньня ўлады. І гэты працэс адбываецца пры значным уплыве нашых расейскіх палітычных ўладных структур. Як мы зараз закладзем — так і будзе потым доўгія гады.

Акрамя таго, створаныя ў савецкі час высокатэхналагічныя прадпрыемствы ў Сярэдняй Азіі цяпер часта выкарыстоўваюцца неэфектыўна, некаторыя разбураныя або зношаныя. Капіталізацыя іх нізкая, але персьпектывы інвестыцый вельмі цікавыя: кошт працоўнай сілы невысокі, недахоп кваліфікаваных кадраў лёгка папоўніць з Расеі. Праблемы энэргетыкі ў прынцыпе вырашальныя, рэсурсы ёсьць.

- Ці зьвязаны Вашы планы па інвестыцыях у сярэднеазіяцкія праекты з тым, што пачалася цікавая праца Вашых кампаній зь еўрапейскімі фінансавымі інстытутамі?

- Сапраўды, да нядаўняга часу расейскія структуры бізнэсу адчувалі вельмі моцныя праблемы ў працы на тэрыторыі Еўропы. Але нядаўна Еўрапейскі банк рэканструкцыі й развіцьця (ЕБРР) ды Міжнародная фінансавая карпарацыя пагадзіліся даць крэдыты нашым кампаніям для асваеньня Сярэдне-Ціманскага радовішча баксітаў. Цяпер працаваць будзе лягчэй.

- Як Вам удалося адказаць на пытаньне аб непразрыстасьці структуры ўласнасьці Вашых прадпрыемстваў?

- Мы далі нашым еўрапейскім партнёрам вычарпальную інфармацыю. Аказалася, што нашы бенефіцыяры, у перакрыжаванай уласнасьці якіх знаходзяцца актывы, ужо валодаюць буйнымі вытворчымі фондамі ў Еўропе. Напрыклад, адна з нашых кіпрскіх фірмаў набыла нядаўна алюмініевы завод у Чарнагорыі, вядзе работу па набыцьці баксітавага рудніка. Вось менавіта такія нашы дзеяньні й пераконваюць еўрапейскіх банкіраў ў нашых намерах канчаткова.

Акрамя таго, я планую разьмясьціць акцыі Русала на заходняй біржы, IPO намячаецца на 2006-07 гады. Гэта дазволіць прыцягнуць дадатковыя грошы заходніх інвестараў, у тым ліку для сярэднеазіяцкіх праектаў. Тэхнічныя працэдуры размяшчэньня ўжо пачатыя. З гэтай мэтай мы працягнем аптымізаваць структуру ўласнасьці нашых кампаній, кошт якіх на сёньняшні дзень ужо складае 12 млрд. долараў. У нас больш няма неабходнасьці хаваць сваіх афшорных бенефіцыяраў, бо наша сьхема аптымізацыі фінансавых крыніц ужо прызнаная.

- У Расіі больш не задаюць пытаньні па толінгавых аперацыях?

- Мы адказалі на ўсе пытаньні. Па-за межамі Расеі будзе заставацца роўна столькі нашых грошай, колькі неабходна. І гэта зусім не падарве ні інвестыцыйны, ні крэдытны рэйтынг Расеі, улічваючы спрыяльную кан‘юктуру на здабываемыя ў Расіі энэрганосьбіты.

- Вашыя фінансы будуць гуляць на тэрыторыі СНД?

- Яны ўжо там гуляюць, як Вы кажаце. Украіна, Арменія, Таджыкістан. Далей — больш.

- Рэгіён атрымлівае развіцьцё ў выніку Вашых дзеяньняў?

- Наш прыход у Сярэднюю Азію — гэта ўжо і ёсьць развіцьцё. Напрыклад, спішам міжнародныя даўгі найбяднейшаму Таджыкістану, пра гэта ўжо заявіў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін. Атрымаем ва ўласнасьць алюмініевы завод. Ці дрэнна? Выдатная зьдзелка.

- Якія дзеяньні павінны ажыцьцявіць улады краінаў, каб зрабіць рэгіён інвестыцыйна прывабным?

- Найперш, акрамя нас з Расеі ў бліжэйшы час у постсавецкую Сярэднюю Азію наўрад ці хто прыйдзе з буйнымі праектамі, выключаючы нафту і газ. І гэта яшчэ адзін чыньнік нашай цікавасьці да рэгіёна. Прычына, спадзяюся, ясная — нестабільнасьць дзяржаўных і палітычных структур, узніклая пасьля распаду СССР, і высокія рызыкі інвестыцый для еўрапейцаў і амерыканцаў. Праўда, асобным радком сярод патэнцыйных інвестараў стаяць Кітай й Індыя.

Цяпер, што тычыцца дзеяньняў дзяржаўных органаў, калі Вы гэта маеце на ўвазе, кажучы «улада». Увогуле ж гэта рэчы розныя. Дзяржорганам трэба не перашкаджаць нам сфармаваць такую ўладу ў рэспубліках рэгіёну, якая будзе эфектыўна кіраваць і дзяржапаратам, і сваёй часткай бізнэсу, эканомікі. Гэта значыць — кіраваць усім грамадствам [як вам апетыты?! - Рэд.].

Пакуль дзяржорганы ў рэспубліках Сярэдняй Азіі ёсьць, а ўлады, як склалай структуры бізнэсу, эканомікі, палітычных эліт, амаль нідзе няма.

І мы гатовыя ў пунктах нашай цікавасьці гэтую ўладу фармаваць.

- Што ўваходзіць, у такім выпадку, у паняцьце «ўлада»?

- Перш за ўсё група людзей, эліта, здольная прымаць рашэньні й іх рэалізоўваць… Па-першае, гэта павінны быць эканамічна эфектыўныя рашэньні. Па-другое, гэта павінны быць рашэньні па эфектыўнаму кіраваньню палітычнымі структурамі, дзяржапаратам [бачыце, Дзерыпаска лічыць вышэйшым узроўнем палітычнай улады ўладу эканамічную, а эканамічная ўлада - гэта ён; далей вы ўбачыце разьвіцьцё такога сьветабачаньня. - Рэд.].

Разумееце, кіраўнік дзяржапарату — не абавязкова рэальны лідэр краіны. Ён можа толькі выкарыстоўваць паўнамоцтвы тых, хто мае рэальную ўладу. Ён можа быць, напрыклад, наёмным мэнэджэрам, які адказвае за каардынацыю дзеяньняў рознага бізнэсу ў рэгіёне, за паблісіці бізнэсу і дзяржавы. Назва неістотная — прэзідэнт, прэм’ер або яшчэ як-небудзь. Калі я кажу «бізнэс» — я маю на ўвазе, вядома, буйны бізнэс. Дробны і сярэдні бізнэс ўсяго толькі абслугоўвае насельніцтва й іх ўплыву на тэхналогіі ўлады не існуе, і не павінна такога ўплыву быць. Хутчэй наадварот, улада выбудоўвае дробны бізнэс так, як ёй трэба ў дадзены момант.

Мы, у Расіі, прайшлі вялікі шлях па ўсведамленьні тэхналогій фармаваньня ўлады. Мы вучыліся. Наш шлях з усіх краін СНД — самы пасьпяховы. Гэтак і павінна было быць, улічваючы рэсурсы Расіі.

- А як можа дапамагаць буйному бізнэсу міжнародная палітыка дзяржавы?

- Бізнэс зацікаўлены, напрыклад, у асваеньні новых рынкаў. Або ў зьніжэньні транзакцыйных выдаткаў. Вось Расея ўкладвае атрыманыя ад продажу нафты сродкі ў дзяржаўныя каштоўныя паперы ўраду ЗША. Такім чынам мы можам атрымліваць пад заклад гэтых папер добрыя крэдыты ў банкаўскай сістэме ЗША. Значна таньней абыходзіцца страхаваньне такіх крэдытаў, ніжэй працэнты за крэдыт. Акрамя таго, калі Расея ўжо ўклалася ў эканоміку ЗША, толькі вельмі недальнабачныя людзі ў Штатах могуць не пускаць на сваю тэрыторыю буйнога бізнэсоўца з Расеі. Мы ж можам выкінуць ім іх зялёныя паперкі, калі яны будуць моцна артачыцца. Абваліцца ўся эканоміка ЗША, і сёньня Расея ўжо можа гэта зрабіць. Так што ў бліжэйшы час Русал будзе працаваць у Амерыцы на паўнапраўных падставах, калі, вядома, які-небудзь ідыёт з ФБР зноў не пачне ў буйным рускім бізнэсе шукаць рускую мафію.

- Прэзідэнт Пуцін стала падкрэсьлівае Вашую асабістую ролю ў эканоміцы Расеі. Мяркуючы па ўсім, расейская ўладная вертыкаль для Вас — не таямніца за сям’ю пячаткамі. Скажыце, як сёньня Вы ацэньваеце дзеяздольнасьць, эфектыўнасьць і расейскай улады, і расейскага буйнога бізнэсу? І як ацэньваеце, у сувязі з гэтым, персьпектывы інтэграцыі сярэднеазіяцкіх рэспублік?

- Расейская ўлада сфармавалася канчаткова нядаўна, усяго год — два. Гэта той час, калі ў структуру ўлады перасталі пралазіць людзі неадэкватныя, якія зарабілі капіталы на «гульні ў рулетку», а не на сістэмным падыходзе. Цяпер яны ўсе выдаленыя прэч — каго ўжо няма зусім, хто сядзіць у лагерах, але большая частка пражывае рэшткі грошай за мяжой. Нехта, вядома, настальгіруе…

- Прабачце, гэта пра Беразоўскага, Хадаркоўскага, Гусінскага, Жывіла ды іншых?

- Так, пра іх і пра многіх іншых, да іх падобных.

Дык вось, менавіта цяпер расейская ўлада, г.зн. людзі, здольныя прымаць рашэньні, прымаюць іх такім чынам, каб наладжваць сістэму кіраваньня дзяржапаратам, мас-медыя, ды іншымі элементамі кіраваньня масамі. Нам зараз ніхто не перашкаджае. І добрыя мэнэджэры для гэтага знайшліся.

- А Пуцін, прабачце, ён — мэнэджар? Ці ён сам прымае рашэньні?

- Прэзідэнт Расіі — гэта свайго роду топ-мэнэджэр, які кіруе ўсёй краінай. Ён разумны, адэкватны чалавек, ніколі не перавышае межы сваіх паўнамоцтваў. Заўважылі, як запрацаваў дзяржапарат у Белым Доме, як працуе пракуратура, суды, сьпецслужбы, як працуюць расійскія тэлеканалы і газеты? Проста бліскуча! Усё дапамагае эканоміцы, бізнэсу, а не перашкаджае нам, як было яшчэ нядаўна.

Пад гэта можна даваць грошы, што мы і робім.

- «Мы» — гэта буйны бізнес?

- «Мы» — гэта РАСЕЙСКАЯ РЭАЛЬНАЯ ЎЛАДА. Буйны бізнэс — гэта частка нашай тэхналогіі [тут Дзерыпаска цалкам раскрыў сябе і тых, хто за ім стаіць! - Рэд.].

- Калі не сакрэт, хто ўваходзіць у Ваша кола?

- Які ж сакрэт? Усе тыя, хто паслядоўна аб’яднаўся вакол першага прэзідэнта Расеі Барыса Мікалаевіча Ельцына, хто ўзяў на сябе сьмеласьць прымаць цяжкія эканамічныя і сацыяльныя рашэньні. Насуперак тым спробам гуляць на папулізме таго часу, якіх было вялізная колькасьць — і ў палітыцы, і ў эканоміцы Расеі. Часьцей за ўсё былі проста няграматныя і проста дурныя крокі… [вось яна - сапраўдная "расейская дэмакратыя" - вылезла... -Рэд.]

- А імёны Вашага кола назваць можаце?

- Губернатар Чукоткі Раман Абрамовіч, я — да Вашых паслугаў, таксама. Кіраўнік МДМ-банка Андрэй Мельнічэнка. Працягваць?

- Дзякуй, зразумела. А скажыце, гэтая ўлада — дэмакратычная, як Вы ацэніце?

- Куды ужо дэмакратычней. Калі, вядома, адкінуць усялякія казкі аб дэмакратыі, нібыта нехта нешта вырашае, зайшоўшы ў кабінку для галасаваньня. На самой справе кабінкі існуюць для таго, каб насельніцтва мела магчымасьць туды заходзіць — урачыста, пад гукі музыкі. Гэта насельніцтва павінна надоўга запамінаць тое, што яны мелі дэмакратычную магчымасьць паставіць птушачку ў любым месцы, дзе захочуць. Гэта элемент стабілізацыі грамадскіх працэсаў. Цалкам зразумела, што эканоміка, буйны канкурэнтаздольны бізнес ня можа пайсьці на такую вялікую рызыку — адвольнае прызначэньне мэнэджэраў дзяржапарату, як бог на душу пакладзе. Ні ў адной заходняй краіне няма такога свавольства, а ў нас на сярэднім узроўні кіраваньня краінай ён некаторы час быў. Гэта моцна перашкаджала ўладзе і бізнэсу. Цяпер рызыка ліквідавана, ды й кадры адстаяліся.

Кадры для кіравання краінай і дзяржавай неабходна дбайна падбіраць. Дзяржмэнэджэр павінен быць, па-першае, адэкватным. Найперш у разуменьні прыярытэту бізнесу ў дзяржаве. Па-другое, ён павінен быць прафесійным. У гэтым выпадку ён мае ўсе шанцы на падтрымку ўлады, у тым ліку на годнае матэрыяльнае стымуляваньне. Але ні ў якім выпадку ён не павінен браць сам — дзе захоча і колькі захоча. На жаль, яшчэ ёсьць вобласьці Расеі, дзе гэта не да канца адрэгулявана. Горад Масква, напрыклад. Там быў вельмі добры пачатак закладзены, пры першым мэры Гаўрыле Харытонавічу Папове. Яго не зразумелі, палічылі прапагандыстам карупцыі, і чалавек сышоў. Масква дагэтуль жыве па яго задзеле, але ў дзяржапараце Масквы пануе бардак, які падтрымлiваецца гарадскімі ўладамі. З-за гэтага буйны бізнэс у Маскве немагчымы — рызыка занадта вялікая. І на чале Масквы стаяць неадэкватныя людзі. Прагныя, да таго ж.

Я распавядаю гэта для таго, каб правесьці аналогіі зь Сярэдняй Азіяй.

У Маскве мы парадак навядзем даволі хутка. Лужкоў — гэта адзін з апошніх, якія засталіся, хто наўрад ці адпавядае свайму месцу. У азіяцкіх рэспубліках СНД ўсё складаней, але і надзеяў на канструктыўнасць кіруючых лідараў значна больш.

Што тычыцца маіх стасункаў з Уладзімірам Пуціным — яны ў нас самыя блізкія, цёплыя і спагадлівыя. Вы правільна заўважылі. Уладзімір Уладзіміравіч — чалавек, які ўмее вельмі ўважліва слухаць, запамінаць, аналізаваць і ўвасабляць ідэі ў рэальныя справы. Я вельмі яго цаню, і не шкадую, што ў свой час наш выбар упаў на яго.

- Скажыце, ваш бізнэс сур’ёзна матэрыяльна стымулюе чыноўнікаў. Тым ня менш, Вы неяк пазьбягаеце абвінавачваньняў у карупцыі?

- Ня сьмейцеся. Нідзе ў сьвеце чыноўнікі, у тым ліку праваахоўных ведамстваў, суддзі, не жывуць на мізэрную зарплату зь бюджэтнай касы. Калі чалавек правільна разумее ўсё, калі ён задзейнічаны ў якой-небудзь тэхналогіі ўладных дзеяньняў — яму ўзгадняюць узровень асабістых даходаў, і жыцьцё яго і яго сям’і забясьпечваецца вельмі добра. Фільмы і блокбастары пра барацьбу з карупцыяй — гэта для шырокага ахопу насельніцтва, своеасаблівы паблісіці дзяржавы. Так і ў нас, і ў Амерыцы, і паўсюль. Да таго ж карупцыя — гэта ня той выпадак, калі буйны бізнэс плаціць зарплату і забясьпечвае асабісты даход дзяржфункцыянераў. Карупцыя — гэта калі функцыянер сам адвольна бярэ, дзе хоча і калі хоча. Я ўжо казаў [карацей, калі хабар дае асабісты сябар Пуціна - Дзерыпаска - гэта не карупцыя (па Дзерыпаску)... - Рэд.].

- Яшчэ пытаньне. Ця ня будзеце Вы займацца зьменай кіраўнікоў рэспублік Сярэдняй Азіі? Многіх зь іх папракаюць ва ўзурпацыі ўлады, у таталітарнасьці рэжымаў?

- Узурпацыя, таталітарнасьць — гэта ўсяго толькі ад нізкага прафесіяналізму кіраўнікоў каманд, адсюль і такія абвінавачваньні. Слабы паблісіці дзяржавы.

Я паўтаруся і ўдакладню для таго, каб была зразумелай тэхналогія кіраваньня грамадствам — любым грамадствам. Група людзей, якія ажыцьцяўляюць ўладу, скажам, у дзяржаве, прымае рашэньне аб форме гэтай улады. Зараз, напрыклад, гэта форма дэмакратыя, калі шырокая публіка перакананая, што імі кіруюць тыя, каго яны выбралі ў кабінках для галасаваньня. У нейкай ступені так яно і ёсьць.

Пасьля першага рашэньня носьбіты сапраўднай ўлады прымаюць рашэньне — хто будзе на чале структуры кіраваньня: адзін зь іх ці хто-небудзь наёмны. У Расеі, напрыклад, наёмны мэнэджар. Відавочна, што сам Пуцін — не бізнэсмэн.

Пасьля гэтага прынятыя рашэньні фармалізуюцца і рэалізуюцца.

Пра лідэраў сярэднеазіяцкіх рэспублік — працуем зь імі. Наўпрост на палітычны працэс у сумежных дзяржавах мы ўплываць ня будзем. Мы ўжо навучыліся у ЗША правільным паводзінам, і нават палепшылі іх тэхналогію.

Дарэчы, чамусьці памылкова лічаць, што Расея хацела навязаць Украіне Віктара Януковіча ў якасьці прэзідэнта. Мы, вядома, фінансуем яго, але зусім ня з мэтай навязваньня Украіне. Мы шукаем ў рэспубліцы адэкватных мэнэджэраў, і Януковіч — толькі адзін з магчымых кандыдатаў.

Там зусім іншая сітуацыя. Мы ўбачылі, што ў сумежнай нам тэрыторыі цалкам адсутнічаюць як людзі эфектыўнай бізнэс-эліты, так і таленавітыя кіраўнікі дзяржапарату. Там ўсіх трэба вучыць. І мы прынялі рашэньне — не кідаць жа гэты кавалак сушы. Пасьля гэтага мы пачалі экспарт у рэспубліку «агульналюдскіх каштоўнасьцяў» — «свабоды слова», «плюралізму», «свабоды грамадскіх аб’яднаньняў», ну, і гэтак далей. Тая самая амерыканская тэхналогія, палепшаная. Усе балаболкі, накшталт Савіка Шустэра, Сярожы Дарэнкі — усе цяпер там. І так будзе да таго часу, пакуль нашы інтарэсы не дасягнуць ступені эфектыўнага кіраваньня дзяржавай Украіна, а інтарэсы нашы там вельмі вялікія. Юшчанка трошкі заблукаў — ён палічыў, што краінай можна кіраваць з майдана, з дапамогай апрацаваных ліберальнымі й нацыяналістычнымі ідэямі студэнтаў. Ён памыляецца, гэта ж відавочна для прафесіянала.

Мы пакажам усім яго памылкі. Вы ўжо назіралі разгубленасьць Юшчанкі ў расейска-ўкраінскай газавай вайне. Далей — больш.

І так будзе ўсюды, дзе мы будзем бачыць неканструктыўнае стаўленьне да нашых інтарэсаў. Год — два — тры экспарту «еўрапейскіх стандартаў», «агульналюдскіх каштоўнасьцяў» — і ўлада там будзе прыведзена ў адэкватны стан. Пасьля гэтага застанецца толькі падабраць кіраўнікоў.

- А як жа ў Грузіі? Саакашвілі? Як будзе там?

- Такія людзі, з такой станоўчай энэргіяй, як Міхаіл Саакашвілі, нам бы вельмі спатрэбілася. Я гатовы быў бы забясьпечыць яго асабісты даход разы ў два-тры вышэй, чым ён атрымлівае сам з усёй Грузіі. Вельмі шкада, але ён сам хоча быць бізнэсмэнам і крыху не ўсьведамляе, што маштаб Грузіі вельмі малы. Таму наўрад ці ён пагодзіцца на супрацоўніцтва.

- А як быць з сацыяльнымі ўзрушэньнямі ў Грузіі?

- Сацыяльныя праблемы ў бізнэсе — справа звычайная. Трэба ўмець працаваць зь дзяржапаратам і палітычнымі структурамі — і ўсё можна вырашыць. У нас ёсьць вельмі добры досьвед вырашэньня такіх праблем у розных рэгіёнах, асабліва цікава атрымалася ў горадзе Ачынску.

- А што там адбылося?

- Адзін прафсаюзны лідар пайшоў супраць правілаў, і стаў нас шантажаваць — спрабаваў адняць гліназёмны камбінат, падняць працоўны рух, журналістаў, ну, і ўсё такое іншае. Цана пытаньня ад прафсаюза — каля 4 мільёнаў даляраў. Для мяне цана пытаньня — кошт камбіната. Каля 1,5 мільярда. Плаціць мы, вядома ж, ня сталі. Гэты бедалага, Смаленцаў, не ўлічыў, што Ачынск — вельмі крымінальны горад. Мы ўсяго толькі зьнялі з прафсаюзьніка ўсю абарону дзяржавы на некаторы час. І чаму ўлада павінна абараняць тых, хто супраць яе? І вось крымінал даведаўся пра 4 мільёны. Пачаліся акцыі. Збаяўся прафсаюзьнік, пачаў бегаць ад бандытаў, і актывісты яго пахаваліся. Праз нейкі час пайшоў купацца на сажалку, а сэрцайка ад стрэсу не вытрымала — патануў. Выйшла сьмешна…

Труп знайшлі. Сабраўся прафсаюзны актыў — крыкі, чаму ў трупа ўся галава і шыя ззаду нібыта суцэльнай крывападцёк, пазногці на руках сарваныя — няўжо катавалі і забілі яго. Працаваў судмедэксперт, я сам прасіў Уладзіміра Васільевіча Усьцінава, генпракурора, пракантраляваць… Вынік вельмі прафесійным атрымаўся, яго данеслі да публікі. Чалавек плыў, сажалка даволі вялікая, метраў сорак. Глыбіня метры два. Вецер дуў, хваля вялікая. Сэрца не вытрымала ў прафсаюзьніка. Ён задыхаўся, але яшчэ карабкаўся па беразе, пазногці зрываў. А калі страціў сілы — яго хваляй біла аб прыбярэжны камень, галавой і патыліцай. Адсюль гематома на трупе, а не ад бандыцкіх катаваньняў. Усялякія грамадскія дзеячы шумелі, абвінавачвалі нас, тры разы крымінальную справу ўзбуджалі — вынік той жа. Памёр ад прыступу.

Цяпер няма ў нас праблем у Ачынску. Камбінат наш. Журналісты і прафсаюзьнікі пераехалі ў іншыя гарады, зьбеглі.

Так што ня варта даводзіць справу да масавых беспарадкаў, трэба дзейнічаць з апярэджаньнем. Прафесійна працаваць трэба.

- А як Вы працуеце ў галіне «паблік рылейшынз» ад Русала?

- У нас добрая прафесійная каманда. І ня толькі ад Русала, ад Базэл таксама. Вядома, яшчэ нямала ў Расеі людзей, хто хацеў бы крыху сапсаваць нашу рэпутацыю. Зьвесьці рахункі за тое, што мы працуем больш пасьпяхова. Нядаўна, напрыклад, высьветлілі, што шэраг супрацоўнікаў сьпецслужбаў мелі фінансаваньне ад міжнародных крымінальных колаў, заказ — «адціснуць» у нас грошы. Цяпер разьбіраемся з гэтым, вылічым хутка ўсіх «пярэваратняў».

- Дарэчы, улічваючы Вашы блізкія стасункі з прэзідэнтам Расеі Уладзімірам Пуціным. Як Вы будуеце працу наогул зь сілавікамі, з выхадцамі са сьпецслужбаў?

- Звычайна. Калі кругагляд чалавека дазваляе — даем яму працу з адпаведным узроўнем кампетэнцыі. У савецкага КГБ былі выдатныя напрацоўкі па падтрыманьні палітычнай і сацыяльнай стабільнасьці.

- А Захад не спалохаецца выкарыстаньня лагераў, псіхіятрычных лякарняў, калі раптам такое будзе?

- Новыя піяр-тэхналогіі дазваляюць дзейнічаць з апярэджаньнем, пазьбягаючы непатрэбных скандалаў. Захад ужо праглынуў кітайскі Цяньаньмэнь, укладвае ў стабільную КНР немалыя сродкі. Праглыне і новы парадак у Расеі [што-што, але гэта дакладна так... - Рэд.].

- У сьпецслужбаў ня ўзьнікне жаданьне ўзяць уладу пад кантроль?

- Мы бярэм ў структуры кіраваньня толькі тых выхадцаў з сілавых структур, якія разумеюць прыярытэтнасьць фінансавых механізмаў улады. Гэта значыць — прызнаюць наша лідэрства. Калі ж былы ГБ-шнік, нават зь вялікім досьведам, ня мае кругагляду і не разумее, што ён павінен верна служыць рэальнай расейскай уладзе — шанцы яго нулявыя. А ўвогуле, людзі, якія ўмеюць выбудаваць тэхналогію нашага кантролю над грамадствам, нам вельмі патрэбныя.

- Цікава, а як Вы лічыце, якая роля апазіцыі ў структуры ўлады? Ці патрэбная яна ўвогуле?

- Патрэбна абавязкова. Інакш тэхналогія кіраваньня масамі становіцца непаўнавартаснай. У Расеі, напрыклад, нам удалося сфармаваць немаргінальныя апазіцыйныя групы, і добра імі кіраваць. Функцыянеры іх цалкам нашыя, і добра аплачваюцца намі. Існуюць і маргінальныя групы — зь імі мы таксама працуем. Далі — адабралі, і гэтак далей.

- Гэта, калі не сакрэт, Рагозін з «Родінай», і КПРФ Зюганава-Сямігіна?

- Вы самі ўсё ведаеце.

Такая тэхналогія на сёньня выкарыстоўваецца ў большасьці багатых краін Захаду. У Амерыцы, праўда, існуе дзве магутныя эліты, якія маюць нешта накшталт дамовы пра чаргаваньне ўлады, зьнешне гэта выглядае, як наяўнасьць некіруемай апазіцыі, але гэта ня так. Гэта зьява ўнікальная, і забясьпечана яна функцыяй ЗША як сусветнага эмісійнага цэнтру. Дарэчы, у гэтым схаваны пачатак канца ЗША, і мы ў працэсе «заканчэньня сусветнага гегеманізму» так ці інакш паўдзельнічаем. Без ўжываньня ўсялякіх ядзерных ракет.

- Як Вы лічыце, якая роля Грамадскай палаты, якую нядаўна стварылі па ініцыятыве прэзідэнта Пуціна? Ці сапраўды гэта дапаможа чысьціць дзяржапарат у Расеі?

- Вядома. Гэта выдатнае паблісіці дзяржавы. Праўда, там некаторы час будуць адсейвацца неадэкватныя людзі. Тыя, хто застануцца, будуць разумець — сюды ісьці можна, сюды — нельга. Вось пачысьціць генералітэт арміі — трэба. Калі ласка: адразу ўзнікае гучная справа па дзедаўшчыне. Грамадская палата тут як тут. Генералы ня здрыгануцца нават. І такім чынам далей.

- А дарэчы, як, Вы лічыце, можна ставіцца да таленавітых людзей увогуле? Як іх выкарыстоўвае Ваша сістэма ўлады?

- Вельмі проста. Адразу і назаўсёды купіць. Альбо, калі зьдзелка не адбылася — зьнішчыць [і адкуль нам вядомы такі падыход? дзе мы яго ўжо сустракалі?.. - Рэд.].

- Што, фізічна зьнішчыць?

- Ну, што Вы, гэта цяпер нямодна. Звычайная ў гэтым выпадку наша тэхналогія — зьнішчэньне маральнае [толькі што бало апавяданьне і пра фізічнае зьнішчэньне. -Рэд.]. Я ўжо распавёў Вам, для чаго выкарыстоўваюцца у нас паслухмяныя былыя спецы з КГБ ды іншых сьпецслужбаў. Маральна зьнішчаны супернік даказвае нашу сілу і нашы неабмежаваныя магчымасьці. Такой бядняга чым гучней крычыць, просіць аб дапамозе — тым лепш. Ён крычыць — а яму рукі ніхто не падае [у касмапалітызаваным грамадстве гэта менавіта так і выглядае; таму ліберасты спачатку актыўна займаюцца касмапапітызацыяй. - Рэд. ]. І становіцца ён сьмешным. Астатнія ж ськемліваюць - ці варта ісьці супраць нас, ці не. Вунь, Юшчанка паступова становіцца сьмешным. Асабліва пасьля таго, як мы дамовіліся з Юліяй Цімашэнка. Яна, дарэчы, цалкам адэкватны і прафесійны палітык, дапамагала нам на Мікалаеўскім гліназёмным камбінаце. Цяпер Юшчанка нічога не застаецца рабіць, як раз’язджаць па Еўропе і прасіць аб падтрымцы. Вынік яго намаганьняў проста сьмешны — перад намі лісьлівяць зь Еўропы, і з кожным днём усё больш. Прыйдзе час — усе цікавыя фабрыкі, увесь транспарт Украіны будзе наш. Гэта дакладна. Вось так робіцца гульня.

- Жорсткая у вас пазіцыя.

- Жорсткая гульня — цьвёрдая пазіцыя. Інакш нельга.

- Яшчэ крыху аб эканоміцы. Скажыце, рублёвая зона — гэта рэальна для СНД?

- Вядома. У даляра цяпер вялікія праблемы. Нам паніжаць яго ніяк нельга, а напаўненьня няма, ліміты эмісіі каласальна перавышаны. Еўра непаўнавартасны, бо Еўразвяз ня можа гуляць на эмісіі так, як гэта робіць ЗША са сваёй рэзервовай сістэмай. Так што ўнутры СНД нам патрэбны рубель. З адной агаворкай — у рублёвую зону будуць дапускацца тыя, хто мае канструктыўную ўладу.

- Ці можаце прывесьці прыклад такога падыходу?

- Вядома. Арменія. Там прадпрыемствы пераходзяць у нашу ўласнасьць, і добрыя гарантыі для бізнэсу. Структура ўлады добра фарміруецца па гэтай прычыне.

- Ці можна рэзюмаваць, што ў нашых азіяцкіх рэспублік добрыя шанцы на прыцягненьне расейскага бізнэсу?

- Можна.

- Дзякуй за цікавае інтэрвю. Сапраўдная эксклюзіўная інфармацыя.

- Прашу Вас — гэта ўсё менавіта для вашага VIP-бюлетэня. Ня варта трансляваць гэта ў газеты або ў Інтэрнэт. Для іх будуць дарэчнымі іншыя пытаньні і адказы.

- Абяцаем. Нашы падпісчыкі — людзі вядомыя, і ўсе занадта добра разумеюць пытаньні улады і бізнесу. Думаю, яны будуць ўдзячныя Вам за адкрытасць.

- Усяго добрага.

- — -

Пасьля гэтага інтэрвю было шмат шуму ваакол пытаньня: ці сапраўды А.Дзерыпаска яго даваў?

Так, даваў! І гэта пацьверджана зь некалькіх дакладных крыніц.

Прэс-служба БАЗЭЛ выступіла з заявай-аспрэчаньнем. Прычым, тое-сёе з заявы, нягледзячы на відавочнае падступства, зьяўляецца праўдай. А менавіта «… прэс-служба «Базавага элемента» заяўляе, што А.У.Дзерыпаска не праводзіў ніякіх інтэрвю са сродкамі масавай інфармацыі».

Сапраўды, бюлетэнь «Час Еўразіі», які выдаваўся грамадскім міжнародным фондам, не зьяўляецца сродкам масавай інфармацыі. Узначальваў рэдакцыю бюлетэня Мікалай Казыкбекавіч Асмолаў, эканаміст.

Адразу пасьля ўцечкі матэрыялаў інтэрвю ў сусветную сетку Інтэрнэт фонд быў расфармаваны, рэдакцыя бюлетэня распушчаная. Прадстаўнік рэдакцыі, які пажадаў застацца невядомым, паведаміў, што Мікалай Асмолаў пазьбягае ўсялякіх кантактаў. «Нашай віны ў гэтай публікацыі няма, проста ва Ўкраіну ішло шэсьць асобнікаў бюлетэню. Там інтэрвю і змаглі перадрукаваць. Тэкст поўны, але надрукаваны з некаторымі памылкамі, якіх няма ў арыгінале».

Гэтая ж крыніца паведаміла, што ў Асмолава ёсьць завізіраваны тэкст інтэрвю, аднак ён ня мае жаданьня надаць гэтаму галоснасьць. «Мікалай нечага вельмі моцна баіцца, і мы ня маем права патрабаваць ад яго гераізму. Хаця пасьля сустрэчы з Алегам Уладзіміравічам ён прыйшоў вельмі натхнёны. Сустрэча адбылася пасьля таго, як прэзідэнт Расеі Пуцін дамовіўся аб перадачы таджыкскага алюмініевага завода Алегу Дзерыпаску — наўзамен за сьпісаньне доўгу Таджыкістана Расіі. Мікалай распавёў, што Дзерыпаска быў у вялікім ўзбуджэньні, хваліў Уладзіміра Уладзіміравіча Пуціна за дапамогу ў вырашэньні пытаньня аб алюмініевым заводзе ў лонданскім судзе. Бізнэсмэн даў выключна важную інфармацыю — што Расея мае намер зайсьці ў Сярэднюю Азію канчаткова. Наша публікацыя мела адзіную мэту — паведаміць пра гэта падпісчыкам».

Крыніца з горыччу дадае: «… з намі абышліся несправядліва. Мікалай, вядома, дарэмна абяцаў нераспаўсюджаньня ад імя падпісчыкаў, ён проста баяўся, што Дзерыпаска не ўзгадніць тэкст інтэрвю».

Гэты даклад зь семінара «(Не)Грамадзянская  супольнасьць» у Цэнтральнай Азіі» (27 траўня 2008 г., Варшава) даслаў у рэдакцыю з Польшчы наш сталы чытач Франц Аўдзей. Мы падаем яго (у значна скарочаным выглядзе), каб паказаць агульнасьць праблем розных грамадстваў на постсавецкай прасторы. Нягледзячы на модны цяпер псеўда-ліберальны дыскурс, у матэрыяле прысутнічае шмат фактаў, якія цікавыя і для нас – зьмястоўных дэмакратаў.

Рэдакцыя.

Я хачу зрабіць дзьве агульныя заўвагі што да краінаў, якія прынята аб’ядноўваць пад знакам “Цэнтральная Азія”, а затым спыніцца на асаблівасцях таго шляху, які праходзіць Кыргызская рэспубліка, і праблемах, якія пры гэтым узьнікаюць.

1. Аб Цэнтральнай Азіі.

Першая заўвага датычыцца таго, што, уласна кажучы, Цэнтральнай Азіі як адзінага рэгіёна не існуе.

Акрамя традыцыі разглядаць сукупнасьць краін, якія разьмешчаны ў гэтай частцы Еўразіі, як асобны рэгіён, ніякіх іншых адзнак рэгіяналізму мы не назіраем.

Калі браць зьнешнепалітычную складовую, дык мы маем складаную канфігурацыю адносін і аб’яднаньняў, і ні ў адным зь іх краіны рэгіёна не выступаюць разам.

Калі казаць пра эканомікі, дык у наяўнасьці некалькі абсалютна розных мадэляў. Існуе тры краіны зь вялікімі энэргетычнымі рэсурсамі (Казахстан, Туркменістан, Узбекістан) і дзьве (Кыргызстан, Таджыкістан) ня маюць такіх рэсурсаў, прынамсі, у актуальнай форме. У адпаведнасьці з гэтым краіны зьдзяйсьняюць розныя сцэнары эканамічнага разьвіцьця. Дынаміка ўнутрырэгіянальнага гандлю носіць характар зьніжэньня. Відавочна, што мы маем справу з канкуруючымі, а не супрацоўнымі эканомікамі.

Няма пазітыўнага адказу і ў культурна-гістарычным асьпекце. Тое, што называецца культурнай агульнасьцю, ператварылася ў канкурэнцыю гістарычных амбіцый. Агульнай цэнтральнаазіяцкай гісторыі й культуры сёньня няма. Існуе роўна столькі розных падыходаў, колькі й краін.

Галоўная выснова – сёньня рэгіёна няма. Магчыма, мы прысутнічаем пры працэсе новага рэгіёнаўтварэньня, у выніку якога краіны, якія раней традыцыйна ўключаліся ў Цэнтральную Азію, будуць уключаны ў цалкам іншыя рэгіянальныя канфігурацыі.

Пры гэтым усе працягваюць казаць пра рэгіянальнае супрацоўніцтва, і нават інтэграцыю, аднак у рамках рэгіянальнай парадыгмы за 15 гадоў, якія прайшлі з моманту ўтварэньня тут незалежных дзяржаў, не захавалася ніводнага прадэклараванага палітычнага саюзу і не атрымалася пакуль вырашыць нават самыя вострыя пытаньні ў двухбаковых узаемаадносінах краін рэгіёна: бясьпека, межы, водакарыстаньне, мытны і памежны рэжымы.

2. Аб праблемах развіцьця.

Цяпер аб праблемах, зь якімі сутыкаецца кыргызскае грамадства. Іх вельмі шмат, што натуральна для грамадства пад час трансфармацыі. Але, на мой погляд, трэба вылучыць некалькі ключавых, сістэмазадавальных.

Першая праблема – пошук тоеснасьці.

Сямнаццаць год таму па шэрагу аб’ектыўных прычын быў зроблены выбар на карысьць даганяльнай мадэрнізацыі заходняга кшталту. Ідэалам грамадскага стану была абраная еўрапейская мадэль. Аднак, як зараз відавочна, пры выбары шляху разьвіцьця кіраўнікі краіны зрабілі важкія памылкі. Перад усім, такая трансфармацыя ігнаравала нацыянальныя асаблівасьці і рэальны стан грамадства, а таксама рызыкі зьмены мянтальнай парадыгмы. Апроч таго, было моцна недаацэнена значэньне рэгіянальнага сістэмнага сінхранізму, парушэньне якога выклікала моцнае супраціўленьне асяроддзя.

Вядома ж, некаторыя спробы нацыянальнага атаясамленьня выявіліся. Былі і дыскусіі аб назве краіны, аб мове, аб тым, ці пісаць у пашпартах нацыянальнасьць, аб тым, з народам ці народамі Кыргызстана мы маем справу, спробы рэстаўрацыі тэнгрыанства як уласнай рэлігіі кыргызаў, рухі супраць памежных пагадненьняў, супраць уступленьня ў праграму НІРС. Аднак і ў гэтых выпадках і ва ўсіх іншых кыргызскі народ паўставаў толькі ў гістарычным залогу. У сапраўдным сьвеце ён заставаўся нейкім фантомам, стаўленьне да яго было, як да казкі.

Вынікі былі атрыманы дастаткова хутка. Усе ўнутраныя зьмены не прайшлі глыбей за ўзровень фармальных палітычных і эканамічных інстытутаў. Узьнік выразны палітычны і соцыякультурны дысананс як унутры краіны, так і ў яе рэгіянальных стасунках.

Унутры краіны гэта прывяло да негатыўнага зьмяненьня культурнай нарматыўнасьці, палітычнай дэструкцыі і ідэалагічнаму вакууму. У зьнешніх стасунках – да фактычнай блакады краіны яе суседзямі.

Пасьля падзеяў сакавіка 2005 года краіна зноў апынулася перад неабходнасьцю як бы пачаць спачатку, даць адказ пра ўласны выбар, уласную тоеснасьць. Гэты перыяд можна назваць часам пошуку тоеснасьці. Гэта выяўляецца як ва ўзьнікненьні і фармаваньні адмысловага дыскурсу ў элітных асяроддзях, так і ў больш шырокай прасторы.

Аднак і сёньня не выпадае яшчэ казаць аб тым, што краіна ведае, куды ідзе, што ў грамадстве існуе хоць колькі-небудзь агульны вобраз будучыні.

Сёньня самавызначэньне тоеснасьці ажыцьцяўляецца ў дзьвюх узаемазьвязаных пласкасьцях: па соцыя-культурным зьмесьце і па (тыпу) сацыяльнай арганізацыі.

Па соцыя-культурным зьмесьце краіна апынулася на цывілізацыйных стыку і сёньня існуе ў рамках некалькіх культурных парадыгмаў: расейска-савецкай, еўрапейскай, азіяцка-ісламска і ўласна традыцыйнай кыргызскай. Усе яны накладаюць выразныя сьляды на соцыякультурны трэнд і выклікаюць сур’ёзны грамадскі дысананс. Дастаткова сказаць, што ў краіне няма ніводнай грамадзянскай сілы, якая б рэалізоўвала сістэмную ідэалогію. Камуністы вычварна суседнічаюць і са-дзейнічаюць з нацыяналістамі, лібералы з аўтарытарыстамі і так далей.

Што да тыпу сацыяльнай арганізацыі, дык таксама ідзе зацятая барацьба некалькіх схем: традыцыяналізму, саветызму, заходняй дэмакратыі і ісламізму.

Другая праблема – фармаваньне эліт. У выніку гістарычных калізій і працяглага існаваньня народу пад зьнешнім кіраваньнем, нацыянальныя эліты зьнішчаны або вырадзіліся.

Адбылася замена эліт квазіэлітнымі групамі, якія ня здольныя рэалізаваць дзьве галоўныя функцыі элітаў: сацыяльную рэфлексію і адказнасьць за разьвіцьцё краіны.

У сёньняшнім Кыргызстане да ліку такіх “элітных” кластэраў можна аднесьці:

- людзей, якія валодаюць дастатковымі фінансавымі рэсурсамі, каб уплываць на прыняцтьце рашэньняў ці арганізоўваць медыя-працу агульнанацыянальнага маштабу;

- людзей, якія праз розныя абставіны (фармальны статус пасады, блізкасьць да кланавых групаў прыняцьця рашэньняў) здольныя рэгуляваць ці аказваць уплыў на рэгуляваньне фінансавых і інфармацыйных рэсурсаў (сюды ўлучаюцца ўсе чыноўнікі);

- людзей, якія належаць да прафесійных груп, зьвязаных з фармаваньнем грамадскай думкі;

- людзей, якія фармуюць ініцыятыўнае грамадскае дзеяньне (у тым ліку ў фармаце арганізаванасьцяў) за кошт уласных, прыцягнутых ці замежных рэсурсаў;

- мясцовыя і рэгіянальныя “эліты”, сфармаваныя з людзей, якія маюць высокі грамадскі статус і звязваюць сябе з мясцовай і/ці рэгіянальнай тоеснасьцю;

- этнічныя “эліты”, якія ўяўляюць зь сябе розным чынам легітымізаваных лідараў этнічных груп, здольных па тых ці іншых прычынах фармальным ці нефармальным чынам вырашаць праблемы сваіх этнічных груп;

- крымінальныя “эліты”, прадстаўленыя лідарамі арганізаваных злачынных груп, якія аказваюць уплыў на прыняцьце рашэньняў праз свае сувязі з праваахоўнымі структурамі і людзьмі ва ўладзе;

- і, нарэшце, галоўная група – людзі, якія непасрэдна ўдзельнічаюць у падрыхтоўцы, абмеркаваньні і прыняцьці тых ці іншых важкіх для грамадства рашэньняў за кошт сваёй блізкасьці да кланавых групаў прыняцьця рашэньняў.

З гэтых квазіэлітных груп сфармаваная структура рэальнага кіраваньня краінай. Гэтая структура цалкам іншая, чым фармальная структура дзяржаўных, палітычных інстытутаў, прапісаная ў Канстытуцыі. Такім чынам, мы маем трэцюю праблему – кіроўную, а шырэй – сацыяльную, двухпластовасьць. Існуюць сапраўдныя і квазікіроўныя сістэмы.

У нарматыўным полі гэта фіксуецца ў адначасным існаваньні праўнага і традыцыйнага нарматыўнага рэгуляваньня пры дамінанце няпісанага, ці традыцыйнага, права. У такой сістэме фармальнае права, ці закон, выступае як квазірэгулятар. Яго выконваюць толькі ў тым выпадку, калі гэта выгадна кіроўным групам ці законавыкарыстальнікам.

Чацьвертая праблема – эканамічная стратыфікацыя. Краіну, дзе практычна адсутнічалі рынкавыя інфраструктуры і рынкавая сьвядомасьць, краіну, якая ня мела буйной таварнай вытворчасьці – увогуле, а здольнай канкураваць на рынках – у прыватнасьці, краіну, якая не была ўлучаная ў глабальныя гаспадарчыя сеткі, пераход да сістэмы, якая базуецца на манетарысцкай рынкавай мадэлі, ня мог прывесьці ні да чаго іншага, акрамя як да эканамічнага калапсу.

Што і адбылося. Кыргызскай эканомікі сёньня, строга кажучы, няма. Ёсьць натуральная гаспадарка з прымітыўным, у большай частцы натуральным унутраным рынкам і, адпаведна, адмоўным гандлёвым балансам. Макраэканамічныя паказьнікі падтрымліваюцца ў большасьці штучна, за кошт зьнешняй фінансавай дапамогі.

У краіне праведзены раздзяржаўленьне і прыватызацыя ўласнасьці, улучна з уласнасьцю на зямлю, сфармавана інстытуцыйная інфраструктура рынку. Прыватная ўласнасьць на зямлю дзейнічае з пэўнымі абмежаваньнямі. Не падпадаюць пад прыватызацыю землі лясной гаспадаркі, водная сістэма і захоўваецца значны дзяржаўны фонд сельскагаспадарчых земляў. Забаронена валоданьне зямлёй і нерухомасьцю для замежных грамадзянаў.

Сёньняшні этап прыватызацыі зьвязаны з рэарганізацыяй стратэгічных аб’ектаў, натуральных манаполій у энэргетыцы, газавай галіне, паветранага транспарту і тэлекамунікацый, якія патрабуюць прыцягненьня значных інвестыцыйных сродкаў.

Аднак да гэтага часу ўласнасьць не абаронена ў дастатковай ступені, і палітычныя зьмены цягнуць за сабой перадзел уласнасьці.

Дыферэнцыяцыя насельніцтва па ўзроўні даходаў зараз стала цалкам яўнай і вартасна матываванай. Багацьце, заможнасьць сталі ня толькі патаемным жаданьнем, але і адкрыта дэкларуюцца і дэманструюцца ў якасьці каштоўнасьці і мэты.

У цэлым насельніцтва краіны можна падзяліць на тры выразныя групы. Першыя – тыя, чые даходы не дазваляюць набываць неабходныя рэчы спажываньня, такіх каля 28% насельніцтва. Асноўная частка насельніцтва (52-58% па розных даных) адносіць сябе да людзей, якія маюць адносны дабрабыт, то бок забясьпечаны ежай, паўсядзённымі рэчамі, але не заўсёды маюць магчымасьць купіць дарагія рэчы. І, нарэшце, заможная група – 10-11% насельніцтва, у якую ўлучаны людзі, здольныя па ўзроўні даходаў набываць усё, што захочуць.

Пераважнай сьферай занятасьці ёсьць хатняя гаспадарка, якую варта разумець шырока, у тым ліку і як праца на асабістым участку, уласных ці арэндаваных сельскагаспадарчых палетках, і занятасьць індывідуальным бізнэсам. Хаця доля насельніцтва, якая працуе ў дзяржаўным сектары, застаецца высокай, ёсьць тэндэнцыя да яе скарачэньня.

Арыентацыя на індывідуальны бізнэс адлюстроўвае ў першую чаргу ацэнку людзьмі рэальных магчымасьцяў у атрыманьні даходаў.

Грамадства сёньня мае няўстойлівую сацыяльную структуру, нечульлівую да асацыяваньня.

Пятая праблема – фармаваньне грамадзянскай пазіцыі й грамадзянскай супольнасьці.

Нягледзячы на тое, што кыргызская дзяржава існуе ўжо больш за 15 гадоў, ідэнтыфікацыя з супольнасьцю “Грамадзяне Кыргызстана” ёсьць значнай толькі для 55,6% людзей. Гэта азначае, што дзяржава яшчэ не прызнаецца ў дастатковай ступені адбылым і не адчуваецца грамадзянамі як каштоўны істотны чыньнік іх жыцьця. І гэта пры тым, што ідэнтыфікацыя на грунце краіны ёсьць найбольш моцнай у параўнаньні зь іншымі. Па агульнай веры ідэнтыфікуюць сябе 9,4%, зь людзьмі свайго пакаленьня – 16%, з жыхарамі населенага пункта – 10,8%, з прадстаўнікамі свайго рода – 2,6%, па прафесійнай прыналежнасьці – 5% [а дзе ідэнтыфікацыя па нацыянальнай прыналежнасьці? – Рэд.].

У грамадстве вельмі высокае пачуцьцё сацыяльнага аптымізму. Прызнаючы цяжкасьць жыцьця, тым ня менш, 87% насельніцтва лічаць, што ўсё ня так кепска. Прычым, асабістыя персьпектывы падаюцца людзям больш верагоднымі й больш хуткімі, чым персьпектывы краіны.

Сфармавалася высокая ступень незалежнасьці грамадзян ад дзяржавы, дзяржаўных і грамадскіх інстытутаў. Большасьць кыргызстанцаў (64,9%) лічаць, што рашэньне іх асабістых праблем залежыць толькі ад іх саміх, ад іх асабістых высілкаў. Патрабаваньні да дзяржавы датычаць у асноўным сацыяльнай сьферы.

Вельмі многія (75,8%) лічаць, што дзяржава павінна ўзяць на сябе забесьпячэньне сацыяльна чульлівых групаў насельніцтва. Па меркаваньні 68,8% людзей ахова здароўя павінна фінансавацца зь дзяржаўнага бюджэту. Моладзь у меншай ступені, чым старэйшае пакаленьне, спадзяецца на дзяржаву.

Існуюць некаторыя агульныя заканамернасьці, пра якія можна казаць.

Першая зь іх – устойлівае зьніжэньне ўзроўню палітычнай актыўнасьці.

Самі палітычныя партыі краіны не сфармавалі яшчэ выразнай ідэалагічнай пазіцыі. Іх праграмы, ідэі мала вядомыя ня толькі насельніцтву, але і самім партыйцам. Працягвае заставацца заўважальным кліентысцкі характар саміх палітычных партый, абслугоўваньне імі інтарэсаў асобных лідэраў, а не палітычных ідэй альбо сацыяльных груп. У сваёй большасьці гэтыя групы абапіраюцца на сацыялістычныя альбо нацыянал-сацыялістычныя ідэі, якія добрыя для багатых альбо скрайне бедных грамадстваў, але цалкам непрымальныя і нават небясьпечныя для грамадстваў, якія зьдзяйсьняюць транзіт ад сацыялізму ў бок ліберальнага грамадства, заснаванага на рынкавай эканоміцы, ад перыферыйнай закрытай краіны да глабальнага і адкрытага грамадства [зьвярніце ўвагу, магчымасьць існаваньня гарманічнай краіны – у меру закрытай і ў меру адкрытай – ліберасты не прызнаюць... – Рэд.].

За рэдкім выключэньнем, апазіцыйныя рухі сфармаваліся як пратэстная апазіцыя, арыентаваная толькі на рэакцыю што да памылак улады і якая не вылучае ўласных ініцыятываў. У сілу гэтага, яны таксама ня могуць выйсьці за вузкае кола фарматаў дзеяньняў, якія зьвязаныя менавіта з пратэстным тыпам апаніраваньня.

Цяперашнія палітычныя партыі – гэта ўсё фантомы, спароджаныя пасьлясавецкімі эфектамі. Была настальгія па сацыялістычных часах – вось вам і сацыялістычныя/камуністычныя партыі. Быў пратэст супраць савецкага аўтарытарызму – вось вам і дэмакраты. Было незадавальненьне русіфікацыяй – вось вам і нацыяналістычныя партыі. Была звычка жыць, як скажуць зьверху – вось вам і партыі ўлады. І г.д.

Ніводная зь існаваўшых і, на жаль, дасёньня існых “палітычных сіл” ня мае ні генезіса, ні прыроды, характэрных для ўласна кыргызскай дзяржавы і кыргызскага народа. Палітычныя феномены, уласьцівыя менавіта кыргызскаму народу, зьяўляюцца пакуль толькі на перыферыі грамадскага быцьця ў выглядзе выпадкавасьцяў і кволых парасткаў.

Існаваньне палітычных сіл, здольных фармуляваць і вылучаць альтэрнатыўныя праекты разьвіцьця, зьдзяйсьняць апаніраваньне ўладзе ў яе дзеяньнях, ёсьць абавязковай умовай і гарантыяй разьвіцьця краіны.

Існыя палітычныя групы і лідары, “старая апазіцыя” ня можа выконваць гэтую ролю па цэлым шэрагу прычын. І найперш таму, што яны ня маюць персьпектыўнай, з пункту гледжаньня разьвіцьця краіны, ідэалогіі, праграмы і стратэгіі дзеяньняў.

Акрамя таго, існыя апазіцыйныя групы аб’ядноўваюць у сваім складзе пераважна палітычных дзеячаў старога тыпу, эпохі раньняга станаўленьня дэмакратыі, якія ня здольныя перабудаваць сваё мысьленьне, свае каштоўнасныя арыентацыі й сфармаваныя адносіны да іншых палітыкаў, у тым ліку прыўладных. Яны прэтэндуюць на ўладу, ня маючы праекта будучыні, а проста па логіцы: “Чаму іншыя, а не яны?” [з 2000-га году Астроўскі заклікае ўсіх, каго можа, з апазіцыйных дзеячаў, заняцца фармаваньнем Праграмнага вобразу будучай беларускай дзяржавы; вынікі, як дасёньня, мізэрныя; асноўныя дасягненьні зьдзейсьнены ў асноўным дзякуючы працы сябраў рэдакцыі. – Рэд.].

Другой асаблівасьцю працэса грамадзянскай ідэнтыфікацыі ёсьць патэрналізм, які захоўваецца. Узровень чаканьняў ад прэзідэнта і цэнтральнай улады застаецца дастаткова высокім.

Трэцяй асаблівасьцю працэса палітычнай ідэнтыфікацыі ёсьць адсутнасьць сувязі паміж палітычнымі партыямі і рэальнымі сацыяльнымі групамі. Усе існуючыя партыі сфармаваны па-за тымі ці іншымі сацыяльнымі стратамі і дасёньня ня маюць дакладных сацыяльных баз.

Колькасьць няўрадавых арганізацый у краіне вельмі вялікая. Калі ў 1991 іх было толькі 340, дык сёньня колькасьць зарэгістраваных НУА перавысіла 13.000.

Нягледзячы на вялікую колькасьць зарэгістраваных няўрадавых арганізацый, Кыргызская Рэспубліка праходзіць толькі першую фазу ў станаўленьні грамадзянскай супольнасьці: яе ўзьнікненьне, фармаваньне. Існыя грамадзянскі актыўныя групы фармуюць сваю пазіцыю і мэты не з агульнанацыянальных грамадзянскіх арыентыраў альбо інтарэсаў базавых сацыяльных груп. Крыніцай іх фармаваньня ёсьць у асноўным альбо вонкавыя інтарэсы, альбо інтарэсы маргінальных груп. Такое становішча адбіваецца на структуры і характары дзеяньня няўрадавых арганіўацый. Яны ў большасьці арыентаваныя на крытыку альбо на “замяшчэньне” дзяржавы.

Самым слабым месцам зьяўляецца донарскі тып забесьпячэньня дзейнасьці НУА. Многім зь іх не хапае ўмельства прыцягнуць дастаткова рэсурсаў для сваёй працы, забясьпечыць устойлівасьць. Дастаткова вялікая колькасьць арганізатараў і ўдзельнікаў НУА ня маюць ніякіх іншых крыніц дахода, акрамя тых, якія яны атрымліваюць у выглядзе сродкаў донараў.

Слабым месцам застаецца арганізацыя камунікацыі, супрацоўніцтва грамадзянскай супольнасьці з дзяржавай. Ні той, ні іншы бок не гатовы да працы ў фарматах грамадскай палітыкі.

Яшчэ адной праблемай грамадзянскай супольнасьці зьяўляецца звычка спадзявацца на ўладу, лічыць, што менавіта ўлада абавязана вызначаць стратэгію і прыярытэты краіны.

Такім чынам, відавочна, што мы маем справу ня больш чым з грамадзянскай супольнасьцю, якая нараджаецца. Шмат у чым яна носіць квазі-грамадзянскі характар.

Толькі ў апошні час пачалі зьяўляцца сацыяльна актыўныя групы, якія грунтуюць свае прыярытэты на ўласна нацыянальных інтарэсах.

Відавочна, што працэс фармаваньня грамадзянскай супольнасьці будзе насіць працяглы характар і будзе непасрэдна зьвязаны ды вызначацца тымі сацыяльнымі зьменамі, якія будуць адбывацца ў кыргызскім грамадстве.

Такія асноўныя праблемы, калі казаць вельмі сцісла.

Ад рэдакцыі:

Многае ў гэтым артыкуле паказвае, што сітуацыя ў далёкім Кыргызстане аналагічная беларускай. Асабліва ў тым, што зьвязана з апазіцыяй.

Аднак, агульная сітуацыя ў нас значна горшая з-за татальнага этнацыду.

І яшчэ, можа, найгалоўнае. Аўтар грунтуецца на ліберальнай ідэалогіі. Аднак, як чалавек разумны, ён не хавае сваю прыхільнасьць што да “нацыяналізму”, усьведамляючы, што персьпектыва зьвязана зь ім.

Прайшло тры тыдні пасьля нападу “Расеі” на Грузію. Час падвесьці прамежкавыя вынікі па фактах, якія маюць стратэгічнае значэньне і выявіць якія магчыма толькі ў час вострых грамадскіх землятрусаў. Але найперш варта праверыць, як зьдзейсьнілася тое, што мы спрагназавалі больш двух тыдняў таму, не зьвяртаючы ўвагі на ўсе запэўніваньні ў супрацьлеглым з боку крамлян.

1. Пра кіраўніцтва Расеі.

Яшчэ 14 жніўня мы папярэджвалі (nashaziamlia.org/2008/08/14/1476/#more-1476), што вельмі верагодным ёсьць сцэнар, “калі будзе перамагаць расейская імпербюракратыя на фоне бязвольнасьці Захаду, асабліва Заходняй Еўропы. У адпаведнасьці з гэтым сцэнарам расейская імперыя можа захапіць і “замірыць” Грузію. Гэта адбудзецца прыкладна так, як яна зрабіла з Чачнёй, і пад такое ж шматзначнае маўчаньне Захаду (на заявы Мядзьведзева аб “спыненьні агню”, пра “завяршэньне аперацыі прымусу да міру” ўвагу зьвяртаць ня варта). У канфлікце праз пэўны час абавязкова зьявяцца цікавыя нюансы. Так, мы хутка ўбачым актывізацыю расейскай агентуры на Захадзе, найперш у выглядзе прадажных рэдактараў і журналістаў цэнтральных заходніх выданьняў, якія пачнуць “муціць ваду”, імкнучыся сьхіліць грамадскую думку на карысьць “беднай Расеі”. Затым, калі імперыякратыя кіне мільярды зялёных на подкуп заходніх палітыкаў, мы можам убачыць, што й іхная пазіцыя становіцца ўсё менш адназначнай … Расейская імперыякратыя ўспрыме ўсё гэта, як патураньне да чарговага этапу агрэсіі” (канец цытаты).

Такім чынам, хто два тыдні таму паверыў запэўніваньням галавы Крамля, пана Мядзьведзева, пра “завяршэньне аперыцыі “Прымус да міру””, пра адвядзеньне войскаў “у месцы сваёй ранейшай дыслакацыі”, прабачце, моцна лахануўся (мы – не, бо ў нас ёсьць Д пр-п 54, які сьцьвярджае, што “дамовы з расейскай імперыякратыяй ня вартыя паперы, на якой яны падпісаныя”). Але не перажывайце. Ёсьць дасьведчаныя і ўвішныя палітыкі, якія сёньня выглядаюць яшчэ больш недарэчна – такія, як, напрыклад, цяперашні прэзідэнт Францыі Нікаля Сарказі. Ён жа шчыра верыў, што, падпісаўшы з “Расеяй” знакамітыя “6 пунктаў” і атрымаўшы ад прэзідэнта “Расеі” ўсе гарантыі іх выкананьня, зрабіў выдатную справу, на падставе якой ён можа павесіць сабе ордэн міратворцы. А на справе атрымаўся канфуз, ды яшчэ перад усім сьветам.

Атрымліваецца, што многія заходнія прайдзісьветы нават дасёньня ня ўцямілі, што, каб прагназаваць паводзіны “Расеі”, трэба арыентавацца не на словы крэмлядзяў (яны свае словы не трымаюць – гэта іх гістарычная традыцыя), а на інстынкты расейскай імперскай бюракратыі (гл. Д пр-п 15). А гэтыя інстынкты, як мы ўжо шмат пісалі, дыктуюць ёй сквапна захопліваць усё новыя і новыя тэрыторыі, як толькі для гэтага будуць малейшыя спрыяльныя ўмовы (гл. nashaziamlia.org/2006/04/16/50). Палітыкі на Захадзе аніяк ня могуць уцяміць: “Расея” падпісала і адпаведныя рэзалюцыі ААН, якія гарантуюць Грузіі яе тэрытарыяльную цэласьць, і знакамітыя “6 пунктаў Сарказі”, і шмат разоў з Крамля яны чулі 100%-ныя запэўніваньні аб тэрміновым вывадзе войскаў, а ваенныя дзеяньні ў Грузіі як працягваліся, так і працягваюцца (а разам зь імі, як павялося ў расейскай імперыі, працягваюцца масавыя марадзёрствы, згвалтаваньні, этнічныя чысткі, зьнішчэньне жыльля грузінаў і г.д.; гл. nashaziamlia.org/2008/08/16/1481)…

Як бачыце, дакладна спрагназавалі мы і паводзіны прадажных заходніх журналюшак. У нас няма магчымасьці шырока прадэманстраваць доказы – мы падалі толькі адзін узор (гл. тут: nashaziamlia.org/2008/08/25/1511). Але, хто сумняецца, можа сам зайсьці, напрыклад, на сайт www.inosmi.ru і палюбавацца на тое, якія аргументы знаходзяць заходнія журналісты (найперш у Брытаніі, Нямеччыне, Францыі), як яны толькі ні выкрунтасьнічаюць, каб абяліць “Расею”.

Нарэшце, былі мы правы і адносна карумпаваных палітыкаў у ЕЗ. Пан Бжэзінскі так канкрэтна і напісаў (гл. nashaziamlia.org/2008/08/21/1498) пра “негатыўную ролю” былога канцлер ФРГ, “які стаў наёмным працаўніком “Газпраму””, пра італьянскага прэмьер-міністра, які “ператварыў у спорт сьхіленьне каленаў перад Пуціным”, пра ўрад Грэцыі, які таксама “сімпатызуе шэрагу рускіх ініцыятыў у энэргетычным сектары”, пра ўрад Вугоршчыны, які “дзіўным чынам чульлівы да расейскіх захадаў”, пра шэраг фінансавых інтарэсаў у Аўстрыі, якія “паказваюць на тое самае”. У дадатак да Бжэзінскага Пол Гобл заявіў: “Ёсьць нямала людзей, асабліва ў Вашынгтоне, якія імкнуцца апраўдаць дзеяньні Расеі й гатовыя знайсьці любы прэтэкст, каб ускласьці ўсю адказнасьць на Грузію” (nashaziamlia.org/2008/08/21/1496).

У сувязі з дадзенымі абставінамі, а таксама з улікам асаблівай актыўнасьці расейскіх войскаў у раёнах Поці й Горы, дазволім сабе зрабіць далейшы прагноз што да стратэгічных ваенна-палітычных памкненьняў расейскай імперыякратыі.

Расейскія імперцы, напэўна, лічаць, што Самачабла (Паўднёвая Асеція) у іх ужо ў кішэні (“незалежнасьць” ёсьць, просьба Какойты разьмясьціць у цхінвальскім рэгіёне ваенные базы Расеі – таксама, абяцаньне папрасіцца ўвайсьці ў склад Расеі ёсьць), таму далей расейская імперыякратыя на каўказскім кірунку сваёй агрэсіі хутчэй за ўсё будзе імкнуцца захапіць раён Горы, каб далей выйсьці да мяжы з Арменіяй (каб дакладней разабрацца ў геапалітычнай сітуацыі, гл. мапу ў пачатку артыкула; дарэчы, на ёй паказаны некалькі тэрыторый, якія былі страчаны Грузіяй пад час саветызацыі ў 1920-31 гг.; гэта ў нечым нагадвае страты беларускіх тэрыторый у 1919-44 гг., адрозьненьне толькі ў тым, што ў нас былі забраныя дакладна нашы этнічныя тэрыторыі). Пры гэтым, натуральна, пад поўным кантролем імперыі апынецца нафтаправод Баку-Тбілісі-Джэйхан разам з запланаваным паралельным газаправодам. Акрамя таго, Грузія можа быць падзелана на дзьве “губерні” – тыфліскую і кутаіскую (як ужо было ў царскі перыяд) – дзе будуць пасаджаны марыянеткавыя рэжымы (такія, як у Абхазіі, Самачабла і, на жаль, у нас у Беларусі). Затым, разбурыўшы грузінскую дзяржаўнасьць і ўзяўшы пад свой кантроль яшчэ большую долю нафта- і газарэсурсаў планеты, праз Арменію, і ў хаўрусе з апошняй, “Расея” можа пачаць ня толькі каламуціць і кантраляваць Азербайджан зь яго нафтавым патэнцыялам, але і з дапамогай курдаў – Турцыю, Іран, Ірак. Карацей, увесь Блізкі Усход.

Вельмі верагодна, што так выглядае адна са стратэгічных ваенна-палітычных мараў расейскай імперыякратыі…

Калі гэты сцэнар так далёка хутка не прасунецца, можна чакаць актывізацыі “цікавасьці” імперцаў да Крыму, Усходняй Украіны і Паўночнага Казахстану. Нашу Беларусь, на жаль, яны ўжо лічаць у сваёй кішэні – як Абхазію і Паўднёвую Асецію…

Агрэсія ў выпадку Грузіі будзе тлумачыцца неабходнасьцю “пакараць агрэсара за генацыд асецін”, а ў выпадку Украіны і Казахстана “жаданьнем рускіх жыць у Расеі”…

(Дарэчы, варта яшчэ раз падкрэсьліць, што па даных саміх расейцаў у Паўночнай Асеціі загінула ня 2000 мірных жыхароў, як заяўляў і заяўляе вядомы генацыдчык чачэнскага народу Пуцін і яго напарнік – Мядзьведзеў, а, паводле дадзеных афіцыйнай расейскай камісіі, высьветлены прозьвішчы 133 чалавек, якія загінулі ва ўсёй Паўднёвай Асеціі (гл. http://kavkazcenter.com/russ/content/2008/08/28/60606.shtml), паводле дадзеных Human Rights Watch – у Цхінвалі 44 чалавекі (гл. kavkazcenter.com/russ/content/2008/08/14/60218). І гэта, падкрэсьлім, у выніку двух серыяў баёў.

Рабіць усё гэта расейская імперыякратыя будзе, як мы ўжо прагназавалі, этап за этапам. І на кожным зь іх будзе ставіць Захад перад дылемай, якую выразна сфармуляваў Лаўроў у сваім артыкуле “Амерыка павінна зрабіць выбар паміж Грузіяй і Расеяй” (гл. http://nashaziamlia.org/2008/08/24/1509) і адказ на якую заранёў даў пан Саймс у сваім інтэрвю: “ЗША не заявяць пра ваенную падтрымку Грузіі з мэтай аднаўленьня яе тэрытарыяльнай цэласьці” (гл. nashaziamlia.org/2008/08/19/1490).

2. Стан кіраўніцтва Захаду.

Мы па-ранейшаму мала спадзяемся на Захад. Ён сапраўды знаходзіцца ў перыядзе ліберастычнага напаўраспаду. Пра прычыны гэтага (а наступствы гэтага, як вы бачыце, вельмі сур’ёзныя – сьвет праз дэградацыю наўпрасткі коціцца да Трэцяй сусьветнай…) мы ўжо шмат пісалі, будзем пісаць яшчэ. Але шанцы на тое, што Захад на пэўным этапе можа схамянуцца, сабрацца і даць бой “Расеі”, пакуль яшчэ ня страчаныя. На Захадзе ёсьць людзі, здольныя пралічваць стратэгічную персьпектыву тых ці іншых крокаў (тыя ж Зьбігнеў Бжэзінскі й Пол Гобл, меркаваньні якіх мы падалі). Таму варта паспрабаваць спрагназаваць разгортваньне ня толькі песімістычнай, а і аптымістычнай версіі магчымых падзей – г.зн. такой, калі расейская імперыякратыя добра атрымае па зубах ці, прынамсі, будзе стрыножаная…

Якія чыньнікі падсілкоўваюць даны аптымізм?

Так, заходнікі, зыходзячы нават са сваіх скурных інтарэсаў, ня могуць не разумець, што чым на больш позьнім этапе ім давядзецца супрацьстаяць агрэсіі Расеі (а давядзецца абавязкова), тым з большымі ахвярамі будзе дасягнуты станоўчы вынік. Пры гэтым доля тых, для каго драпежніцкія планы расейскай імперыі будуць станавіцца відавочнымі, з кожным чарговым этапам імперскай агрэсіі будзе павялічвацца. І нарэшце настане час, калі бараніць Расею, шкадаваць яе ці спрабаваць “зразумець” будзе лічыцца ўвогуле непрымальным. Істотным чыньнікам зьяўляецца знаходжаньне капіталаў расейскай імперыякратыі й яе крэўных на Захадзе. Ну і, натуральна, пытаньне энэргарэсурсаў й іх транзіту, як ледзь ні галоўны прыярытэт для сёньняшняга Захаду, які проста абавязаны прымусіць яго пачаць змагацца…

Найменш варта разьлічваць на інтэрнацыянальную дапамогу з боку Захаду народам “незалежных дэмакратычных дзяржаў”, зыходзячы зь ідэалагічных ці маральных пасылаў (прычыну мы ўжо шмат разоў называлі, паўторым яшчэ: на Захадзе дамінуе не дэмакратыя, а адна з форм яе дэградацыі – ліберастызм).

Пазітыўны прагноз падмацоўваецца асобнымі фактамі пэўнага ціску на Расею, якія ўжо маюць месца. G8 ужо фактычна зноў ператворана ў G7, уступленьне Расеі ў СГА (рус., ВТО) спынена (дарэчы, з гэтай нагоды Пуцін быў вымушаны выконваць ролю лісы з байкі Эзопа “Ліса і вінаград”, якая ўсё ж вінаград не дастала…), з боку ЗША, ЕЗ, НАТА, АБСЕ ды іншых структур чутны ўсё больш рашучыя заявы пратэсту, у Радзе бясьпекі ААН і, нават, у ШАС (Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва) Расея фактычна засталася з адзіноце і да т.п. Усё гэта могуць быць першыя крокі да выніковай ізаляцыі расейскай імперыі, а могуць быць і проста часовыя слоўныя страсеньні паветра, якія хутка пройдуць, бо ў любы момант можа аказацца, што “супрацоўніцтва Захаду з Расеяй патрэбнае для вырашэньня больш важкіх праблем”. Зразумела, што расейскія імперыякраты разьлічваюць на апошняе.

І не беспадстаўна. Захад маральна не гатовы біцца за Грузію па-сапраўднаму. Да ўзьбярэжжа Грузіі падышлі караблі ЗША і НАТА, але толькі з гуманітарнай місіяй, якую расейскія вайскоўцы, дарэчы, зьбіраюцца кантраляваць… Ідэя заблакаваць рахункі расейскіх алігархаў пакуль адкінутая і замененая абмеркаваньнем ідэі магчымага спраўджваньня законнасьці паходжаньня грошай расейскіх алігархаў й імперыякратаў, якія знаходзяцца на рахунках заходніх банкаў (гл. kavkazcenter.com/russ/content/2008/08/28/60599.shtml). Пакуль толькі адзінкавыя палітыкі Захаду (напрыклад, Маккейн) гавораць пра магчымую падтрымку вызвольнай барацьбы народаў Паўночнага Каўказу (а гэта была б сапраўды эфектыўная мера), якія нашмат больш змагаюцца за сваю незалежнасьць ад Расеі, чым асеціны ад Грузіі, і супраць якіх расейцы неаднаразова сапраўды зьдзяйсьнялі генацыд. А, між тым, якая выдатная нагода зрабіць гэта ў час, калі кіраўнікі Расеі пачалі касіць пад такіх ужо заўзятых гуманістаў, гатовых прызнаваць незалежнасьць направа і налева…

Мы бачым, што Захад бяздарна губляе ня толькі гэтыя магчымасьці. Яго прадстаўнікі ня здольны нават сфармуляваць адэкватную пазіцыю па такім істотным пытаньні, як час пачатку расейскай агрэсіі. Многія на Захадзе ўспрынялі пазіцыю расейцаў, што гэта “Грузія напала на Паўднёвую Асецію”. А, між тым, дастаткова адзін раз паглядзець на сёньняшнюю мапу сьвету, каб назаўсёды запомніць, хто галоўны агрэсар у сьвеце. Акрамя таго, ёсьць гісторыя, і яна сьведчыць, што захоп расейскай імперыяй Грузіі пачаўся яшчэ ў царскія часы і працягнуўся ў 1920 г., калі гэтую справу паўтарылі бальшавікі (гл. адказ на пытаньне аднаго з нас тут: www.svaboda.org/content/Transcript/1194638.html). А ў найноўшай гісторыі агрэсія “дэмакратычнай Расеі” супраць Грузіі адбылася ў трэці раз у 1991-92 гг., калі Расеяй зноўку была захоплена тэрыторыя Самачабла. Затым гэтая агрэсія працягнулася ў выглядзе выдачы пашпартоў грамадзянаў РФ. А апошнія ваенныя дзеі, з 08.08.08 г. – гэта ўсяго толькі заключны этап анэксіі тэрыторыі Грузіі імперскай Расеяй у наш час…

Мы спадзяемся, што заходнія стратэгі хаця б усьведамляюць, што галоўнае, у чым Расея падставілася, праводзячы сваю палітыку на Каўказе, заключаецца ў парушэньні прынцыпу недатыкальнасьці дзяржаўных межаў. Пасьля дадатковых заяваў расейскага кіраўніцтва пра тое, што яно падтрымлівае імкненьне народаў да свабоды і незалежнасьці, цяпер у кожнага, хто будзе змагацца за дэмантаж расейскай імперыі (а толькі так можна спыніць бясконцую крывавую гісторыю, якую яна спараджае), у дадатак да рацыянальнага разуменьня неабходнасьці такой дейнасьці, будзе яшчэ і поўнае маральнае апраўданьне!..

На гэтым фоне нагадваем, што, напрыклад, НАТА – гэта альянс 26 найбольш эканамічна разьвітых і тэхналагічна прасунутых краін з агульным насельніцтвам да 900 млн. чалавек і амаль паловай агульнасусьветнага ВУП. Таму, спадзеючыся на лепшае, мы ўсё ж зь нецярплівасьцю будзем чакаць, што хаця б “істотна абвастрыцца сітуацыя” зь “сепаратысцкім рухамі” ня толькі на расейскім Паўночным Каўказе, а і на Далёкім Усходзе, у Татарстане, Башкірыі, Сібіры, асабліва Якуціі, на тэрыторыі Інгерманландыі ды на іншых захопленых расейскай імперыяй этнічных тэрыторыях розных народаў. Ня будзем забываць таксама, што ад расейскай імперыі нам – беларусам – павінны быць вернуты ўся Смаленшчына, заходняя Браншчына, паўднёвая Пскоўшчына, а нанесеныя страты кампенсаваныя далучэньнем да Вялікай Літвы-Беларусі г.зв. “Калініградскай вобласьці”.

3. Паводзіны Лукашэнкі й ацэнка апазіцыі.

Паводзіны Лукашэнкі, як адкрытага агента Крамля і, па сумяшчальніцтву, кіраўніка каланіяльна-цяперскага рэжыму ў Беларусі, прадказаць было нескладана.

Пасьля спагнаньня ад пасла Расеі ў Беларусі А.Сурыкава, які выказаў незадавальненьне адсутнасьцю падтрымкі дзеяньняў Расеі на Каўказе з боку свайго галоўнага хаўрусьніка, мы спрагназавалі, што “Крэмль будзе эскалаваць свае пагрозы ў бок Беларусі, а с*ль Лукашэнка хутчэй за ўсё будзе аддаваць адну нашу каштоўнасьць за другой”. Мы заявілі пра “небясьпеку размяшчэньня на тэрыторыі “саюзнай Беларусі” вайсковых фармаваньняў расейскай імперыі, улучна зь ядзернай зброяй”, і што гэта “надзвычай вялікая небясьпека для беларусаў!”.

Гэты прагноз, на жаль, таксама спраўдзіўся (на шчасьце, пакуль часткова). Лукашэнка ня толькі назваў акупацыю “Расеяй” Грузіі “мудрай і прыгожай”, але і цалкам аддаў паветраную прастору нашай краіны ў распараджэньне генералаў расейскай імперакратыі (www.svaboda.org/content/Article/1193776.html). Пазьней Сурыкаў запатрабаваў ад яго (вось і эскалацыя) прызнаньня незалежнасьці Абхазіі й Паўднёвай Асеціі. Лукашэнка марудзіць, спасылаецца на АДКБ (www.svaboda.org/content/Article/1194613.html) – ня хоча выглядаць ужо зусім зашуганай шаўкай каля імперскага трону.

Але, можаце не сумнявацца, усё ён прызна́е, усё разьмесьціць, усё прадасьць!..

Мы лічым, што для прыкрыцьця сваёй гнюснай здрады, для адуважваньня ад яе былі выпушчаны палітвязьні. Усе каляапазіцыйныя журналюшкі на іх накінуліся, пачалі браць інтэрвю, чым і далей адцягвалі ўвагу беларускага грамадства ад значна больш істотных падзей… Партыі афіцыйнай апазіцыі таксама з галавой занятыя ў выбарах… У выніку, мы зноў бачым да болю знаёмую сітуацыю – “аб’яднаная”, “дэмакратычная” апазіцыя ў Беларусі ёсьць, а арганізоўваць пратэст супраць сапраўды значных жахлівых і злачыных падзей, у якія штурхае нашу Беларусь прадажнае цяперскае кіраўніцтва, няма каму… Ну, і куды ідуць дзясяткі мільёнаў даляраў і еўра, якія ЗША і Еўразьвяз штогод выдзяляюць “на змаганьне за дэмакратыю ў Беларусі”?!

У які ўжо раз пераконваемся, наколькі надзейным ёсьць сфармуляваны намі Д пр-п 66, які сьцьвярджае, што сярод прадстаўнікоў АДС няма ніводнай дэмакратычнай партыі.

Вось тут самы час нагадаць пра тое, як розныя прадстаўнікі апазіцыйных сіл у Беларусі рэагавалі на Грузінскія падзеі й іх рэха ў Беларусі.

Казулін – падтрымаў “Расею” ў вайне супраць Грузіі (гл. www.svaboda.org/content/Article/1192378.html; запомніце гэты факт, спадары!).

Калякін – зрабіў тое самае – падтрымаў “Расею” (www.svaboda.org/content/Article/1194157.html).

Мілінкевіч – шматзначна маўчаў.

“Аб’яднаныя” “дэмакратычныя” “сілы” (усе гэтыя АГП, БНФ, сацыял-дэмакраты, партыі прагрэсіўнай свабоды, камуністы – усе гэтыя беспрынцыпныя аб’яднанцы) – таксама прамаўчалі.

Сярод беларускай апазіцыі супраць агрэсіі Расеі ў Грузіі выступілі толькі прадстаўнікі беларускай дыяспары ў Нямеччыне (гл. заяву на нашым сайце), наша рэдакцыя, КХП, Рада БНР (заява будзе надрукаваная пасьля гэтага тэксту), БПС. Заява апошняй ужо некалькі дзён знаходзіцца ў рэдакцыі. Ніжэй падаем яе тэкст.

Заява Аргкамітэту па стварэнні Беларускай Партыі Свабоды

Мы выказваем сваю падтрымку грузінскаму народу ў часе ягонай барацьбы з расейскімі агрэсарамі.

Яшчэ 15 гадоў таму рукамі Масквы былі адколатыя ад Грузіі яе спрадвечныя землі, закладзена міна між братнімі каўказскімі народамі. Цяпер Расея нясе прамую віну за падзеі ў Паўднёвай Асеціі. Інтэрвенцыя супраць маленькай, але незалежнай дзяржавы – гэта выклік усёй міжнароднай сулольнасці. Расейскія танкі каля Тбілісі, захоп новых грузінскіх земляў, злачынствы супраць грузінскага насельніцтва – гэта новы этап імперскай агрэсіі.

Адбываецца новы падзел між цывілізаваным светам і адноўленай расейскай тыраніяй, якая ашалела ад нафта-газавых прыбыткаў. Гэта наўпрасткі датычыць лёсу Беларускай дзяржавы і нашага народу.

Баязлівае маўчанне беларускай улады ў гэты час азначае ўнутраную разціснутасць Лукашэнкі. Гэта нагадвае паводзіны гаротніка ў турэмнай камеры, якога бандзюгі зневажаюць да апошняй меры… Паслядоўна здаючы нацыянальныя інтарэсы, рэжым апусціўся да дна. Цяпер узнікае прамая пагроза новай анэксіі, увядзення расейскай атамнай зброі.

Кіраўніцтва АК БПС шматразова папярэджвала аб гэтай пагрозе і беларускую, і заходнюю грамадскасць. На жаль, замест падтрымкі народнага супраціву анэксіі Захад вёў кан’юнктурныя гульні з кланамі афіцыйнай апазіцыі, якія ёсьць шматразовымі банкрутамі. Можна прыгадаць знакавую акцыю 2002 г. «За незалежнасць», праведзеную АК БПС і іншымі патрыётамі. Калі раптам ад арганізацыі акцыі адпалі ўсе партыі афіцыйнай апазіцыі. Нельга забыць і дзікую прарасейскую агітацыю лідэраў АГП пад лозунгам «Аб’яднаўшыся з Расеяй скінем Лукашэнку».

Цяпер відавочна, хто меў стратэгію, а хто паразітаваў на бядзе народу, хто бараніў свабоду, а хто падыгрываў імперскай анэксіі.

У гэты час новай пагрозы толькі нацыянальны ўздым і аб’яднанне вакол Народнай апазіцыі АК БПС і нашых саюзнікаў можа даць сілу для адпору акупацыі.

21.08.2008, кіраўнік прэс-службы: АК БПС З.Зданевіч (канец заявы)

У заключэньні дадзенага раздзелу мы хочам яшчэ раз адмыслова зьвярнуць увагу на новую тэхналогію імперскай агрэсіі, дзе адзін з асноўных кампанентаў – выдача пашпартоў грамадзянаў РФ. Справа ў тым, што ў нас у Беларусі вось ўжо 15-ы год зьдзяйсьняецца аналагічны сцэнар. Розьніца толькі ў тым, што функцыю раздачы пашпартоў выконвае ЭТНАЦЫДНАЯ праграма, якую праводзіць “вертыкаль” на чале з агентам крамлядзяў – Лукашэнкам. Мы гэта даўно ведаем, увесь час пра гэта пішам (хто жадае, можна пачытаць, напрыклад, артыкул “Наша галоўная праблема – этнацыд, наша мэта – беларуская дзяржава!”, пачынаючы адсюль nashaziamlia.org/2006/04/04/14/#more-14). Больш за тое, сябрам рэдакцыі даводзілася вельмі шмат гэта ж тлумачыць непасрэдна і лідарам афіцыйнай апазіцыі, і прадстаўнікам “дэмакратычнага” Захаду. Вынік – нулявы! Барацьба супраць этнацыду беларусаў, як асноўнага механізму анэксіі Вялікай Літвы-Беларусі расейскай імперыяй, нікім, хто мае вялікія матэрыяльныя рэсурсы, не абвяшчаецца і ніяк не праводзіцца.

Усё гэта разам з вастрынёй сучаснай абстаноўкі дазваляе нам сьмела сказаць і ў цэлым пра аб’яднанацаў, і ў цэлым пра заходнікаў наступнае: усе вы (падкрэсьлім, за выключэньнем Рады БНР, КХП, БПС, некаторых прадстаўнікоў БНФ, Маладога Фронту, незалежных СМІ і часткі беларускай дыяспары) альбо дурні, альбо здраднікі (здраднікі – г.зн. агенты ці расейскай імперыякратыі, ці фінансавага алігархату Захаду), але ніяк не прадстаўнікі інтарэсаў беларускага народу. Апошняе азначае, што вы ня маеце права на дэмакратычнае прадстаўніцтва беларускага народу ў такой жа ступені, як яго ня мае і Лукашэнка. Пра тое, што сярод АДС няма ніводнай дэмакратычнай партыі, мы ўжо казалі (Д пр-п 66).

4. Грамадскасьць у астатнім сьвеце (альбо галоўны ідэалагічны “ўлоў”).

4.1. Грузінскія падзеі выявілі вельмі падобную да беларускай сітуацыю ў апазіцыі ва Украіне (мы дакладна ня ведаем, але перакананыя, што ў Польшчы, Прыбалтыйскіх краінах і г.д. сітуацыя аналагічная). Там супраць расейскай агрэсіі адназначна, хутка і моцна выступілі Украінская народная партыя (УНП; гл. nashaziamlia.org/2008/08/14/1476), Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў (АУН; гл. nashaziamlia.org/2008/08/17/1486) і да т.п. структуры. Прабачце, але іх паводзіны ў крытычны час – гэта не нацыяналізм, а класічны інтэрнацыяналізм! Адсюль зноў пацьвярджаецца вельмі важная выснова, пра якую мы ўвесь час кажам: тыя, каго розныя заходнія ліберасты і ўсходнія імперцы, баючыся, называюць “нацыяналістамі”, на справе зьяўляюцца нацыяналістамі ўніверсальнымі – іначай, проста сапраўднымі зьмястоўнымі дэмакратамі, гатовымі на ахвярную падтрымку іншых народаў у іншых краінах у цяжкі для іх час!

Паколькі розныя соцыяпаразітныя сілы ў сьвеце ўвесь час накідаюць нацыяналізму непажаданыя рысы, гэты факт надзвычай варты запамінаньня, напрыклад, для будучых дыскусій з “дэмакратамі” ліберальнымі, а таксама варты таго, каб шырока абмеркаваць ідэю, якую ўвесь час адстойвае наша рэдакцыя: мы павінны сябе называць не нацыяналістамі, а зьмястоўнымі (сапраўднымі) дэмакратамі, адносна якіх усе іншыя “дэмакраты” – гэта альбо недэмакраты ўвогуле, альбо тая ці іншая стадыя іх дэградацыі…

4.2. Мы лічым вельмі каштоўным выказваньне Зьбігнева Бжэзінскага, што прыход новай эры ў глабальнай палітыцы павінен азначаць, што “буйныя дзяржавы больш не змаглі б дыктаваць суседзям, як ім уладкоўваць сваё жыцьцё” (www.time.com/time/world/article/0,8599,1832699,00). З-за падобных выказваньняў многія на Захадзе лічаць яго ідэалістам (на Ўсходзе – радыкалам). Галоўнай ідэяй яго кнігі “Вялікая шахматная дошка”, як вядома, быў заклік да палітычнага істэблішмэнту ЗША дэманстраваць на міжнароднай арэне не дамінаваньне, а лідарства. Толькі так, заяўляў Бжэзінскі, ЗША можа дасягнуць посьпеху ў сьвеце. Калі аб’яднаць гэтыя дзьве яго думкі ў адну (г.зн., што лідарства Амерыкі ў сьвеце павінна весьці да таго, каб буйныя дзяржавы не маглі дыктаваць народам, як ім уладкоўваць сваё жыцьцё), атрымаецца практычна такая ж пазіцыя, як у беларускіх, украінскіх ды іншых “нацыяналістаў” – а на справе сапраўдных зьмястоўных дэмакратаў, якія бачаць будучыню нашай цывілізацыі ва ўсё большым падвышэньні яе гуманістычнай арганізаванасьці.

Падтрымка нашай пазіцыі аўтарытэтам Бжэзінскага шмат каштуе. Ці ня так?

4.3. Істотным вынікам зьдзейсьненага збору ідэалагічнага матэрыялу на фоне грузінскіх падзей стала і праверка на вашывасьць розных прадстаўнікоў расейскай апазіцыі. І калі радасная ўзбуджанасьць расейскіх імперцаў нам зразумелая (nashaziamlia.org/2008/08/22/1500), дык затоенае маўчаньне расейскіх лібералаў, так як і беларускіх, было для нас усё яшчэ ў пэўнай ступені нечаканым. Лібералы – гэта ж тыя, хто “за свабоду” – устаўляюць яны нам. Аднак, як раней, так і цяпер, мы зноў пераконваемся (а такое раней ужо было): сучасныя лібералы, што на Захадзе, што ў Расеі ці Беларусі – гэта тыя, хто думае пра свабоду для сябе, а пра адказнасьць – для іншых!

У Расеі таксама большасьць тых, хто называлі сябе “рускімі нацыяналістамі”, на паверку аказаліся тыповымі шавіністамі ды імперыялістамі (nashaziamlia.org/2008/08/23/1502). Выпрабаваньне вытрымаў толькі Шырапаеў, які затрымаўся на мяжы пацыфісцкага закліку да маскоўцаў: ня ўдзельнічаць у вайне ні на чыім баку – ні на баку расейскіх імперыялістаў, ні на баку грузін (nashaziamlia.org/2008/08/23/1507). Як ня дзіва, гэтая пазіцыя аказалася вельмі блізкай да пазіцыі, сфармуляванай ў вядомай заяве маджахедаў Каўказу (nashaziamlia.org/2008/08/15/1478).

4.4. Варта высока ацаніць раскрыцьцё намі грандыёзнай ідэалагічнай разводкі пад слоганам “альбо кансерватызм, альбо лібералізм – іншага няма” (гл. папярэдні артыкул). Каштоўнасьць гэтага адкрыцьця ані трохі ня меншая, чым у адкрытага раней факта аднолькавай слабасьці, рыхласьці, атамаванасьці такіх, здавалася б, адрозных грамадстваў, як таталітарнае і ліберальнае (нагадаем, грамадзяне ЗША пасьля ўрагана Катрына з такім жа энтузіазмам займаліся рабаўніцтвамі, марадзёрствамі, а то і згвалтаваньнямі, як і грамадзяне Ірака пасьля зрынаньня дыктатара Садама Хусэйна)…

4.5. І апошняе, верагодна, самае важкае, што было прадэманстравана на фоне грузінскіх падзей – гэта пацьверджаньне шчыльнай сувязі паміж ядром глабалісцкай фінансавай алігархіі, якім ёсьць сіянакратыя, і расейскай імперыякратыяй (і тыя, і другія супраць уступленьня Грузіі ды Украіны ў НАТА; Ізраіль спыніў пастаўкі зброі ў Грузію за некалькі дзён да пачатку ваенных дзеяньняў, выконваючы просьбу Расеі; Саймс заявіў, што ЗША нават не заявяць пра ваенную падтрымку Грузіі).

Што тут сказаць? Толькі тое, што застаецца адзіная прыемнасьць на фоне ўсяго гэтага: гэта калі выпрацаваныя намі дактрынальныя прынцыпы з часам толькі ўсё больш умацоўваюцца (гл. Д пр-п 83)…

Вось такія каштоўныя ідэалагічныя “яйкі” мы назьбіралі на даным этапе грузінскіх падзей.

Застаецца толькі зьвярнуць увагу, што зьбіраць іх дапамагае нам выпрацаваны ў рэдакцыі зьмястоўна дэмакратычны, сістэмна гуманістычны сьветагляд.

N.B.

Паўторна інфармуем: апошнія дні на наш сайт штодзённа стала закідацца да 1200 і больш адзінак спамавага сьмецьця (раней было каля 500-700). Зьявіліся й іншыя формы дэструктыўнай агрэсіі. З аднаго боку, гэта добра, бо азначае, што мы сталі чагосьці вартыя, калі нейкім соцыяпаразітным сілам сталі ўпоперак арганізму. Аднак з іншага – у нас зьявілася шмат дадатковай працы, каб сайт ачышчаць і рэстаўраваць. Пад час такой ачысткі, асабліва, калі выкарыстоўваецца паскораны рэжым выдаленьня спаму, бываюць выпадкі, калі з-за драбнейшай няўвагі выдаляюцца карысныя каментары да артыкулаў. У сувязі з гэтым выбачаемся перад тымі нашымі прыхільнікамі, з каментарамі якіх здарылася такая недарэчнасьць, і просім зразумець, што гэта ніякая не шкодная дзейнасьць супраць іх, а тэхнічныя памылкі, абумоўленыя ўскладненьнем рэжыму працы рэдакцыі. Просім усіх нашых прыхільнікаў зноў аднаўляць свае каментары да матэрыялаў, калі гэта будзе істотным і ня вельмі складаным.

Рэдакцыя.

Паслухаем чарговы голас з Захаду. Гэта добра вядомы нам пан Бжэзінскі – былы дарадца прэзідэнта ЗША Джымі Картэра (паводле www.rian.ru/world/20080613/110335496.html).

Рэдакцыя.

13 жніўня З.Бжэзінскі выступаў у Вашынгтоне на адкрытых слуханьнях у сенаце ЗША. Там прысутнічаў карэспандэнт Расейскага інфармагенцтва “Навіны” Аркадзь Арлоў…

Са слоў расейскага карэспандэнта, Бжэзінскі заявіў, што Расея спрабуе дэстабілізаваць сітуацыю ў Грузіі для таго, каб атрымаць кантроль над нафтаправодам Баку-Джэйхан, які праходзіць па грузінскай тэрыторыі.

“ЗША назіралі выпадкі магчымых пагрозаў Расеі ў адрас Грузіі, матываваных ў рэчаіснасьці ня нейкімі тэрытарыяльнымі дыспутамі (хаця тэрытарыяльныя дыспуты паміж Расеяй і Грузіяй маюць месца), а больш жаданьнем атрымаць кантроль над трубаправодам Баку-Джэйхан. Калі грузінскі ўрад будзе дэстабілізаваны, заходні доступ да Баку, Каспійскага мора і далей будзе абмежаваны”, — сказаў Бжэзінскі.

Прысьвяціўшы свой выступ аналізу дзеяньняў Расеі на энергетычных рынках у Еўразіі, Бжэзінскі сьцьвярджаў, што РФ спрабуе замацаваць на гэтых рынках сваё манапольнае становішча і выкарыстоўвае для гэтага ўсе наяўныя ў яе палітычныя і эканамічныя рычагі, уключна са “спыненьнем энэргапаставак у палітычных мэтах” у Еўрапейскія і балтыйскія краіны.

“Расея вельмі актыўна імкнецца ізаляваць рэгіён Цэнтральнай Азіі ад прамога доступу да сусьветнай эканомікі, асабліва да паставак энэргіі”.

Заклікаўшы ў якасьці адказу на гэтыя дзеяньні Расеі пашырыць доступ заходніх дзяржаў да нафтагазавых рэсурсаў Цэнтральнай Азіі, Бжэзінскі выступіў за будаўніцтва сеткі альтэрнатыўных трубаправодаў у Еўропе і Азіі, у тым ліку за “на шмат больш энэргічнае вывучэньне магчымасьці [будаўніцтва] трубаправода з Цэнтральнай Азіі праз Аўганістан на поўдзень, які максімальна павялічыць доступ для сусьветнай супольнасьці да цэнтральнаазіяцкіх энэргетычных рынкаў”.

“Мы павінны падтрымаць Балтыйскія дзяржавы, Швецыю і Польшчу ў іх боязі што да трубаправоду “Паўночная плынь”, які плануецца з Расеі ў Нямеччыну”, — заявіў палітолаг.

Па яго словах, ЗША “павінны таксама заахвоціць Нямеччыну да дыверсіфікацыі выгадаў ад “Паўночнай плыні”, калі ён зьявіцца, каб гарантаваць, што імі будзе карыстацца ня толькі адна Нямеччына і што карысьці ад гэтых паставак атрымаюць таксама краіны-сябры ЕЗ, якія знаходзяцца на ўсход ад Нямеччыны”.

У сувязі з гэтым Бжэзінскі паказаў на “негатыўную ролю, якую выконвае былы канцлер ФРГ, які стаў сёньня наёмным працаўніком “Газпраму””, і  падкрэсьліў, што роля экс-канцлера “нясе ў сабе складанасьць, якую нельга ігнараваць”.

Пры гэтым амерыканскі палітолаг скрытыкаваў пазіцыю лідараў іншых краін Еўропы.

“Ёсьць італьянскі прэмьер-міністар, які нядаўна вярнуўся на пасаду, які практычна ператварыў у спорт сьхіленьне каленаў перад Пуціным”, — заявіў Бжэзінскі. Ён дадаў, што з-за некаторых прычын урад Грэцыі таксама “вельмі сімпатызуе шэрагу рускіх ініцыятыў у энэргетычным сектары”.  

“Ёсьць урад Вугоршчыны, які дзіўным чынам чульлівы да расейскіх захадаў і, магчыма, нават фінансавых стымулаў, пазіцыя якога па трубаправодзе “Набука” наносіць яму [трубаправоду] шкоду. І нядаўна мы бачылі шэраг фінансавых інтарэсаў у Аўстрыі, якія паказваюць на тое самае” [вы бачыце, як нечакана (для нас) паўсплывалі агенты расейскага ўплыву ў палітычнай сістэме ЕўраЗьвязу. – Рэд.].

У сваю чаргу старшыня на слушаньнях галава сенацкага камітэту па замежных справах сенатар-дэмакрат Джозеф Байдэн паскардзіўся, што ў яго камітэта ўжо практычна не засталося часу, каб паўплываць на палітыку адыходзячай адміністрацыі Дж.Буша. Пры гэтым ён выказаў спадзеў, што разгледжаныя камітэтам тэмы пазначылі кола пытаньняў, якімі зоймецца ўжо наступная адміністрацыя ЗША.

Заключны аналіз, высновы і Дактрынальныя прынцыпы па “кітайскай” тэме.

Рэдакцыя.

1.

Кітай, без сумневу, выклікае да сябе моцныя, але дваістыя пачуцьці.

З аднаго боку – гэта вялікая краіна, вялікі народ, адметная культура. Гэта гісторыя, якая цягнецца са старажытных часоў.

З іншага боку Кітай — застарэлая імперыя, якая мае ўсе рысы, характэрныя для дадзенай анамальнай формы грамадскай арганізацыі. Апошнія праяўляюцца ў тыповай для любой імперыі разбуральнай дзейнасьці - як унутры краіны, так і адносіна суседзяў; як у стаўленьні да вонкавага асяроддзя, так і ў палітыцы ў гуманітарнай сьферы. У апошняй галоўнымі кірункамі імперскай агрэсіі зьяўляюцца: вайсковы захоп тэрыторыі некалі самастойных народаў і падпарадкаваньне іх сабе, каланізацыя прадстаўнікамі імперскага этнасу чужых земляў, касмапалітызацыя абарыгеннага насельніцтва з мэтай яго поўнага падпарадкаваньня суб’екту імперыі й… фактычнае зьнішчэньне (!). Прычым, пасьля завяршэньня адной імперскай хвалі наступае чарговая, пакуль інфляцыя пашырэньня, каспамапалітызацыя насельніцтва, страта ідэалаў (дададзім, штучных, памылковых) і дэградацыя цэнтральнай ўлады не выклічуць татальную страту веры ў імперыю, у сэнс яе існаваньня, а затым і разбурэньне.

Народы і прырода – галоўныя ахвяры імперскай палітыкі.

Таму, захапляючыся сёньня асаблівасьцямі гісторыі й культыры Кітаю, яго дасягненьнямі ў эканоміцы і тэхналогіі, ні ў якім разе нельга забываць пра вышэй адзначанае.

Галоўным імперскім этнасам у кітайскай імперыі зьяўляецца народ хань, колькасьць якога складае там амаль 1,2 млрд. чалавек (91% ад агульнага насельніцтва ў колькасьці, прыкладна, 1,3 млрд.), што нават для ўсёй Зямлі зашмат. Аднак мы далёкія ад таго, каб найперш гэты народ вінаваціць у імперскай палітыцы. Ён, як і ў любой іншай імперыі – найперш сродак, прылада для зьдзяйсьненьня чужых для яго інтарэсаў. Тым больш мы не зьбіраемся вінаваціць у імперскай палітыцы Кітай як краіну.

Спробы надаваць рысы суб’ектнасьці тым аб’ектам нашай рэчаіснасьці, якія іх ня маюць ці мець ня могуць (“Белоруссия заявляет”, «Россия высказывает свое несогласие с планами самопровозглашения Косова», «посмотрим, что скажет народ», “Кітай жадае вырашыць свае дэмаграфічныя праблемы”), зазвычай накіраваныя на тое, каб схаваць сапрадны суб’ект – непасрэднага ініцыятара і правадніка той ці іншай разбуральнай палітыкі. Такую падмену, якая сёньня сустракаецца практычна на кожным кроку, стала модна называць «паліткарэктнасьцю». У рэдакцыі мы дамовіліся лічыць яе, наадварот, злачынствам, бо яе сутнасьць – хаваньне праўды, падман. 

Дык вось, галоўным суб’ектам, які ініцыюе разбуральную імперскую палітыку сёньняшняга Кітаю ў самых розных сьферах нашага існаваньня на Зямлі, зьяўляецца кітайская імперская бюракратыя (скарочана, кітайская імперыякратыя). У адрозьненьне ад расейскай імперыякратыі, яна мае пад сабой большы досьвед імперскай палітыкі, большы гістарычны грунт – у тысячагоддзі (расейская – у стагоддзі), больш актыўна выкарыстоўвае кітайскі (дакладней, ханьскі) шавінізм, як “крыніцу энэргіі” для наступнай імперскай экспансіі (расейская імперская бюракратыя таксама выкарыстоўвае рускі шавінізм для сваёй імперскай палітыкі, але робіць гэта менш пасьлядоўна, больш фармальна, чым выклікае сталае незадавальненьне рускіх шавіністаў).

Але галоўнае, што выдзяляе сьпецыфіку Кітая, як імперыі – гэта магчымасьць выкарыстаньня дэмаграфічнага фактару ў якасьці аднаго з галоўных відаў імперскай зброі – свайго непрапарцыйна гіганцкага насельніцтва. Метад выкарыстаньня – каланізацыя захопленых тэрыторый кітайцамі, біялагічнае перамешваньне апошніх зь мясцовым насельніцтвам праз заахвочваньне да “інтэрнацыянальных” шлюбаў, пераўтварэньне праз гэта іншага народу ў кітайцаў, і да т.п. (гэты метад, як мы цяпер ведаем, цалкам легалізаваны “партыяй, урадам і народам” Кітаю, і плануецца выкарыстоўваць далей).

Дэмаграфічны фактар, які прысутнічае ў руках кітайскай імперыякратыі, грунтуецца на культурнай традыцыі народа хань, успрыняцьце паўнавартасьці жыцьця прадстаўнікамі якога (у адпаведнасьці зь іх культурна-сьветагляднай традыцыяй) амаль наўпрасткі вызначаецца колькасьцю нашчадкаў. Раней, ва ўмовах эпідэмій, неўраджаяў, войнаў і г.д. гэтая традыцыя дапамагала ханьцам супрацьстаяць выклікам лёсу. Цяпер гэтая нацыянальна-культурная рыса ёсьць несумніўнай праявай нацыянальнага эгаізму, разбуральнага ў адносінах да свайго асяроддзя, да іншых народаў (улічваючы яе маштабы, можна сказаць, што і да ўсёй людскай цывілізацыі), а таму вартая асуджэньня.

Нельга пераносіць праблемы, якія ўзьнікаюць з-за твайго эгаізму, на іншых. Гэта – некультурна, недобрасуседска, нялюдска. І павінна карацца… Але, у адрозьненьне ад неўсьвядомленага сьледаваньня за культурнай традыцыяй простымі ханьцамі, кітайская імперыякратыя цалкам сьвядома выкарыстоўвае дэмаграфічны фактар, які апынуўся ў яе руках, для таго, каб менавіта “недобрасуседскае” і рабіць.

У свой час шмат вэрхалу было наконт таго, што, маўляў, у Кітаі ідзе жорсткая барацьба з нараджальнасьцю. Цяпер бачна, што хутчэй за ўсё гэта быў тыповы піяр, разьлічаны на замежжа. Ва ўсялякім разе, мы бачым, што ў час барацьбы з высокай нараджальнасьцю кітайскімі ўладамі не былі выкарыстаны найбольш выніковыя метады: “палавое выхаваньне” ў школе, “планаваньне сям’і”, фемінізм, “эмансіпацыя”, аднаполыя “шлюбы” і г.д. І, у выніку, дэмаграфічная зброя “раптам”, “супраць волі” кітайскіх уладароў апынулася ў іх руках. Так мы і паверылі…

З нагоды варта таксама адзначыць, што ўсе імперыі звычайна выкарыстоўваюць для сваёй імперскай палітыкі ўсе віды зброі, якія могуць быць у іх распараджэньні: ваенную і паліцэйскую сілу, грошы, інфармацыйнае ўзьдзеяньне (мову і прапаганду, заснаваную на той ці іншай ідэалогіі), людскія масы для каланізацыі. Але ўсе гэтыя дэструктыўныя сродкі выкарыстоўваюцца ў розных прапорцыях. Апошняе вызначае асаблівасьці тэхналогіі той ці іншай імперскай экспансіі й можа быць выкарыстана для класіфікацыі.

Так, “Расея” – гэта тыповая тэрытарыяльная імперыя, узброеная найперш ваенна-паліцэйскай сілай (у т.л. тайнай цаліцыі – на сёньня, ФСБ), як галоўнай прыладай імперскай палітыкі, а ЗША — ня столькі тэрытарыяльная, колькі фінансавая імперыя з грашыма й прапагандай “правоў чалавека”, прызначанымі… для таго ж. У ЗША вайсковая сіла таксама ёсьць, але яна найбольш “сучасная”, тэхналагічная.

Сьпецыфіка ж Кітая заключаецца ў тым, што гэта тэрытарыяльная імперыя з дэмаграфічным фактарам у якасьці галоўнага інструманта імперскай агрэсіі (ужо рэальнай, актуальнай — агрэсіі сёньняшняга дню).

2.

Але галоўнае ў любой імперыі – гэта не сьпецыфіка, а ўніверсальныя імперскія рысы. Важнейшымі сярод іх зьяўляюцца:

- “складзенасьць” імперыі з этнічных тэрыторый многіх народаў (у Кітая гэта ёсьць);

- наяўнасьць соцыя-паразітнага суб’екта ва ўладным “цэнтры”, які й рэалізуе імперскую палітыку ў сваіх інтарэсах – так, як ён іх бачыць (у ЗША – гэта фінансавая алігархія зь сіянакратыяй у якасьці ядра; у “Расейскай федэрацыі” – гэта расейская імперыякратыя; а ў Кітаі – кітайская імперыякратыя);

- палітыка касмапалітызацыі насельніцтва, якое захоплена імперыяй (ЗША – гэта “плавільны кацёл”; у СССРы расейская імперыякратыя ўсіх рабіла “савецкімі людзьмі”; а ў Кітаі імперыякратыя ўсіх робіць “проста кітайцамі”), і выкарыстаньне дадзенага насельніцтва як аднаго з рэсурсаў, як сродку (а не як мэты) у дасягненьні мэтаў імперскай палітыкі. 

- агрэсія ў адносінах да іншых краін і народаў, жаданьне іх падпарадкаваць, каб эксплуатаваць.   

У апошнія гады назіраецца істотная актывізацыя кітайскага імперыялізму. Хутчэй за ўсё, многія народы сьвету чакае другое выданьне мангола-татарскага іга.

Мы лічым, што такая актывізацыя абумоўленая псіхічным станам кітайскай імперыякратыі. Яна жахліва спужалася тых падзеяў, якія адбыліся ў былым СССРы 15-20 гадоў таму. І, як любая соцыя-паразітная сіла, складзеная з дастаткова абмежаваных, прымітыўных асобаў, не знайшла нічога лепшага, як прысьпешыць імперскі наступ (як умеем, так і танцуем). Зыходзячы з псіхааналітычных пазіцый, зразумела, што так яна спрабуе напужаць свой уласны страх… Гэта таксама варта памятаць: усяго толькі жывёльны страх кітайскай імперыякратыі можа стаць галоўнай прычынай пакутаў і сьмерці, магчыма (і ня дай Бог), мільёнаў і мільёнаў людзей…  

Падзеі, якія разгортваюцца сёньня на ўсходзе Еўразійскага кантынета (калі яны будуць працягвацца ў тым жа ключы і далей), іх грандыёзны маштаб і разбуральны кірунак, дазваляюць аб’явіць кітайскую імперыякратыю ворагам агульналюдскай цывілізацыі №1.

(Тое, што Кітай — імперыя, кіруемая імперыякратыяй, якая ёсьць найстрашэзным ворагам  людскай цывілізацыі, лічым мэтазгодным зафіксаваць у якасьці аднаго з прыцыпаў нашай дактрыны; Д пр-п 90). 

Нагадаем. Для нас, беларусаў, з-за геаграфічнага фактару прыярытэты выглядаюць трохі інакш. У нас вораг №1 – расейская імперыякратыя, яе сатэліты-халуі – мясцовыя цяперцы — вораг №3, а глабалісцкая сіянакратыя, якая паставіла пад пагрозу  персьпектыву ўсталяваньня беларускай зьмястоўнай дэмакратыі пасьля адыходу ў нябыт прамаскоўскага рэжыму Лу-кі – мы лічым ворагам №2.

Але мы не гарантуем, што калі гістарычныя падзеі пойдуць у найгоршым ключы, кітайская імперыякратыя можа ўмяшацца ў гэты рэйтынг… Паводзіцы Лу-кі, які апошнія гады ўпарта будзіць кітайскае ліха і адкрыта запрашае кітайскіх каланістаў на нашу беларускую зямлю, апошнюю перасьцярогу робяць вельмі актуальнай…

3.

Абагульняючы кітайскую тэму, немагчыма не закрануць пытаньня, як іншыя імперыі (расейская, амерыканская) дапамагалі вырасьці  кітайскаму монстру – свайму будучаму праціўніку (калі не магільшчыку).

Тут, у першую чаргу, бачыцца абыякавасьць. Кітайскія імперыялісты захапілі Тыбет. Маўчок… Уйгуры паўсталі й змагаюцца за незалежнасьць – не падтрымліваем… Нешта знаёмае прысутнічае ў гэтах паводзінах. Нейкае дэ жа вю… Ці ня так?

Становіцца яшчэ цікавей, калі выяўляецца, што гэта ў першую чаргу менавіта расейская імперыя і ЗША актыўна вырошчвалі свайго будучага праціўніка. Што гэта? Недальнабачнасьць, хцівасьць, жаданьне падгадаваць ворага для свайго ворага?

Так, у свой час менавіта камуністычная Расея дала Кітаю ядзерную зброю і разнастайныя тэхналогіі, уключна зь ядзернымі й касьмічнымі. Калі гэта было даўно і пры іншым кіраўніцтве “Расеі”, дык чым патлумачыць, што ўжо сёньня Лу-ка – гэты адкрыты агент сучаснага Крамля, самым гнюсным чынам гандлюючы лёсам Беларусі, інтарэсамі беларускага народу, абяцае быць “надзейным аплотам Кітая ў Еўропе” і да т.п.

А паглядзіце на Казахстан. Сталымі пагрозамі з боку імперскіх сілаў Расеі, якіх ніхто не стрымліваў, казахскае кіраўніцтва было пастаўленае ў такія ўмовы, што палічыла за лепшае пачаць актыўнае супрацоўніцтва з Кітаем, каб “збалансаваць сітуацыю” за кошт прысутнасьці ў Казахстане ня толькі расейскіх, а і кітайскіх інтарэсаў. Гэта расейскаму кіраўніцтву трэба было, каб нафта ды газ зь берагоў Каспія пачалі перакачвацца ў… Кітай?!

А ўзяць ЗША. Сотні мільярдаў (у далярах) інвестыцыяў у Кітай за апошнія гады! Інфармацыйныя тэхналогіі, навучаньне праграмістаў. Для чаго? Для таго, каб на цябе навялі ядзерныя ракеты і вырубілі ўвесь Інтэрнэт?!

Дзе мазгі, спадарове?

Мы ня можам адказаць на гэтае пытаньне. Але падазраем, што як імперыякратыя Расеі, так і фіналігархія ЗША, “будуючы будучы сьвет” (а на справе, вырошчваючы свайго ворага №1) усяго толькі, як і заўсёды раней, ішлі на паваду ў сваіх прымітыўных, жлобскіх інстынктаў.

Перагулялі вас кітайцы, паны-спадарове. Учыстую…

Калі мы ўжо ўзьнялі пытаньне супрацоўніцтва імперыяў, ня можам не ўзгадаць факт, які нас уразіў. Нядаўна ў інфармацыйнай прасторы прайшло паведаленьне, што ў шматпакутным Аўганістане захопленых у палон талібаў пасьлядоўна дапытваюць прадстаўнікі сьпецслужбаў ЗША … Расеі й… Кітаю. Вось так, аказваецца, цяпер адбываецца “інтэрнацыянальнае” змаганьне з сусьветным мусульманскім рухам.

Мы не мусульмане і наш крытычны аналіз ідэалогіі ісламу яшчэ наперадзе. Але сам факт дэманстратыўнага ўзаемадзеньня трох імперый у здушэньні больш слабага канкрэнта ўражвае і, адначасова, сьведчыць пра існаваньне цьвёрдых дамоўленасьцяў, нягледзячы на ўсе супярэчнасьці — разам душыць слабейшых канкурэнтаў.

Гэты факт ускосна пацьвярджае нашае ранейшае дапушчэньне, што расейская імперыякратыя і фінансавая сіянакратычная алігархія Захаду дамовіліся разам душыць нацыянальна-дэмакратычныя сілы ва Ўсходняй Еўропе, у т.л. і ў Беларусі…

Так і хочацца сказаць гэтым панам: спадарове, калі вы праводзіце такую палітыку ў прынцыповых глабальных пытаньнях, будзьце гатовыя і адказваць за яе. Зь Кітаю, як мы ведаем, зьбіраюцца ўцякаць 200 мільёнаў экалагічных уцекачоў (кіраўніцтва Кітаю афармляе гэта як запланаваную “партыяй і ўрадам” праграму). Вось цяпер хай расейскае і амерыканскае кіраўніцтва рыхтуюцца прыняць на сваёй зямлі па 100.000.000 “дысцыплінаваных і працалюбных” перасяленцаў – вынік іх “дальнабачнай” палітыкі.

Перакананыя, у Расеі пасьля пасьпяховага завяршэньня такой акцыі ўжо пасьля першых жа выбараў зьявіцца кітайскі прэзідэнт, у ЗША – пасьля 3-4-х… А палітычныя “эліты” гэтых краін назаўсёды адыдуць у гістарычны нябыт…

4.

Калі хто не зразумеў, папярэджваем: гэта мы так горка іранізуем… Сапраўды, праблемы ствараюць адны (дурні ці падонкі), а вырашаць іх даводзіца іншым.

Спачатку наша пазіцыя.

У нашай рэдакцыі мы набліжаемся да завяршэньня распрацоўкі сістэмы ўніверсальных прынцыпаў, у адпаведнасьці зь якой будзе запрапанавана вырашаць усе тэрытарыяльныя спрэчкі паміж народамі й дзяржавамі. Галоўны падыход такі: усё павінна быць падпарадкавана інтарэсам Агульналюдскай цывілізацыі (а не яе асобных частак), забесьпячэньню яе практычна неабмежаванага існаваньня ў часе і забесьпячэньню ўмоў для гуманістычнага прагрэсу чалавецтва.

Вось першыя тры прынцыпы: у тэрытарыяльных спрэчках выйграе той, хто мае меншую плошчу тэрыторыі (1-ы прынцып), меншую шчыльнасьць насельніцтва (2-і), большую долю тэрыторыі, аддадзеную пад абсалютныя запаведнікі (3-і).

Дык вось, у спрэчках паміж Расеяй і Кітаем, першая праіграе Кітаю толькі па першым прынцыпе (плошча Расеі 17,2 млн. кв. км, Кітая — 9,6 млн. кв. км), затое значна выіграе па двух другіх. У спрэчках з усімі іншымі суседзямі Кітай праігрывае ім па ўсіх пунктах.

Што гэта азначае? Тое, што ні Расея, ні тым больш Казахстан, Кіргізія, Таджыкістан, Узбекістан і г.д. не павінныя былі аддаваць ні кавалка сваёй тэрыторыі “перанаселенаму” Кітаю. Ён свае праблемы стварыў, ён іх і павінен вырашаць, а не перакідаць на іншых.

Гэта таксама азначае, што якія б мы ні былі злыя на паганую расейскую імперыю, з пазіцый інтарэсаў людскай цывілізацыі мы павінныя, у выпадку магчымых палітычных ці вайсковых спрэчках паміж Расеяй і Кітаем, Казахстанам і Кітаем, Кіргізіяй і Кітаем і г.д., як мінімум, у бліжэйшыя гады і дзесяцігоддзі станавіцца на бок першых. Ня варта станавіцца саюзьніка сатаны ў яго спрэчках з чортам…

Лічым неабходным нашу пазіцыю ў дадзеным пытаньні зафіксаваць як яшчэ адзін прыцып Нашай дактрыны (Д пр-п 91).

5.

Але ўсё гэта тактыка, паліятыў. Гаворка пра мінулае.

Ці ёсьць прынцыповае, стратэгічнае рашэньне Кітайскай праблемы?

У свой час З.Бжэзінскі ў сваёй знакамітай кнізе “Вялікая шахматная дошка” спрабаваў тое-сёе запрапанаваць. Асноўныя тэзы кнігі гучалі прыкладна так:

- у 1990-я ЗША засталіся адзінай звышдзяржавай;

- Еўразія – гэта ключ да панаваньня над усім сьветам, гэта – “Вялікая шахматная дошка”;

- ЗША павінныя стаць лідэрам у Еўразіі;

- лідыраваць – гэта ня значыць дамінаваць (дарэчы, ніякага падрабязнага плану, ідэалогіі такога лідэрства ў кнізе пададзена не было).

Нават гэтыя, даволі прымітыўныя, парады Бжэзінскага не былі ўспрынятыя ні адміністрацыяй Клінтана, ні адміністрацыяй Буша. Яны працягвалі сваю палітыку  раскормліваньня кітайскага дракона, ствараючы ўсе ўмовы… для будучай вайны.

Мы ж лічым, што кардынальнае рашэньне кітайскай праблемы ў прагрэсіўным ключы ляжыць у рэчышчы сістэмнага гуманістычнага сьветагляду.

Вось мэта, да якой варта імкнуцца: Кітай, як імперыя, павінен быць дэзінтэграваны. Тэрыторыі Тыбету, Сіньдзяну, унутранай Манголіі, Манчжурыі й г.д. павінныя быць перададзеныя адпаведным народам для пабудовы іх уласных дэмакратычных дзяржаў пад кіраўніцтвам іх нацыянальных эліт. Народ хань павінен вярнуцца ў межы сваёй этнічнай тэрыторыі, каб зрабіць тое самае. Страта яго імперскага статусу зь ліхвой будзе кампенсаваная зьнікненьнем пагрозы ў адрас дадзенага народу згарэць у ядзерным армагедоне, а таксама ўсімі прывілеямі й выгодамі жыцьця ва ўласнай нацыянальна-дэмакратычнай дзяржаве. Плошча гэтай дзяржавы і так будзе гіганцкай 1-2 млн. кв. км. Галоўнае, чаму трэба будзе навучыцца ханьцам – гэта жыцьцю ў гармоніі з уласным вонкавым асяроддзем і з суседзямі.  У цэлым, у якасьці стратэгічнай персьпектыўнай мэты народу хань варта абраць такі кірунак жыцьця, які павінен стаць прыкладам для ўсіх іншых народаў.  

6.

Але, вядома ж, наўрад ці хто-небудзь, хто мае сёньня дачыненьне да стратэгічных рычагоў улады, нас паслухае. Таму ў сваім поглядзе ў будучыню (на бліжэйшыя дзесяцігоддзі) мы хутчэй песімісты.

Сітуацыя няспынна ідзе да Вялікай вайны… Пра гэта ж гаворыць і папярэдні артыкул (дарэчы, ня ўсе ўспомнілі той час, у які ён быў напісаны; ня ўсе зразумелі іронію). Толькі мы, у адрозьненьне ад сп-ра В.Лучко, трохі інакш бачым унутраныя механізмы разьвіцьця будучага канфлікту. Мы лічым, што гэта Кітай выступіць у якасьці агрэсара, Расея (дакладней, яе “пустыя тэрыторыі”) будзе асноўным аб’ектам агрэсіі, а Захад (найперш ЗША), як і ў час папярэдніх Сусьветных войнаў, паспрабуе выступіць у ролі “мадэратара”-падзужвальніка падзей, каб атрымаць найбольшую выгаду…

Адсюль вымалёўваецца такі стратэгічны сцэнар: Кітай нападзе на Расею (перад гэтым захопіць Тайвань), а Захад будзе “дапамагаць слабейшаму”… Натуральна, за грошы.  Чым усё закончыцца, невядома. Ядзерны армагедон (ці, як мінімум, яго рэпетыцыю) лічым магчымым… 

У будучым канфлікце раім беларусам не ўдзельнічаць. Асноўная прычына вядомая: занадта шмат гора нашаму народу прынесла расейская імперыя за апошнія гады, дзесяцігоддзі й стагоддзі!..

7.

І апошняе — наша ацэнка што да кітайскай экспансіі на нашу беларускую зямлю, якая правакуецца Лукашэнкам.

Мы, грунтуючыся на ўсім вышэй адзначаным, ставімся да гэтай ідэі, да адпаведных заяваў і паводзін скрайне негатыўна – як да яшчэ адной праявы сатанізму цяперашняй нялюдскай, пракрамлёўскай улады ў стаўленьні да лёсу беларускага народу!

Фіксуем дадзенае, як яшчэ адзін наш Дактрынальны прынцып (Д пр-п 92).

У дадзены фрагмент тэмы мы сабралі матэрыялы, прысьвечаныя дэмаграфічнай і эканамічнай палітыцы Кітаю ў глабальным маштабе. Можна заўважыць, што кітайская імперыякратыя ў апошнія гады кардынальным чынам мяняе прынцыпы сваёй імперскай палітыкі, узбройваецца істотна большай агрэсіўнасьцю. Расея і ЗША ня ведаюць, што рабіць. Артыкулы самых розных па сваіх сьветаглядах асобаў з усёй відавочнасьцю сьведчаць пра гэта.

Рэдакцыя.

1. Новае ў глабальнай палітыцы і ў падзеле энергетычных рынкаў

НОВАЯ КІТАЙСКАЯ РЭВАЛЮЦЫЯ

Хамфры Хоўкслі («The Financial Times», Вялікабрытанія, 2006 г.; паводле http://inosmi.ru/translation/226627.html)

Нячаста, недзе раз у паўстагоддзі, на сьвеце божым зьяўляецца палітычная ідэя, якая прыцягвае ўвагу людзей. У пачатку ХХ стагоддзя такой ідэяй стаў марксізм: ён здолеў пратрымацца на грэбні хвалі амаль да канца стагоддзя, але ўрэшце справа скончылася правалам – абяцаньнямі сыты ня будзеш.

Нацысцкай ідэалогіі пашанцавала яшчэ менш – бо шлях да раю, які яна абяцала, пралягаў праз войны і неапісальныя пакуты іншых народаў. Такая ж эпітафія рана ці позна чакае і “Аль-Каіду” [але ж і параўнаньне. – Рэд.].

Але сёньня, пакуль ўвага міжнародных палітычных колаў прыкаваная да праблемы ісламскага фундаменталізму і падзеяў у Іраку, Заходняе паўшар’е становіцца “выпрабавальным палігонам” для іншай альтэрнатыўнай палітыка-эканамічнай канцэпцыі, здольнай у канчатковым выніку скласьці сур’ёзную канкурэнцыю заходняй ідэалогіі.

Кітай вылучыў слоган “сусьветнага ўзьлёту” і рэкламуе краінам Афрыкі ды Лацінскай Амерыкі сваю сістэму ў якасьці ўзорнай прылады пераадоленьня жабрацтва. Гэтая піяр-кампанія знаходзіць удзячных слухачоў сярод кіраўнікоў гэтых краін: яны ня могуць ня бачыць, што кітайская эканоміка расьце беспрэцэдэнтнымі тэмпамі, а іх уласная эканамічная палітыка, якая праводзіцца пад дыктоўку МВФ і пад патранажам гуманітарных арганізацый, вядзе толькі да застою [аказваецца, і тут МВФ даў застой. – Рэд.].  Сёньня кітайцы, якія яшчэ 20 гадоў таму марнелі ў жабрацтве, бяруць іпатэчныя крэдыты на пакупку дома, а бедакі ў іншых краінах ня могуць наскрэсьці грошай на новыя чаравікі.  

Так што абвастрэньне спрэчак аб перавазе “кітайскага шляху” непазьбежнае. Аднак вырашальнае значэньне будзе мець рэакцыя Амерыкі.

Усходнюю Азію Кітай мае права аб’явіць сваёй авансцэнай  [ніхто ня мае права аб’яўляць сваёй “авансцэнай”, “сьферай інтарэсаў” і г.д. ніякія дзяржавы, ніякія этнічныя тэрыторыі! гэта аксіёма для кожнай культурнай, цывілізаванай асобы, для кожнага чалавека-гуманіста; да іх аўтар артыкула, яўна, не належыць; разумеем, рэшткі брытанскага імперскага інстынкту... – Рэд.].

Афрыканскія дзяржавы гатовыя ўхапіцца за любыя новыя ідэі. Але Лацінская Амерыка – справа зусім іншая. Яшчэ ў 1823 г., калі цэлы шэраг гішпанскіх калоніяў на гэтым кантыненце заваяваў незалежнасьць, прэзідэнт ЗША Джэймс Манро распрацаваў дактрыну (названую яго імем), пакліканую не дапусьціць новай каланізацыі рэгіёну.

У адпаведнасьці з дактрынай Манро, народжанай небясьпекай, што Францыя, Гішпанія і Расея могуць аб’яднацца, каб вярнуць новыя незалежныя дзяржавы папярэднім гаспадарам, разглядалі любыя спробы еўрапейскіх краін узмацніць уплыў у Новым Сьвеце, як пагрозу “спакою ды бясьпецы” ЗША. Але пасьля таго, як небясьпека з боку Еўропы сышла на нішто, дактрына Манро засталася краекутным камянём амерыканскай вонкавай палітыкі. У гады Халоднай вайны яна ператварылася ў жорсткую барацьбу супраць савецкага ўплыву на Кубе, Гранадзе, у Чылі, Нікарагуа (сьпіс можна працягнуць).

Аднак сёньня, праз два-тры дзесяцігоддзі, лацінаамерыканскія выбарцы дэманструюць сьхільнасьць да падтрымкі левых лідэраў, ськептычна настроеных што да ЗША – ад Уга Чавеса ў Венесуэле да менш радыкальнага бразільскага прэзідэнта Луіса Інасіў Лула да Сілвы.

На думку некаторых амерыканскіх заканадаўцаў і дзяржаўных дзеячаў, спалучэньне такіх інгрэдыентаў, як беднае насельніцтва, левыя рухі й гіганцкая камуністычная дзяржава спараджае настолькі выбухованебясьпечную сумесь, што час ўжо зноў выцягваць дактрыну Манро і спыніць кітайскі ўплыў на кантыненце [а ў іншым сьвеце можна не спыняць?.. – Рэд.].

Варта разабрацца – і не марудзячы – з “прывідам Халоднай вайны”, які ўсё часьцей паўстае з магілы, каб Лацінская Амерыка не пераўтварылася ў новы “палігон” суперніцтва паміж Амерыкай, заклапочанай сваёй бясьпекай, і Кітаем, які ўсё больш упэўнена дзейнічае на міжнароднай арэне.

Амерыканскія аматары “тэорыі змовы” ўжо пачынаюць падаваць няспынны эканамічны рост у Кітаі, заніжаны курс юаня, скарачэньне працоўных месцаў у амерыканскай прамысловасьці з-за пераносу вытворчасьці ў “Паднябесную” [гэта кітайцы прыязджаюць у ЗША, дэмантуюць там прадпрыемствы і перавозяць да сябе?.. – Рэд.] і рост кітайскіх інвестыцыяў за мяжой, як элементы грандыёзнага плана “Сярэдзіннай імперыі” па захопу сусьветнага дамінаваньня.

Чаго рэальна здольны дасягнуць Кітай, можна толькі меркаваць. Амаль палова прамых кітайскіх інвестыцый прыпадае на Лацінскую Амерыку: у Пекіне заяўляюць, што праз 5 гадоў іх аб’ём дасягне 100 млрд. даляраў. Ужо падпісаныя дамоўленасьці з лацінаамерыканскімі краінамі аб стварэньні сумесных прадпрыемстваў у сталеліцейнай прамысловасьці, транспартнай і энэргетычных галінах: пашыраецца абмен ваеннымі дэлегацыямі.

Усё гэта, як можна меркаваць, не павінна выклікаць у Амерыкі заклапочанасьці – калі, вядма ж, не разглядаць гэтыя пытаньні ў кантэксьце захаваньня глыбокіх рознагалосьсяў зь Пекінам адносна сістэмы кіраваньня грамадствам [ага, усё ж такі ўсё зводзіцца да ідэалогіі!.. – Рэд.]:

- для ЗША галоўнае – выбарнасьць улады.

- Кітай ставіць на першае месца пераадоленьне беднасьці [дый толькі на словах ён – “Кітай” - такую мэту ставіць, усяго на словах! гэта бачна няўзброеным вокам; любой імперыякратыі напляваць на людзей (тым больш кітайскай), паколькі яна бачыць іх толькі як сродак дасягненьня сваіх імперскіх, соцыя-паразітных мэт. – Рэд.]. 

Урадам абедзьвюх краін неабходна прадпрыняць меры супраць узмацненьня нацыяналістычных тэндэнцый на ўнутрыпалітычнай сцэне  [правільная назва гэтых тэндэнцый не “нацыялістычныя”, а імперскія! недавучка ты брытанская... – Рэд.]. Яны павінныя, хаця б на нефармальным узроўні, прызнаць, што метад, які сёньня называюць “кітайскай мадэльлю” – пабудова рынкавых інстытутаў ва ўмовах жорскай дыктатуры – у свой час выкарыстоўваўлі й ЗША, спрыяючы стварэньню выніковай эканомікі на Тайвані, у Паўднёвай Карэі, у Чылі [кітайская імперыякратыя ніякія такія задачы перад сабой ня ставіць; яна ставіць імперскія задачы, дзе рост эканомікі – адзін з чыньнікаў, неабходных для дасягненьня пастаўленых імперскіх мэт. – Рэд.].  

Калі ж сітуацыя выйдзе з-пад кантролю і верх возьме гістэрыка ў духу Халоднай вайны, Амерыку чакае шмат непрыемных сюрпрызаў. Кітай – адзін з буйнейшых крэдытораў ЗША, а амерыканскі спажывецкі рынак залежыць ад кітайскіх тавараў.

Магчыма, мы зноў убачым дактрыну “ўзаемнага гарантаванага зьнішчэньня” ў дзеяньні, але спачатку будзе эканамічная катастрофа… [мы лічым так сама – катастрофа будзе; занадта шмат і на Захадзе тых, хто абсалютна эгаістычны, сквапны і косіць пад наіўняка – вось у гэтым галоўная прычына будучых трагедый. – Рэд.].

КІТАЙ НАСТУПАЕ НА ЗША З ПОЎДНЮ

Паводле інтэрнэт-выданьня “pravda.ru”, лістапад 2007 г.  

КНР праз свае нафтавыя кампаніі заключыў шэраг кантрактаў у Цэнтральнай Азіі, Афрыцы ды Лацінскай Амерыцы.

Пекін перасьледуе дзьве мэты.

Першая – вынікова скарыстаць назапашаную доларавую масу, разумеючы, што фінансавая сістэма Захаду трашчыць па швох, і сусьветная валюта (даляр) у персьпектыве заваліцца. Кітай лічыць неабходным своечасова “абмяняць” яе на матэрыяльны эквівалент, лепш за ўсё на нафту ды газ. Гэтым тлумачацца яго паводзіны ў Судане на тэрыторыі мяцежнага Дарфура, дзе Пекін, нягледзячы на крывавыя падзеі грамадзянскай вайны, укладае мільярды даляраў у багатыя нафтавыя палі. 

Другая мэта – максімальна асвоіць энэргарэсурсы іншых краін, захоўваючы свае недатыкальнымі. Мала хто ведае, што залежы нафты ды вугалю ў Кітаі даволі значныя, але яны не распрацоўваюцца, складаючы НЗ. Дакладна так жа пекінскія ўлады забараняюць рубіць уласны лес, аддаючы перавагу пакупцы яго афіцыйна альбо вывозячы кантрабандна зь Сібіры і Далёкага Усходу Расеі. Прасьцей езьдзіць па сьвеце і купляць за “фаньцікі” багацьці іншых. Прычым Пекін, для гарантыі, абірае тыя краіны і рэжымы, якія адкрыта супрацьстаяць яго патэнцыйнаму суперніку – Злучаным Штатам.

Класічным прыкладам эканамічнай палітыкі Кітая зьяўляюцца вынікі паседжаньня дзьвюхбаковай міждзяржаўнай Камісіі Венесуэлы і КНР, падчас якога было падпісана 11 пагадненьняў аб рэалізацыі супольных праектаў у паліўна-энэргетычным, прамысловым і сельскагаспадарчым сектарах.

Прыярытэтнае значэньне ў венесуэльска-кітайскіх эканамічных зносінах надаецца супрацоўніцтву ў буйных праектах на тэрыторыі Венесуэлы пры тэхнічным судзеяньні Кітая. Так, Венесуэльская дзяржаўная нафта-газавая карпарацыя PdVeza і Кітайская нацыянальная нафта-газавая карпарацыя падпісалі пагадненьне аб павелічэньні паставак венесуэльскай нафты ў КНР і ўдзелу кітайскай карпарацыі ў ацэнцы колькасьці запасаў нафты на буйнейшам у сьвеце нафтаносным пасе ракі Арынока.

Венесуэла плануе нарасьціць пастаўкі нафты ў Кітай да 2010 года з 300 тысяч да 1 мільёна бараляў у дзень (у цяперашні час з 3,2 млн. бараляў у дзень, якія здабываюцца ў краіне, амаль палова — 1,5 млн. — экспартуецца ў ЗША).

Пекін дамогся свайго і часткова забясьпечыў сябе ад магчымых ускладненьняў на Усходзе. Справа ў тым, што каля 12% нафтавага імпарту КНР прыпадае на Іран. І ў выпадку новай вайны ў Персідскай затоцы Кітай можа быць адрэзаны ад жыцьцёва важных рэсурсаў.  Калі ж будзе блакаваны Армузскі праліў (а гэта ўваходзіць у планы і Вашынгтона, і Тэгерана), Пекін, як і Еўропа, рызыкуюць страціць сваю блізкаўсходнюю нафту.

Супрацоўніцтва зь Венесуэлай дае шырокія персьпектывы Кітаю. Ён прыходзіць на паўднёваамерыканскі рынак, робіць сваю энэргетычную сістэму бясьпечнай і ў дадатак да ўсяго можа адціснуць Расею ды іншыя краіны на рынку ўзбраеньняў.

2. Расея пачынае звыкацца з рольлю малодшага партнэра Кітая

ЧАРГОВЫ ВЯЛІКІ ВІЗІТ ПУЦІНА

Аляксей Багаслоўскі (кастрычнік 2004 г.; паводле www.ari.ru/doc/?id=2222)

Тры гады таму Кітай у корані перагледзеў сваю энэргетычную палітыку.

У 1990-х краіна ўсяляк стрымлівала імпарт вадкага паліва. Верхам мараў дырэктара рэстаранчыка альбо маленькай фабрыкі быў мапед. Стрымліваўся і імпарт аўтамабіляў (300% пошліны), і мясцовая вытворчасьць. Цяпер Кітай вырашыў выйсьці ў лідэры сусьветнага аўтамабілебудаваньня. Колькасьць зробленых аўта пераваліла за мільён у год, і да Пекінскай алімпіяды пераваліць за 10 мільёнаў.

Кардынальныя перамены чакаюцца і ў газавай індустрыі. Амаль ад межаў з Казахстанам у цэнтар Кітаю пачалі будаваць магістральны газаправод. Справа ня проста ў гатовасьці КНР закупаць расейскі й казахскі газ.

Праз некалькі гадоў абваліцца заходняя манаполія на кантроль над будаўніцтвам трубаправодаў на постсавецкай прасторы. Казахстан адмаўляцца ад выгаднага кантракту ня будзе. Мы [Расея. – Рэд.] бярэм казахскі газ па 40 даляраў за тысячу кубоў, а прадаем за 100. Тыя ж рабаўнічыя ўмовы чакаюць Казахстан і пры пастаўках газу па амерыканскім газаправодзе Баку-Джэйхан. Трубаправод у Кітай дазволіць яму вырашыць пытаньні энэргазабесьпячэньня ўсходу сваёй краіны, забясьпечыць палівам галоўныя прамысловыя раёны, газафікаваць вёскі, інтэграваць Кіргізію ў сваю эканоміку [яшчэ адзін прыклад “інтэграцыі” на постсавецкай прасторы. – Рэд.], скончыць зь нераўнапраўнымі ўмовамі ў гандлі.

Кітай жа ў бліжэйшай будучыні будзе наўпрасткі, самастойна качаць нафту і газ з Казахстана, Туркменіі й Узьбекістана, выкупіць мясцовыя радовішчы ў заходніх кампаній і пакіне Газпрам толькі зь вялікім ямальскім носам.

А што Расея?  Гісторыя нашых планаў па будаўніцтву трубапровадаў на ўсходзе краіны годная вялікага рамана.

У Азіі мы маем чатырох патэнцыйных спажыўцоў нафты ды газу – уласнае насельніцтва (пра якое да наступу зімы і ўспамінаць нягожа), КНР, Японію і Паўднёвую Карэю. Першапачатковы праект у часы Гарбачова меў на ўвазе будаўніцтва газаправода ў Манчжурыю і далей морам, у абыход Кім Ір Сэна, у Паўднёвую Карэю. Амерыканцы заварушыліся і сарвалі праект.

У 1990-я альтэрнатывай стаў праект газаправода ў Японію. Газаправод павінен быў праходзіць побач з Транссібам. Там будаўніцтва таньней, там жа жыве большасьць расейскага насельніцтва Сібіры і Далёкага Усходу. Але бяда (для ЗША) – побач Кітай, і калі Японія пачне заніжаць цэны, перапрадаць газ КНР – пара пусьцякоў.

У канцы 1990-х Кітай пачаў праяўляць больш актыўны інтарэс да нашага газу. Узьнікла аж два праекты. Першы меў на ўвазе будаўніцтва газаправоду ў Кітай праз Іркуцкую вобласьць, Буратыю і Чыцінскую вобласьць. Праект дазваляў забясьпечыць газам палову Усходняй Сібіры, а, калі Кітай пачне гуляць з цэнамі, паэтапна перанакіраваць частку газу далей праз Амурскую вобласьць расейскім спажыўцам на Далёкім Усходзе, у Паўночную і Паўднёвую Карэі й, нарэшце, у Японію… На жаль, такі план Захаду таксама не спадбаўся.

Узьнік другі праект: праз вечную мерзлату, па Якуціі, далей уздоўж БАМу, у абыход Хабараўска, прама ў сопкі Сахаліна і далей у Японію. Праект, натуральна, даражэйшы. Затое наша насельнітцва застаецца без газу, Кітай — на бабах, Карэя ў разьлік не бярэцца, Японія дыктуе аб’ёмы і цэны пставак. Сума ўкладаньняў у мерзлату падалася Японіі завялікай, а дадатковыя 14-20 млрд. даляраў нашы алігархі дарыць Японіі не жадаюць. Тут і Чубайс зь японцамі пасварыўся. Па праеце Сахалін-3 ён планаваў пабудаваць на поўдні вострава электрастанцыю і гнаць у Японію электрычнасьць замест газу, каб мець дадатковы навар. Хітрыя японцы аддалі перавагу будаўнцтву электрастанцыі на сваім баку і вырашылі Чубайса ў долю ня браць. Тады расейскі бок гучна паведаміў, што газу ў нас практычна няма, што патрабуюцца дадатковыя геалагічныя вышукі. Калі каму патрэбны газ, хай сам шукае. Заходнія кампаніі сталі ўпірацца, яны даўно з-пад палы купілі даныя геолагавыведкі й укладываць сотні мільёнаў у выведку загадзя вывучаных тэрыторый не жадалі.

Вось такая абстаноўка. [Якое рашэньне павінная прыняць Расея з улікам актуальнай геапалітычнай абстаноўкі? – Рэд.]  Ад паставак адмаўляцца – грошы губляць; трубаправод цягнуць – Захад злаваць; час цягнуць – Казахстан у канкурэнты выйдзе; дачакацца, пакуль Кітай усе інвестыцыі сам на сябе возьме – ён тады ня толькі з Казахстана, яшчэ і з Туркменіі ды Узьбекістана газ і нафту пачне качаць.

Цэны на энэрганосьбіты растуць, прапановы пакупнікоў становяцца ўсё спакусьлівей. Цяжка Пуціну – і хочацца, і колецца, і дзядзька Сэм не веліць…

Летам грымнуў гром. Кітай і Казахстан афіцыйна аб’явілі пра пачатак будаўніцтва нафтаправоду, разьлічанага на перакачку 50 млн. тонаў нафты ў год. Прычым будаваць пачалі адразу з двух бакоў. Запланаваны аб’ём паставак – у 2 разы больш усёй здабычы нафты ў Азербайджане (Дарэчы, у гэтых умовах нафтаправод праз Каспій, які дазваляе качаць казахскую нафту для нафтаправода Баку-Джэйхан у Турцыю адразу стаў абаюдавострай зброяй. Пасьля яго будаўніцтва Кітай здолее і да бакінскай нафты дацягнуцца).  

У Расеі перапалох. Сібірскія кампаніі перастаюць залежаць ад расейскай трубы і, адпаведна, Крамля. Праз некалькі гадоў эканамічна выгадна стане гнаць нафту танкерамі па Іртышы і ў казахскую трубу закачваць [гл. адпаведны малюнак часткі 4. – Рэд.].

Заканчваецца манаполія Еўропы на расейскую нафту.

Японцаў таксама перасмыкнула – недарэчна яны сталі выглядаць са сваімі спадзевамі на дзядзьку Сэма [дакладней, на цётку Сіму... – Рэд.], які абяцаў ім эксклюзіўны доступ да багацьцяў Сібіры.

Але зусім кепска стала амерыканцам. Страціла сэнс уся сьхема іх панаваньня ў Сярэдней Азіі. Атрымліваецца, што заўтра іх ваенныя базы ва Узбекістане і войскі ў Аўганістане пачнуць берагчы рэгіён не для нафты для Заходняга сьвету, а дзеля шанхайскіх бензакалонак…

У Астане, сталіцы Казахстана, ЗША пачалі чарговы раўнд вялікай гульні супраць Назарбаева. Аднак, празаходняя апазіцыя там слабая. Патрэбны час і грошы на яе разьвіцьцё. Акрамя таго, масавая база для апазіцыі адсутнічае – узровень жыцьця ў Казахстане пераўзыйшоў сярэднерасейскі, эканоміка разьвіваецца нават хутчэй за Кітайскую, краіна поўная эканамічных бежанцаў з жабацкага, але празаходняга Узьбекістана.

Тут задумаўся Уладзімір Уладзіміравіч. Карціна, дык, цалкам зьмянілася…

Раней пастаўкі нафты ды газу з Расеі ў КНР перашкаджалі кантролю ЗША над пастаўкамі нафты праз Персідскую затоку. Цяпер – лепш пастаўкі праз падкантрольны Крэмль, чым праз незалежнага Назарбаева…

А Кітаю гэта толькі й трэба. Адной сярэднеазіяцкай нафты яму ўжо мала…

Дзеля аб’ектыўнасьці заўважым: зьмена сітуацыі патрэбная і Расеі – нельга залежыць толькі ад аднаго спажыўца – Заходняй Еўропы. Давялося дзейнічаць згодна са  здаровым сэнсам [паглядзім, куды гэты “здаровы сэнс” прывядзе Расею. – Рэд.].

Дарэчы, і кітайцы павялі сябе як “добры дзядзька”: і ідэю будаўніцтва сібірскага нафтаправода прынялі, і ідэю газаправода ўхвалілі, і крэдыты паабяцалі, і зрабілі выгляд, што вымушанасьць паездкі Пуціна ў КНР ва ўпор ня бачаць. Кітай таму і расьце, што не жадае мець усё і адразу ў адзін дзень ды яшчэ на халяву.

Хай ЗША пакуль у Іраку барахтаюцца, на Аўганістан выдаткоўваюцца, хай расейская армія развальваецца, а дэмаграфічны і кіраўнічы крызіс у Расеі паглыбляецца…

А КНР расьце, разьвіваецца і хаду падзеяў пакуль не прысьпяшае…

УСХОДНЯЯ ВЕРСІЯ НАТА І РОЛЯ РАСЕІ Ў ЁЙ

Інга Мантойфэль – галоўны рэдактар службы “Нямецкая хваля”, жнівень 2007 г.

Расея паступова ўцяляецца ў ролю малодшага партнэра Кітая.

У Кыргызстане адкрыўся саміт Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва (ШАС). Ён адбываецца на тле ваенных вучэньняў краін-удзельніц ШАС, якія пачаліся 9 жніўня на тэрыторыі Расеі ў Чэлябінскай вобласьці.

Гэта ня першыя манэўры, якія адбываюцца пад эгідай ШАС. І, тым ня менш, “антытэрарыстычныя” вучэньні пад назвай “Мірная місія – 2007” па шэрагу прычынаў маюць асаблівае значэньне.

Упершыню да вучэньняў ШАС прыцягнутыя войскі й тэхніка ўсіх краін-сяброў арганізацыі: Кітая, Расеі, Казахстана, Кіргізіі, Таджыкістана і Узбекістана. Акрамя таго, гэта самыя буйныя вайсковыя манеўры за 6-гадовую гісторыю ШАС: у іх прымаюць удзел 6500 ваеннаслужачых і 80 адзінак ваенна-паветранай тэхнікі. Кітай мае тут дамінуючую ролю.

Вучэньні праходзяць ня толькі ў Чэлябінкай вобласьці – зоне адказнасьці Прыволжска-Уральскай вайсковай акругі, але і побач з кітайскім горадам Урумчы – сталіцай Сіньцьзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна.

1700 кітайскіх ваеннаслужачых дастаўленыя ў Расею па паветры і чыгунцы. Пекін упершыню выдзяліў такі буйныя кантынгент салдатаў, тэхнікі й зброі для манэўраў, якія адбываюцца на настолькі значнай адлегласьці ад кітайскай мяжы.

Сцэнары, якія разыгрываюцца на ваенных вучэньннях ШАС, не пакідаюць сумневу, што першую скрыпку ў іх арганізацыі грае менавіта Пекін. Два гады таму кітайскія ўлады пераканалі Крэмль абраць месцам правядзеньня манеўраў “Мірная місія – 2005” узьбярэжжа Жоўтага мора. Там адбылася вучэбная высадка сумеснага дэсанту.

Тады заходнія СМІ ўказалі, што вучэньні насілі яўна анты-тайваньскую накіраванасьць.

У гэтым годзе “антытэрарыстычныя” ваенныя вучэньні адбыліся ў кітайскай правінцыі, населенай уйгурамі, якія спавядаюць іслам. Вось ужо многія гады ўйгуры змагаюцца супраць акупацыі сваёй краіны. Уйгурская праблема – яшчэ адно хворае месца кітайскай палітыкі.

Як і два гады таму, сумесныя манеўры ШАС адбываюцца не па расейскім сцэнары, а па кітайскім. Масква ідзе насустрач любым жаданьням Пекіна. Пры гэтым відавочна, што манеўры, якія адбыліся – адзін са шматлікіх дробных стратэгічных крокаў Кітая па замацаваньні ролі вядучай дзяржавы Азіі.

Што да Расеі, дык яна блытае стратэгію з тактыкай: Крэмль паглыбляе ваеннае і палітычнае супрацоўніцтва зь Пекінам, імкнучыся дамагчыся аслабленьня ўплыву ЗША ў Цэнтральнай Азіі ў кароткатэрміновай персьпектыве.

Паводзіны Расеі, верагодна, тлумачацца тым, што сваімі галоўнымі супернікамі яна лічыць ЗША і Еўропу.

Пры гэтым Крэмль не заўважае відавочнага: у доўгатэрміновай персьпектыве дамінуючую ролю на еўразійскім кантыненце будуць мець не ЗША, а Кітай – краіна, якая ўсё настойлівей паглядае на Далёкі Усход і Сібір…

3. Апошнія “гістарычныя рашэньня Партыі й Ураду КНР” што да дэмаграфічнай палітыкі

КІТАЙ ЛІЧЫЦЬ, ШТО ВЫЙСЬЦЕ Ў ІМІГРАЦЫІ Й КАЛАНІЗАЦЫІ

Ніжэй пададзены шэраг матэрыялаў, якія былі выстаўленыя ў 2007 годзе на сайце kavkazcenter.com і адпавядаюць дадзенаму істотнейшаму асьпекту.

“Дэпутаты кітайскага Народнага сходу разгледзелі скрайне важны закон “Аб садзеяньні працаўладкаваньню”.

Унутры Кітая закон дазваляе Пекіну накіраваць мільённыя плыні мігрантаў з унутраных раёнаў КНР у эканамічна разьвітыя ўсходнія правінцыі. Так кітайскае кіраўніцтва, займаючыся мадэрнізацыяй вёскі, на час вывядзе зь яе найбольш актыўнае, але па-ранейшаму беднае насельніцтва.

Адначасова закон стварае механізм дапамогі з боку дзяржавы тым людзям, якія жадаюць знайсьці працу за мяжой. Такіх у Кітаі з кожным годам становіцца ўсё больш. Прычым, менавіта ў разьвітых правінцыях і ў асноўным сярод высокакваліфікаваных сьпецылістаў. Гаворка ідзе пра дзесяткі мільёнаў чалавек.

Да нядаўняга часу выезд з НКР быў ускладнёны бюракратычнымі працэдурамі. Новы закон спрасьціць гэтыя працэдуры і ператворыць улады ў манапаліста ў сьферы экспарту працоўнай сілы, так што Пекін здолее накіроўваць экспансію кітайцаў на патрэбныя рынкі працы [так цяпер будзе звацца выкарыстаньне дэмаграфічнай зброі супраць іншых пакуль свабодных народаў; як у свой час мангола-татары не здагадаліся так абгрунтаваць сваё іга?.. – Рэд.].

Кітайцы, выязджаючы са сваёй краіны, захоўваюць зь ёй моцныя сувязі. Раней гэтыя дыяспары ўзьнікалі стыхійна, цяпер гаворка ідзе пра мэтанакіраваную праграму з боку кіраўніцтва КНР па штучным стварэньні і падтрымцы дыяспар ва ўсім сьвеце.

Менавіта гэта, па задуме Пекіна, стане важнай складовай часткай стратэгіі ператварэньня Кітая ў вядучую сусьветную дзяржаву. Гаворка, па сутнасьці, ідзе пра ГЛАБАЛЬНУЮ СТРАТЭГІЮ КАЛАНІЗАЦЫІ патэнцыйна персьпектыўных для Кітая тэрыторый іншых краін.

Як лічаць сьпецылісты, асноўнымі мэтамі кітайскай каланізацыі зьяўляюцца Паўднёва-Усходняя Азія, Афрыка, расейскія Далёкі Усход і Сібір.  

Сярод цэнтральнаазіяцкіх краін найбольш персьпектыўным выглядая напаўпусты, але багаты прыроднымі рэсурсамі Казахстан” [ён не “напаўпусты”, ён нармальны, больш-менш гарманічны, экалагічны. – Рэд.].

““Кітай можа стымуляваць выезд насельніцтва на працу ў іншыя краіны, спадзеючыся зьнізіць дэмаграфічны ціск”, — сказаў прэс-сакратар Нацыянальнай камісі па насельніцтву і планаваньню сям’і Кітая Юй Сюэцзюнь. “Планаваньне сям’і, вядома ж, не адзіны спосаб зьніжэньня колькасьці насельніцтва… У нас шмат сродкаў для раёнаў зь вялікім насельніцтвам, вялікім дэмаграфічным ціскам. Напрыклад, іміграцыя альбо экспарт працоўнай сілы”, — сказаў ён.

Нагадаем, колькасьць жыхароў Кітая складае больш 20% насельніцтва Зямлі”.

“У Расею з Кітайскай Народнай Рэспублікі гатовыя ўехаць 200 мільёнах кітайцаў. Пра гэта паведамляе агенцтва “Прэс-Лайн”, спасылаючыся на намесьніка дырэктара Міграцыйнай службы РФ Вячаслава Пастаўніна. Па яго словах, вялікая плынь кітайцаў можа быць зьвязаная з палітыкай Кітая па выцісканьні сваіх грамадзянаў з краіны.

“Ёсьць шэраг краін, якія вядуць палітыку па выцісканьні сваіх грамадзянаў у іншыя дзяржавы. Цяпер каля 200 мільёнаў кітайцаў гатовыя прыехаць у Расею на заробкі. Гэта на 56 мільёнаў больш усяго насельніцтва нашай краіны. Па нашых ацэнках, Расеі неабходна ўсяго адзін мільён легальных мігрантаў у год”, — паведаміў намесьнік дырэктара Федэральнай міграцыйнай службы РФ Вячаслаў Пастаўнін”.

Гэтая частка нашага агляду прысьвечаная кітайскай экспансіі ў рэгіёне Цэнтральнай Азіі (на малюнку ўверсе пазначаныя рознымі адценьнямі жоўтага) і найперш у Сярэднюю Азію (больш цёмнае адценьне). Кітайцы лічаць, што гэта “пустая тэрыторыя” (?!). Тры матэрыялы розных аўтараў, пададзеныя ніжэй, апісваюць сітуацыю з інтэрвалам у год і, як нам падаецца, даволі дакладна апісваюць маштаб і зьмест падзей.

Рэдакцыя.

1. Накшталт “Вялікай шахматнай дошкі”

ВЯЛІКАЯ ГУЛЬНЯ Ў СЯРЭДНЯЙ АЗІІ

Дзьмітры Арлоў (артыкул за 2005 г.; па матэрыялах Інтэрнэт-СМІ; паводле www.kavkazcenter.com/russ/content/2005/08/22/36917.shtml)

Удзельнікі гульні ды іхныя мэты

Тэмін “Вялікая гульня” зьявіўся ў 19 стагоддзі, каб абазначаць імперскія амбіцыі і суперніцтва ў Азіі паміж дзьвюмя імперыямі – Расейскай і Брытанскай. Сёньня гэты тэрмін выкарыстоўваецца для абазначэньня новай барацьбы за сьферы ўплыву паміж Расеія і Кітаем, з аднаго боку, і ЗША, з другога. Стаўкамі ў гэтай Гульні зьяўляецца нафта, рынкі збыту і так званая “вайна з тэрарызмам” [апошняе – ня “стаўка”, а прэтэкст. – Рэд.].

У цяперашні час увесь сярэднеазіяцкі рэгіён уяўляе зь сябе поле геапалітычных бітваў. Так ва ўсялякім разе лічаць эксьперты Казахстанскага інстытута стратэгічных дасьледваньняў.

Удзел Кітая ў гэтых бітвах патрэбны яму для самазацьверджаньня ў якасьці вялікай дзяржавы ў барацьбе з ЗША [для чаго гэта патрэбна “Кітаю”, мы абмяркуем ў канцы раздзела. – Рэд.]. Эканоміка Кітая, якая расьце, мае вострую патрэбу ў нафце, а Казахстан на працягу двух бліжэйшых дзесяцігоддзяў можа стаць вядучым экспартэрам нафты ў сьвеце. У Расеі нафты шмат, але пасьля развала СССР яна ў значнай ступені страціла ўплыў у Сярэдней Азіі, а нядаўна панесьла дадатковыя адчувальныя страты ў Грузіі, ва Украіне і Кіргізіі.

ЗША, у сваю чаргу, маюць патрэбу як у нафце, так і вайсковых базах ва Узьбекістане ды Кіргізіі для вайны супраць Аўганістана і стрыманьня ісламскага адраджэньня, якое ў Вашынгтоне ўсьлед за Ізраілем лічаць глабальнай пагрозай сваім імперскім інтарэсам.

Ход партыі

На думку казахскіх эксьпертаў, у рамках новай Вялікай гульні, якая нагадвае шахматныя партыі, як да гэтай пары былі зробленыя наступныя хады:

- 25 траўня гэтага году [гаворка пра 2005 г. – Рэд.] Кітай аказаў самы гасьцінны прыём прэзідэнту Узбекістана. Літаральна праз некалькі дзён пасьля крывавай бані, зробленай ім у сябе ў краіне.

- У ліпені Шанхайская арганізацыя па супрацоўніцтве (ШАС), куды ўваходзяць Расея, Кітай і амаль усе краіны Сярэдней Азіі, папрасілі ЗША назваць тэрміны вываду амерыканскіх войскаў [з краінаў Цэнтральнай Азіі. – Рэд.].

- У тым жа месяцы Расея і Кітай упершыню ў гісторыі правялі сумесныя манеўры на Шаньдунскім паўвостраве ў Жоўтым моры, пыркладна ў 500 км на паўднёвы ўсход ад Пекіну.

Лёс амерыканскай базы ва Узьбекістане перадвызначаны, а базы ЗША ў Кіргізіі — вісіць пад вялікім пытаньнем. Генерал Маерс – галава начальнікаў Аб’яднаных штабоў амерыканскай арміі – заявіў па гэтай прычыне: “Для мяне гэта ўяўляецца так, нібы дзьве вельмі вялікія краіны спрабуюць тэрарызаваць вельмі маленькія краіны”.

Масква ў сувязі з гэтай заўвагай выказала пратэст. Вашынгтон адмовіўся сам вызначыць тэрміны вываду войскаў з Узьбекістана. Таму за яго гэта зрабіў Карымаў – даў Амерыцы 180-суткавы тэрмін.

Палітолагі лічаць, што пытаньне пра тэрміны вываду было ініцыяванае Кітаем, які лічыць, што амерыканскія базы служаць не для “барацьбы з тэрарызмам”, а для стрымліваньня экспансіі гэтага азіяцкага гіганта.

Сярэднеазіяцкія дыктатуры расчараваліся ў Амерыцы, якую першапачаткова яны горача віталі. Іх раздражняе зацыкленасьць ЗША на рыторыцы аб правох чалавека і дэмакратыі. Іх больш задавальняе кітайскі падыход “неўмяшальніцтва ва ўнутраныя справы”.

Урад Казахстана таксама моцна перапужаны “аранжавымі рэвалюцыямі”.

Між тым Кітай упарта лезе ў Сярэднюю Азію. Прэзідэнт Узьбекістана Карымаў падпісаў з КНР аж 15 пагадненьняў па самых розных пытаньнях, улучна дамовы пра тэлекамунікацыі й сумесную распрацоўку нафты. Гэтымі пагадненьнямі Кітай кампенсаваў фінансавыя страты Узьбекістана ад закрыцьця базы ЗША.

Бакіеў – новы прэзідэнт Кіргізіі – падае супярэчлівыя сігналы пра лёс базы ЗША ў Кіргізіі. 11 ліпеня ён заявіў, што вайна ЗША ў Аўганістане па сутнасьці завершана, сітуацыя “стабілізавалася” [праз 2 гады бачна, што гэта ня так. – Рэд.], і можна пачаць перамовы пры вывад амерыканскіх войскаў. Праз два тыдні ён сказаў Рамсфільду, што Кіргізія не прызначае тэрміны іх вываду.

Прэзідэнт Казахстана Назарбаеў, які ў чарговы раз мае намер перамагчы ў сваіх “дэмакратычных выбарах” у сьнежні, як чалавек вельмі нярвовы, нядаўна прыняў законы, якія забараняюць замежным арганізацыям дапамагаць незарэгістраваным ім, Назарбаевым, казахстанскім палітычным і рэлігійным арганізацыям. Гэты крок накіраваны наўпрасткі супраць Захаду, чые арганізацыі па “абароне правоў чалавека” працуюць у кірунку распаўсюджваньня так званай заходняй дэмакратыі па ўсім сьвеце.

Між тым Казахстан падпісаў зь Кітаем пагадненьне пра будову чыгункі з прыкасьпійскага нафтавага раёну Казахстана ў заходні Кітай. У сьнежні будзе ўведзены ў эксплуатацыю нафтаправод паміж Казахстанам і Кітаем. Кітайскія фермеры арэндуюць зямлю ў Казахстане. Вытокі двух галоўных казахскіх рэк знаходзяцца на тэрыторыі Кітая, і той заўсёды можа пазбавіць Казахстан вады.

Пекін, акрамя эканомікі, таксама зацікаўлены ў блакаваньні сваіх мусульман-уйгураў, якія жывуць у прылеглых да Казахстана рэгіёнах і якіх Кітай аб’явіў “міжнароднымі тэрарыстамі” [а ЗША, як мы ведаем, дапамаглі яму ў гэтым. – Рэд.].

Верагодны вынік партыі

Сёньня становішча на дошке Вялікай гульні нічыйнае, лічаць эксьперыты. У Расеі ваенныя базы ў дзьвюх краінах рэгіёну, у ЗША — таксама ў дзьвюх. Між тым, Кітай пераняў у ЗША тактыку мяккай акупацыі іншых краін: спачатку ідуць інвестыцыі, затым прыходзіць уплыў, а завяршае цыкл… прыход салдат.

У гэтай Вялікай гульні Расея выконвае ролю памагатага, найперш для Кітая, хаця пэўным уплывам яна яшчэ карыстаецца – касмадром, збыт казахскай нафты праз сваю тэрыторыю і да т.п.

Вялікая гульня будзе хутчэй за ўсё разыгрывацца эканамічнымі ды палітычнымі метадамі, а не ваеннымі. І перамога ў гэтым выпадку безумоўна дастанецца Кітаю, лічаць эксьперты рэгіёну [гэта калі іншыя кіраўнікі краін рэгіёну будуць альбо дурнямі, альбо падонкамі... – Рэд.].

2. Рух у Сярэднюю Азію

КІТАЙ ІДЗЕ ДА БЕРАГОЎ КАСЬПІЯ

Аляксандр Храмчыхін (Інстытут палітычнага і ваеннага аналізу; артыкул за 2006 год)

Збліжэньне Ашхабада (Туркменістан) зь Пекінам, якое пачалося, ня можа выклікаць ніякага зьдзіўленьня. Наадварот, яно абсалютна натуральнае [гэта так толькі для тых, хто лічыць “натуральным” працэс імперскай агрэсіі. – Рэд.], паколькі мае сур’ёзны эканамічны і палітычны грунт. Ніязаў адкрыта “кідае” Расею, абяцаючы Кітаю той газ, які раней быў паабяцаны “Газпраму”, ды яшчэ і выступае пры гэтым прамым эканамічным канкурэнтам Расеі. Існуюць прыкметы таго, што Туркменбашы даўно пагарджае Крамлём.

Для Кітая выхад на энэргетычныя рынкі Цэнтральнай Азіі мае велізарнае значэньне. Залежнасьць Кітая ад імпарту нафты ды газу значна большая, чым у ЗША. Прычым сітуацыя з кожным годам ускладняецца. Кітай апынаецца ў крытычнай залежнасьці ад паставак з зоны Персідскага заліва. Пры гэтым, у выпадку супрацьстаяньня з ЗША кітайскі флот ня здольны забясьпечыць гэтыя камунікацыі. ВМС ЗША, практычна не ўступаючы ў прамое сутыкненьне з ВМС Кітая, могуць усталяваць жорскую марскую блакаду Кітая.

У той жа час, з краінаў Цэнтральнай Азіі, а праз іх і зь Ірану, які на сёньня зьяўляецца асноўным пастаўшчыком нафты ў Кітай, нафта- і газаправоды можна дацягнуць да Кітая па сушы, па-за зонай уплыву ЗША. А гэта кардынальна зьменіць геапалітычную сітуацыю – будзе забясьпечаная адносная бясьпека энэргапаставак у Кітай.

Зрэшты, тэарэтычна амерыканцы і на наземныя трубаправоды могуць узьдзейнічаць са сваіх авіябазаў у Іраку і Аўганістане. Акрамя таго, трубаправоды могуць апынуцца пад ударамі ісламскіх радыкалаў [якія, атрымліваецца, настолькі “радыкалы”, як і сама ЗША. – Рэд.], частка якіх пакрыўджаная на Кітай за яго палітыку ў Сіньцьзяне. Адпаведна, для аховы трубы могуць спатрэбіцца кітайскія войскі.

Для кіраўніцтва Туркменіі прысутнасьць у краіне кітайскіх войскаў будзе зьявай вельмі пажаданай. Гэта ж датычыцца і кіраўніцтва Узьбекістана, праз які труба абавязкова пройдзе. Адкрыта таталітарны рэжым Ніязава і трохі больш мяккі (калі можна так сказаць) рэжым Карымава вельмі баяцца падзеяў, падобных андзіжанскім. Асабліва, калі падтрымку паўсталым акажа Вашынгтон. Пры гэтым і ў Ашхабадзе, і ў Ташкенце разумеюць, што Масква падтрымае здушэньне паўстаньня палітычна, але не акажа ніякай рэальнай ваеннай дапамогі. Для гэтага ў Расеі практычна няма рэсурсаў. Акрамя таго, грамадская думка краіны будзе безумоўна адмоўна настроеная супраць пасылкі расейскіх салдатаў для абароны русафобскага рэжыму Туркменбашы і зусім не прарасейскага Карымава.

А вось Пекін дапаможа з задавальненьнем. Для яго рэжымы Ніязава і Карымава цалкам роднасныя па духу. Пры гэтым праблемы стратаў, сваіх і чужых, для кітайцаў увогуле не існуе. Акрамя таго, досьвед здушэньня народных паўстаньняў ужо ёсьць – ня толькі падзеі на плошчы Цяньань мэнь, але і барацьбу зь сепаратызмам у Сіньцьзяні й Тыбеце, здушэньне рэгулярных выступленьняў сялянаў, у якіх перманентна забіраюць зямлю.

Адпаведна, кітайскія войскі, калі такія апынуцца ва Узьбекістане ды Туркменіі, будуць ахоўваць ня толькі трубу, але і рэжымы ў Ташкенце ды Ашхабадзе. А часткова і ў Тэгеране. Іран адчуе сябе яшчэ больш упэўнена, калі на яго паўночных межах зьявяцца часткі Народна-вызвольнай арміі Кітая (НВАК). Бо J-12 (кітайская назва Су-30) з базы Мары без дазапраўкі дастане толькі да Армухскага праліву, а з Туркменбашы (былы Краснаводск) – да любой кропкі Ірака.

Уласна, глеба для зьяўленьня кітайскай арміі на берагох Касьпія ўжо створаная. Ніязаў і Ху Цьзіньтаа падпісалі ня толькі пагадненьне пра будову газаправода з Туркменіі ў Кітай, але і пагадненьне аб барацьбе супраць тэрарызму, экстрэмізму і сепаратызму. Што разумеюць бакі пад гэтымі тэрмінамі [з падачы ЗША. – Рэд.] – можна вельмі лёгка здагадацца.

Труба з Туркменіі ў Кітай наўрад ці здолее абысьці тэрыторыю Казахстана (тэарэтычна можна правесьці яе праз Кіргізію і/альбо Таджыкістан, але рэльеф там вельмі ўжо складаны). Уласна, Казахстан ўжо ўцягнуты ў кітайскія энэргетычныя праекты. У Пекіне могуць вырашыць, што труба і на казахстанскай тэрыторыі патрабуе абароны. Дый сама па сабе перакідка войскаў у Туркменію ды Узьбекістан мае на ўвазе іх транзіт праз тэрторыю Казастана (перакідка па паветры буйных злучэньняў сухапутных войскаў зь цяжкай тэхнікай для Кітая сёньня пакуль недаступная).

Зрэшты, калі часткі НВАК зьявяцца ў краінах Цэнтральнай Азіі, Казахстан, па сутнасьці, апынецца ў атачэньні й ня здолее супраціўляцца сілавому ціску з боку Кітая. Казахстанская армія па сваім баявым патэнцыяле цалкам несупаставімая зь кітайскай. Таму, калі Пекін папросіць Астану дапусьціць свае войскі для абароны казахскага кавалка трубы, наўрад ці Астана знойдзе ў сабе сілы адмовіць. Надзеі на дапамогу ЗША ў гэтых умовах уяўляюцца цалкам ілюзорнымі з улікам чыста геаграфічных абставінаў.

У выніку Расея атрымае кітайскія войскі на сваіх межах. Ня толькі на Амуры ды Усуры, але яшчэ і ад Астрахані да Барнаўла [у г.зв. падбрушшы расейскай імперыі. – Рэд.].

Кітайцы будуць мець магчымасьць адначасовага ўзьдзеяньня на ўвесь Транссіб. Больш за тое, яны выходзяць адразу да раёнаў Паволжа і Урала зь іх разьвітай аўтамабільнай ды чыгуначнай сеткай. Дый рэльеф мясцовасьці тут значна больш прыдатны для наступу, чым у Забайкальлі і на Далёкім Усходзе. Ніякіх гор, адзін стэп, можна ісьці й ехаць у любым кірунку. Ад Петрапаўлаўска (абласны цэнтар на поўначы Казахстана) да Сургута (аднаго з асноўных цэнтраў расейскай нафтаздабычы) – усяго 800 км. Ад Уральска да Масквы – трохі больш за 1000 км. J-12 з гэтага Уральска дастане ня толькі што да Масквы, але і да Волагды й Сыктыўкара.

Зразумела, Ланьчжоўская ваенная акруга НВАК (10 дывізіяў і 5 брыгадаў сухапутных войскаў, у т.л. 2 бронетанкавыя дывізіі, 3 авіядывізіі) у Цэнтральнай Азіі адразу не пераедзе. Для пачатку кітайцам хопіць невялікіх кантынгентаў. Галоўнае – “зачапіцца за плацдарм”. Потым на гэтыя невялікія кантынгенты даволі хутка можна нарасьціць амаль любую колькасьць войскаў. Адзінай рэальнай праблемай будзе час, які неабходны для іх перакідваньня.

Дакладна так дзейнічае і кітайская міграцыя – дастаткова зьяўленьня дзе-небудзь невялікай кітайскай грамады, пасьля чаго яна можа прымаць супляменьнікаў у любой колькасьці.

Прафесійныя расейскія патрыёты любяць рабіць гістэрыку “Расею атачаюць!” што да якога-небудзь дробнага амерыканскага аэрадрома ў Румыніі. Цікава, калі зьявяцца кітайскія войскі ў Цэнтральнай Азіі, гэта выкліча хоць падабенства такога ж непакою? Ці такія падзеі будуць патлумачаныя як “пашырэньне супрацоўніцтва ў рамках ШАС”.

Калі НВАК апынецца ў Казахстане, з ваеннага пункту гледжаньня супраціў у такой сітуацыі для Расеі становіцца проста немагчымы.

Зрэшты, у такога разьвіцьця падзеяў тэарэтычна мог бы быць і станоўчы бок – хуткае збліжэньне Казахстана з Расеяй. Аб’ектыўна менавіта гэтая краіна СНД зьяўляецца для нас самай важнай, значна больш важнай, чым Беларусь і Украіна.

3. Тэхналогія кітайскай экспансіі ў Сярэднюю Азію

НАСТУП НА КАЗАХСТАНСКІМ КІРУНКУ

Сяргей Брытвін (паводле www.duel.ru/200738/?38_3_1; калі будзеце чытаць тэкст, улічвайце, аўтар – тыповы расейска-рускі імперац! – Рэд.)

Еўрапейская адукацыя па азіяцкіх коштах

Пасьля прызначэньня ў 2006 годзе прэмьер-міністрам Казахстана Карыма Масімава – выпускніка Уханьскага (КНР, 1991 год) юрыдычнага ўніверсітэта, у казахаў узьнікла мода на адукацыю ў Кітаі. Удала раскручаны правінцыяльнымі СМІ й кітайскім лобі рэкламны слоган “Еўрапейская адукацыя па азіяцкіх коштах” заахвочваецца ўсходнім суседам на самым высокім урадавым узроўні. Гатовасьць кіраўніцтва Паднябеснай да павелічэньня квотаў на адукацыю ў кітайскіх ВНУ студзентаў з Казахстану пацьвердзіў член Дзяржсавету КНР Чэнь Чжылі ў кастрычніку 2006 года.

Казахскім абітурыентам на выбар прапаноўваюцца: Пекінскі ўніверсітэт (натуральныя і гуманітарныя навукі), Пекінскі нафтавы ўніверсітэт, Пекінскі ўніверсітэт кітайскай медыцыны, Народны ўніверсітэт (эканамічныя сьпецыяльнасьці), Тангдыйскі ўніверсітэт (будаўніцтва і архітэктура).

Выгадным для казахаў адрозьненьнем ад еўрапейскіх ВНУ зьяўляецца адсутнасьць патрабаваньня веданьня прэтэндэнтамі на вучобу кітайскай мовы.

Спонсарамі гэтага, на першы погляд стратнага для КНР, праекта выступае Кітайская дзяржаўная нафтавая кампанія (CNPC), а таксама грамадскія (пракітайскія) арганізацыі: Рэспубліканская асацыяцыя дунган, Асамблея народаў Казахстана, якія атрымалі афіцыйны статус у выніку нядаўняй канстытуцыйнай рэформы і назарбаеўскай дзяржаўнай адукацыйнай праграмы “Балашак”. Агульная сума стыпендый па грантах адной толькі CNPC складае 1,35 мільёна даляраў ЗША ў год. Гранты ўключаюць у сябе аплату ўсіх відаў расходаў на адукацыю, пражываньне, харчаваньне, рэгістрацыю і, нават, на аплату авіябілетаў да месца вучобы і назад; а таксама, канешне ж… ідэалагічную апрацоўку.

Наіўна думаць, што Кітай ва ўрон свайму далёка не багатаму палутарамільярднаму насельніцтву, вось так раптам, пранікся безкарысьлівым клопатам пра казахскую моладзь. Да кіргізаў, таджыкаў, узьбекаў, да іншых народаў былога Саюзу падобнай увагі праяўлена не было. І не прадбачыцца!

Але вось тэрытарыяльныя прэтэнзіі да Казахстана так і засталіся поўнасьцю нявырашынымі нават пасьля дармовай перадачы 500 кв. км тэрыторыі [добры дадатак да 1-й чатцы дадзеных матэрыялаў. – Рэд.]. (Дарэчы, у Кіргізіі падобная перадача зямель Кітаю прывяла да масавых хваляваньняў, якія закончыліся растрэлам мірнай дэманстрацыі ўрадавымі войскамі, што стала адной з прычынаў “туліпанавага перавароту). На шматлікіх кітайскіх аптоўках, якія кьвітнеюць па ўсёй рэспубліцы, можна набыць геаграфічныя мапы, дзе міждзяржаўная мяжа насуперак дамове аб дэлімітацыі (!) ужо праходзіць па лініі “рака Ілі — возера Балхаш — возера Зайсан – рака Іртыш”.

Тайная дактрына

Матывы “дабрачыннасьці” па-кітайску ў сьферы казахскай адукацыі варта шукаць у патаемнай дактрыне па поўным захопе Казахстана (а затым і Расеі – да Урала).

У рамках гэтай яўна акупацыйнай дактрыны [аўтару, як рускаму імперыялісту, варта ведаць, захоп Беларусі расейскай імперыякратыяй найперш з дапамогай свайго агента – Лу-кі, які праводзіць палітыку этнацыду, генацыду і дыскрымінацыі беларусаў на іх уласнай зямлі, зьяўляецца ня менш акупацыйнай і ня менш яўнай дактрынай; так, што атрымайце тое самае, што вы робіце іншым народам, толькі ўжо ў свой адрас... – Рэд.] дакладна прасочваюцца два галоўных кірункі.

Першы – эканамічны.

Тут кітайцы ўжо дасягнулі значных посьпехаў. Як і Расея, казахскі рынак спажывецкіх тавараў запонены танным і ўтульным кітайскім шырпатрэбам. Прычым, у адрозьненьне ад 1990-х гадоў, якасьць тавараў з маркай «Made in China» (чаму не «Cyiese People` s Republic«?) заўважальна падвысілася і ўшчыльную наблізілася да больш дарагіх еўрапейскіх аналагаў.

Аналагічная сітуацыя складаецца і з прадуктамі харчаваньня. Нават на зьмену знакамітаму калісь алма-ацінскаму Апорту даўно прыйшлі кітайскія гатункі яблыкаў.

Патрыманыя японскія “праварулькі” саступаюць месца сучасным кітайскім аўта.

Плынь у зваротным кірунку ідзе ў выглядзе металалому, абсталяваньня, незапатрабаваных заходнімі інвестарамі прамысловых прадпрыемстваў, сыравіны. Ужо сёньня Кітай гатовы закупіць у Казахстане 30 млрд. кубаметраў газа і фінансаваць для яго перакачкі будаўніцтва газаправоду.

Што да асновы эканомікі сучаснага Казахстана – нафты, дык, па заяве вядучага сьпецыяліста дасьледніцкага цэнтру пры Дзяржсавеце КНР Сунь Цінсяна, пасьля пакупкі нацыянальнай нафтавай кампаніяй CNPC казахскага здабываючага гіганта «ПетраКазахстан» “… кітайскія кампаніі паставілі пад свой кантроль 40% нафтавых рэсурсаў рэспублікі”.

Ужо ў аглядальнай будучыні казахам прыйдзецца купляць сваю ж нафту… ў кітайцаў!

Ёсьць прыклады, калі КНР дзейнічае яшчэ больш напорыста. Так, у сувязі з інтэсіўным эканамічным разьвіцьцём Сіньцьзянь-Уйгурскай аўтаномнай акругі без узгадненьня з Казахстанам і Расеяй, у 2008 года Кітай будзе забіраць да 30% стоку ракі Іртыш. (Ужо ў бліжэйшыя гады гэта пераўтворыць Балхош у “мёртвае возера”, а Іртыш можа стаць ня проста высыхлай ракой, а сточнай канавай для прамысловай каналізацыі).

У Казахстане, у адпаведнасьці зь кітайскай дактрынай “пераўтварэньне слабасьці ў моц”, на ўрадавым узроўні прынятае рашэньне аб збудаваньні цэнтру забаваў “Жана-Ілі” ў 60 км ад Алма-Аты і будаўніцтве паміж Капчагаем і Алма-Атой чатырох гарадоў-спадарожнікаў па 100 000 жыхароў у кожным. Кітайскі бок плануе ўкласьці ў гэты праект 10 млрд. долараў.

Жыльлё ў гэтых чайна-таўнах для простых казахаў будзе недасягальным з-за высокага кошту. А эліты перад [гэта не эліты, а “эліты”. – Рэд.] правінцыяй аддаюць перавагу дзьвюм сталіцам – Астане і Алма-Аце.

Але галоўнай перамогай кітайскай Стратэгіі на казахстанскім кірунку варта лічыць, паўтарымся, атрыманьне кантрою над буйнейшымі радовішчамі вуглевадародаў — Кандыгаш, Кенкіяк і Жанажол у Акцюбінскай вобласьці, Паўночыя Бузачы і Каражанбас на Мангышлаку, і завяршэньне будаўніцтва нафтаправоду Атасу — Алатынькоў.

Кітай не зьбіраецца затрымлівацца на дасягнутым. Па дадзеных канадскай выведкі, “Кітай мае намер у бліжэйшыя некалькі гадоў выкупіць у Казахстана і ў працуючых у рэспубліцы замежных кампаніяў практычна ўсе радовішчы нафты”.

Другі кірунак патаемнай стратэгіі – гуманітарны.

На фоне пералічаных вышэй “грандыёзных заваёваў” у эканамічнай сьферы дасягеньні на гуманітарным кірунку выглядаюць менш значнымі. Аднак, галоўны наступ наперадзе.

Прапановы Кітая ў адукацыйнай сьферы – гэта толькі пачатак гуманітарнай экспансіі. За адукацыйнай палітыкай дакладна праглядаецца стратэгічнае імкненьне ўсходняга суседа сканцэнтраваць інтэлектуальны патэнцыял казахаў на кітайскіх інтарэсах праз падрыхтаваных у пекінскіх ВНУ сьпецыялістаў.

Прыкладна так ужо адбылося з кьвітнеючымі ў кожным казахскім горадзе шматлікімі кітайскімі аптоўкамі. У пачатку і сярэдзіне 1990-х кітайскія камерсанты для гандлю сваімі таварамі пачалі наймаць маладых казашак “з усімі відамі паслуг”. І сёньня ніхто ня можа нават прыблізна назваць колькасьць дзяцей, якія нарадзіліся ад такой сумеснай дзейнасьці. Але вось тое, што выхоўваюцца яны ў кітайскіх, а не ў казахскіх традыцыях, не падлягае ніякаму сумневу. Ужо праз 5-8 гадоў, калі “кветкі” гэтага кітайска-казахскага супрацоўнітцва перакрочаць бар’ер ад дзяцінства і юнацтва да дарослага жыцьця, гэтыя кітае-казахі праявяцца ва ўсёй сваёй агрэсіўнасьці ня толькі ў Казахстане, але і ў Расеі. Бо дзякуючы сяброўству прэзідэнта Пуціна з Назарбаевым і праводзімай Крамлём міграцыйнай палітыцы для казахаў (у тым ліку і кітайскага паходжаньня) паездкі ў Расейскую Федэрацыю і натуралізацыя ў ёй не ўяўляюць якіх-небудзь складанасьцяў.

Што ж да студэнтаў з Казахстана, дык Кітаю зь яго шматвекавой самабытнай культурай, старажытнымі трыдыцыямі [зьвярніце ўвагу, вось і рэальны ўплыў культуры ды гісторыі на матэрыяльны прагрэс выкрышталізаваўся. – Рэд.] й з эканомікай, якая імкліва разьвіваецца, ёсьць чым прывабіць казахскую моладзь. Бо змаглі ж кітайцы зрабіць сябрамі ня толькі прэмьер-міністра Карыма Максімава і Касымжамарта Такаева – у цяперашні час сьпікера верхняй палаты парламенту (менавіта ў бытнасьць Такаева міністрам замежных спраў Казахастан задарма перадаў Кітаю гэтыя 500 кв. км тэрыторыі, пра якія ўзгадвалася раней), але і самога прэзідэнта Назарбаева.

Дзякуючы такому сяброўству Кітаем ужо былі рэалізаваныя два этапы зачароўваньня казахаў. Спачатку іх пераконвалі, што ніякай пагрозы з боку КНР няма. Затым пачаліся размовы пра тое, што прыход Кітая аб’ектыўна непазьбежны [адразу бачна праца прафесійных піяршчыкаў. – Рэд.].

Дзя зьдзяйсьненьня трэцяга этапу, калі казахі павінны будуць зьмірыцца зь гегемоніяй кітайцаў, і рыхтуюцца ў пекінскіх універсітэтах казахскія студэнты.

Гэтыя маладыя людзі, якія атрымаюць адукацыю ў лепшых ВНУ КНР, заўтра прыйдуць на кіраўнічыя пасады ва ўрадзе, эканоміцы, кіраваньні й пачнуць лабіраваць кітайскія інтарэсы [як тут не ўзгадаць, што зьмястоўная дэмакратыя і ўніверсальны нацыяналізм – сінонімы. – Рэд.]. І ўжо на бліжэйшых выданьнях геаграфічных мапаў кітайская мяжа перамясьціцца на лінюю Барнаўл – Омск – Арэнбург.

І галоўным нязгодным з падобнай пераробкай, як гэта ні падасца дзіўным, выступае не Масква ці Астана, а Вашынгтон (?!).

Колькі засталося Казахстану?

Каб ацаніць патэнцыял пагрозы кітайскай экспансіі, зусім не абавязкова зьвяртацца да справаздачаў замежных выведак. Дастаткова паглядзець, што сёньня ўяўляе Кітайская Народная Рэспубліка.

Гэта краіна, якая валодае ядзернай зброяй, мае эканоміку, якая хутка разьвіваецца і ўспрыймальная да навукова-тэхнічных дасягненьняў. Краіна з сабраным у адзінае дзяржаўным, партыйным і адміністрацыйным апаратам, якая праводзіць гнуткую і мудрую [на конт мудрасьці аўтар, вядома ж, перагнуў; ня можа быць мудрасьцю пярэчаньне ўсім законам гарманічнага разьвіцьця грамадства ў межах адзінага чалавецтва на ўнікальнай планеце Зямля! – Рэд.], незалежную ўнутраную і вонкавую палітыку. Гэта дзяржава, якая рэальна прэтэндуе на ролю другога (пасьля ЗША) эпіцэнтра ў сусветнай палітыцы.

Але галоўную пагрозу для бясьпекі суседніх краін [ну, вось, як жа можа быць стварэньне небясьпекі суседнім краінам “мудрай палітыкай”; гэта пярэчыць усім вядомым мудрасьцям, у т.л. і кітайскім; правільней такія паводзіны назваць “ваенным умельствам”... – Рэд.] уяўляе палутарамільярднае дысцыплінаванае, энэргічнае, працалюбівае і непатрабавальнае насельніцтва, якому крытычна не хапае жыцьцёвай прасторы [прасторы амаль 10 млн. кв. км не хапае?!! чачэнцам, эстонцам, летувісам і г.д. іх тэрыторый у некалькі дзясяткаў тысяч. кв. км. хапае, а тут – не; штосьці тут ня тое; таму гэтую тэзу аўтара мы плануем абмеркаваць адмыслова, каб даць яму па яго расейскіх імперскіх мазгах... – Рэд.].

Пашырэньне гэтай прасторы на ўсход абмежаванае хвалямі Ціхага акіяну. На поўдні зь Кітаем суседнічаюць густазаселеныя карлікавыя дзяржавы [па-нашаму, самыя нармальныя сапраўдныя дзяржавы – не вялікія і не малыя; у аўтара праступае тыповая імперская гігантаманія. – Рэд.] й Індыя са сваім мільярдам жыхароў.

Нацыянальныя інтарэсы КНР [гэта інтарэсы па-за ўсялякім сумневам імперскія!!! – Рэд.] дыктуюць ёй [ствараюць фармальны прэтэкст, на які ловяцца людзі з комплексам імперскай непаўнавартасьці. – Рэд.] рухацца на поўнач – у Сібір, Далёкі Ўсход і на захад – у Казахстан. Менавіта там знаходзяцца слаба асвоеныя тэрыторыі [нармальна яны асвоеныя; ці аўтар лічыць “нармальным”, калі ўсё зас-ана, як у Шанхаі ці Пекіне?!! – Рэд.], неабходныя для разьмяшчэньня лішкавага насельніцтва, і сыравінныя рэсурсы, неабходныя для хуткага разьвіцьця эканомікі.

Ва ўмовах глабалізацыі адпадае неабходнасьць пашырэньня межаў ваенным шляхам [вось, яшчэ адзін папаўся на “глабалізацыю”; хай такая “глабалізацыя” будзе ў Расеі, у нас у Беларусі глабалізацыя ня будзе суправаджацца размываньнем межаў! – Рэд.]. дый досьвед Даманскага яшчэ не забыты кітайцамі.

І тут неабходна ўспомніць пра распрацаваную ў сярэдзіне 1990-х тактыку “паступовых крокаў”. Яна прадугледжвае не ваенную, а эканамічную і гуманітарную экспансію на Казахстан, Сібір і Далёкі Ўсход.

Колькасьць этнічных кітайцаў у гэтых рэгіёнах расьце з кожным днём. І пакуль Арда [што гэта такое? – Рэд.] і Крэмль ня могуць супрацьстаяць гэтаму.

Відавочна, што ў рашэньні “кітайскага пытаньня” недастаткова разьлічваць толькі на ЗША, якія ўсімі сіламі імкнуцца аслабіць уплыў КНР [вось ўжо некалькі дзесяцігоддяў даюць кітайскаму дракону інвестыцыі, тэхналогіі; гэта яны так аслабляюць... – Рэд.]. Калі ня знойдуцца экстрэныя сродкі, ужо праз 3-4 гады, па меры разьвіцьця Сіньцьзянь-Уйгурскай аўтаномнай акругі, міграцыйныя працэсы пачнуць перахлёстываць праз кітайска-казахстанскую мяжу, а затым і… казахстанска-расейскую.