Напісаць гэты артыкул мяне прымусілі ніжэй прыведзеныя каментары да артыкулаў на сайце http://nashaziamlia.org/. Чытачы, калі ласка, уважліва іх пачытайце і падумайце.

Галіна Арцёменка

“Ягорка” пракаментаваў артыкул “Ні рэжым, ні афіцыйная апазіцыя!” так (лістапад 8, 2011 ў 17:26):

“Вы, Астроўскі, пагарачыліся наконт аб`ектыўных інтарэсаў народа. Хто можа вызначыць дакладна гэты інтарэс? Высоцкі, Пачобут, Няхамес, мурашка-арцёменкі? Большасць народа пачувалася даволі камфортна амал’ да апошніх крызісных падзей… А нацыяналістычныя забабоны гэта як раз для вышей згаданых спадароў і спадарынь”.

“Яська-гаспадар” той жа артыкул пракаментаваў так (Лістапад 7, 2011 ў 19:29):

“Нацыя, эліта – пустаслоўе… Ну вот Высоцкі,Мурашка, Астроўскі, Высоцкі і Няхамес — саманазваная эліта? І далей што?”

“Дуглас” пасля артыкула “У завяршэньне папярэдняй тэмы” (лістапад 6, 2011 ў 16:07) напісаў:

“Сайт создавался Островским и его приятелями-националистами для создания руха, а не для комментариев падзей.
Ну и где Рух, спадары? Почему не создали?
Слабо признавать свои ошибки?

В этом раз на Дзяды в Минске в который раз вышла пара тысяч. Больше банально нет за спинами оппозиции.
В Лошицу сегодня КХП БНФ не смог больше привести 1 тысячи чел.
Спадар Островский, вот цена вашего фанатизма и прочих фанатиков национализма. Вместо того, чтобы искать согласия между разными по языку белорусами вы предпочти уйти в сектанство. Итого имеем:
— секта КХП БНФ имени Позняка
— секта ПБНФ имени Янукевича
— секта Борщевского-Вечерко-Ивашкевича (оргкомитет Руха)
— секта имени Островского.
— секта либералов ОГП имени Лебедько
— секта националистов имени Северинца – христиане-националисты
— секта социал-демократов Трусова, Гриба и прочих старых пердунов.

Короче, вы все хоть и профессора, кандидаты наук и прочие, но на поверку оказались редкостными дилетантами от политики и идиотами. А я ведь вас предупреждал на этом сайте несколько лет назад: не впадайте в ересь, не впадайте в радикальный белорусский национализм, не делите белорусов по признакам мовы, давайте искать пути к взаимодействию. Не захотели. Не захотели. Предпочли вместо этого забросать меня дерьмом. Предпочли с умалишенными типа чета Мурашко-Артеменко всех несогласных поливать помоями. Ну и чего вы добились за несколько лет в политике со своими эмигрантами Мурашко, прочими русофобами Бичами, спадар Островский?

А добились вы самоизоляции. На Западе вас не воспринимают.
Внутри страны у вас сподвижников нет. Так, горстка фанатиков.
На радио “Свабода” вас больше не кличут.
Рух вы не создали. И не создадите.

Что дальше, спадар Островский? Будете и дальше поливать всех несогласных отборным дерьмом? Поливать Россию, Польшу, Запад, белорусов? И чего вы этим добьетесь? Еще большей самоизоляции?
М-да, я ведь вас предупреждал: не повторяйте судьбу БНФ, не впадайте в радикальный национализм,он ведет к сектанству и проигрышу в политике. В общем думайте”.

(канец цытавання каментароў)

- — -

Я не ведаю  як іншыя людзі тут узгаданыя (на мой погляд яны проста дэмакраты),  а я сапраўды — нацыяналістка. Калі  раней я баялася гэтага слова, то сёння – не.

Чаму я гэтага не баюся?

Дык увесь свет нацыяналістычны. Кожная краіна свету створана па нацыянальнай прыкмеце: габрэямі – Ізраіль, французамі – Францыя, немцамі – Нямеччына, англічанамі – Англіі, японцамі – Японія, кітайцамі – Кітай і г.д.  Ёсць, вядома, яшчэ краіны-імперыі, дзе існуюць паняволеныя народы, але там перыядычна успыхваюць канфлікты — людзі змагаюцца за сваю свабоду і незалежнасць, за свае правы, за сваю будучыню. А там дзе аднанацыянальныя краіны, там такіх канфліктаў няма. Ня будуць жа, напрыклад, габрэі ісці вайной супраць габрэяў у сваім Ізраілі з-за нацыянальнай прычыны.

Акрамя таго, звычайна народы, якія вызваліліся ад каланіяльнага прыгнёту, пераходзяць у шэраг развіваючыхся народаў. Чаму? Дык пасля каланізатараў на заваяваных землях застаецца, як кажуць у народзе, “дух ды петух, ды курыныя яйкі”. Гэта значыць — нічога. Усё даводзіцца ствараць з нуля, ці амаль з нуля.

У свеце існуе ААН — Арганізацыя Аб’яднаных Нацый. У гэтай арганізацыі засядаюць адныя нацыяналісты, бо яны прадстаўляюць інтарэсы сваіх нацый. І ў гэтую арганізацыю уваходзяць практычна усе краіны свету нягледзячы на палітычны лад. Кожны прадстаўнік краіны ў ААН абараняе нацыянальныя інтарэсы – г.зн. інтарэсы свайго народа.

Сп. “Ягорка” запытаў: “Хто можа вызначыць дакладна гэты інтарэс? Высоцкі, Пачобут, Няхамес, мурашкі-арцёменкі?”

Сп. “Ягорка”, аб’ектыўныя нацыянальныя інтарэсы вызначаны ўжо даўным даўно такой аўтарытэтнай сусветнай арганізацыяй, як ААН, і пададзены для масавага карыстання ў выглядзе канвенцый і рэкамендацый, якія прымаюцца і падпісваюцца краінамі-удзельнікамі. Даўным даўно вызначаны такія паняцці як матэрыяльныя і духоўныя каштоўнасці народа, нацыянальныя тэрыторыі, прыкметы нацыі, умовы стварэння краіны, правы нацый, межы абароны нацыі і г.д.

А вось нейкі “Яська-гаспадар”, які разумнейшы за ўвесь белы свет, сцвярждае, што “Нацыя, эліта – пустаслоўе…”. Калі для “Яські-гаспадара” нацыя, эліта – гэта пустаслоўе, то для ўсяго свету наадварот — гэта вельмі сур’ёзна. Цікава было б даведацца, да якой нацыі належыць гэты разумнік? Ён жа ня з космасу з’явіўся?

У Беларусі таксама шмат рыторыкі з узгадваннем нацыянальнага: нацыянальны сход, нацыянальная бібліятэка, нацыянальны запаведнік, нацыянальны герой, нацыянальная кухня, нацыянальныя песні, танцы, касцюмы, сцяг, герб, нацыянальная кампанія, нацыянальная каманда і г.д. У нас існуе забарона толькі на такія паняцці,  як нацыянальная палітыка, нацыянальныя інтарэсы, нацыянальна-патрыятычная эліта, нацыянальная партыя, нацыянальная мова, культура, гісторыя, нацыянальныя кадры. Гэта значыць, што забараняецца ўсё палітычнае, духоўнае, ідэйнае. Чаму? Адказ элементарны: каб зрабіць нашу нацыю слабой, недзеяздольнай. Сённяшнія дэградацыя народа і крызіс ў краіне – запланаваны вынік такой палітыкі.

-

Сябрамі рэдакцыі сайта распрацавана сістэмная, навукова абгрунтаваная канцэпцыя аб’ектыўных нацыянальных інтарэсаў (гл. схему).

Гэта ёсць графічна-кібернетычная мадэль будучай беларускай дзяржавы з нашымі нацыянальнымі інтарэсамі (цалкам артыкул можна пабачыць тут: http://new.nashaziamlia.org/2009/08/2678/)

Як бачна, аб’ектыўныя нацыянальныя інтарэсы беларускага народа разбіты на 7 узроўняў:

1. Узровень этнічнай тэрыторыі беларускага народу,

2. Дэмаграфічны узровень,

3. Узровень матэрыяльнай вытворчасці,

4. Інфармацыйна-культурны узровень,

5. Палітычны узровень,

6. Ідэалагічны узровень,

7. Узровень узаемаадносін паміж дзяржавамі.

І вось у гэтым месцы чытач можа мяне запытаць: а дзе ж тут мае асабістыя інтарэсы?

Адказваю: даная канцэпцыя ўключае індывідуальныя інтарэсы чалавека. Кожны чалавек хоча смачна і карысна есці, мець добрае жыллё, адпачынак, здароў’е, не цяжка працаваць, мець сродкі для руху з месца на месца і г.д. Для гэтага патрэбна матэрыяльная база, сродкі матэрыяльнай вытворчасці. Да матэрыяльна-фінансаствараючай базы нацыі належыць зямля, нетры, вада, лясы, прадпрыемствы. Каб не застацца “на бабах”,усё  гэта патрэбна абараняць ад захопу чужынцамі. Каб краіна не памірала, а квітнела, патрэбны людзі — здаровыя, адукаваныя, культурныя, развітыя, незакамплексованыя. Каб абараніць аб’ектыўныя інтарэсы народа палітычная ўлада павінна знаходзіцца ў руках нацыянальна-патрыятычных сілаў, бо толькі яны абараняюць гэтыя інтарэсы (усе астатнія групы абараняюць абмяжаваныя інтарэсы).

Народ ня можа рухацца да лепшага без адукацыі і асветы, ня можа абараняцца без усведамлення сваіх нацыяльных інтарэсаў. А чалавек без усведамлення сваёй прыналежнасці да нацыі ператвараецца ў манкурта і служыць толькі свайму гаспадару. Што і адбываецца сёння ў РБ. Некаторыя служаць Лукашэнку, не разумеючы куды яго палітыка вяла і ўжо прывяла…

-

Чалавецтва за час свайго існавання паспрабала шмат ідэалагічных дактрын і ні адна з іх не прывяла да райскага жыцця: расізм, фашызм, камунізм, лібералізм, ісламізм, атэізм, хрысціянства, імперыялізм, каланіялізм і г.д. Усё гэта ня толькі не прывяло да прыстойнага жыцця, а, наадварот, стала прычынай крывавых падзей, у выніку якіх ахвярамі сталі міліёны ні ў чым не вінаватых людзей (у тым ліку і беларусаў).

Да ідэалогіі патрэбна ставіцца вельмі паважна і ўважліва. Бо на глебе ідэалогіі адбываецца разыходжанне поглядаў самых блізкіх родзічаў, што прыводзіць да грамадзянскай вайны. І тут варта адзначыць, што толькі адна ідэя жыве вечна – гэта нацыянальная. Бо яна — натуральная, захоўваецца на несвядомасным узроўні, на узроўні біялагічных інстынктаў. Дзе б чалавек ня жыў, а на радзіму да свайго народу яго цягне, як магнітам. Нават жывёл, птушак і тое цягне на радзіму. Ня цягне толькі тых, хто прайшоў спецыфічную апрацоўку, як манкурты, янычары, зомбі.

-

Каб абараняць свае нацыянальныя інтарэсы патрэбны дасканалы навуковы аналіз сітуацыі ўнутры краіны і вакол яе. Толькі на грунце такога аналізу магчыма зрабіць прагноз на будучыню, прыняць меры супраць шкодных дзеянняў, накіраваных супраць народа, папярэдзіць аб небяспецы. І галоўнае тут – аб’ектыўнасць, навуковасць, а ня пошук сяброў і ворагаў. Калі пад час аналізу будзе ўкліньвацца нешта яшчэ, ён страціць сваю абгрунтаванасць. Аналіз – гэта не крытыка, не “абліванне памыямі”. Гэта — канстатацыя фактаў, прагноз будучыні. Гэта матэрыял, на падмурку якога распрацоўваецца тактыка дзеянняў, якая вядзе да перамогі. Таму нельга блытаць навукова абгрунтаваны аналіз з прапагандай і лабіяваннем. Апошняе – гэта ўсяго толькі інструмант для дасягнення сваіх прыватных мэтаў. А вось адказ, што гэта за мэты у той ці іншай групы людзей, і дае навукова абгрунтаваны аналіз.

Мы сваіх мэтаў не хаваем. Наша мэта – зрабіць нашу нацыю высока адукаванай, культурнай, заможнай, шляхетнай, незалежнай, свабоднай, паважанай, годнай, абароненай, здаровай, а калі адным словам, то шчаслівай.

Таму цэнтральная частка нашай ідэалагічнай дактрыны – гэта абарона аб’ектыўных інтарэсаў беларуска-літвінскага народу (нічаго новага, увесь свет так робіць).

Ці ня ўтопія гэта? Безумоўна не. Бо іншыя народы дасягнулі вялікіх поспехаў менавіта на такім прыцыпе. Сказаць, што беларусы гэтага ня могуць дасягнуць, гэта значыць прызнаць беларусаў нейкай ніжэйшай расай. А гэта ўжо чысьцейшы расізм! Ці гатовы вы такое прызнаваць?

-

«Дуглас» піша: “На Западе вас не воспринимают. На радио “Свабода” вас больше не кличут”.

І гэта праўда. А цяпер падумайце: чаму нас нікуды ня клічыць? Ці не таму, што мы  перашкаджаем прасоўваць чужыя інтарэсы і абараняем аб’ектыўныя інтарэсы нашага народу? І яшчэ пытанне: а ці можна давяраць тым, хто аслеп, аглох і стаў нямым, калі ва ўпор не заўважае беларускі народ, яго праблемы?

Прычына ня ў тым, што нацыянальная ідэя састарэла. Прычына ў тым, што ў нас няма грошаў. А свой нацыянальна-патрыятычны бізнес не падтрымоўвае, бо яго… няма. Бізнэсоўцы ёсць. Але, хто яны?

Вось, напрыклад, “беларускія” даляровыя  мульціміліянеры:

Пефціяў Уладзімір (рускі) – капітал: 900 млн.дол.

Добкін Аркадзь — Узрост: 51 год. Офіс: Ларэнсвіль (Нью-Джэрсі,ЗША)/Менск.

Махато Бірэндра — Офіс: Нікосія(Кіпр)/Менск. У бізнэсе з 2001 г. (у РБ).

Курбанаў Рашад — Узрост: 45 гадоў. Офіс: Масква/Менск. У бізнэсе з 2005 г. (у РБ).

Амін Юссеф Недал — Офіс: Менск. У бізнэсе з 1994 г.

Абдо Абдо Ромео — Узрост: 36 гадоў. Офіс: Менск. У бізнэсе з 1997 г.

Ну, і хто з іх будзе рвацца падрымліваць беларусаў? Можа Махато Бірэнда? Ці Амін Юссеф Недал? Ці Абдо Абдо Ромео? Хто?

Большасць людзей ідуць да тых, хто дае грошы. Вядомы закон. А грошы даюць за тое, каб ты прапіхваў у Беларусі не інтарэсы «нейкіх там беларусаў», а інтарэсы заказчыкаў.

Хочаце служыць чужым інтарэсам – служыце, але і ведайце: гэта – здрада!..

Мне ніколі не шкода тых, хто хапаў гранты, лабіяваў чужыя інтарэсы, а сёння павержаны іншым драпежнікам. Мне шкада свой народ. Мне не шкада лібераста Раманчука, які праваліўся. Нават уздыхнула з палёгкай, што на аднаго здрадніка стала менш…

-

Сёння для беларусаў больш актуальныя такія тэмы: беларусафобія, рэйдарскі захоп Беларусі, этнацыд і генацыд беларусаў, манкурства, здрада, змова супраць беларусаў (а не “радикальный белорусский национализм”, як піша “Дуглас”). Але ж пра гэтыя суперзлачынствы ня кажа ніхто — ні ўлада, ні “апазыцыя”. Вось пра русафобію крычаць многія, а пра беларусафобію ўсе як у рот вады набралі. Чаму? А таму, што казаць на гэтыя тэмы вельмі небяспечна.

Нас пазбавілі права казаць пра гэта. Мы – беларусы – на меркаванне некаторых павінны падыхаць у жабрацтве, рабстве і… маўчаць. Бо мы — несвабодныя.

Мы павінны маўчаць,  калі у нас забіраюць нашы запрацаваныя грошы, калі у нас забіраюць нашы заводы, калі нас труцяць шкоднымі выкідамі, калі прымушаюць працаваць у небяспечных для здароўя і жыцця ўмовах, калі вымагаюць хабар, калі няма чаго есці. У нас толькі ёсць адно права “Арбайт махт!  Арбайт махт!”.

Вам нічога гэта не нагадвае?

Тыя, хто паразітычна выкарыстоўвае наш народ, узмацнілі меры ўласнай бяспекі. Улады ператвараюцца ў ваенную дыктатуру, у тыранію. Кіраўнікі абласцей становяцца генерал-губернатарамі, міліцыя і КГБ ня будуць несьці адказназнасці за забойствы і калечанне людзей. У ход пускаецца карная псіхіатрыя. Любы піск пра сваю жабрацкую долю будзе люта здушвацца.

Ну, і хто ў гэты час прыйшоў на дапамогу беларусам? Дзе той дабрадзей, які заступіўся за нас? Дзе маё месца ў эфіры радыё “Свабода”, каб сказаць слова за беларуса? Дзе?!

Але гэта не азначае, што беларусамі не цікавяцца. Яшчэ як цікавяцца. Але беларусы цікавыя некаторым толькі ў якасці таннай працоўнай сілы — гэта значыць у якасці нямах рабоў. Гэта значыць зноў “Арбайт махт!  Арбайт махт!”.

Дык няўжо у такі час, пры такой небяспецы у нас няма той агульнай ідэі, вакол якой патрэбна аб’яднацца? А як жа Радзіма з яе матэрыяльнымі і духоўнымі каштоўнасцямі? Няўжо рабства лепш за свабодную Бацькаўшчыну?

Я мяркую, што свабодная, незалежная, дэмакратычная, прававая, заможная, высокаадукаваная, высокакультурная, паважаная, годная наша Айчына з ушаноўвываемымі нашымі матэрыяльнымі і духоўнымі каштоўнасцямі, з незабываемымі нашымі дзядамі – гэта і ёсць панацэя ад усіх бедаў для кожнага з нас. А канцэнтрацыйны лагер ад Лу–кі з яго беларусафобіяй, этнацыдам, генацыдам, манкурствам, жабрацтвам, з ваеннай дыктатурай, карнымі атрадамі міліцыі й кагэбэ ды “псіхіатрыяй” – гэта смерць для кожнага з нас.

Рэцэпт для аб’яднання і ад усялікіх бед вельмі просты – любоў да Радзімы і свайго народу!

Дык будзьма ж рабіць ўсё, каб наша краіна квітнела, а наш народ праслаўляўся! Жыве Беларусь!

Другая частка інтэрвю журналіста ўкраінскага агенцтва УНІЯН Рамана Кіселя зь Яраславам Качыньскім – братам загінулага прэзідэнта Польшчы, прысьвечана ўзаемаадносінам Польшчы з Расеяй і Украінай. Узята адсюль http://www.unian.net/rus/news/news-411178.html

Рэдакцыя.

“ЯНУКОВІЧ НЯ ВЕЛЬМІ ПАДТРЫМЛІВАЎ НАШЫ ЭНЭРГЕТЫЧНЫЯ ПРАЕКТЫ”

- Спадар Качынскі, давайце пагаворым аб украінска-польскіх справах. Калі вы былі кіраўніком ураду Польшчы, то маглі мець зносіны з тагачасным украінскім прэм’ерам, а цяпер прэзідэнтам Украіны Віктарам Януковічам. Якое ваша ўражаньне аб ім?

- Ён вялікі й магутны, а я маленькі…

- А калі сур’ёзна?

- Стварылася ўражаньне, што Януковіч даволі моцна ўключаны — ментальна — у мінулае, у сыходзячы сьвет. Я вёў зь ім доўгія гутаркі, у тым ліку неафіцыйныя, аб тым, як вядуцца перамовы ў Расеі. Ён быў са мной вельмі шчыры, і зь ім добра размаўлялася. Праўда, часам ён мяне вельмі здзіўляў тымі апавяданьнямі. Ня буду цяпер пра гэта распавядаць, таму што, можа, давядзецца яшчэ сустракацца зь ім як з прэзідэнтам Украіны. Хачу адзначыць, што мы не мяняем сваю палітыку ў залежнасьці ад таго, хто ва Ўкраіне пры ўладзе, і гатовыя супрацоўнічаць з кожным палітыкам.

Я слаба ведаў Віктара Юшчанку, зь якім сустракаўся толькі адзін раз, у адрозненьне ад майго брата, які правёў зь ім дзясяткі гутарак. Зь Юліяй Цімашэнка таксама, здаецца, толькі раз сустракаўся, калі яна была ў апазіцыі (пасьля Памаранчавай рэвалюцыі).

- Ці можаце сказаць, што Януковіч робіць уражаньне чалавека, які, нягледзячы ні на што, сапраўды хоча і можа дамагчыся ўступленьня Ўкраіны ў ЕС?

- Прашу мне прабачыць, але не магу адказаць на гэтае пытаньне, таму што сапраўды ня ведаю адказу.

У гутарках са мной ён засяроджваўся на супрацоўніцтве з Расіяй і тлумачыў, як трэба весьці перамовы ў Маскве, каб вырашаць справы. Як трэба гаварыць з Міхаілам Фрадковым, які быў тады прэм’ерам, і тагачасным прэзідэнтам Уладзімірам Пуціным. Вельмі шчыра распавядаў, і мяне часам вельмі здзіўляў гэты спосаб вырашэньня спраў.

Акрамя таго, мы гаварылі пра польска-ўкраінскае супрацоўніцтва, у прыватнасьці, аб праекце Адэса — Броды — Плоцк.

- А чаму, на ваш погляд, нягледзячы на актыўную падтрымку прэзідэнтам Лехам Качыньскім ўступленьня Ўкраіны ў Еўразьвяз і НАТА пасьля Памаранчавай рэвалюцыі, не ўдалося дасягнуць якаснага прарыву?

- Па-першае, на жаль, была нявызначаная сітуацыя ва Ўкраіне. Па-другое, быў супраціў Нямеччыны і Францыі. У асноўным Нямеччыны. Майму брату даводзілася на розных сустрэчах ствараць кааліцыі й прымушаць спадарыню Меркель да саступак, у прыватнасьці, у Бухарэсьце ў красавіку 2008 года.

Калі б ва Ўкраіне была больш ясная сітуацыя і Юшчанка зь Цімашэнкай эфектыўна супрацоўнічалі паміж сабой, нягледзячы на асабістую непрыязнасьць, было б лягчэй. Мы ня можам да канца зразумець, чаму так не адбылося. Еўраатлантычная інтэграцыя ў Польшчы аб’яднала людзей, якія па жыцьці вельмі не любяць адзін аднаго.

Гэтая тэма таксама выкарыстоўвалася ў якасьці аргументу супраць Украіны, а калі кіраўніком ураду стаў Януковіч, то справа наогул стала незразумелай, таму што, з аднаго боку, быў слабы Юшчанка, а з другога — Януковіч, які асабліва не прымаў удзелу ў руху на захад. Ён ня вельмі хацеў уваходзіць у нашы праекты, у прыватнасьці, у прапанаваны маім братам энэргетычны пакет. Шчыра кажучы, нашы размовы — нягледзячы на значную іх колькасьць — былі малапрадуктыўныя, хоць ён не казаў наўпрост «не»…

Мы разьлічвалі, што гэта часовая сітуацыя. Спадарыня Цімашэнка ў гутарках са мной у Кіеве акрэсьліла палітычны план, які — трэба прызнаць — у значнай меры зрэалізавала.

- Што вы маеце на ўвазе?

- Яна казала, што даможацца адстаўкі ўраду Януковіча, стане прэм’ерам, а пазьней прэзідэнтам. Апошні этап у яе не атрымаўся.

“ЦЯПЕРАШНЯЯ ЎЛАДА У ПОЛЬШЧЫ РОБІЦЬ СТАЎКУ НА МАСКВУ, ВЫСТАЎЛЯЮЧЫ СЯБЕ НА СЬМЕХ”

- На днях раднік прэзідэнта Польшчы Браніслава Камароўскага Раман Кужняр сказаў, што польская праўкраінская і антырасейская палітыка апошніх гадоў шкодзіла Польшчы і Ўкраіне. Сьведчаньнем гэтага, на яго думку, зьяўляецца рэалізацыя Nord Stream замест другой ніткі Ямальскага газаправода праз польскую тэрыторыю…

- Гэта абсалютнае глупства. Расейцы мелі такі план вельмі даўно і не хацелі чарговага трубаправода праз Польшчу. Гэта выключна стратэгічны праект, мэтай якога было абысьці традыцыйныя дзяржавы-транзіцёры, якія могуць ствараць ім пэўныя праблемы. Гэта цалкам зразумела, таму высновы гэтага спадара абсалютна беспадстаўныя.

Мы вялі палітыку, якая ўжо сёньня даказвае выніковасьць. Напрыклад, Румынія часткова пераняла нашу ролю і мае сёньня газаправод для паставак LNG праз Грузію. Гэта было складана, але магчыма. Мы абмяркоўвалі гэты праект з амерыканцамі, якія казалі, што падтрымліваюць праект, калі гэта будзе эканамічна выгадным. Але гэта было б выгадным! Праблемы былі толькі ў тым, што ва Ўкраіне ўрад узначальваў Януковіч, і ў цэлым была нестабільная сітуацыя.

Наогул Украіне неабходная стабілізацыя хаця б на некалькі гадоў на базе сіл, якія хочуць пераменаў, што дала б магчымасьць рэалізаваць некалькі буйных праектаў. Пры такіх умовах можна параўнальна хутка рухацца наперад. Вядома, падаўжэньне тэрміну знаходжаньня Чарнаморскага флоту Расеі ў Крыме адкладае справу ўступленьня Ўкраіны ў НАТА, але, зь іншага боку, гэтую ўмову заўсёды можна дэнансаваць.

Ёсьць яшчэ пытаньне ўласнасьці газаправодаў…

Сітуацыя — без сумневу — пагоршылася. Але трэба памятаць, што міжнародная палітыка, у канчатковым выніку, як і палітыка ў цэлым, дынамічны працэс, і ўсё яшчэ можа зьмяніцца. Таму балбатня пра тое, што нейкая палітыка пацярпела паразу, не мае пад сабой падстаў, бо за год-два ці, тым больш, за дзесяцігоддзе, тое, што цяпер здаецца паразай, можа прынесьці значную карысьць. Першыя крокі зробленыя — хоць бы на ўзроўні падсьвядомасьці. Калі-небудзь мы адаб’ем. Пакуль больш складаны перыяд, але ўсё залежыць ад нас…

Вялікай стратай стала сьмерць майго брата, які ведаў усіх гэтых людзей — аж да Туркменістана — і мог зь імі размаўляць. Ніхто яго не заменіць. Нават калі б я выйграў прэзідэнцкія выбары (у ліпені 2010 года), давялося б будаваць гэтыя кантакты ад пачатку.

- Кіруючая «Грамадзянская платформа» ніколі не хавала, што лічыць адной з галоўных задач палепшыць адносіны з Расеяй. Як вы думаеце, паляпшэньне польска-расейскага супрацоўніцтва будзе адбывацца за кошт [пагаршэньня] супрацоўніцтва з Украінай?

- Ня толькі думаю, але перакананы, што так будзе. У канчатковым выніку, гэта даказвае адзін з артыкулаў міністра замежных справаў Польшчы Радаслава Сікорскага.

Нашу пазіцыю па супрацоўніцтве з Расеяй можна апісаць дакладна такімі словамі, як выказаўся адзін з раднікаў прэзідэнта Францыі Нікаля Сарказі ў агучаных на днях Wikileaks дыпламатычных дэпешах, а менавіта, што Расея ў гэтым пакаленьні не ўспрыме Польшчу як сувярэннага партнёра для супрацоўніцтва.

Трэба старацца разьвіваць добрыя адносіны, але рэальная сьфера нашай дзейнасьці — гэта разьвіцьцё супрацоўніцтва з Украінай, балканскімі дзяржавамі, а дзе магчыма, і зь Беларусьсю, Малдовай і далей на Каўказ, у прыватнасьці, з Грузіяй, Азербайджанам, аж да Казахстана і нават Туркменіі.

Для расейцаў, як казаў той жа раднік Сарказі, добрыя суседзі толькі тыя, якія іх абсалютна слухаюцца. Мы не хацелі слухацца. Нам цалкам хапала час ад часу пратакольных сустрэч міністраў замежных спраў, а для бягучых спраў — сустрэч намесьнікаў міністраў. Латвія наогул 18 гадоў ня мела вызначаных межаў: неяк гэта перажыла і вельмі добра разьвівалася.

Расейцы ведалі, і гэта іх вельмі раздражняла, што яны ня могуць трымаць нас на кручку. Цяперашняя прыўладная група Польшчы, спасылаючыся на цяжкасьці з Украінай, цалкам зьмяніла палітыку і вырашыла зрабіць стаўку на Маскву. Цікава, што на справе яны нічога не дасягнулі, акрамя таго, што выстаўляюць сябе на сьмех.

У цэлым адбываюцца неверагодныя рэчы, якія, мабыць, калісьці будуць апісаны ў падручніках па дыпламатыі, калі Катыньская справа [1940 г. – Рэд.] стала козырам для расейцаў, а не палякаў. Расейцы час ад часу выдаюць нейкія заявы, а тут [у Польшчы] радуюцца, прабачце за выраз, як дурань дзірцы ад абаранка.

Мы адпрэчвалі гэтую палітыку, лічачы, што пры цяперашнім пакаленьні нічога не атрымаецца зрабіць. Трэба пачакаць гадоў 20-30, пакуль прыйдзе новае пакаленьне расейцаў, якое зразумее, што Польшча незалежная дзяржава, і зь ёй трэба лічыцца. А палкоўнікі КДБ дакладна ня возьмуць гэтага да розуму.

- Ці верыце, што расейцы адкрыюць доступ да катыньскіх архіваў?

Адкрыюць ці не адкрыюць?.. Хутчэй за ўсё не, але нават калі б гэта зрабілі, то што гэта дасьць? Мы і так ведаем, хто за гэта адказны. Можам даведацца дэталі. Галоўнае, нельга весьці палітыку, калі расейцы выкарыстоўваюць Катынь як козыр. Яны «прадаюць» інфармацыю ў гэтай справе.

“СЬВЕТУ ПАТРЭБНЫ НОВЫ РЭЙГАН, ЯКІ БЫ ЎЗЯЎ РАСЕЮ ЗА ГОРЛА”

- Вы ўзгадалі, што расейцы ментальна не гатовыя ўспрымаць Польшчу як раўнапраўнага партнёра. Вядома, што традыцыйна яны актыўна супрацоўнічаюць зь Нямеччынай…

- Яны нават кажуць — «Нямеччына і Еўрапейскі саюз», як быццам немцы не ўваходзяць у еўрапейскае аб’яднаньне.

Гэта сталая расейская палітыка… У Еўразьвязе ніхто ня хоча плаціць, а немцы працягваюць гэта рабіць, і ў гэтым іх сіла. Бо яны вельмі нямоцныя ў вайсковым сэнсе, не ўваходзяць у Раду Бясьпекі ААН, ня могуць годна канкураваць ў сьферы культуры з Англіяй і Францыяй, ня маюць такога значнага капіталу, але ў іх магутная прамысловасьць. Расейцы гэта заўважаюць і вядуць перамовы, галоўным чынам, зь немцамі, якія цяпер дамінуюць у Еўразьвязе. Хаця варта заўважыць, што іх эканамічная моц ў апошні час таксама зьніжаецца.

Варта таксама зьвярнуць увагу, што Нямеччына заўсёды была прадметам актыўнасьці расейцаў яшчэ ў часы Савецкага Саюзу. Ні адна іншая дзяржава ў Еўразьвязе не была прадметам такой актыўнасьці.

- Што, як вы лічыце, і калі можа зьмяніць гэтую сітуацыю?

- Зьмяненьне можа быць выклікана крызісам Еўрапейскага Зьвязу, галоўным чынам, зоны еўра. Акрамя таго, застаецца шанец на іншую палітыку ЗША, якія маюць вялікую стратэгічную свабоду, паколькі ніхто ня мае такой сілы, як яны. Зараз яны больш занятыя рашэньнем унутраных спраў і пакуль яшчэ да канца невядома, як будзе разьвівацца сітуацыя ў самой Амерыцы.

Зь іншага боку, трэба памятаць пра Кітай, які вельмі дынамічна разьвіваецца і які хутка можа стаць праблемай нумар адзін для расейцаў. Тэмп росту кітайскай эканомікі прыводзіць да амаль яе патраеньня за дзесяцігоддзе. Гэта таксама будзе мець уплыў на расклад вайсковых сіл.

- Ці можа «кітайскі фактар» сьхіліць Расею інтэгравацца з Эўразьвязам?

- ЕЗ — гэта іншая справа. Расейцам, каб не патрапіць у сапраўды складаную сітуацыю, неабходна мадэрнізавацца. Каб правесьці мадэрнізацыю, трэба зьмяніць грамадскую сістэму. Прашу памятаць, што ў іх анахранічная посткамуністычных сістэма, якая па вялікім рахунку ў рознай меры прысутнічае ва ўсіх былых камуністычных дзяржавах: ад лёгкай формы ў Польшчы і Чэхіі да вострай ў Баўгарыі [і Беларусі. – Рэд.].

Каб сапраўды зьмяніць кіраваную кагэбістамі й алігархамі Расею, трэба ўдарыць па тых, хто там самы моцны. Гэта сапраўды вельмі цяжка. Гэта была б рэвалюцыя, але расейцы не дэманструюць такіх тэндэнцый…

- Дык як, на вашую думку, будзе разьвівацца сітуацыя? Таму што цяпер выглядае так, што Пуцін у 2012 годзе на белым кані вернецца ў крэсла прэзідэнта і атрымае шанец кіраваць Расеяй яшчэ два прэзыдэнцкія тэрміны — аж да 2024 года. Як думаеце, Расея стане цэнтрам Адзінай эканамічнай прасторы ў які, акрамя Беларусі й Казахстана, уцягнуць Украіну ды іншыя дзяржавы былога СССР або ўсё-ткі мы будзем інтэгравацца з заходнім сьветам?

- Мне здаецца, гэтую сістэму чакае крызіс, выкліканы як зьнешнімі [чыньнікамі], — перш за ўсё з-за Кітая і магчымых пераменаў у Еўропе — так і ўнутранымі чыньнікамі — галоўным чынам з-за неэфектыўнай эканомікі. Варта памятаць, што гэтая сістэма грунтуецца на мадэлі краін трэцяга сьвету, якія жывуць за кошт продажу сыравіны.

Рэзкае павелічэньне здабычы сланцавага газу, напрыклад, абваліць кошты на сусьветным рынку і зьменіць геастратэгічную сітуацыю.

У сьвеце абмяркоўваюць, ці не зьявіцца нехта падобны да Рональда Рэйгана (прэзідэнт ЗША ў 1981-1989 гадах. — Аўт.), хто б махнуў рукой на запалохваньне вайной з боку расейцаў, схапіў іх за горла, і праз некалькі гадоў аказалася, што яны пачынаюць задыхацца.

Пару гадоў вострай рыторыкі й цьвёрдай палітыкі ЗША — нягледзячы на магчымыя пратэсты і паніку ў Еўропе — і Расея пачала б зьмяняцца.

Цяпер цяжка сказаць, якой амерыканскі дзеяч мог бы весьці такую палітыку.

Ёсьць таксама іншыя справы, у прыватнасьці, вайна ў Аўганістане. Яе вядуць амерыканцы і НАТА, але па вялікім рахунку яны таксама абараняюць і Расею. Калі б там не было войскаў Альянсу, то расейцы мелі б праблему — і немалую. Пры цяперашняй сістэме, упэўнены, у іх не хапіла б сілы кансалідавацца для рэальнага рашэньня гэтых праблем. А на галаве ў іх яшчэ і Кітай…

Калі адкінуць эмоцыі, то ў расейцаў у цяперашніх умовах адзін рацыянальны выхад — зьмяніцца і ўвайсьці ў сьвет заходняй цывілізацыі ў якасьці важнага партнёра, які прызнае незалежнасьць іншых посткамуністычных дзяржаў. Пакуль, аднак, яны ня могуць зьмяніць ментальнасьць і адпаведную сістэму інтарэсаў.

“БЫЛІ Б МЫ ПРЫ ЎЛАДЗЕ, “ПАЎНОЧНАЙ ПЛЫНІ” НЕ БЫЛО Б”

- Вядома, што галоўная зброя расейцаў — энэрганосьбіты. Чаму Польшча, якая ўступіла ў Еўразвяз і НАТА, за больш чым 20 гадоў ня здолела вызваліцца ад энэргетычнай залежнасьці ад РФ? Бо былі праекты аб’яднаньня польскіх газаправодаў зь сістэмамі дзяржаў Заходняй Еўропы. Быў праект Адэса — Броды — Плоцк…

- Ня варта сябе падманваць, а сумленна прызнаць, што расейцы таксама ў Польшчы маюць свае «актывы». Відавочнай цікавасьцю палякаў было пабудаваць газаправод [з] Нарвегіі й стварыць газапорт для паставак LNG. З праектам Адэса — Броды — Плоцк было крыху больш складана, таму што ня толькі мы прымалі рашэньне…

Цяпер, аднак, у нас прэзідэнт, які называе няважнай здабычу сланцавага газу ў Польшчы. Я, вядома, ня ведаю, наколькі гэта рэальна і эканамічна выгадна, але папярэднія разьлікі кажуць, што яго запасы ў Польшчы дасягаюць 3 мільярдаў кубаметраў, а гэтага хопіць для Польшчы на 200 гадоў. Мы маглі б пастаўляць газ суседнім дзяржавам, у тым ліку і Ўкраіне або Беларусі. Размова ня йдзе, вядома, пра тое, каб яны не куплялі расейскі газ, а пра большую бясьпеку.

Кіраўнік польскага ўраду ў 2001-04 гадах Лешэк Мілер сарваў дасягнутыя папярэднім прэм’ерам Ежы Бузэкам (з 1997 па 2001 год) дамоўленасьці з нарвежцамі. Урад Туска вырашыў будаваць газапорт на сродкі Еўрапейскага Зьвязу, што цягне пэўныя экалагічныя абмежаваньні, і даручыў гэтую справу кампаніі, якая ня мае ўласных грошай. Мы хацелі, каб газапорт будавала PGNIG, якая лёгка магла фінансаваць яго будаўніцтва і, акрамя таго, мы б ня мелі ніякіх экалагічных абмежаваньняў.

Недахоп дыверсіфікацыі паставак энерганосьбітаў нельга рацыянальна патлумачыць нічым іншым, як надзвычай моцным расейскім лобі ў Польшчы. Гэта ім выгадна. Але, на жаль, не для Польшчы.

- Газавы трэйдар «РосУкрЭнэрга» прыйшоў на польскі рынак у канцы 2006 года, якраз калі вы былі кіраўніком польскага ўраду. Ці можаце расказаць, як гэта адбывалася?

- Мы апынуліся ў вымушанай сітуацыі. З аднаго боку, расейцы паднялі тэму прысутнасьці ў капітале Europolgaz — кампаніі Аляксандра Гудзаватага. Зь іншага боку, ва ўмовах моцнага націску медыяў на нас, мы не маглі сабе дазволіць перабояў з пастаўкамі газу ўзімку. Мы ведалі пра нявыгаднасьці гэтага кантракту, але падпісалі яго на кароткі час, да канца 2008 года…

- Як гэта было: прыйшлі менаджары Газпраму і сказалі, у якой кампаніі купляць газ?

- Так наўпрост — прымітыўна — гэтыя справы не вырашаліся. Сам гэтым не займаўся, лепш ведае тагачасны міністр эканомікі Пётр Возьняк. Ведаю, што пачаліся нейкія рухі ў наглядальных радах кампаній, пачаліся блакаваньні…

З-за магчымых праблем з пастаўкамі газу ўзімку і ўлічваючы наш план цалкам зьмяніць сітуацыю з пастаўкамі энерганосьбітаў, мы вырашылі, што на два гады можна пагадзіцца даплачваць. Тым больш, што тады Польшча была ў вельмі добрай фінансавай сітуацыі. Гэта былі адзіныя два гады за апошніх дваццаць, калі мы сапраўды мелі вельмі шмат грошай — як у дзяржаўным, так і ў мясцовых бюджэтах, і ў дзяржаўных фірмах.

У гэтым плане сітуацыя была вельмі добрай, а мы хацелі дамовіцца з нарвежцамі… планавалі пабудаваць газапорт.

У той жа час пасьпяхова блакавалі праект Nord Sream, выкарыстоўваючы экалагічныя засьцярогі. Калі шведы пераканаліся ў сур’ёзнасьці нашых намераў, то ўвайшлі з намі ў кааліцыю. За шведамі да нас далучыліся прыбалтыйскія дзяржавы, былі надзеі на Фінляндыю. Калі б мы былі пры ўладзе, то магу вас запэўніць, да гэтага часу не было б пракладзена ні аднаго кіламетру Паўночнага газаправода. Рэалізацыю праекта можна было вельмі моцна зацягваць або нават наогул зрабіць немагчымай.

- Сапраўды, амаль два гады польска-расейскіх газавых перамоваў даказваюць, што Польшча прыпёртая да сьцяны і сапраўды нічога ня можа зрабіць…

- Наш план абароны быў простым і прадугледжваў, акрамя газаправода ў Нарвегію, будаўніцтва газапорта, стварэньне дадатковых газавых сховішчаў. У выпадку яго рэалізацыі расейцы не маглі б нам нічога зрабіць.

Гэта, вядома, ня значыць, што мы б адмовіліся ад куплі расейскага газу. У той жа час, калі б яны адмовіліся прадаваць, то мы мелі б альтэрнатыўную крыніцу паставак. За 3-4 гады гэта можна было зрабіць. Але гэтую справа затрымалі, а чаму так адбылося, трэба пытацца ў спадара Туска.

(канец інтэрвю).

На “змаганьне за дэмакратыю ў Беларусі” заходнікі за 16 гадоў “выдаткавалі” дзясяткі, а мо і сотні мільёнаў даляраў ды еўра. Але іх палітыка па “дэмакратызацыі Беларусі” цалкам праваленая. Мы шмат разоў тлумачылі, чаму праваленая (хаця гэтых грошай хапіла б, каб некалькі разоў “дэмакратызаваць Беларусь”). Прамаскоўскага агента, беларусафоба-этнацыдчыка Лу-ку і “Захад” пакідае нам на чарговы тэрмін. Мы таксама ўжо тлумачылі, чаму пакідае. На фоне пералічаных фактаў цікава назіраць, як сёньня заходнія палітыкі й палітолагі скідаюць віну адзін на аднаго, адхрышчваючыся ад таго факта, што Лу-ка, у значнай ступені з-за іх “дапамогі” нам, і далей будзе заставацца “апошнім дыктатарам Еўропы”…

3.

Амерыканскае выданьне The American Interest Online апублікавала артыкул, датычны сёньняшняй Беларусі, пад аўтарствам двух былых амерыканскіх дзяржаўных службоўцаў. Адзін аўтар Дэйман Уілсан з’яўляецца віцэ-прэзідэнтам і дырэктарам праграмы міжнароднай бясьпекі дасьледнага цэнтру «Атлантычная рада», другі — Дэйвід Крэмэр (гл. фота ў пачатку артыкула №2) ёсьць старэйшым навуковым супрацоўнікам у Нямецкім фондзе Маршала (ЗША). Вось іх пазіцыя.

КАЛІ САНКЦЫІ ДЗЕЙНІЧАЮЦЬ

(Падаецца паводле http://www.svaboda.org/content/article/2132524.html)

Лукашэнка адчуў ціск з усіх бакоў – санкцыі з Захаду, і блізкі подых вялікага мядзьведзя з Усходу.

Амаль адразу пасьля таго, як Рада бясьпекі ААН прагаласавала ў чэрвені за новую рэзалюцыю аб санкцыях у дачыненьні да Ірана, ськептыкі засумняваліся, ці будуць яны мець рэальны ўплыў на паводзіны Ірану. І праўда, некаторыя аналітыкі аргумэнтавалі, што санкцыі ніколі не працавалі супраць тых, каму яны прызначаліся; яны толькі прыносілі шкоду шэраговым грамадзянам, часам ненаўмыснага дапамагаючы існаму рэжыму і дэмабілізуючы міжнародную супольнасьць за кошт стварэньня ілюзіі прыняцьця «нейкіх мераў».

Хаця дасьледчыкі ўвесь час даказваюць, якімі неэфэктыўнымі бываюць санкцыі, усе згаджаюцца, што ў некаторых выключных выпадках, санкцыі дзейнічалі. Станоўчыя вынікі сустракаюцца адносна рэдка (самыя аптымістычныя дасьледчыкі заяўляюць аб пасьпяховасьці ня больш, чым у 34% выпадкаў), і яны дасягаюць мэты па розных прычынах, але сярод станоўчых прыкладаў рэжым апартэіду ў Паўднёвай Афрыцы і камуністычны ўрад у Польшчы.

Вось яшчэ адна гісторыя посьпеху, якой надаюць ня так шмат увагі: Беларусь. Кампанія санкцый супраць беларускага рэжыму [гэта не беларускі рэжым, а антыбеларускі. – Рэд.], распачатая ў 2002 годзе, якую павялі ЗША пры шырокай еўрапейскай падтрымцы, прывяла да значных палітычных саступак [у чым яны гэта ўбачылі. – Рэд.], не зрабіўшы шкоды людзям.

Беларусь пад кіраўніцтвам аўтарытарнага Аляксандра Лукашэнкі – гэта краіна з 10 мільёнамі жыхароў, якая ў 1992 годзе паўстала на руінах Савецкай імперыі. Беларусь, якая мае мяжу з Расеяй, Украінай, Польшчай, Літвой, і Латвіяй, знаходзіцца ў вельмі нацягнутых стасунках з заходнімі краінамі (і нават з Расеяй). Вядомы як «апошні дыктатар Еўропы», Лукашэнка кіруе клептакратыяй з савецкімі рысамі, і з часу свайго абраньня ў 1994 годзе пасьпяхова стрымліваў дэмакратыю і вольны рынак. У Беларусі мала прыродных рэсурсаў. Галоўнай крыніцай даходаў дзяржавы, і асабіста Лукашэнкі, быў продаж зброі, у тым ліку Іраку ў часы праўленьня Садама, Сірыі, Вэнэсуэле, Судану і Ірану.

Практычна па ўсіх крытэрыях лукашэнкаўская Беларусь – агіднае месца [няўжо па ўсіх? – Рэд.]. Каля дзесяці гадоў таму з-за супрацьдзеяньня рэжыму «зьніклі» чатыры вядомыя апазіцыянэры; іх месцазнаходжаньне дагэтуль невядомае. У адказ ЗША і Еўразьвяз увялі супольную забарону на ўезд на тэрыторыю заходніх дзяржаў службовых асобаў, датычных да «зьнікненьняў». У 2002 годзе ЗША далучыліся да Еўразьвязу, які ўвёў дадатковыя візавыя абмежаваньні, уключаючы забарону для самога Лукашэнкі, пасьля таго, як быў зачынены Менскі офіс Арганізацыі бясьпекі і супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ), які займаўся маніторынгам выкананьня правоў чалавека ў краіне. Візавыя забароны былі зьнятыя на наступны год, калі беларускія ўлады дазволілі нанава адкрыць офіс. У 2004 годзе Кангрэс ЗША прыняў, а прэзідэнт Джордж Буш падпісаў двухпартыйны Акт аб беларускай дэмакратыі, які ўзмацніў ціск, і ў якім гаварылася, што «у адзінай і свабоднай Еўропе няма месца для такога тыпу рэжыму».

У 2006 годзе Захад адказаў больш сур’ёзнымі санкцыямі ў дачыненьні да ўладаў пасьля фальсыфікацыі прэзідэнцкіх выбараў і жорсткай расправы зь мірнымі дэманстрантамі. ЗША павялі кампанію, якая каардынавалася з ЕЗ, наклаўшы як візавую забарону, так і замарозіўшы актывы некалькі дзесяткаў вышэйшых чыноўнікаў Беларусі, уключна з Лукашэнкам, якія, як меркавалася, былі адказныя за парушэньне ўрадам правоў чалавека, фальсіфікацыю вынікаў выбараў, гвалт і масавую карупцыю. Мэтанакіраваны характар санкцый не пацягнуў за сабой праблем для насельніцтва, у той жа час была падкрэсьлена рашучасьць Захаду ўсталёўваць адказнасьць канкрэтных асобаў за злачынствы. Прымусіўшы чыноўнікаў панесьці асабістыя выдаткі за садзейнічаньне Лукашэнку, санкцыі павінны былі пасеяць рознагалосьсі і сумневы сярод яго галоўных памочнікаў.

Прыцягненьне Еўразьвязу да гэтай кампаніі, хаця гэта было і нялёгка, было вельмі важна для таго, каб выступаць з адзіных пазыцый. Гэта азначала адрэзаць Лукашэнку ад яго любімых месцаў гарналыжнага адпачынку ў Альпах і ад яго заходніх банкаўскіх рахункаў. Людзі зь яго атачэньня пацярпелі ня менш, у некаторых выпадках яны апыналіся ў зьневажальным становішчы пры выяўленьні праблем з крэдытнымі картамі заходніх банкаў (яны не працавалі). У некалькіх выпадках ЗША (хоць Эўразьвяз не падключаўся) пашыралі санкцыі, калі рэжым Лукашэнкі адмаўляўся ісьці на кампрамісы або аднаўляў рэпрэсіўную дзейнасьць.

Мінімальным абавязковым крокам з боку ўладаў для паслабленьня санкцыяў было вызваленьне 6 палітычных зьняволеных, уключаючы Аляксандра Казуліна, які вёў актыўную кампанію супраць Лукашэнкі падчас прэзідэнцкіх выбараў у 2006 годзе. На працягу некалькіх гадоў Вашынгтон і Брусэль ясна заяўлялі аб гатоўнасьці да «выбарачнага ангажаваньня» або «пакрокавага» падыходу: у адказ на памяншэньне рэпрэсіяў з боку ўладаў і вызваленьне вязьняў, Захад быў гатовы зьняць санкцыі і перайсьці да пазітыўнага ўзаемадзеяньня.

Аднак рэжым не адказваў да студзеня 2008 году. Стымулам да адказу паслужыла ўвядзеньне ЗША (якія дзейнічалі ў адзіночку і папярэдзілі Менск аб будучых дадатковых санкцыях, калі патрабаваньні ня будуць задаволеныя) у лістападзе 2007 году дадатковых санкцый у адносінах да Белнафтахіму, беларускага дзяржаўнага нафтаперапрацоўчага прадпрыемства, у якім, як паведамлялася, былі і непасрэдныя інтарэсы Лукашэнкі. Ськептыкі моршчыліся: маўляў, наўрад ці санкцыі ў дачыненьні да аднаго кангламерату, які мае невялікі бізнэс у ЗША, будуць мець посьпех. Але, замарозіўшы рахункі кампаніі Белнафтахіма, ЗША знайшлі слабае месца Лукашэнкі: там знаходзіўся яго кашалёк. Хаця наўпроставы ўплыў замарожваньня актываў быў мінімальны, дзеяньні Міністэрства фінансаў пашкодзілі рэпутацыі Белнафтахіму і павялічылі рызыку для любых міжнародных фінансавых арганізацый, вядучых зь ім бізнэс. У рэальнасьці, ускоснае ўзьдзеяньне санкцый прывяло да прыпынку фінансаваньня.

Праз два месяцы пасьля замарожваньня актываў Белнафтахіму, прадстаўнік ураду Лукашэнкі канфідэнцыйна зьвярнуўся ў амбасаду ЗША ў Менску з пытаньнем, які будзе адказ Амэрыкі, калі ўлады вызваляць палітычных зьняволеных. Заўважце, што рэжым зьвярнуўся менавіта ў амерыканскую, а не ў якую-небудзь з еўрапейскіх амбасадаў, бо менавіта ЗША павялічвалі ціск на ўрад, пацьвярджалі сур’ёзнасьць сваіх намераў, калі рэжым не выконваў абяцаньняў, і чые палітыкі, пачынаючы з прэзідэнта, рабілі жорсткія заявы і наўпрост казалі пра аўтарытарызм і карупцыю ў Беларусі. Лукашэнка і яго памагатыя хацелі пазьбегнуць такой пільнай увагі й вызваліцца ад ціску санкцый, і адзіным выхадам было вызваленьне палітычных зьняволеных.

На працягу 48 гадзін пасьля амерыканскага адказу на запыт рэжыму, быў вызвалены першы вязень. Большасьць іншых былі неўзабаве таксама вызваленыя. На жаль, непажаданае ўмяшаньне адной з еўрапейскіх амбасадаў у Менску замарудзіла вызваленьне Казуліна, самага далікатнага з усіх справаў палітычных зьняволеных. Амбасадар Нямеччыны ў Беларусі Гэбхарт Вайс прапанаваў прадстаўнікам Лукашэнкі, што Германія паклапоціцца аб Казуліне і яго вельмі хворай жонцы, але Казулін адмовіўся ад гэтай прапановы, бо лічыў, што гэта будзе азначаць высылку. Умяшаньне Вайса, які не параіўся з Казуліным перш чым агучыць прапанову рэжыму, магчыма, адтэрмінавала вызваленьне Казуліна са зьняволеньня. Ірына Казуліна, якая была тады занадта хворая, каб рабіць якія-небудзь пераезды, памерла некалькі тыдняў пасьля доўгай, але адважнай барацьбы з ракам.

Урад ЗША асьцерагаючыся, што вызваленьне Казуліна было адмененае, а не проста адтэрмінаванае, у сакавіку 2008 года зноў зацягнуў пятлю санкцый. Гэта выклікала люты адказ рэжыму: амерыканскі пасол быў выгнаны, а амбасада ЗША было вымушана скараціць штат супрацоўнікаў з больш чым 30 да 5 (Дзярждэпартамэнт адказаў тым жа, хоць і ў меншым маштабе, амбасадзе Беларусі ў Вашынгтоне). Да сёньняшняга моманту Злучаныя Штаты ня маюць амбасадара ў Менску (і ў Беларусі няма амбасадара ў Вашынгтоне), што сьведчыць аб тым, што стасункі працягваюць заставацца дрэннымі. Аднак, урэшце, у жніўні 2008 году, беларускія ўлады ўсё ж вызвалілі Казуліна, хоць гэта адбылося праз паўгода пасьля сьмерці яго жонкі. [Перад гэтым] яму дазволілі пакінуць сьцены турмы ўсяго на тры дні для прысутнасьці на пахаваньні жонкі ў сакавіку таго ж году.

Вызваленьне Казуліна азначала вызваленьне апошняга палітвязьня Беларусі, прынамсі, у 2008 годзе. Хоць гэта запатрабавала значных часовых затрат і цярпеньня, санкцыі зрабілі сваю справу. Грунтуючыся на спробе ўладаў замірыцца з амбасадай ЗША ў студзені 2008 году, а таксама на іншай інфармацыі, якая была ў нас на той час, мы не сумняемся, што ціск з боку Злучаных Штатаў, якiя мелі ў гэтым падтрымку з боку ЕЗ, гарантаваў вызваленьне палітвязьняў.

На жаль, жаданьне Еўразьвязу падтрымліваць ціск на Лукашэнку было вельмі слабым. Пасьля вызваленьня Казуліна і праз некалькі тыдняў пасьля парламенцкіх выбараў у верасьні 2008 году, якія не адпавядалі ніякім стандартам, Еўразьвяз прагаласаваў за прыпыненьне ўсіх санкцый супраць уладаў; гэта прыпыненьне з тых часоў працягвалася некалькі разоў. (Злучаныя Штаты пасьля вызваленьня Казуліна таксама адразу зьнялі некаторыя санкцыі, але ня ўсе; іх рашэньне не было прывязанае па часе так няўдала, як рашэньне Еўразьвязу, якое было прынятае пасьля раскрытыкаваных усімі парлямэнцкіх выбараў).

Лідэры ЕЗ будуць вырашаць у пачатку восені гэтага году, уводзіць санкцыі нанава ці працягваць іх прыпыненьне.

Некаторыя чальцы ЕЗ былі заклапочаныя тым, што працяглыя санкцыі супраць Беларусі прывядуць яе ў абдымкі Расеі, магчыма, нават прывядуць да палітычнага саюзу, хоць сумесныя санкцыі ЗША і ЕЗ былі прынятыя ў адказ на дзеяньні рэжыму супраць народу, а не ў сувязі зь яго стасункамі з Масквой. Еўрапейскі бізнэс і фінансавыя колы таксама адыгралі сваю ролю, хоць у Беларусі ня так шмат заходніх інвэстыцый. Занепакоенасьць Еўропы тым, што Захад штурхае Менск і Маскву бліжэй адзін да аднаго, была абсалютна ілжывай, бо менавіта палітыка самой Расеі да Менску на самой справе адштурхнула Беларусь ад Расеі. Расейцы былі занадта занятыя спробамі выцягнуць зь Беларусі ўсё, што можна, уключаючы спробы завалодаць асноўнымі беларускімі актывамі і інфраструктурай, карыстаючыся цаной на газ і нафту, як інструмэнтам супраць Лукашэнкі, каб зразумець, што прапанова дапамогі ў гэты момант магла б зьвесьці да нуля эфэктыўнасьць санкцый у дачыненьні да Беларусі. Падыход Масквы ў барацьбе за тое, што яна лічыла сьферай сваіх інтарэсаў, пераканаў Лукашэнку, што саюз з Расеяй можа толькі абмежаваць яго ўладу.

І праўда, Расея ненаўмысна зрабіла заходнія санкцыі больш эфэктыўнымі, чым яны маглі быць пры іншым раскладзе. Замест таго, каб прапанаваць Лукашэнку палягчэньне шматгадовага заходняга ціску, Расея сама ціснула на яго, каб ён перадаў ёй беларускія актывы [!!! – Рэд.], пагражаючы, што інакш ён сутыкнецца з больш высокімі выдаткамі на энэргію, і прадэманстравала ўсю сур’ёзнасьць свайго рашэньня, скараціўшы пастаўкі нафты ў 2007 годзе. Пастаўкі зноў былі значна зьніжаны ў чэрвені гэтага году, але Лукашэнка зьдзівіў Маскву патрабаваньнем, што Менску павінны яшчэ 70 мільёнаў даляраў у выглядзе неаплачаных транзітных плацяжоў. У выпадку, калі б Расея адкрыла свае дзьверы для Лукашэнкі і працягнула б забясьпечваць яго энэргіяй па нізкіх коштах, заходнія санкцыі былі б менш адчувальнымі. Замест гэтага, Лукашэнка адчуў ціск з усіх бакоў – санкцыі з Захаду, і блізкі подых вялікага мядзьведзя з Усходу. З Захадам, як ён ведаў, адзіным спосабам зьнізіць напружаньне, было выкананьне патрабаваньня вызваліць палітычных зьняволеных. Што да Расеі, адзіным спосабам палепшыць адносіны быў бы распродаж значных частак сваёй краіны і яе інфраструктуры [Лу-ка гэта робіць, толькі паступова. – Рэд.], а ён ня быў да гэтага гатовы. Такім чынам, Захад павінен падзякаваць Расею за тое, што палітыка санкцый была такой эфэктыўнай. (Прадстаўленьне Лукашэнкам прытулку былому лідэру Кіргізстану Курманбэку Бакіеву, пакаранага Масквой за ашуканства ў пытаньні авіябазы «Манас» у 2009 годзе, і за яго адмову далучыцца да мытнага саюзу з Расеяй і Казахстанам [ужо далучыўся… - Рэд.], натуральна не палепшыць адносіны Менску з Расеяй).

Тыя, хто лічыць, што санкцыі ў дачыненьні да Беларусі ня дзейнічалі, і ўпэўненыя, што ўлады вызвалілі палітычных зьняволеных па іншых прычынах, павінны паглядзець, як разгортваліся падзеі ў Беларусі з тых часоў, як Еўразьвяз зьняў санкцыі (большасьць санкцый ЗША застаюцца). Пасьля першапачатковага рашэньня Еўразьвязу ў кастрычніку 2008 году прыпыніць санкцыі, шэраг чальцоў ЕЗ пераключылі сваю ўвагу непасрэдна на Лукашэнку, пакончыўшы зь яго ранейшым статусам дыпляматычнага ізгоя. ЕЗ запрасіў яго на Праскі саміт, калі быў дадзены старт праграме «Ўсходняе партнэрства» у траўні 2009 году (да палягчэньня чэскіх гаспадароў, Лукашэнка праігнараваў запрашэньне). Італьянец Сільвіа Бэрлюсконі ды іншыя еўрапейскія лідэры наведалі Менск у пошуках добразычлівасьці Лукашэнкі, а Лукашэнка і яго 5-гадовы сын наведалі Рым, дзе сустрэліся з Папам Бэнэдыктам XVI у красавіку 2009 году.

Але, нягледзячы на гэты шчыры падыход і еўрапейскія прапановы супрацоўніцтва, сітуацыя ў Беларусі пагоршылася. Рэжым узмацніў ціск на лідэраў апазыцыі, арыштоўвае грамадзкіх актывістаў, жорстка душыць пратэсты, перасьледуе польскую нацыянальную меншасьць [беларускую большасьць ён пры гэтым не перасьледуе… - Рэд.] і адмовіў у рэгістрацыі шэрагу газэт. У некаторых адносінах, рэжым зьмяніў выгляд рэпрэсіяў: ён пазьбягае крымінальных справаў супраць прыкметных палітычных дзеячоў, на якія міжнародная супольнасьць магла б зьвярнуць сваю ўвагу, што выклікала б праблемы з іміджам, аднак гэта не азначае, што ў краіне няма палітычных зьняволеных. Ня трэба памыляцца: агульная палітычная абстаноўка і сытуацыя з правамі чалавека не палепшыліся і будзе, хутчэй за ўсё, толькі пагаршацца па меры таго, як Беларусь будзе падыходзіць да прэзідэнцкіх выбараў у канцы гэтага году ці ў пачатку наступнага.

У адказ ад Еўразьвязу амаль не прагучала ніякай занепакоенасьці. Голас ЕЗ загучаў толькі тады, калі паўсталі супярэчнасьці ў адносінах да польскай нацыянальнай меншасьці. Нядзіўна, што галоўным абвінаваўцам выступіла Варшава. Польшча, аднак, таксама раней выступала за адмену санкцый з-за фальшывай турботы аб тым, які ўплыў яны мелі б на беларуска-расейскія адносіны [? – Рэд.]. Большасьць еўрапейскіх назіральнікаў у Менску згодзяцца, што намаганьні Еўразьвязу па ўсталяваньні дыялёгу з уладай праваліліся, хаця некаторыя могуць сьцьвярджаць, што палітыка ўцягваньня павінна быць доўгатэрміновай.

На самой справе, цяперашняя еўрапейская палітыка прадэманстравала Лукашэнку, што, будучы карумпаваным аўтарытарным дэмагогам і знаходзячыся ў цэнтры Еўропы, ён можа выйсьці сухім з вады зь невялікімі выдаткамі. Погляд «Еўропы адзінай і свабоднай» раней адлюстроўваў кансэнсус, паводле якога Еўропа ня будзе цярпець такога лідэра. На жаль, у дзяржаваў-сябраў ЕЗ няма жаданьня аднаўляць санкцыі супраць рэжыму за працяглае парушэньне правоў сваіх грамадзянаў, хаця Лукашэнка зьвяртае ўвагу толькі на санкцыі (так званы «кулак»).

Штэфан Фюле, Камісар ЕЗ па пытаньнях пашырэньня і еўрапейскай палітыкі добрасуседзтва, паспрабаваў умацаваць агульны стрыжань ЕЗ, падвысіўшы патрабаваньні для Менску. Ён заявіў, што ЕЗ чакае, што Беларусь скасуе сьмяротнае пакараньне, пакладзе канец рэпрэсіям і правядзе дэмакратычныя прэзыдэнцкія выбары. Як і чакалася, Лукашэнка не пагадзіўся з еўразьвязаўскай канцэпцыяй «дарожнай карты рэформаў», заявіўшы, што Беларусь «ня стане на калені перад Вамі, Расеяй ці Злучанымі Штатамі». Такім чынам, застаецца адкрытым пытаньне, ці прыме Брусэль рашэньне аб наступствах такой бескампраміснасьці ці проста абміне маўчаньнем той факт, што Лукашэнка працягвае існаваць як апошні дыктатар Еўропы [у перакладзе з дыпламатычнай мовы гэта азначае: ЕЗ вінаваты ў тым, што Лу-ка застаецца. – Рэд.].

Беларусь моцна адрозьніваецца ад Ірану, і гэта відавочна [у “амерыканцаў” проста комплекс Ірану. – Рэд.]. Але па меры таго, як міжнародная супольнасьць працягвае спробы разабрацца ў тым, як супрацьстаяць непахіснаму і небясьпечнаму рэжыму ў Тэгеране, варта зьвярнуць увагу на ўрокі, якія можна атрымаць з ужытых у дачыненьні да Лукашэнкі санкцый: мэтанакіраваных, скаардынаваных з ЕЗ і такіх, моц якіх нарастала.

Санкцыі будуць эфэктыўнымі, калі яны выявяць дакладнае ўразьлівае месца рэжыму; калі эфэктыўная каардынацыя заблякуе шчыліны ў рэжыме санкцый і калі санкцыі могуць быць хутка зьмененыя ў залежнасьці ад паводзін рэжыму.

Досьвед сьведчыць, што, калі ўсе гэтыя тры ўмовы не існуюць адначасова, санкцыі будуць неэфэктыўнымі і нават могуць прыводзіць да зваротных вынікаў. Вось аб гэтых парамэтрах трэба памятаць, калі гаворка ідзе пра Іран [сапраўды комплекс… - Рэд.].

(канец артыкула)

4.

Другі матэрыял – гэта дыскусія з нагоды папярэдняга артыкула паміж журналістам “Свабоды” Драгахрустам і вядомым немецкім палітолагам, за якім мы даўно сочым, Аляксандрам Рарам (гл. фота ўверсе №1).

РАР СУПРАЦЬ КРЭМЭРА: ДЫЛЕМА ЗАХОДНЯЙ ПАЛІТЫКІ АДНОСНА БЕЛАРУСІ

Падаецца паводле http://www.svaboda.org/content/article/2132530.html

Драгахруст: артыкул “Калі санкцыі дзейнічаюць” Дэймана Ўілсана і Дэвіда Крэмэра мы папрасілі пракамэнтаваць нямецкага палітолага, кіраўніка праграмаў Расеі й СНД Нямецкай рады зьнешняй палітыкі Аляксанда Рара.

Рар: Я ўважліва прачытаў артыкул Дэвіда Крэмэра і яго калегі. Ён цікавы, ён адлюстроўвае пункт гледжаньня, які мы ў Еўразьвязе вельмі добра ведаем. Гэта пункт гледжаньня кансэрватыўнага істэблішмэнту Амерыкі. Амерыканцы апошнія 10 гадоў імкнуліся проста прыбраць Лукашэнку са сцэны і таму настойвалі на вельмі жорсткіх санкцыях адносна гэтай краіны, лічачы, што такім шляхам можна дамагчыся зьмены рэжыму ў Беларусі. У Еўразьвязе ці ў частцы Еўразьвязу такі падыход па-ранейшаму лічаць вельмі наіўным. ЕЗ ня ставіць сабе за мэту любой цаной зьмяніць рэжым, зьмяніць кіраўніцтва ў Беларусі, хаця пэўныя сілы на гэта таксама спадзяюцца.

Але ніякімі сілавымі ці паўсілавымі метадамі еўрапейцы гэтага дамагацца не хацелі. Таму Еўразьвяз заўсёды выступаў за больш мяккія санкцыі, за больш мяккае ўзьдзеяньне на беларусаў, на яе палітыку і на яе эліту. Я мяркую, што час, гісторыя пакажуць, якія падыходы больш правільныя. Мне здаецца, што пэўныя зьмены ў беларускай палітыцы ўсё ж адбыліся, Лукашэнка сам сёньня разумее, што ня зможа ўтрымацца ва ўладзе бяз Захаду, і ідзе на пэўныя эвалюцыйныя крокі ў эканамічных пытаньнях і, я мяркую, у палітычных таксама.

Артыкул Д. Крэмэра і Д. Уілсана падаецца мне занадта пасьпешлівым і занадта крытычным адносна такой краіны, як Нямеччына. Нямеччына заўсёды імкнулася з аднаго боку націснуць на Лукашэнку ў пытаньнях правоў чалавека, але з другога боку і шукала заўсёды магчымасьцяў супрацоўніцтва з Беларусьсю ў эканамічнай сфэры.

Дракахруст: У гэтым артыкуле ўтрымліваецца наўпроставае абвінавачваньне на адрас нямецкай дыпламатыі, што яна сваім недарэчным умяшальніцтвам толькі затармазіла працэс вызваленьня палітычных вязьняў у 2008 годзе. Вы згодны з такой трактоўкай?

Рар: Абвінавачваецца тагачасны нямецкі пасол Вайс, які ішоў на супрацоўніцтва з адміністрацыяй Лукашэнкі, занадта шчыльнае з пункту гледжаньня Крэмэра і яго калегі, які занадта цярпліва вёў перамовы. Але я не разумею, чаму ў сучасным артыкуле амерыканскіх спецыялістаў фіксуецца ўвага на такой фігуры, як Аляксандар Казулін, які быў вызвалены пры садзеяньні і ЗША, і Еўразьвязу, але які ў сучаснай беларускай палітыцы не адыгрывае ніякай ролі. Яго мала хто падтрымлівае. Еўразьвяз у свой час разумеў, што рабіць героя з адной асобы – неабавязкова правільны падыход для ўмацаваньня дэмакратычнай апазыцыі ў Беларусі. Той жа Казулін ня быў тады адзіным лідэрам, гэткім беларускім Сахаравым ці Салжаніцыным. Таму Нямеччына і не рабіла такі акцэнт на яго справе.

Зь іншага боку менавіта Нямеччына, і гэта адзначаецца ў артыкуле, прапанавала беларускаму боку прыняць Казуліна, даць яму палітычны прытулак, даць яму магчымасьць лячыцца ў Нямеччыне. У артыкуле быў зроблены намёк, што сам Казулін мог прыняць такое рашэньне хутчэй, чым яно потым рэалізавалася. Таму мне здаецца, што тут крытыка ня надта справядлівая. Мне здаецца, што з 2007 году, пасьля першага сур’ёзнага канфлікту з Расеяй, калі Беларусь пачала шукаць выхады на Захад, палітыка “бізуна і перніка”, а ня толькі “бізуна”, была больш пасьпяховай і прадуктыўнай і стварыла плацдарм, зь якога з Беларусьсю можна працаваць.

Нельга забываць пра тое, што Беларусь была ўключаная ў праграму Еўразьвязу «Ўсходняе партнэрства» і таксама пайшла на вялікія саступкі Еўразьвязу ў палітычным і эканамічным плане [цікава, што гэта за саступкі? – Рэд.].

І праз гэта Беларусь знайшла выхады на Захад, якія больш жорсткая амерыканская дыпламатыя Беларусі б не дала.

Дракахруст: Вы сказалі, што маюць месца пэўныя перамены ў беларускай палітыцы. Але існуе пункт гледжаньня, ён выказаны і ў артыкуле Д. Крэмэра і Д.Уілсана, і ў ацэнках некаторых прадстаўнікоў беларускай апазыцыі, што палітыка ангажаваньня Беларусі пацярпела крах, што рэжым ня стаў больш ліберальным і гнуткім, а хіба не наадварот. І ці не атрымліваецца так, што пошук нейкіх дробных і звышдробных зьменаў – гэта спроба падагнаць умовы пад гатовае рашэньне?

Рар: Гэта вельмі правільныя і добрыя пытаньні. Яны нагадваюць мне тыя спрэчкі, якія вяліся паміж ЗША і Заходняй Нямеччынай у 1980-я гады напачатку гарбачоўскай перабудовы. Тады менавіта немцы разам зь некаторымі іншымі «старымі» еўрапейцамі лічылі, што Савецкі Саюз можна зьмяніць толькі палітыкай гандлю і ангажаваньня ў супрацоўніцтва. Тады еўрапейцам таксама давялося ісьці на нейкія саступкі, на прызнаньне легітымнасьці савецкай улады, але ў выніку Савецкі Саюз праз такое супрацоўніцтва, праз гандлёвыя сувязі, праз збліжэньне з заходнімі пазіцыямі зьмяніўся і нават абрынуўся. Я выдатна памятаю, што напачатку рэйганаўская адміністрацыя выступала рэзка супраць любых відаў супрацоўніцтва з варожым савецкім рэжымам і лічыла, што Савецкі Саюз можна дабіць толькі дубінай.

Спрэчкі тады былі вельмі сур’ёзныя. Сёньня мы чуем рэха тых спрэчак, бачым пазіцыю кансерватыўных колаў Амерыкі, якія лічаць, што ўсяго, у тым ліку і зьмены рэжыму ў Беларусі, можа дамагчыся сілай, «дубінай». Але ў Еўразьвязе лічаць, што такія сілавыя метады адносна Беларусі ўжываць ня варта, што ўсё будзе ісьці эвалюцыйным шляхам, што трэба ангажаваць беларускую інтэлігенцыю, эканамічныя колы, сярэднюю класу, грамадзянскую супольнасьць, а таксама палітыкаў вышэйшага рангу падумаць аб альтэрнатывах цяперашняму курсу, які прывёў у тупік.

(канец інтэрвю)

—

Ад рэдакцыі:

А тут што мы маем у сухім астатку?

Самае галоўнае, што і тут у кантэксьце гучыць: Лу-ка застаецца!

Разумеючы гэта як сваю віну, заходнікі, якія заўсёды былі надзвычай самаўпэўненыя ў сваёй праваце, вырашылі за лепшае пачаць выкручвацца. Ім многія беларусы яшчэ шмат гадоў таму казалі, што іх дзейнасьць па “зрынаньні апошняй дыктатуры Еўропы”, калі яна будзе такой, якой была, ніякіх вынікаў ня дасьць. Гэтыя нашы людзі аказаліся правымі. Але, каб не прызнаваць сваю палітычную бяздарнасьць (гонару ж поўныя штаны), заходнікі на нашых вачах цяпер разыгрываюць сямейныя сцэны, заклікаючы нас адуважыцца на бессэнсоўны выбар, хто зь іх больш правы.

А мы возьмем і не паддамося – і выбіраць ня будзем. Бо рашэньне “беларускай праблемы” ляжыць ня ў санкцыях ці ў нясанкцыях. А зусім у іншым месцы. Пра якое, дарэчы, мы шмат разоў пісалі…

—

P.S.

Да апошняга матэрыяла наш рэдактар Алесь Астроўскі тройчы спрабаваў даслаць свой каментар. Але апошні так і ня быў выстаўлены. Чаму? — можна толькі здагадвацца. Падаем гэты каментар ніжэй.

“Трэцяя і апошняя спроба даслаць каментар на г.зв. “Свабоду”.

Гэтая спрэчка двух палітолагаў – аднаго з ЗША, другога зь Нямеччыны – паказвае, што палітыкі Захаду імкнуцца СКІНУЦЬ ВІНУ АДЗІН НА АДНАГО за тое, што ў цэнтры Еўропы вось ужо 17-ы год існуе дзяржава з тыповым дыктатарскім рэжымам, які пасьля чарговых “выбараў” працягне сваё існаваньне яшчэ на наступныя 5 гадоў.

Мне ўжо надакучыла паўтараць (бо кажу гэта некалькі гадоў, каму толькі магу), што ў час прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі нешта істотнае можа зрабіць толькі тая палітычная сіла, якая сапраўды шчыра выступае за беларускую дэмакратыю – г.зн. за АБ’ЕКТЫЎНЫЯ ІНТАРЭСЫ БЕЛАРУСКАГА НАРОДА (эканамічныя, палітычныя, культурныя, дэмаграфічныя, іншыя). Вось тут:  http://nashaziamlia.org/2006/04/04/14/#more-14  — знаходзіцца пачатак аднаго зь першых матэрыялаў па гэтым пытаньні.

Між тым, заходнікі нібы завядзёныя арганчыкі кажуць, што ў нас (у Беларусі!) праблемы з правамі толькі “польскай” і габрэйскай меншасьці, а таксама пра розныя іншыя праблемы, якія сярэднестатыстычным, масавым беларусам праблемамі не ўспрымаюцца і на барыкады яго не выцягнуць.

Таму нагадаю сапраўды ГАЛОЎНЫЯ ПРАБЛЕМЫ, якія заходнікі ва ўпор ня хочуць бачыць.

У Беларусі ўсе гады знаходжаньня Лу-кі ва ўладзе адбываецца:

- ЦІХІ ГЕНАЦЫД і адкрыты ЭТНАЦЫД беларускага народа,

- разнастайныя формы ДЫСКРЫМІНАЦЫІ беларусаў,

- ЗАХОП НАШАЙ УЛАСНАСЬЦІ ЧУЖЫНЦАМІ,

- наўмысная дэградацыя агульнай культуры,

- зьнішчэньне навакольнага асяроддзя й многае іншае.

Адначасна Беларусь пад кіраўніцтвам Лу-кі крок за кропам паглынаецца расейскай імперыяй, страчваючы сваю незалежнасьць:

- СНД,

- Саюзная дзяржава,

- Агульная паветраная прастора,

- Агульная мытная прастора,

- АДКБ,

- сумесныя вайсковыя вучэньні супраць НАТА і г.д.

Чаму ацэнкі, прапановы дый уся палітыка заходнікаў у адносінах да Беларусі выглядаюць такімі недарэчнымі, а яны самі – нейкімі ідыётамі?

Справа ў тым, што палітыкі Захаду самі хацелі б перадаць нашы беларускія каштоўнасьці не беларусам (што зьяўляецца сутнасьцю дэмакратыі), а ўласным фінансавым алігархам – у асноўным габрэйскім і нямецкім… Таму заходнікі замест дэмакратычнай альтэрнатывы дыктатуры Лу-кі ўвесь час прапануюць беларускаму народу (праз свае СМІ і купленую імі афіцыйную апазіцыю) не дэмакратычную альтэрнатыву, а… ЛІБЕРАЛЬНУЮ, зманліва называючы апошнюю “дэмакратычнай”. Па сутнасьці, “Захад” негалосна шантажуе беларускі народ: не жадаеце “лібералізм” з нашай уладай у палітыцы і нашай уласнасьцю ў эканоміцы, тады і жывіце ў дыктатуры, а мы будзем “працаваць” з… Лукашэнкам.

У выніку праз такую “палітыку” сёньняшні “Захад”:

- дыскрэдытуе дэмакратыю;

- дзясяткамі мільёнаў даляраў і еўра выкідае на вецер (а можа і крадзе) грошы ўласных падаткаплатнікаў, якія прызначаны на “барацьбу за дэмакратыю ў Беларусі”;

- раз за разам правальвае шанц беларускага народа вырвацца з дыктатуры да дэмакратычнага ладу жыцьця;

- фактычна ПАДТРЫМЛІВАЕ ІСНАВАНЬНЯ ДЫКТАТУРЫ Ў ЦЭНТРЫ ЕЎРОПЫ ў ХХІ стагоддзі.

Усё гэта выглядае адначасова і горка, і сьмешна. Карацей, агіда…

P.S.

Калі нехта жадае пазнаёміцца з тым, як выглядае сапраўдная беларуская альтэрнатыва (хаця б яе эканамічны элемент), можа пачытаць тут:  http://nashaziamlia.org/2010/07/28/3445/#more-3445”.

(канец каментара)

Для таго, каб утрымацца ва ўладзе яшчэ хоць троці, цяперскі рэжым Лу-кі пачаў рыхтавацца да перадачы нашых прадпрыемстваў замежнікам. Справа ўсё больш пераходзіць у практычную плоскасьць. Давайце пабачым яе, а затым абмяркуем. Для затраўкі пададзім артыкул, які ўзяты адсюль: http://www.investar.by/en/news-calendar/46-belarus-news/311-2010-07-09-13-30-51

1.

“БЕЛАРУСЬ МОЖА СТАЦЬ КЛАНДАЙКАМ ДЛЯ НЯМЕЦКАГА БІЗНЭСУ”

У Міністэрстве эканомікі ФРГ адбылася прэзентацыя Менска ў якасьці інвестыцыйнай пляцоўкі для нямецкіх прадпрымальнікаў. Мерапрыемства выклікала нечакана вялікую цікавасьць дзелавых колаў Нямеччыны.

Высокая цікавасьць

«Эканамічны дзень Менска» — так называлася рабочая канферэнцыя, на якой госьці зь беларускай сталіцы распавялі нямецкім бізнэсмэнам аб інвестыцыйных умовах у сваім горадзе і ў краіне ў цэлым.

Як правіла, такога роду мерапрыемствы пачынаюцца ў Берліне з некаторай затрымкай: удзельнікі дапіваюць у кулуарах ранішнюю каву, перагаворваюцца і нетаропка праходзяць у залу. У гэты раз за 10 хвілін да пачатку ўсе ўжо ціхенька сядзелі ў «дубовай залі» нямецкага Міністэрства эканомікі й зь нецярпеньнем чакалі адкрыцьця форуму.

Значна больш, чым чакалі арганізатары, было і нямецкіх дзелавых людзей, якія прыйшлі паслухаць гасьцей з Менска — самага прасунутага эканамічнага рэгіёну краіны. Уздоўж аздобленых цёмнымі драўлянымі панэлямі сьцен давялося расстаўляць дадатковыя крэслы.

Невычэрпны патэнцыял

Аншлаг тлумачыцца тым, што многія нямецкія прадпрымальнікі разглядаюць Беларусь як апошні Кландайк ва Усходняй Еўропе, да якога зь Нямеччыны — рукой падаць. Патэнцыял двухбаковых гандлёва-эканамічных стасункаў відавочна ня вычарпаны і абяцае стаць яшчэ большым.

Як адзначыў намесьнік дырэктара ўпраўленьня Мінэканомікі ФРГ, які курыруе і беларускі кірунак, Вольфганг Герстман (Wolfgang Gerstmann), «Беларусь мае для супрацоўніцтва зь Нямеччынай вельмі выгадныя перадумовы — асабліва ў сьферы разьвіцьця транспартнай і камунікацыйнай інфраструктуры, у галіне энергетыкі».

У 2009 годзе аб’ём двухбаковага гандлю склаў вельмі сьціплыя 2,1 мільярды еўра. Гэта нават менш, чым было ў 2008. Прычына — глабальны крызіс. Але ў першым квартале бягучага году сітуацыя стала хутка папраўляцца. Крызісны ж спад (17%) у гандлі зь Нямеччынай для Беларусі быў нашмат меншым, чым з Расеяй -  галоўным эканамічным партнёрам Нямеччыны.

Аптымістычна глядзіць у будучыню беларускі амбасадар у Нямеччыне Андрэй Гіро. Ён кажа нават пра якасна новы этап у двухбаковых дачыненьнях, які характарызуецца, з аднаго боку, збліжэньнем Беларусі зь Еўрапейскім зьвязам, а зь іншага — маштабнымі, па ацэнцы амбасадара, эканамічнымі пераўтварэньнямі, што адбываюцца ў Беларусі [першая іранічная заўвага. – Рэд.].

Гэта і вялікая прыватызацыйная праграма, і пераход, які ўжо адбыўся, у прыватнасьці, у будаўнічай галіне, на еўрапейскую стандартызацыю і сертыфікацыю тавараў.

Беларускі бізнэс-клімат

Аб спрыяльным клімаце для замежных інвестараў у Беларусі падрабязна казаў на канферэнцыі першы намесьнік старшыні Менскага гарвыканкаму Аляксандр Барысенка. Усе неабходныя ўмовы, па яго словах, ужо створаны. Так, у краіне адбываецца лібералізацыя эканомікі, спрашчаецца падатковае і мытнае заканадаўства, працэдура ўзгадненьняў і атрыманьня дазволаў.

У мінулым годзе, у прыватнасьці, у Беларусі адмянілі 22 падатковыя плацяжы, усталявалі адзіную стаўку падаходнага падатку ў нечуваныя для Нямеччыны 12 адсоткаў. Паводле агучаных на канферэнцыі даных, краіна ўсяго за два апошнія гады перамясьцілася ў складаемым Сусьветным банкам рэйтынгу дзяржаў з найбольш спрыяльным бізнэс-кліматам з 115-га месца на 58-е. Мэта — увайсьці ў трыццатку краін з найлепшымі ўмовамі для камерцыйнай дзейнасьці.

Сапраўды вычарпальную карціну Менска як аптымальнай пляцоўкі для інвестыцыйнай дзейнасьці нямецкіх прадпрымальнікаў намаляваў першы намесьнік старшыні камітэту архітэктуры і горадабудаўніцтва Менскага гарвыканкаму Аляксей Мартынаў. Ён палічыў ня лішнім распавесьці нават пра тое, што працягласьць трамвайных шляхоў у беларускай сталіцы «складае каля 31 кіламетры, маецца 11 маршрутаў трамвая, якія абслугоўваюць 156 машын» [другая іранічная заўвага. – Рэд.].

Нямецкія бізнэсоўцы, якія ня грэбуюць і грамадскім транспартам, па вартасьці ацанілі такія зьвесткі і з павагай пераглянуліся [зноў іронія. – Рэд.]. Аднак, куды больш важнай для іх стала інфармацыя аб тым, што 6 ліпеня Беларусь усё ж такі стала ўдзельніцай Мытнага саюзу з Расіяй і Казахстанам. Менавіта гэты факт абяцае ператварыць рэспубліку ў сапраўдны Кландайк.

Суседзі-супернікі

У інтэрвю Deutsche Welle кіраўнік прадстаўніцтва нямецкай эканомікі ў Беларусі Уладзімір Аўгусьцінскі патлумачыў, што Мытны саюз Расеі, Казахстана і Беларусі мае агульную колькасьць насельніцтва, а значыць, і патэнцыйных спажыўцоў, у 170 мільёнаў. Рынак жа самой Беларусі — усяго дзевяць з паловай мільёнаў.

«Гэта той факт, які дазваляе дзеючым у краіне замежным, у прыватнасьці, нямецкім фірмам гаварыць аб пашырэньні патэнцыйнага рынку збыту», — зазначыў Аўгусьцінскі. Прычым, гэта рынак, на які можна будзе пастаўляць тавары, вырабленыя з дапамогай высокакваліфікаванай, але па-ранейшаму адносна таннай беларускай працоўнай сілы і без выплаты мытных пошлін.

Гэтая акалічнасьць стварае дадатковыя канкурэнтныя перавагі для Беларусі ў прыцягненьні замежных інвестараў, напрыклад, у суперніцтве з Украінай. Паколькі, падкрэсліў Аўгусьцінскі, у рамках Мытнага саюзу тавары, вырабленыя ў Беларусі, могуць без дадатковых мытных працэдур і збораў прадавацца ў любой зь дзяржаў Мытнага саюзу.

А стварыць у Беларусі, якую раней называлі зборачным цэхам Савецкага Саюзу, сумесную фірму і зарэгістраваць яе як камерцыйнае прадпрыемства з замежным удзелам, па словах Уладзіміра Аўгусьцінскага, прасьцей простага: для гэтага ў статутны фонд замежнікам трэба ўнесьці ўсяго 20 тысяч долараў.

Пры гэтым некаторыя нямецкія бізнэс-кансультанты, напрыклад, Свэн Хэнігер (Sven Henniger), лічаць, што ўжо цяпер Беларусь прывабней за Ўкраіну для замежных інвестараў — тут больш стабільныя і прадказальныя рамачныя палітычныя ўмовы, празрыстая падатковая сістэма, ніжэй ўзровень злачыннасьці і карупцыі.

(канец артыкула)

2.

Каментар да гэтага матэрыяла ў інтэрв’ю Deutsche Welle даў дырэктар аналітычнага цэнтра «Стратэгія» Леанід Заіка (гл. фота ўверсе). Ён распавёў, якія тавары і паслугі магла б экспартаваць Беларусь у Нямеччыну і Еўразьвяз, і даў характарыстыку бізнэс-клімату краіны. На думку Леаніда Заікі, у Беларусі да гэтага часу няма класу ўласьнікаў. У інтэрвю Deutsche Welle ён заявіў, што адсутнасьць рэальных рэформаў зьяўляецца галоўнай перашкодай для прыходу на беларускі рынак інвестараў зь Нямеччыны і Еўразьвязу.

- Deutsche Welle: Што стаіць на шляху разьвіцьця больш шчыльных эканамічных сувязяў Беларусі зь Еўразьвязам і Нямеччынай?

- Сама структура беларускай эканомікі, дзяржаўная ўласнасьць. Яна азначае тое, што любое дзеяньне, зьвязанае са стварэньнем сумесных прадпрыемстваў альбо пакупкай прадпрыемстваў замежнымі кампаніямі ў Беларусі, практычна немагчымае. Калі б беларускія акцыянерныя кампаніі былі б прыватнымі, яны ўступалі б у пагадненьні, прадавалі б свае акцыі, і ўласьнік бы мяняўся.

А так прыходзіць да нас нямецкі інвестар, каб інвеставаць у прадпрыемства, а яму адказваюць: напішыце заяву, будзем размаўляць ва ўрадзе, потым ў аблвыканкаме, потым у райвыканкаме. Бо хто прымае рашэнне ў краіне? Група чыноўнікаў, інтарэсы якіх не ўзгодненыя.

- А як жа каля двух сотняў зьменаў у беларускім заканадаўстве па лібералізацыі эканомікі, пра якіх кажуць улады?

- Беларускія ўлады — гэта марксісты, якія затрымаліся яшчэ на першым томе «Капітала». Яны лічаць, што прыгожымі размовамі можна нешта мяняць. На практыцы павінна быць так — прыходзіць інвестар, вось зямля, яна каштуе столькі-та, калі ласка, купляйце і працуйце з захаваньнем экалагічных і сацыяльных нормаў.

Але пакуль беларуская наменклатура сама не падзяліла гэтую ўласнасьць, яна ня хоча яе нікому аддаваць, а прэзідэнт Беларусі нікому не дазваляе гэтую ўласнасьць разьмеркаваць. Пакуль. Таму няма прыватнага капіталу і няма прыватных уласьнікаў. А чыноўнікі толькі надзімаюць шчокі і кажуць пра нейкую лібералізацыю. Так што да таго часу, пакуль з чыноўнікаў і іх дзяцей не сфармуецца клас уласьнікаў, гэта толькі размовы аб лібералізацыі.

- Дык, можа быць, няхай бы гэты працэс чыноўніцкай прыватызацыі хутчэй пачаўся?

- Такую версію мы часта абмяркоўваем і з расейскімі, і з казахскімі, і з украінскімі эканамістамі. Але тады, баюся, зьявіцца гэткая банда квазі-бізнэсмэнаў. Праблема ў тым, што калі чыноўнікі ўсё разьмяркуюць, яны пачнуць «даіць» бюджэт.

Яны не захочуць канкурэнцыі, не захочуць разарацца і ўвесь час будуць выкарыстоўваць свой адміністрацыйны рэсурс для таго, каб перакласьці хібы й недарэчнасьці сваёй працы на спажыўцоў праз бюджэтныя заказы. Гэта будзе ня рынак, а эксплуатацыя спажыўца і прысваеньне грошай падаткаплатнікаў. Таму я ня думаю, што такі варыянт прыватызацыі зьяўляецца эфектыўным. Гэта будзе гібрыд Савецкага Саюзу з Лацінскай Амерыкай.

- З чым магла б Беларусь выйсьці на нямецкі і еўрапейскі рынак? Які тавар, акрамя прадуктаў нафтаперапрацоўкі, мог бы стаць маторам экспарту?

- Напрыклад, прадукты харчаваньня. Дарэчы, прэзідэнт Лукашэнка запаліўся гэтай думкай. Гэта можа быць таксама праграмны прадукт й інтэлектуальны прадукт Парку высокіх тэхналогій. Я рэаліст і ня думаю, што Беларусь магла б асабліва канкураваць па іншых групах тавараў. Але добрым элементам супрацоўніцтва мог бы быць трансферт працоўнай сілы, трансферт кадраў. Беларускія хімікі, матэматыкі, навукоўцы, інжынеры ў свой час рыхтаваліся добра і нядрэнна працуюць. Я ведаю прыклады, калі беларускія лекары выязджалі ў нямецкія клінікі на аперацыі.

Я мяркую таксама, што ў Беларусі можна было б будаваць добрыя дамы адпачынку і пансіянаты для пажылых людзей, таму што тут столькі лясоў і такое цудоўнае паветра. Я ня бачу асаблівага сэнсу ў вытворчасьці нейкіх новых беларускіх трактараў ці аўтамабіляў — еўрапейцы самі ня ведаюць, куды падзець свае аўтамабілі. А Беларусь б магла пайсьці па шляху экалагічнага разьвіцьця.

(канец інтэрвю)

3.

Ад рэдакцыі.

Калі хутка і павярхоўна пазнаёміцца з гэтым матэрыялам, можа падаcца, што нічога асаблівага ў ім няма. Гэта ня так. У матэрыяле прысутнічае важнейшая інфармацыя пра папярэднія перамовы паміж цяперцамі, заходнімі прадпрымальнікамі (канкрэтна, нямецкімі) і прадстаўнікамі афіцыйнай “беларускай апазіцыі” аб будучай праватызацыі ў Беларусі. Зьвярніце ўвагу, размова адбываецца так, што, як быццам, у краіне нікога больш няма! Нават прадстаўнік “апазіцыі” (дарэчы, пра спадара Заіку мы раней лепш думалі) распавядае пра “трасьферт працоўнай сілы” (чытай, пераезд беларускіх рабочых у Заходнюю Еўропу) і пра адсутнасьць сэнсу “ў вытворчасьці нейкіх новых беларускіх трактараў ці аўтамабіляў” (чытай, пераўтварэньне Беларусі ў аграрны прыдатак Заходняй Еўропы). Але галоўнае: куды падзеліся беларусы-літвіны – адзіныя законныя гаспадары беларускай зямлі? Іх у дыскурсе (а значыць, і ва ўяўленьнях) прадстаўнікоў пералічаных груп проста няма!

Вось гэта — адсутнасьць беларускага народу — і ёсьць самае галоўнае, што прысутнічае ў вышэй пададзеным матэрыяле-прыкладзе, у якім гаворыцца пра будучую прыватызацыю.

Відаць, аналагічна ўяўлялі сабе сітуацыю еўрапейскія каланізатары абедзьвюх Амерык. Індзейцы – карэнныя жыхары – у іх уяўленьнях у разьлік не прымаліся. Амерыкі былі “пустой зямлёй” – проста Кландайкам з рэсурсамі, якія трэба было захапіць і асвоіць. І ўсё. А індзейцы? А гэта нешта з катэгорыі непрыемнай недарэчнасьці.

Вось да якой сітуацыі мы, беларусы-літвіны, дажыліся пад “мудрым кіраўніцтвам” Лу-кі й яго цяперскай зграі, а таксама пры “актыўнай дапамозе” з боку заходніх добразычліўцаў, якія ўсе апошнія 20 гадоў так “шчыра жадалі дапамагчы нам пабудаваць дэмакратыю”.

У сувязі з пералічаным, узьнікае патрэба яшчэ раз нагадаць тыя прынцыпы Беларускай дактрыны, якія распрацаваныя намі й блізкімі да нас людзьмі (па ўсім відаць, больш няма каму!) і якія датычаць стратэгічных прынцыпаў будучай прыватызацыі.

Адмыслова падкрэсьліваем, яны істотна “дапаўняюць і карэктуюць” ідэі ня толькі цяперцаў і заходнікаў, а і ўсіх гэтых вялікіх апазіцыйных “эканамістаў” – усялякіх раманчукоў-заікаў-злотнікавых – паколькі зыходзяць з аб’ектыўных інтарэсаў беларускага народу.

Пачнем з Д пр-пу 126. Ён гучыць так:

У цэлым мы гатовыя прыняць большасьць прапаноў “Антыкрызіснай праграмы АДС” і нават уключыць іх у эканамічную частку нашай дактрыны, але абавязкова з улікам наступных заўваг: па-першае, мы патрабуем, каб будучая праватызацыя і далейшыя рэформы ў эканоміцы Беларусі былі скіраваны найперш на аб’ектыўныя інтарэсы беларускага народу! Бо толькі ў гэтым можа быць зьмест, сэнс і мэта рэфармаваньня беларускай эканомікі; па-другое, у Праграме праігнаравана, што тыя каштоўнасьці, якія зьяўляюцца агульнанацыянальнымі, беларускімі, ня могуць быць перададзены ў прыватную ўласнасьць – лясы, вадаёмы, нетры, транспартныя і транзітныя шляхі; па-трэцяе, мы супраць прыватызацыі зямлі. Зямля для с/г мэт – гэта сродак вытворчасьці. Але гэта такі сродак, якія мае ўсе ўласьцівасьці тэрыторыі, якая ў сваю чаргу заўсёды павінна ўсьведамляцца як базавая каштоўнасьць усяго беларускага народу; чацьвёртае, у “Платформе” АДС няма ні слова пра тое, як зрабіць так, каб у Беларусі не паўтарылася алігархічная прыхватызацыя расейскага, польскага, украінскага ды іншага тыпаў. Такой прыхватызацыі ацэнка не дадзена, пра яе нават не ўзгадваецца. Што насьцярожвае…

Д пр-п 69:

Нашаму беларускаму грамадству найбольш выгадная і патрэбная менавіта нацыянальна арыентаваная эканоміка (а не эканоміка дзеля максімальнага прыбытку нейкіх незразумелых людзей-чужынцаў), бо гэта адзіная эканоміка, якая скіравана на інтарэсы ўсяго грамадства. Паколькі пасьля прыходу да ўлады дэмакратычных сілаў беларуская эканоміка яшчэ доўга будзе заставацца эканомікай даганяльнага тыпу, яна ня можа быць абсалютна адкрытай.

Д пр-п 51:

У эканамічных пытаньнях, як і ў многіх іншых, мы зьяўляемся прыхільнікамі канцэпцыі Залатой сярэдзіны. Г.зн., што мы сьхільныя пазьбягаць скрайнасьцяў агалцелага лібералізму, які вядзе да таго, што ўсё апынаецца ў руках фінансавай алігархіі, як правіла пазбаўленай усялякіх маральных прынцыпаў, як і скрайнасьцяў таталітарнага камунізму, які патрабуе ўсё зрабіць “агульнанародным”, а на справе – аддаць ў паўнаўладдзе бюракратыі.

Таму, у якасьці зыходна-стратэгічнага падыходу, прапануем наступнае: па-першае, прапануем захаваць у агульнанацыянальнай уласнасьці запаведнікі, нетры, транспартныя шляхі, вайсковыя палігоны; перадаць беларусам у пажыцьцёвую арэнду (на ўмове карыстацца па прызначэньні і на строгіх правілах) зямлю для сельскагаспадарчых мэтаў, лясы, рэкі, іншыя вадаёмы з першачарговым правам арэндатара перадаваць іх бліжэйшым нашчадкам; а ўсе іншыя аб’екты, якія ня маюць выразнай тэрытарыяльнай уласьцівасьці і якія не павінны кантралявацца дзяржаўным чыноўніцтвам (фабрыкі, заводы, прадпрыемствы гандлю, жыльлё і г.д.), прапануем прыватызаваць.

Пры гэтым у руках беларусаў павінна апынуцца ня менш за 85-90% усіх капіталаў, якія будуць перададзены ў арэнду ці прыватызаваныя (гэта таксама сярэдзіна паміж скрайнасьцямі псеўда-лібералізму і шавінізму).

У выніку прыватызацыі павінен зьявіцца сярэдні клас, складзены з уласьнікаў і арэдатараў у колькасьці ня менш за 80-85% ад усяго насельніцва Беларусі (альтэрнатывы: прыватызацыя павінна прывесьці да зьяўленьня алігархіі й рабоў-жабакоў; ці прадпрыемствы, зямля, жыльлё і г.д. павінна застацца ў фактычнай уласнасьці бюракратыі – мы катэгарычна адкідаем). Адзін са шляхоў дасягненьня такога выніку заключаецца ў пераўтварэньні ўсіх прадпрыемстваў і гаспадарчых галінаў, прызначаных для прыватызацыі, у Закрытыя акцыянерныя таварыствы (ЗАТы), дзе 55-75% акцыяў павінны перайсьці ў рукі прадстаўнікоў працоўнага калектыву, а іншыя 25-45% акцый павінны быць перададзены выніковым кіраўнікам і ў адкрытае акцыянаваньне для прыцягненьня інвестыцый і тэхналогій з эканамічна разьвітых краінаў.

Калі прыватызацыя адбудзецца не па трох пералічынах прынцыпах, мы выступаем за тое, каб рабіць столькі цыклаў прыватызацыя-нацыяналізацыя-прыватызацыя, пакуль ня будуць атрыманы вышэй апісаныя вынікі (заявы пра “сьвяшчэннае права ўласнасьці”, здабытае нават злачынным чынам, мы не прымаем; дабрабыт беларускага народу, яго права быць гаспадаром на ўласнай зямлі – рэч на парадак больш “сьвятая”).

Нарэшце, прыватызацыя павінна адбывацца планава, пад жорскім кантролем нацыянальнага ўраду, абсалютна адкрыта, у адпаведнасьці з простымі й зразумелымі правіламі і, абавязкова, ва ўмовах выніковага навучаньня шырокіх народных масаў, як карыстацца атрыманымі капіталамі, як іх разьвіваць… (альтэрнатыву пра бюракратычную закрытасьць дадзенага працэсу, пра хуткасьць і г.д. мы адкідаем).

Д пр-п 51а ўдакладняе:

Калі, ня дай божа, Лукашэнка, ратуючы ўласную скуру, прадасьць нашы прадпрыемствы маскалям-імперыялістам [ці заходнікам. – Рэд.], альбо набярэцца даўгоў, пасьля нашага прыходу да ўлады даўгі Лу-кі будуць адмененыя [няхай сам іх і выплочвае. – Рэд.], а прыхватызаваныя прадпрыемсты – нацыяналізаваныя. Пазьней яны будуць зноў пераўтвораныя ў ЗАТы і наноў акцыянаваныя жыхарамі Беларусі – працаўнікамі гэтых прадпрыемстваў. І толькі 10-15% акцый будуць зноў выстаўленыя на продаж на канкурэнтных умовах на цалкам адкрытых аўкцыёнах! Пацьвярджаем: уласнасьць на тэрыторыі Беларусі [мінімум] на 85% будзе ў руках беларусаў!!!

Д пр-п 65 дадаткова тлумачыць:

Тым беларускім людзям, якія хочуць набыць капітал ці ўзяць нешта ў арэнду і ўжо цяпер могуць набытым вынікова карыстацца (ведаюць, як гэта рабіць, маюць веды і навыкі), мы будзем дапамагаць зьдзейсьніць іх жаданьні.

Тым беларусам, якія хочуць набыць капітал, але пакуль ня могуць ім вынікова карыстацца (ня ведаюць, як гэта рабіць, ня маюць адпаведных навыкаў), мы плануем даць адпаведныя веды і навыкі (праз навучаньне), а затым дапамагчы набыць і капітал.

У тых прадстаўнікоў беларускага народу, якія могуць вынікова распараджацца ўласнасьцю ў эканамічнай сьферы, але ня хочуць набываць капітал, мы плануем распаліць адпаведнае жаданьне і дапамагчы набыць капітал.

У тых беларусаў, хто ня можа і ня хоча, але патэнцыйна можа захацець і можа навучыцца, мы плануем распаліць адпаведнае жаданьне, даць адпаведныя веды і дапамагчы набыць капітал.

І толькі ад тых, хто ня можа і ня хоча ды ня зможа і не захоча, мы гатовыя адчапіцца. Але, на сваёй зямлі беларусы пры нашай уладзе будуць валодаць ня менш  як 85-90% капіталаў.

(канец цытаваньня нашых раней сфармуляваных прынцыпаў)

З нагоды тэмы, варта яшчэ ўдакладніць некаторыя моманты, датычныя прыватызацыі.

Каб забясьпечыць стварэньне вялікага і ўстойлівага сярэдняга класу (а не алігархіі), зьвязанасьць людзей са сродкамі й вынікамі іх вытворчай дзейнасьці (а не адчужанасьць ад іх), а таксама максімальна наблізіцца да сацыяльнай і нацыянальнай справядлівасьці й раскрыцьця людзьмі свайго вытворчага і творчага патэнцыялу, прапануецца, каб прыватызацыя ў Беларусі адбывалася па прыкладна наступнай сьхеме (гэтую сьхему прапануем разглядаць, як зыходную для далейшага абмеркаваньня і дасканаленьня).

Уявім сабе прадпрыемства на якім працуе 100-10.000 чалавек. Сёньня яно знаходзіцца ў руках посткамуністычнай бюракратыі й Лу-кі, якія ёсьць яго фактычным уласьнікам. Прадпрыемства паступова, скажам, за 3-5 гадоў, мусіць пераўтварыцца ў прыватнае пераважна Закрытае акцыянернае таварыства (ЗАТ), дзе ўся сума акцый, праз якія ацэньваецца яго вартасьць, дзеліцца на тры часткі (гл. дыяграму зьлева).

Пры гэтым прыкладна 2/3 усіх акцый павінна быць замацаванымі за працоўным калектывам, 1/6 – за кіраўніцтвам (у якое ўваходзяць дырэктар, яго намесьнік, галоўны інжынер-тэхнолаг, галоўны эканаміст, галоўны бугалтар), а яшчэ 1/6 частка акцый пакідаецца для патэнцыйных інвестараў. Адпаведна даным групам акцыі й называюцца – працоўныя, кіраўнічыя, інвестыцыйныя. Акцыі маюць значэньне ня толькі для падзелу дахода, а і для ўдзелу ў вызначэньні стратэгічнай палітыкі прадпрыемства, зь якім зьвязаны ўсе тры групы, як й іх дабрабыт.

Галасуючы колькасьцю акцый, працоўныя разам зь кіраўнікамі абіраюць сабе інвестара, а таксама раз у два гады вырашаюць прынцыпы набора і звальненьня працоўных, умовы аплаты працы і налічэньня дывідэнтаў на акцыі. Працоўныя разам з інвестарамі, галасуючы акцыямі, абіраюць сабе кіраўнікоў.

Усе працоўныя абавязаны быць акцыянерамі. Абсалюная колькасьць працоўных акцый вызначаецца прыкладна па такой сьхеме: суміруюцца бесперапынны працоўны стаж на даным прадпрыемстве (паказваецца ў гадах) усіх працоўных і атрыманая лічба памнажаецца на два. За год працы на прадпрыемстве кожны рабочы абавязаны набыць мінімум адну акцыю (калі не набудзе, яго звальняюць) і мае права набыць максімум тры акцыі. Тыя акцыі, якія працоўныя абавязаны набыць завуцца абавязковымі. Тыя, дадатковыя да абавязковых, якія працоўны мае пра набыць – свабоднымі.

Для набыцьця свабодных акцый раз у квартал праводзіцца ўнутрызавадскі аўкцыён. Кошт свабодных акцый, які атрымліваецца ў сярэднім за год, становіцца асновай для вызначэньня кошту абавязковых акцый на наступны год, які прымаецца, напрыклад, у 2-3 разы меншым за свабодныя (напрыклад, калі за набыцьцё свабодных акцый рабочыя аддавалі ў сярэднім па 100.000 рублёў РБ за акцыю, значыць абавязковыя акцыі будуць каштаваць 33.330-50.000 рублёў РБ).

Колькасьць працоўных акцый у розных людзей можа, такім чынам, быць рознай, але не надзвычай рознай (у разы, але ня ў некалькі парадкаў). Так, калі чалавек бесперапынна прапрацаваў на прадпрыемстве 5 поўных гадоў, але акцыі не хацеў набываць, у яго будзе, мусіць быць, 5 акцый (менш быць ня можа). А, калі іншы чалавек прапрацаваў поўных 10 гадоў і ўвесь час выкупляў максімальна дазволеную колькасьць акцый, у яго можа быць 30 акцый. У выніку, у час вызначэньня “стратэгічных пытаньняў” на прадпрыемстве, а таксама ў час атрыманьня дывідэнтаў долявыя магчымасьці, “вага” другога працоўнага будзе ў 6 разоў большай, чым у першага.

Калі працоўны звальняецца (ці яго звальняюць) ці ён адыходзіць на пенсію, ён вяртае свае акцыі на прадпрыемства і яму паступова (напрацягу года-двух) вяртаюць за іх грошы, колькасьць якіх вызначаецца доляй (напрыклад, у 2/3) ад кошту свабодных акцый на закрытых аўкцыёнах на прадпрыемстве ў год звальненьня чалавека ці ў год выхаду на пенсію.

Уявім сабе, што чалавек прапрацаваў на прадпрыемстве 30 гадоў і накапіў 70 акцый (мог ад 30 да 90). У год выхаду на пенсію, сярэдні кошт адной свабоднай акцыі склаў 1.000.000 рублёў РБ. Значыць, ён атрымае 70 х 1.000.000 х 0,667 = 46.690.000 рублёў РБ.

Заробкі пералічаных вышэй кіраўнікоў прадпрыемства (пачынаючы з дырэктара) будуць вызначацца, зыходзячы зь сярэдняга заробку ўсіх іншых працаўнікоў на даным прадпрыемстве за папярэдні год. Пры гэтым гэты паказьнік будзе памнажацца на 2-12, у залежнасьці ад таго, на колькі вялікім зьяўляецца працоўны калектыў на даным прадпрыемстве – 100 чалавек ці 10.000.

Кіраўнікі прадпрыемства таксама выкупаюць свае кіраўнічыя акцыі на закрытых аўкцыёнах (колькасьць кіраўнічых акцый вызначаецца па тых жа прынцыпах, што і працоўных акцый, і яны таксама дзеляцца на абавязковыя і свабодныя). Адзінае абмежаваньне заключаецца ў тым, што свабодныя кіраўнічыя акцыі ня могуць каштаваць менш, чым кошт свабодных працоўных акцый, памножаны на каэфіцыент, на які памнажаецца сярэдні заробак працоўных, каб вызначыць сярэдні заробак кіраўнікоў (найперш, дырэктара).

Далей кіраўнічыя акцыі выкарыстоўваюцца для галасаваньня па стратэгічных пытаньнях і для атрыманьня дывідэнтаў. Пасьля выхаду кіраўнікоў на пенсію ці звальненьня зь іх акцыямі адбываецца тое ж, што і з працоўнымі акцыямі.

Інвестыцыйныя акцыі, якія разьмяркоўваюцца на адкрытых інвестыцыйных аўкцыёнах і могуць быць толькі свабоднымі, выкарыстоўваюцца для прыцягненьня вонкавых інвестыцый, якія могуць быць у выглядзе грашовых крэдытаў, больш выніковых тэхналогій, забесьпячэньня гарантыяў збыту прадукцыі. Кошт інвестыцыйных акцый вызначаецца ў індывідуальным парадку. Яны таксама выкарыстоўваюцца для галасаваньня па стратэгічных пытаньнях і для атрыманьня дывідэнтаў. Але ў інвестыцыйных акцый ёсьць адно абмежаваньне – яны выкупляюцца прадпрыемствам назад. Прычым,  як толькі дывідэнты (у заранёў вызначанай валюце) у 1,5-2,5 разы (пра больш дакладную лічбу бакі – інвестары, з аднаго боку, і кіраўнікі прадпрыемства разам з працоўным калектывам, з другога — дамаўляюцца заранёў) перавысяць кошт інвестыцый, усе інвестыцыйныя акцыі павінны быць вернуты прадпрыемству назад для арганізацыі чарговага адкрытага інвестыцыйнага аўкцыёну.

Напрыклад, прадпрыемства дамовілася зь нейкай нямецкай фірмай, што тая паставіць на завод новую тэхналагічную лінію, запусьціць яе навучыць працаваць на ёй рабочых. Кошт гэтай інвестыцыі 1.000.000 даляраў. Дамовіліся, што за гэта замежнае фірма набудзе 5% інвестыцыйных акцый прадпрыемства, агульнай колькасьцю 10.000 штук (канкрэтная колькасьць інвестыцыйных акцый будзе вызначацца на грунце агульнай колькасьці працоўных акцый і будзе складаць, як лёгка здагадацца, ¼ частку ад апошніх). Далей адбываецца выплата дывідэнтаў на інвестыцыйныя акцыі. Калі агульная колькасьць выплан складзе 2.000.000 даляраў, лічыцца, што ўсе 5% інвестыцыйных акцый выкуплена на прадпрыемства назад і могуць быць зноў выкарыстаны, як свабодныя інвестыцыйныя акцыі.

Адзін нюанс: увесь калектыў прадпрыемства можа прыняць рашэньне выкупіць інвестыцыйныя акцыі ў паскораным рэжыме, як і ўвогуле не выдаваць іх. Другое магчыма, калі ў прадпрыемства зьявіцца вялікая колькасьць уласных фінансавых рэсурсаў.

І нарэшце апошняе, таксама вельмі важнае. Разьмеркаваньне прыбытку павінна адбывацца ня так, як сабе падажае кіраўніцтва прадпрыемства разам з калектывам, а па строга вызначанай урадам Беларусі сьхеме, напрыклад такой: кіраўніцтва прадпрыемства разам з персаналам атрымлівае 36% прыбытку, 14% ідзе на налогі, а 50% — на разьвіцьцё і мадэрнізацыю прадпрыемства, у т.л. і на паскоранае вяртаньне інвестыцыйных акцый.

Няхай запрапанаваная прыкладная сьхема будучай прыватызацыі ў Беларусі будзе лічыцца нашым чарговым дактрынальным прынцыпам — Д пр-п 128.

(нагадаем, што некаторыя цікавыя і дыскусійныя моманты па данай тэме можна дадаткова паглядзець, напрыклад, тут: http://nashaziamlia.org/2007/08/19/857/#more-857 і тут: http://nashaziamlia.org/2007/08/20/858/).

Ну, што беларусы-літвіны, адчулі розніцу?

Перакананыя, што так.

Рабіце высновы, спадарове.

Жыве Беларусь – Наша Зямля!

P.S.

Дарэчы, а вось і яшчэ цікавыя факты па тэме.

http://www.svaboda.org/content/article/2112141.html

http://www.svaboda.org/content/article/2111894.html

Перыядычна мы мусім адкідаць усё іншае, каб дапілнаваць ворага №1 беларускага народа, якім ёсьць расейская імперская бюракратыя. Таму давайце ў серыі матэрыялаў паглядзім на сітуацыю ў сучаснай Расеі вачыма розных разумных людзей. Першым у дадзенай серыі матэрыялаў падаем пераклад артыкула зь нямецкага друку, зроблены нашым сталым аўтара і перакладчыкам Яўгенам Бяласіным. Адразу адзначым: большая частка артыкула нам вельмі спадабалася, канец – не. Бо высьветлілася, што аўтар, як ліберал, усур’ёз разьлічваў на “добрага цара” – ліберала Мядзьведзева. Для нас падобнае – даўно пройдзены этап.

“Ёсць у жыцці рытуалы, якія маюць у сабе нешта звычна-непрыемнае. Але без іх нельга. Вось галіцца - гэта якраз такі рытуал для мужчынаў, а выбары - для аўтарытарных рэжымаў”. Так апазіцыйны палітык Уладзімір Рыжкоў апісвае дылему Пуціна і аперацыі “Наступнік”: падобна да Госні Мубарака ў Егіпце, Муамара аль-Гадафі ў Лібіі і Робэрта Мугабэ ў Зымбабве ён стаіць перад непрыгожай, але непазбежнай задачай надання свайму рэжыму вонкавай легітымнасці. Тое, што адбылося ў Расіі 2 сакавіка [2008 г.] пад азначэннем “выбары”, насамрэч апошні ход у доўгатэрміновай акцыі знішчэння свабодных і справядлівых выбараў [1]. Дыягназ Рыжкова бязлітасны. І ён называе па імені тое, што некаторыя на Захадзе хаваюць пад бяскрыўднай шыльдай “асаблівы шлях Расіі да дэмакратыі”.

Але як наіўным ёсць адпрэчваць аўтарытарны характар “сістэмы Пуціна”, так было б няправільным дапускаць, што яна заснаваная адно на прыгнёце і маніпуляцыях. Карані звароту Расіі да аўтарытарнай дзяржавы і антызаходніх настрояў палягаюць значна глыбей, чым у асобе Пуціна. Шмат у чым не ён выкшталціў свядомасць рускіх людзей, а якраз наадварот, яна паўплывала на палітыку прэзідэнта. Пасля калапсу камунізму краіна ад канца 1980-х да пачатку 1990-х мела адзіны гістарычны шанец: людзі ўскладвалі вялікія спадзяванні на заходнюю мадэль жыцця, на дэмакратыю, свабоду і рынкавую гаспадарку. Адной з вялікіх катастрофаў гіганцкай імперыі ў распадзе ёсць тое, што гэты шанец не толькі не быў выкарыстаны, але і стаў бумерангам [цікава, ці здольны дакапацца немцы, што прычынай такога “бумерангу” ёсьць тое, што Расея – самая вялікая тэрытарыяльная імперыя? – Рэд.]. Карумпаванае, цынічнае кіраўніцтва выкарыстала дэмакратычны пераварот, каб завалодаць вялізнымі багаццямі найбольшай па плошчы краіны свету. Паводле дасціпнага меркавання памерлай ужо навукоўца-эканаміста Ларысы Піяшавай, уся прыватызацыя, калі агулам не ўся перабудова — гэта з размахам спланаваны праект, пры дапамозе якога савецкая наменклатура, пачынаючы ад дырэктараў заводаў ды старшыняў калгасаў і да партыйных функцыянераў, у шчыльным кантакце з “рэфарматарамі”, хацела прыбраць да рук дзяржаўнае майно. Бо ж яны хоць і маглі распараджацца ў краіне, але іхні жыццёвы ўзровень пры агульнай бядноце і безгаспадарнасці нават не сягаў сярэдняга ў краінах Захаду. Спадзяванні людзей, іхняя вера ў дэмакратыю, справядлівасць і спраўную праўную дзяржаву былі выкарыстаныя старой савецкай элітай [як толькі ў заходнікаў паварочваецца язык называць дэградаваную постбальшавіцкую наменклатура нейкай “элітай”? – Рэд.] у якасці прыступкі да бессаромнага ўзбагачэння – аж пакуль ім гэта не перастала быць патрэбным і нават не пачало замінаць.

Барыс Ельцын, якога на Захадзе па сёння разглядаюць як дэмакрата, пад час свайго другога прэзідэнцкага тэрміну фактычна стаў магільшчыкам рускай дэмакратыі [аўтар ня ведае ці робіць выгляд, што ня ведае, што падобныя паводзіны хоць Ельцына, хоць Лу-кі – гэта менавіта якраз тое, што цяперашні “Захад” ад іх хацеў і хоча! – Рэд.]. Пасля таго, як ягоны клан завалодаў незлічонымі багаццямі [цікава, ці сустрэнем мы калі-небудзь у заходнім друку дакладны аналіз гэтага “клану Ельцына”? – Рэд.], выбары 1996 года сталі для Ельцына і ягонага атачэння пробай на выжыванне. Упершыню былі інструменталізаваныя мас-медыя і пушчаныя ў ход двухсэнсоўныя прыёмчыкі, якія ўладнікі эўфемістычна нараклі “паліттэхналогіямі” [падмурку гэтых “паліттэхналогій” сучасныя метады прапаганды, заснаванай на маніпаляваньні псіхікай масы, пад назвай PR. – Рэд.] і якія амаль безвыняткава абумоўліваюць сёння палітычнае жыццё краіны. Бязмежны цынізм і найбольш негатыўныя прынцыпы ўладарання, такія як прапаганда, імітацыя і маніпуляцыя, якія сёння пры ўладзе Пуціна асягнулі надзвычайных памераў, тады ператварыліся ў звыклы сродак палітыкі, – пасля таго як прыбылыя з ЗША паліттэхнолагі ў бяспрыкладна бруднай і напрыканцы паспяховай кампаніі безупынна ўдоўбвалі і ўдаўбалі рускім у галаву думку, што магчымая перамога камуністычнага кандыдата Зюганава аўтаматычна прывядзе да грамадзянскай вайны і гаспадарчай катастрофы [беларусы ўсе гэтых “тэхналогій” адчулі на ўласнай скуры на два гады раней – у 1994 г. – і ад тых самых “паліттэхнолагаў” з ЗША! – Рэд.].

Спадчына, якую пакінуў карумпаваны клан Ельцына, была катастрафічнай: у трэці раз цягам стагоддзя людзі страцілі веру ў пануючую сацыяльную мадэль. Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі старыя каштоўнасці царскай Расіі былі пастаўленыя на галаву, пасля перабудовы камуністычныя ідэалы – і вось цяпер спадзяванні на дэмакратычную дзяржаву. Гэты трайны злом бадай што найбольш спрычыніўся да таго, што на сёння вялікая большасць людзей у краіне апалітычныя і трымаюць веру ў справядлівую дзяржаву за хімеру. Рускія сацыёлагі Леў Гудкоў і Леанід Сядоў кажуць нават пра тэндэнцыю “амаральнага грамадзтва”: сталы прыгнёт, безупыннае парушэнне права і закона, цынічная беспрынцыпнасць кіроўнага слою не пакінулі людзям другога выбару, акрамя як наогул адлучыць сваё існаванне ад аб’ектыўных маральных каштоўнасцяў. Правакацыйна можна было б гаварыць нават пра “стакгольмскі сіндром мільённага народа”. У псіхалогіі – гэта тэрмін для сітуацыі, калі закладнікі праз нейкі час салідарызуюцца з тымі, хто іх узяў у заклад, што ёсць своеасаблівай абарончай функцыяй псіхікі дзеля пераадолення няволі і аб’ектнасці. Пасля гэтага гістарычнага досведу, балючасць ад якога была пераказаная наступным пакаленням, большасць рускіх відавочна суцяшае сябе тым, што ў іншых краінах большасці людзей жывецца таксама не лепш, і такім чынам каштоўнасці кшталту дэмакратыі, праўнай дзяржавы, нават правоў чалавека гэта нішто іншае як пыл у вочы. Для замежнікаў, найперш журналістаў, дзіўна і адначасова дыскамфортна назіраць, з якім спакоем і ціхмянасцю многія людзі ў Расіі ўспрымаюць штодзённую сваволю і прыніжэнні з боку дзяржаўнай улады і як іхні гнеў з гэтай нагоды часам абарочваецца менш супраць подласцяў апаратчыкаў, чым супраць замежнікаў, якія звяртаюць іхнюю ўвагу на гэтыя злоўжыванні [потым гэты стан псіхічнай прыгнечанасьці, які мы ўвесь час называем комплексам імперскай непаўнавартасьці, спрацоўвае як спружына для падтрымцы імперскіх агрэсіўных “ініцыятыў” расейскай імперыякратыі; якравыя прыклады найноўшага гністарычнага часу – Чачня, Грузія, Україна, Прыбалтыйскія дзяржавы й іх народы; таму мы ўвесь час і пішам (нават дактрынальныя прынцыпы ёсьць на гэты конт), што лячэньне імперскай хваробы Расеі толькі ў яе дэмантажы на нацыянальныя дзяржавы; але, як усё больш становіцца відавочным, акрамя імперыякратыі гэтага таксама не жадаюць розныя кісенджары, лазары, більдэрбергцы, а разам зь імі й нямецкія шродэры і рары... – Рэд.].

Недахоп даверу да любога дзяржаўнага парадку кампенсуецца глыбокай настальгіяй па моцнай дзяржаве, найперш па моцнаму кіраўніку. Каб не нагадвалі пра ўласную слабасць, усё больш мацнее жаданне, каб хай хоць свая краіна была моцнай, і каб другія яе паважалі, а яшчэ лепш баяліся [імкненьне да дыктатуры - гэта яшчэ адно тыповае наступства комплексу імперскай непаўнавартасьці; і як ў папярэдняй заўвазе, мы зноў, калі пільна прыгледземся, будзем назіраць, як розныя “лібералы” будуць спрыяць усталяваньню дыктатры – і расейскай, і любой… - Рэд.]. Гэты пагляд у глыбіні славутай гэтаксама загадкавай як інтрыгуючай “рускай душы” неабходны, каб разумець карані сістэмы Пуціна і наважыцца на нейкі прагноз [пра тое, што сутнасьць ужо зашмальцаванай праз сваю “знакамітасьць” “таямніцы рускай душы” схавана ў комплесе імперскай непаўнавартасьці рускіх, мы ўжо шмат адзначалі. – Рэд.]. Так часта канстатаванае адсоўванне рэчаіснасці, прыхарошванне яе сродкамі прапаганды, сталыя правакацыі ў дачыненні да замежжа бадай што спараджаюцца калектыўнай масавай патрэбай, каб не нагадвалі штодня пра бясконцыя праблемы, а падтрымлівалі ілюзію прыналежнасці да магутнага цэлага [дакладна так! Гэта і ёсьць комплекс імперскай непаўнавартасьці. – Рэд.]. Амаль напэўна дарадцы Пуціна падагналі ягоны імідж і манеры пад гэтыя чаканні большасці – што не было цяжкай задачай, бо асоба Пуціна і без затратных іміджавых кампаніяў супадае з гэтымі чаканнямі [дакладна так! – Рэд.].

Зусім іначай Мядзведзеў: абаяльныму інтэлігентнаму парастку прафесарскай сям’і бадай што цяжка было б доўгі час іграць ролю мацака, якога зычаць сабе рускія. Тым самым мы асягнулі стрыжнявога пытання: Гэты гандыкап Мядзведзева – ён быў недахопам, з якім Пуцін і ягонае “палітбюро” мусілі пагадзіцца, альбо адной з прычынаў, чаму выбралі менавіта Мядзведзева? Трэба меркаваць, слушна апошняе. Мядзведзеў відавочна быў найменшым агульным назоўнікам тоеснасці з многімі невядомымі: з аднаго боку, умова Пуціна стварыць абсалютна вернага і тым самым хутчэй слабога наступніка. З другога боку, кланы, профіль патрабаванняў якіх быў многа больш шматслойным. З аднаго боку, яны не хацелі губляць Пуціна як вярхоўнага суддзю і замірэнца, з другога боку мелі патрэбу ў кантралюемым наступніку, з якім ім усім больш альбо менш было б латва жыць і які гарантаваў бы ім іхні ўплыў, а найперш заможнасць.

Барыс Ельцын альбо дакладней ягоны клан мелі ў пошуках наступніка ў 1999 годзе наступны профіль патрабаванняў: пажаданы кандыдат не меў права апасля здрадзіць сваім страмяным, мусіў надоўга забяспечыць іх кормнае і заключыць пакт з кагабэшнікамі, бо прагнілы кіроўны апарат Ельцына без іх ужо быў не ў стане пазбегнуць пераходу ўлады да апазіцыі. Абыйдзеныя ў прыватызацыі кагабэшнікі наўзамен патрабавалі ўплаву і сваёй долі ў гіганцкіх багаццях Расіі. Пуцін з’яўляецца персаніфікацыяй гэтай здзелкі.

З Мядзведзевым ківач зноў хіснуўся назад: для большасці кланаў гэбістаў стала зашмат, іхні курс занадта просталінейны, занадта скіраваны на канфрантацыю з Захадам, – і вось цяпер Мядзведзеў павінен паклапаціцца, каб адбылося выраўнанне і каб быў адпаліраваны фасад да Захаду. Гэбісты з скрыгатаннем зубоў мусілі пагадзіцца на гэты кампраміс, бо і яны, насуперак усім патрыятычным танам, мусяць [найперш] забяспечыць свае гаспадарчыя інтарэсы. Нават ястрабы кшталту “вадара сілавікоў” Ігара Сечына, шэфа пуцінскага бюро, – у якасці кіраўніка Наглядчай рады “Роснафты” ён мае жыццёвы інтарэс, каб дзверы ягонага канцэрна на Захад былі шырока расчыненыя.

З аднаго боку, тым самым пацвярджаецца шырока распаўсюджаны тэзіс, што выбар на карысць Мядзведзева сярод усіх опцыяў аптымальны для Захада, бо паказвае, што пануючыя кланы хочуць палепшыць напятыя адносіны паміж Вашынгтонам і Еўразвязам. Маскоўская апазіцыя дык наогул распускае смелую почутку, быццам каралём зрабіў Мядзведзева Захад: нібыта Вашынгтон з хаўруснікамі прыгразілі, што возьмуць пад мікраскоп рахункі за мяжой высокапастаўленых рускіх, калі цягам змены штаба ў Крамлі не прагучыць прымірэнчы сігнал. Некаторыя крытыкі Крамля прасунуліся яшчэ далей і сцвярджаюць, што Пуціну наўзамен за адстаўку гарантавалі майно і вызваленне ад пакарання як унутры Расіі, так і звонку [цалкам верагодна. – Рэд.]. Тут у яго праціўнікаў бацькам думкі яўна было хцэнне, нават калі падзеі за Крамлёўскай сцяной, як шматкроць пацвердзілася ў рэчаіснасці, пераўзыходзяць нават самыя абсурдныя прагнозы.

Пэўным можа быць толькі адно: Пуцін і ягонае Палітбюро яшчэ не выклалі на стол усе свае карты і могуць паклапаціцца пра неспадзяванкі: слынны эксперт па Расіі Гайнрых Фогэль параўноўвае аперацыю “Наступнік” з гульнёй у напарстак. Аднак гэта, калі адхінуцца ад выбарнай інсцэніроўкі, па сутнасці зусім у традыцыі лічы што ўсіх зменаў улады ў краіне: простыя людзі яшчэ ніколі не маглі вырашаць і нават не ведалі, што ж яны атрымаюць [2]. Якія хады паследуюць за ракіроўкай Пуціна з Крамля ў Белы дом, як дакладна будуць пераразмеркаваныя ролі ў тандэме “Пуцін-Мядзведзеў” і які з магчымых сцэнароў будзе рэалізаваны – гэтага з улікам названых абставінаў наўсур’ёз прадказаць нельга. За выняткам хіба што пэўных прынцыпаў, тэндэнцыяў ды імавернасцяў. Тое, што Мядзведзеў як слабы прэзідэнт застанецца зноскай у гісторыі Расеі, шмат больш верагодна, чым каб ён праз гады апынуўся спрактыкаваным тактыкам улады, які агаломшыць усіх, хто сумняецца, і паставіць на Расеі сваю пячатку. Але і гэта не азначала б аўтаматычна пачатак “медзвябудовы”, як насмешнікі з намёкам на Гарбачоўскую перабудову называюць магчымы новы рэфарматарскі курс. Калі нават Мядзведзеву ўдасца зрушыць у свой бок спаруду ўлады, – дык не можа ж ён з сёння на заўтра памяняць аўтарытарныя падваліны ўлады. Паспрабаваўшы правесці сапраўдную дэмакратызацыю па-за касметыкай фасада, Мядзведзеў наштурхнуўся б на магутны супраціў наменклатуры [расейскай імперыякратыі ў яе класічным, закаранела бюракратычным выглядзе. – Рэд.] і падставіў бы пад небяспеку цяжка і рызыкоўна здабытую ўладу.

Вось жа, палітыкам і аналітыкам на Захадзе трэба асцерагчыся чакаць ад Мядзведзева занадта вялікіх рэформаў. Нават калі б ён і хацеў, то мог бы прынамсі на пачатку сваёй кар’еры рухацца да дэмакратыі і праўнай дзяржавы адно малюсенькімі крокамі [любы рух у расейскай імперыі ў кірунку сапраўднай дэмакратыі – гэта адначасна і абавязкова рух у кірунку развала Расеі; вось у чым загвоздка! Гэта, калі ня ведаюць, дык удчуваюць усе; адсюль невырашальная дылема Расеі: альбо дэмакратыя і яе развал, альбо захаваньне межаў імперыі, патугі імітацыі “дэмакратыі”, якія затым абавязкова прывядуць да таталітарызма і дыктатуры. – Рэд.]. Дзеля кволай раўнавагі паміж кланамі нават Пуцін цягам свайго другога прэзідэнцкага тэрміну не наважыўся прасунуцца нават на ступак у бок дэмакратыі – хоць ён і можа абаперці свой аўтарытэт найперш на папулярнасць у народзе [Пуцін, “захоўваючы цэласьць Расеі” толькі адыходзіў ад дэмакратыі; чаго вартыя толькі вайна ў Чачні й адмена выбараў губернатараў. – Рэд.]. Зусім іншая рэч Мядзведзеў: ён у Крамлі вісіць у паветры; сваімі галасамі на выбарах ён абавязаны найперш свайму звышбацьку.

Такім чынам, вялікія змены ў будучыні магчымыя бадай што адно ў двух выпадках: па-першае, гэта “ўбух”, калапс Пуцінавай сістэмы, пры якім з-за ўнутранай няўзгодненасці ўсё абрынецца ўнутр сябе; гэта хоць і не выключана, але мала верагодна. Хутчэй больш лёсаносным апынулася б гаспадарчае развіццё. А яно больш кволае, чым здаецца. Пагражае крызіс. Хоць урад і паменшыў з 2000 года знешні доўг з 128 да 35 мільярдаў долараў, але між тым 40 найбольшых расейскіх прадпрыемстваў, з якіх 30 у большай альбо меншай ступені належаць дзяржаве, набралі за мяжой крэдытаў у памеры 440 мільярдаў долараў. 46 мільярдаў з іх падлягалі сплаце да лета 2008 года; адно кантраляваная шэфам “сілавікоў-1” Сечыным “Роснафта” мусіла сплаціць 5,5 мільярдаў долараў [3].

“Сістэма Пуціна” па сутнасці базуецца на маўклівай угодзе: людзі пагаджаюцца на аўтарытарны курс і адмаўляюцца ад палітычнага волевыяўлення, а ўрад наўзамен радуе эканамічнай стабільнасцю і уздымам. Менш праблематычна, ці гэты сацыяльны мір у крэпасці калі-небудзь пахіснецца, шмат больш трэба пераймацца, калі гэта здарыцца.

Яшчэ бомбы з запаволеным механізмам, якія чакаюць на Мядзведзева, гэта растучае сацыяльнае расслаенне і магчымыя праблемы з унутранай бяспекай. Але як толькі надыйдзе непазбежны крызіс, праявяцца фатальныя наступствы павапленых фінансавымі ўліваннямі вадаў Пуцінавай мадэлі панавання: без функцыянуючых інстытуцыяў, без механізмаў для жывога ўраўнаважвання ўся сістэма не здатная на прыстасаванне і пагражае трэснуць па швах.

Спроба Пуціна мадэрнізаваць аўтарытарныя метады — гэта тупік, як бліскуча, трыма парадоксамі абгрунтавала гэта слынная палітолаг Лілія Шаўцова: чым больш эліта робіць стаўку на цэнтралізацыю, каб дасягнуць стабільнасці, тым больш разбурае гэтую апошнюю. Выключаючы ў пагоні за поўнай стабільнасцю плюралізм і хочучы ясных раскладак, яна робіць гэтыя раскладкі непразрыстымі, а будучыню непрадказальнай. Замінаючы палітычнаму спаборнічанню і адхіляючы перамены, Пуцін і яго паплечнікі робяць усё менш і менш імаверным эвалюцыйнае развіццё і падвышаюць небяспеку гвалтоўнага перавароту. “Сістэма адладжаная выключна на самазахаванне”, – фармулюе Шаўцова. Сваёй “паранаідальнай прагай стабільнасці” для сябе і свайго багацця руская эліта стварыла сітуацыю, у якой Расія як ніколі няпэўная і нестабільная [вельмі важная інфармацыя для беларусаў, бо цяперскі рэжым Лу-кі па-ранейшаму застаецца зьвязаны пупавінай з расейскай імперыякратыяй. – Рэд.]. Хіба што найперш параза спробы прасоўваць мадэрнізацыю аўтарытарнымі метадамі пераканае грамадзтва ў тым, што “ідэя паспяховага царызма ў 21-м стагоддзі” супярэчлівая ўнутры сябе. Такія прагнозы Шаўцовай не абяцаюць Мядзведзеву нічога добрага [4].

Вырашальным будзе пытанне, ці створыцца да гэтага моманту крызіса ліберальная, дэмакратычная альтэрнатыва [лібералізм і дэмакратыя ёсьць рэчамі альтэрнатыўнымі; таму пытаньне выбару расейскай будучыні можа быць толкі такім: ці пойдзе Расея па шляху лібералізму да… будучай дыктатуры, ці па шляху дэмакратыі да… наступнага дэмантажу?; “Захад”, натуральна, за першы варыянт: яму, як намі шмат разоў паказана, падыдзе і “лібералізм”, і дыктатура… - Рэд.]. Калі не, тады моцныя радыкальныя нацыяналістычныя сілы, якія сённяшняя сістэма заахвочвала сваім антызаходнім, часта шавіністычным курсам і сваім ура-патрыятызмам, пагражаюць выкарыстаць нагоду [такую сітуацыю і такія сілы, як ўсім абсалютна відавочна стварыла вельмі ўжо “ліберальная” прыхватызацыя! Класічная сітуацыя: з хворай галавы на здаровую. – Рэд.]. Тут палягае нявыкрутка Пуцінавай палітыкі, якая для Мядзведзева як палоннага сістэмы азначае цяжкую спадчыну: у той час як ён з аднаго боку цалкам пазбавіў дэмакратаў голасу [гэта СПС дэмакраты?! – Рэд.], Крэмль як мага спрыяў нацыяналістычным і ксенафобскім сілам [Крэмль адной рукой спрыяў расейскім імперскім сілам, на якія абапіраўся, а другой – спрыяў глабалісцкай сіянакратыі, ад якой залежыў; вы бачыце, як лібералы ўсё перавіраюць?! – Рэд.]. Ён гуляўся з праварадыкальным агнём і актываваў палітычную атруту з прыдоннага глею 20 стагоддзя [5]. Усё гэта відавочна з фатальнай тактычнай мэтай — перад абліччам такой правай пагрозы самім выглядаць найперш у вачах Захада як меншае зло і атрымаць індульгенцыю на аўтарытарныя выкрутасы. Не выключана, што гэты вагонь выйдзе з-пад кантролю [некторыя з сябраў рэдакцыі пра небясьпеку фашызму ў Расеі, аналізуючы менавіта наступствы “ліберальнай прыхватызацыі”(!), папераджваюць усіх, каго можа, ажно зь сярэдзіне 1990-х. – Рэд.].

Тушэнне пажару не ў апошнюю чаргу знаходзіцца ў руках заходніх палітыкаў [хто парадзіў, таму і забіваць? – Рэд.]. Яны маюць зразумець дзве рэчы: што яны, па-першае, сваёй стратэгіяй “крытыкі за зачыненымі дзвярыма” здаюцца логіцы Пуцінавай сістэмы, бо ў Расеі дзейнічаюць адно толькі ясныя і выразныя словы, прамоўленыя публічна. Уваходжанне Мядзведзева ў Крэмль прадастаўляе тут шанец да павольнай змены ў кірунку адкрытага дыялога. Па-другое, маскоўская эліта гэтаксама існа змушаная да цеснай супрацы з Захадам, як ён прывязаны да энергапаставак з Расеі. Замест таго, каб глядзець як трус на ўдава, заходнія дзяржаўнікі мусяць паставіць сябе ў дыялогу ўпоравень – менавіта цяпер, калі Мядзведзеў пакуль што ў сваім разуменні знешняй палітыкі да пэўнай меры паддаецца фармаванню. Яны мусяць адхіліць паўсталае часамі Пуціна ў Крамлі і спадкаванае Мядзведзевым пачуццё, што на Захадзе тыя, хто прымаюць рашэнні, гэтаксама цынічныя і карумпаваныя, як у Расеі, і ў сумніўным выпадку у іх можна за любое злачынства атрымаць індульгенцыю [пакуль усе паводзіны “Захаду” апошніх 20 гадоў гэтую тэзу цалкам пацьвярджаюць… - Рэд.].

“Расію розумам не ўцяміць, не вымераць звычайнай меркай”, – напісаў вялікі паэт Фёдар Цютчаў у 19-м стагоддзі. Як гэтыя словы праўдзівыя і сёння, у такой сама меры імі і злоўжываюць – у якасці прабачэння і вольнага пісьма, людзі на адказных пасадах на Захадзе і маскоўская прапаганда. Пры ўсіх бясспрэчных асаблівасцях Расеі: не толькі рускім мы вінныя недвухсэнсоўнае і гучнае прызнанне заходніх каштоўнасцяў, такіх як правы чалавека, праўная дзяржава і дэмакратыя [а дзе правы народаў у імперыі й тых, што вакол яе?! – Рэд.], – гэта і наш базавы інтарэс. Таму што хто занадта блізарука ахвяруе свае прынцыпы дзеля хуткага еўра, той змушаны будзе ў доўгатэрміновым плане заплаціць за гэта надта высокую цану.

Заўвагі:

1. The Moscow Times, 3d of Маrch 2008, A Dull and Boring Show

2. Heinrich Vogel, Russlandanalysen, Nr. 154\2008, „Machtwechsel als Hütchenspiel“, http://www.laender-аnalysen.de/russland/pdf/Russlandanalysen154.pdf

3. http://sueddeutsche .de/ausland/artikel/256/160816/

4. IP, Februar 2008, Lilia Schewzowa, “Der Schein trügt“

5. Heinrich Vogel, Russlandanalysen, Nr. 154\2008, „Machtwechsel als Hütchenspiel“, http://www.laender-analysen.de/russland/pdf/Russlandanalysen154.pdf

Па падказцы аднаго з нашых чытачоў мы вырашылі разьмясьціць на сайце яшчэ адзін аналітычны артыкул, прысьвечаны прэзідэнцтву і арганізацыі выбарчай кампаніі Віктара Юшчанкі. Асноўны пасыл, з-за якога мы так робім – трэба вучыцца на памылках. Лепш чужых. Сваіх у нас саміх хапае… Некаторыя крытычныя заўвагі дадзены па ходу артыкула.

Рэдакцыя.

“5,45% — гэта абсалютны сусьветны рэкорд паразы на выбарах, атрыманы дзеючым прэзідэнтам.

Так, гэта антырэкорд Віктара Юшчанкі і яго палітычнай сілы. Відавочна пазней гэтую кампанію яшчэ чакаюць іншыя ацэнкі. Ва Ўкраіне ў трэці раз за час прэзідэнцтва Юшчанкі праходзяць свабодныя і дэмакратычныя выбары — без працэдурных эксцэсаў, ўмяшаньня ўлады, сьпекуляцыі спецпадраздзяленьнямі [на жаль, украінцы ўжо не разумеюць, якое гэта ўжо вялікае дасягненьне – сапраўдныя, вольныя выбары… - Рэд.].

Наогул ня быў ужыты адмінрэсурс як прылада масавага прымусу да галасаваньня. Але на наступствы канкрэтнай кампаніі Юшчанка-2010 гэтыя гістарычныя дасягненьні ніяк не паўплывалі.

Здавалася б, зроблена нямала — але краіна ня здолела гэтага ацаніць. Вядома ж, на Віктара Юшчанку і на «яго тэмы» (прымірэньне воінаў УПА і ветэранаў ВАВ, Галадамор, «Мастацкі арсенал» і Батурын, а асабліва НАТА ды падтрымка Грузіі) аказваўся шалёны медыйны ціск [гэта - “свабода СМІ” ці грошы тых, хто “заказавае музыку” ў СМІ? Як вам гэтая прыкмета “заходняй дэмакратыі”? – Рэд.], а рэйтынгавае прасаваньне на працягу апошняга года дасягнула сваёй мяжы – ці ня кожны дзень паўтаралася, што Юшчанку падтрымлівае ня больш за 2% выбаршчыкаў.

Аднак галоўныя прычыны паразы ляжаць у некалькіх вымярэньнях — памылках мінулага, структурных і арганізацыйных недахопах кампаніі, няўдала пабудаваных месаджах.

Разгледзім іх паасобку.

Асновай кампаніі сталі раённыя штабы, заснаваныя на арганізацыйных рэсурсах «Нашай Украіны». Менавіта на гэтым узроўні адбывалася аператыўнае кіраўніцтва кампаніяй. Зрэшты, демаралізаваныя папярэдняй 9-месячнай нявыплатай заробкаў работнікі раённых (і рэгіянальных) штабаў працавалі з чаканьнем, што іх праца зноў ня будзе аплочана, а таму яе якасьць была невысокай.

Выключэньне склалі штабы, дзе іх кіраўнік быў адначасова і даверанай асобай — тады штаб сапраўды ўзмацняў яго працу і дапамагаў яе каардынаваць, у адваротным ж выпадку давераная асоба часта была пакінутая сама на сябе, з мінімальным удзелам штабнікоў.

Больш за тое, часам паміж даверанымі асобамі і кіраўніцтвам абласных штабаў пачыналася вострая канкурэнцыя за рэсурсы і ўплыў на кампанію. Гэта таксама не дабаўляла эфектыўнасьці перадвыбарчай працы.

Варта сказаць, што многім работнікам штабаў давялося працаваць ва ўмовах амаль суцэльнага недаверу, калі сродкі на фінансаваньне выдаваліся амаль за некалькі дзён да галасаваньня, а ў некаторых рэгіёнах нават на наступны дзень пасьля дня галасаваньня. Іншыя ж атрымлівалі 50% фінансаваньня, паколькі Цэнтральны штаб баяўся, што ў адваротным выпадку ёсьць небясьпека, што «кінуць».

Цалкам процілеглая сітуацыя была ў апанентаў Юшчанкі — там работнікі штабаў атрымалі даволі істотнае фінансаваньне (у 3-4 разы большае), прычым загадзя, як наступства, былі ўпэўненыя ў сваёй будучыні.

Да кампаніі Юшчанкі амаль не было прыцягнута валанцёраў. Паколькі яшчэ ў 2006-м стаўка была зроблена на наёмную працу, то цяпер працаваць бясплатна ніхто не захацеў — і гэты рэсурс страчаны амаль незваротна.

Сярод кіраўніцтва штабаў знайшлося дастаткова шмат цынікаў, якія разьлічвалі проста зарабіць грошай — і такі падыход толькі дэматываваў актывістаў. Прагматычныя ўдзельнікі кампаніі вялі адначасна і кампаніі па мясцовых выбарах, якія адбудуцца ў траўні гэтага года.

Моцны ўдар па кампаніі зрабіў і яе позьні пачатак. Віктар Юшчанка ніяк ня мог вызначыцца, ці хоча ён балатавацца ў прэзідэнты, ці трэба яму гэта. Гэтыя разважаньні працягваліся і пасьля таго, як ён быў афіцыйна зарэгістраваны Цэнтрвыбаркамам у якасьці кандыдата [відаць, тут паказана на падставовую рысу характара Юшчанкі. – Рэд.].

Вельмі паказальнае ў гэтым плане выказваньне дзеючага прэзідэнта аб тым, што ён ня будзе рабіць трагедыі, калі прайграе выбары. Фактычна Юшчанка прызнаў сваю паразу яшчэ да старту прэзідэнцкай гонкі. Гэта паслужыла адным з галоўных чыньнікаў дэматывацыі яго прыхільнікаў.

Кампанія Юшчанкі характарызавалася надзвычай дрэнным фінансаваньнем. Кіраўнік выбарчага штабу Прэзідэнта Ігар Тарасюк (мільянер, які за час Юшчанкі стаў мульцімільянерам), а таксама кіраўнік СП Вера Ульянчанка (якой некаторыя нашаўкраіны далі мянушку «бабка Паразка«) так і ня здолелі (або проста не захацелі?) знайсьці дастатковыя сродкі для вядзеньня кампаніі.

Зрэшты, цалкам магчыма, што грошы былі, але да штабнога ўзроўню яны проста не дайшлі. У гэтых умовах непасрэдны кіраўнік кампаніі, першы намеснік Тарасюка Раман Бессьмяротны ніякім чынам ня мог зьмяніць сітуацыю. У выступах Бессьмяротнага перад кіраўнікамі рэгіянальных штабаў часта гучала: «Вы ж усё ведаеце, якая сітуацыя, і ведаеце, у чым прычына». Фактычна гэта азначала: «Усё скрадзена ўжо да нас».

Пра «дыверсійную» ролю каманды Тарасюк-Ульянчанка-Рудэнка ў штабе Юшчанкі хадзілі легенды. У прыватнасьці, некаторыя нашаўкраінцы распавядалі, што ўсе дырэктывы штабу для мясцовых структур, медыяпланы і арганізацыйныя ўказаньні станавіліся аператыўна вядомыя камандам БЮТ і ПР.

Гэтую «камунікацыю» ажыцьцяўляла намесьнік кіраўніка Сакратарыяту прэзідэнта і сяброўка Веры Іванаўны — Валянціна Рудэнка, якая асабіста кантралявала праходжаньне гэтых папер у выбарчым штабе.

Таксама не сакрэт, што давераная асоба Ульянчанкі Павал Кудзюкін (экс-кіраўнік «Бласко») вёў актыўныя перамовы ад імя сваёй шэфіні, але без ведама Віктара Юшчанкі, адносна ўзгадненьня пазіцый з рэгіяналамі.

Гісторыя кантактаў Ульянчанкі з Партыяй рэгіёнаў даўняя. Так, яшчэ знаходзячыся на пасадзе губернатара Кіеўскай вобласьці, яна праявіла немалое разуменьне што да просьбы атачэньня Віктара Януковіча пракласьці дарогу Любімаўка-Богдан ў Вышгарадскім раёне. Справа ў тым, што менавіта ў гэтым месцы любіць ладзіць паляваньні галоўны рэгіянал…

Цікава, што патрапіць у Дняпроўска-Цецераўскую дзяржаўную лясную гаспадарку можна толькі па спецпрапусках. І ня дзіўна, паколькі ў гэтым раёне знаходзяцца дзьве рэзідэнцыі «Востраў» і «Акацыя». У апошняй абсталяваны прычал на Дняпры, дзе можа прыстаць караблік Віктара Януковіча з рэзідэнцыі ў Міжгор’і.

Група Тарасюк-Ульянчанка нават не хавала, што выбары Юшчанкі — гэта толькі прыкрыцьцё для вядзеньня бізнесу і падрыхтоўка пляцоўкі для ўласнага палітычнага паратунку — ім трэба было абараніць свае капіталы і кампаніі.

Работнікам партыйных арганізацый «Нашай Украіны» і штабоў (у тым ліку і цэнтральнага) толькі да пэўнай меры паменшылі запазычанасьць па заработнай плаце. Людзі працавалі на выбарах, не атрымаўшы грошы за некалькі месяцаў, некаторыя за паўгады…

«Наймітам», якіх прыцягвалі на перыяд выбарчай кампаніі, плацілі нават больш, але і тое фінансаваньне было даволі абмежаваным. У пэўныя моманты (напрыклад, у канцы сьнежня) нават давераныя асобы, якія пазіцыянаваліся як «гвардыя прэзідэнта», ня мелі сродкаў, каб аплаціць бензін для паездак па акругах і арандаваць памяшканьні для сустрэч з выбаршчыкамі.

Яшчэ адзін негатыўны чыньнік — несвоечасовая і нераўнамерная дастаўка поліграфічнай прадукцыі. У пачатку кампаніі агітатары амаль тыдзень сядзелі без раздатачных матэрыялаў (найбольш актыўныя проста ксеракапіявалі артыкулы з газет за ўласны кошт і раздавалі іх).

Ды і потым поліграфія распаўсюджвалася дастаткова марудна. Асабліва адчувальным гэты негатыў быў у сельскіх раёнах — там, дзе друкаваныя матэрыялы часта былі ледзь не адзіным сродкам агітацыі за Віктара Юшчанку.

Яскравым прыкладам можа служыць той факт, што адна з акругаў у Данецкай вобласьці атрымала на 120.000 выбаршчыкаў аж 300 каляндарыкаў — і гэта была практычна ўся агітацыйная прадукцыя.

Агітацыйна-прапагандысцкая работа была засяроджаная ў заходніх абласьцях. Затое ў іншых рэгіёнах кампанія ў значнай меры вялася толькі фармальна. Характэрна, што ў Кіеве — сэрцы Памаранчавай рэвалюцыі — кампанія Юшчанкі пачалася з двухмесячны спазьненьнем.

Для дзеючага кіраўніка дзяржавы такое выбарачнае стаўленьне да прэзідэнцкай кампаніі недапушчальнае. Яно адштурхнула многіх патэнцыйных прыхільнікаў Юшчанкі ў Цэнтры і на Ўсходзе.

Відаць, непатрэбным было стварэньне акруговых штабаў, якія, па сутнасьці, не функцыянавалі — асноўнае ўзаемадзеяньне адбывалася на ўзроўні абласнога і раённых штабоў.

Зрэшты, нават гэтае слабае вязьмо магло б даць пэўную карысьць пры ўмове належнага выкарыстаньня рэсурсаў. Замест гэтага рэсурсы былі кінутыя на бессэнсоўнае дубляваньне.

Міфічныя «мабільныя групы» ад каманды Гайдая, якія фінансаваліся без усялякіх агаворак, вызначыліся найперш нікаю канфліктаў зь мясцовымі штабамі, спальваньнем друкаванай прадукцыі, зьбіцьцём партыйных актывістаў.

У асобных вобласьцях на звалках знаходзілі пакеты з рэкламнай прадукцыяй Юшчанкі, якую штабы нават ніколі не атрымлівалі. Складвалася ўражаньне, што галоўная мэта іх ["мабільных груп"] дзейнасьці была ў дэманстрацыі фізічнай наяўнасьці.

Аналагічнай, хіба што менш канфліктнай, была сітуацыя з мабільнымі кінаўстаноўкамі: “кіна” выбаршчыкі так і ня ўбачылі. Усё гэта давала падставы нашаўкраінцам услых казаць, што Гайдай і Тарасюк цынічна «распілавалі» рэкламны бюджэт яшчэ да пачатку кампаніі [!!! – Рэд.].

На самым высокім узроўні рашэньні прымаліся неаператыўна, часта зьмяняліся, а некаторыя (напрыклад, аб правядзеньні трэнінгаў для сябраў УВК і назіральнікаў) былі наогул адмененыя. Шмат слушных прапаноў зь месцаў наогул не было разгледжана, праз што кампанія страціла шмат магчымасьцяў.

Былі, вядома ж, у кампаніі Віктара Юшчанкі й станоўчыя моманты. У прыватнасьці, варта адзначыць высокі ўзровень юрыдычнага суправаджэньня працы штабу, эфектыўную працу з Цэнтрвыбаркамам з запаўненьнем квоты ў акруговых і ўчастковых камісіях.

Цалкам адэкватнай была тэлевізійная і вонкавая рэклама, якая, думаю, такі мела пэўны мабілізуючы эфект. Іншая справа, што яе ў асобных рэгіёнах было замала, асабліва на фоне гіперактыўнасьці іншых кандыдатаў.

Аднак самая якасная рэклама ня можа падмяніць сабой палітычную сутнасьць. Няправільныя базавыя мэсэджы кампаніі прывялі да разгубленасьці выбаршчыкаў. Палоханьне Масквой ня несла ніякага пазітыву і канструктыву, а «юлефобства» паставіла Юшчанку ў пазіцыю персанальнага крытыка прэм’ера, а не самастойнай фігуры.

Фактычна гэта пацьвярджала тэзу Цімашэнкі аб тым, што «Юшчанка — тэхнічны кандыдат Януковіча». Не было прадстаўлена новай каманды і персьпектывы далейшага дзяржаўнага будаўніцтва на час другога тэрміну Юшчанкі [!!! – Рэд.]. Пазіцыянаваньне ў якасьці такой каманды давераных асобаў, якіх некалькі разоў звозілі ў Кіеў менавіта з гэтай мэтай, выглядала вельмі непераканаўча.

Багаж мінулага ціснуў і цісьне на Юшчанку. Аднак мінулае не абавязкова становіцца будучыняй, але абавязкова вызначае цяперашняе. Менавіта той багаж, які назьбірала «Наша Украіна» і Віктар Юшчанка асабіста, прывёў да такога ганебнага выніку.

Зрэшты, нават такі вынік дае магчымасці «перайграць» сітуацыю і вярнуцца ў палітыку ў якасці гульца. Больш за тое, менавіта паражэньне зможа мабілізаваць аранжавы лагер — але толькі ў выпадку, калі зьменіцца стаўленьне кіраўніцтва «Нашай Украіны» да простых сябраў партыі, падвысіцца эфектыўнасьць арганізацыйнай працы, будзе дыверсіфікавана фінансаваньне (партыя прэзідэнта не павінна залежаць ад міласьці «любых сяброў» й іншых бізнэсоўцаў ад палітыкі!), больш увагі будзе надавацца мясцовай і рэгіянальнай сьпецыфіцы.

Падводзячы вынік сваёй выбарчай кампаніі, Віктар Андрэевіч заявіў, што мае амбіцыі перамагчы ў парламенцкай кампаніі ды ў будучыні вярнуцца на пасаду прэзідэнта Украіны [з нашага досьведу заяўляем: гэта – абсалютна бесперсьпектыўная мэта. – Рэд.]. Але гэтага немагчыма зрабіць, абапіраючыся на ветэранаў нацыянал-дэмакратычных сілаў, вечнаўчорашніх і дыскрэдытаваных палітыкаў.

Цяжка зразумець логіку дзеяньняў прэзідэнта, які робіць стаўку на Украінскую Народную раду ды іншыя малалікія нафталінавыя праекты, за якімі нічога не стаіць, акрамя ўладных амбіцый Драча, Пароўскага й іх сяброў з каманды Ульянчанка-Тарасюк-Рудэнка.

Юшчанку неабходна неадкладна і якасна зьмяніць сваю каманду, прыбраць зь яе найбольш адыёзныя фігуры (антырэйтынг Ульянчанкі даўно ўжо перагнаў антырэйтынг Балогі й нават Мядзьведзьчука пры Кучме), зрабіць стаўку на людзей, якія маюць станоўчы баланс даверу/недаверу грамадзян.

Парламенцкая кампанія Юшчанкі павінна праходзіць пад сьцягам кансалідацыі дзяржаўніцкіх сіл, у супрацьпастаўленьні ў новай якасьці сваёй палітыкі алігархічным праектах Цімашэнкі й Януковіча. І гэта будзе найлепшай гарантыяй таго, што дасягненьні Памаранчавай рэвалюцыі ня будуць беззваротна страчаны.

Калі Віктару Андрэевічу ўдасца гэта зрабіць і «Наша Украіна» выйдзе на датэрміновыя парламенцкія выбары (а тое, што яны будуць у 2010 годзе, ужо ніхто не сумняецца) абноўленай і мабілізаванай сілай, у дзяржаўніцкай ідэі будзе шанец. І тады словы Юшчанкі «я яшчэ вярнуся» стануць прароцкімі [на жаль, пры такім псіхічным складзе Юшчанкі гэтыя словы ніколі ня стануць прароцкімі. – Рэд.].

КАМЕНТАРЫ ДА АРТЫКУЛА (каб пачуць голас украінцаў):

1) Андрэй, па-мойму, Вы зусім не там шукаеце прычыну правальнага выніку Юшчанкі на выбарах. Яна знаходзіцца зусім ў іншым — Юшчанка страціў «унікальны гістарычны шанец» выцягнуць Украіну з балота квазідэмакратычнага і квазіліберальнага саўка, у якім яна барахтаецца ўсе гады незалежнасьці, і ўвесьці ў супольнасьць паспяховых еўрапейскіх дзяржаў. Ён апынуўся нікуды ня вартых кіраўніком, ня здольным да паслядоўнай сістэмнай працы. Акрамя таго, праз яго паталагічны нарцысізм, балючую рэўнасьць, пыху, хранічнае непрыманьне крытыкі, няздольнасьць да самакрытыкі й любоў да лісьлівасьці ён ня толькі ўвайшоў у жорсткі клінч з камандай Цімашэнкі, а і пазбавіўся практычна ўсіх паплечнікаў, зь якімі пачынаў шлях у вялікую палітыку ў 2001 г., ператварыўшы іх у ворагаў [недзе мы такое сустракалі й у беларускай палітыцы… - Рэд.]. Ад яго пайшлі ўсе пасьпяховыя і самадастатковыя (хоць і не без граху) кіраўнікі й праваднікі нацыянал-дэмакратычнага палітычнага сьпектру, а засталіся толькі тарасюкі ды ўльячэнкі — абмежаваныя, цынічныя і беспрынцыпныя прыстасаванцы.

2) На жаль, штаб Юшчанкі правёў выбарчую кампанію бяздарна. Гэта факт. Сродкі на выбарчую кампанію элементарна параскрадалі — у гэтым аўтар правы. А адносна невыкананьня элементарнай канфідэнцыйнасьці ў штабе, дык нічога дзіўнага ў гэтым няма. Прыгадаем скандалы ў СБУ. Як можа чалавек з фальшывым дыпломам займаць надзвычай важную пасаду? Практычна Юшчанка падарваў эфектыўнасць СБУ. І я не здзіўлюся як [высьветліцца, што] ўся служба працуе супраць Украіны. А што мы бачым? Ва Ўкраіне бяскарна можна заклікаць да сепаратызму, зьдзекавацца з дзяржаўных сімвалаў і да т.п. А дзе пры гэтым Прэзідэнт, якому непасрэдна падпарадкаваная СБУ?

3) Шчыра дзякую аўтару за першы хоть трохі аб’ектыўны каментар да Паразы Ўкраіны. Вынікі першага тура для многіх сталі халодным душам са страхам за будучыню. Але ці такімі нечаканымі былі яны? — Нет! Той, хто меў хоть нейкае ўяўленьне аб асяроддзі Юшчанкі, «Нашай Украіны — разумеюць, наколькі аўтар правы. Вера Іванаўна згубіла нашу рэвалюцыю, нашага прэзідэнта, таму што толькі яе ён чуў, толькі ёй сьлепа давяраў. Прычын шмат, галоўная — як яна сама сказала: «трымала руку на пупавіне сям’і», а ВА занадта дрэнна разьбіраецца ў людзях, занадта даверлівы, што ніяк недапушчальна — бо ён павінен быў трымаць ўсю лінію фронту за Ўкраіну. І мільённае войска можа загубіць адзін здраднік, а іх там каля яго — прыстасаванцаў, “сяброў” было ой як шмат. Усе яны яму здрадзілі … Дрэнны арганізатар, сам унутрана неарганізаваны, ён шмат у чым залежаў ад світы-каманды. Менавіта Ульянчэнка вычысьціла [асяроддзе Юшчанкі] ад сапраўдных сьпецыялістаў, сумленных патрыётаў — тых, хто адэкватна думаў і мог прадухіліць гэтую нацыянальную катастрофу …

4) Віктар Андрэевіч прафукаў майдан і здрадзіў Цімашэнку — праз 10 дзён Украіна трапіць у лапы пракрамлёўскай бандыцкай шайкі. Калі раптам да Віктара Андрэевіча зноў вернуцца мазгі — ён безумоўна, як спадзяецца аўтар, стане “мабілізуючай, кансалідуючай сілай у дзяржаве”. Хто б сумняваўся.

5) Ад работы першага штабу «НУ» зь лета 2001 г. да цяпер ВІ выключна працавала толькі на сябе! Чалавек з крымінальным мінулым і ментальнасьцю жахліва-базарна ненасытнай, умела маніпулявала «месіяй«. Фармаваньне першых сьпісаў блоку і першыя здраднікі (Мусіяка і да т.п.) — гэта яе заслуга. Яе канфлікты з Раманам часам падаваліся геніяльнай гульнёй — таму што занадта агульнымі і падобнымі былі іх намеры, хоць знешне выглядала інакш. «Юлефобію» у скрайніх праявах утручвала яна таксама (пра небяспеку Цімашэнкі для Ўкраіны не выключаю!), але скажэньне ўсёй стратэгіі выбараў выключна толькі на крытыцы ненавіснай ЮВТ — гэта ўжо злачынства! Можна гаварыць шмат — і пра такія ж штабы, такіх гнілых і зацікаўленых прыстасаванцаў, але які сэнс? Каго ў гэтай сітуацыі больш шкада? – адкінутую дзяржаву. Украіна бяз будучыні, здраджаная і маральна дэградаваная – зьнявераны праз гэта НАРОД, наіўны і бездапаможны Юшчанка? .. Яшчэ адныя граблі, дарагі ўрок гісторыі… Як захаваць тую чысьціню і нязгасны агонь несьмяротнасьці гэтага няшчаснага НАРОДА?

6) Якія б сьцягі ён, Юшчанка, не падымаў у небе над галавой — веры яму ня будзе.
Ён быў прэзідэнтам алігархаў, а не гарантам правоў і свабод кожнага.
І тымі сьцягамі, як і высокімі словамі, ён прыкрываў свае ды іх справы.
Таму — далоў назаўсёды.

7) Спытайце ў спадарыні Макрыдзі, дзе грошы за кампанію — і ня слухайце апавяданьняў ад любога.

8 ) Сусьветны рэкорд «лепшага сусьветнага банкіра», як ВАЮ сам сябе, без ілжывай сьціпласьці, назваў — гэта вынік яго палітыкі, нацэленай на мінулае, а не на разьвіцьцё краіны, на карысьць яе грамадзян. Ніякае фінансаваньне кампаніі тут ужо не дапаможа. Міжнародны аўтарытэт нашай краіны блізкі да 0. Эканоміка блізкая да комы. Інвестары абыходзяць краіну бокам, а хто паспрабаваў зрабіць тут бізнэс, успамінаюць пра гэта, як пра жахлівы сон. Мы ад Еўропы яшчэ далей, чым 5 гадоў таму. Людзі саромеюцца свайго ўкраінскага пашпарта. Дзякуй богу, гэты жах заканчваецца. Мне здаецца, аўтар спрабаваў «адмазаць» ВАЮ пошукам прычын дрэннай кампаніі. Ну, і традыцыйна перавесьці стрэлкі на «любых сяброў».

9) Вы яшчэ пажывеце ў краіне Януковіча або Цімашэнкі… Ужо зараз можна ўбачыць, што будзе.

10) З усёй логікі артыкула бачна, што хто заўгодна прэзідэнт, але толькі ня Юшчанка

11) Так бяздарна ўсе прафукаць! Які трэба мець талент.

12) Палітыка Юшчанкі (калі такая наогул была) апынулася правальнай практычна па ўсіх ключавых напрамках. Ні ў адной са сьфер грамадскага быцьця за 5 гадоў не было дасягнута станоўчых зьменаў, ня дадзены штуршок абяцаным рэформам. У многіх сьферах сітуацыя пагоршылася, а ўлада стала яшчэ больш чужой, нахабнай і разбэшчанай. І менавіта прэзідэнт, як вышэйшая службовая асоба дзяржавы, нясе адказнасьць за такое становішча рэчаў (хоць, безумоўна, вінаваты не ён адзін). Таму ніякія штабы, ніякая палітычная рэклама і ніякія тэхналогіі ня здольныя былі кардынальна павысіць рэйтынг Юшчанкі з-за адсутнасьці галоўнага — пазітыўнага выніку яго кіраваньня краінай. А апісаная сітуацыя паказала поўны кіроўчы параліч ў камандзе прэзідэнта, і ступень разбэшчанасьці яе ключавых выканаўцаў.

13) Ну, пра якія газеты і ўсё астатняе можа ісці гаворка што да Юшчанкі? Ну, дала б гэта яму яшчэ 0,5%, а каштавала б кучу выкінутых мільёнаў. Няўжо аўтар не разумее, што не ў агітацыйных матэрыялах справа, а ў поўнай нікчомнасьці матэрыялу – г.зн. ВАЮ, які даказваў гэта штодня на працягу 5 гадоў. І ня варта марыць аб яго поспеху ў парламенцкіх выбарах. Трэба даць гэтаму лайну заплысьці далей ад гэтай краіны — напрыклад, у ЗША, дзе яго Каця-Сара паклала на свае рахункі ўкраінскія мільярды ад Фірташа-Магілевіча. А маладому чалавеку параю знайсьці сапраўдную справу, а не ляпіць з г* кулю. Ульянчанка не дурная баба і робіць тое, што заўсёды рабіла — бізнэс і нянчыць саплівага Віцю, як і Тарасюк. За гэта ім і дазволена ўсё.

14) Цікава, за каго галасавалі ў 2004 г. усе тыя, хто тут палівае аўтара артыкула і Юшчанку? Ці не за Юшчанку? Так, ён ня змог выканаць ці «крыху забыў» многія абяцаньні Майдана. Але ўспомніце, бязьлітасная атака на зьнішчэньне пайшла на яго з боку ЮЦ усяго праз некалькі месяцаў пасьля Майдана. З падарваным здароўем, зьнявечаным тварам ён атрымаў сакрушальны ўдар ад здрады былой паплечніцы, якая зусім нядаўна бессаромна залазіла на памаранчавай сцэне паміж ім і жонкай, салодка сюсюкаючыся зь яго дзецьмі … Па сутнасці, яна прад’явіла яму ўльтыматум: пазбаўляйся ад сваіх, станавіся цацкай ў маіх руках, тады ласкава дазволю табе быць паслухмяным прэзідэнтам з абрэзанымі паўнамоцтвамі. І пайшла мяжсобіца. Памылкі, нерашучасьць, усе хібы Юшчанкі на ўвазе - зь яго ж такі зрабілі казла ахвярнага. Але заслуга яго — вялізная, хоць шмат у чым яшчэ схаваная. Юшчанка абудзіў генетычную памяць нацыі, вызваліўшы СІЛУ продкаў. Паклон яму.

15) У цэлым артыкул класны. Падрабязна разгледжаны розныя асьпекты перадвыбарнай кампаніі ВАЮ, але галоўны вывад няверны. Галоўная прычына паразы Юшчанкі — гэта сам Юшчанка. Можна апраўдаць бязьдзеяньне, але растлумачыць некаторыя дзеяньні немагчыма. Я, напрыклад, успрымаю як асабістую абразу ўзнагароджаньне Ківалава. Мне вельмі шкада членаў «Нашай Украіны», якія апынуліся за бортам гэтай кампаніі. У Чарнігаўскай вобласьці штаб фактычна ўзначаліў губернатар Хаменка. Каго ён мог прыцягнуць да працы?

16) Названыя аўтарам прычыны другаснае. А галоўная прычына правалу Юшчанкі крыецца ў самім Юшчанку. Яго фатальнай памылкай (калі ў дадзеным выпадку наогул можна ўжыць гэты тэрмін) было тое, што ён не выкарыстаў самыя важныя — першыя месяцы пасьля інаўгурацыі - для таго, каб даць штуршок рэформам і прадэманстраваць і паплечнікам, і супернікам, і выбаршчыкам, што яго перадвыбарчыя абяцаньні - гэта ня проста словы. У той час у яго было ўсё неабходнае — паўнамоцтвы, высокі рэйтынг даверу, падтрымка эксьпертных колаў, гатовых дапамагаць «камандзе рэфарматараў» на чыстым энтузіязьме, паслухмяная ВР, гатовая галасаваць за любыя прапановы прэзідэнта (дастаткова ўспомніць, што Цімашэнку зацьвердзілі 373 галасамі “за”). Як аказалася, не было аднаго — палітычнай волі, «каб казку зрабіць быльлю», а эксьпертаў яму замянілі верыіванаўны, Тарасюк і васюныкі.

17) Першыя паўгода пасля інаўгурацыі Юшчанка краінай практычна не займаўся, прысьвяціўшы гэты час палітычнаму турызму. Безумоўна, Юшчанка меў права на адпачынак і лячэньне пасьля зьнясільваючай кампаніі, але адпачынак Віктара Андрэевіча занадта зацягнуўся. Ён цалкам адпусціў лейцы, страціўшы кантроль над амбіцыйнымі паплечнікамі і даўшы зразумець тым, каму яшчэ ўчора абяцаў турмы, што баяцца ім няма чаго. У той час у мяне, як выбаршчыка Юшчанкі, склалася ўражаньне, што Віктар Андрэевіч дэматэрыялізаваўся або перабраўся на іншую планету і рашэньні ў краіне прымае хто заўгодна, толькі ня ён, а супярэчлівыя дзеяньні й заявы прадстаўнікоў «маладой энэргічнай каманды» нагадвалі сюжэт вядомай байкі Крылова

18) За ўвесь час ад прызначэньня Цімашэнкі прэм’ерам да «карупцыйнага скандалу» не было ўнесена ў ВР ні аднаго рэфарматарскага законапраекту, хаця будучы кандыдатам у прэзідэнты Юшчанка сьцьвярджаў, што «у яго каманды ўжо гатовыя ўсё праекты законаў». Цяпер, вядома, можна ўсё зваліць на Юльку, але што перашкаджала гэта зрабіць прэзідэнту, як суб’екту заканадаўчай ініцыятывы? Толькі лянота, нежаданьне ўнікаць ў сутнасьць праблем і шукаць шляхі іх вырашэньня. Ці не таму, па словах Таменкі ды многіх іншых былых паплечнікаў, Юшчанка мог гадзінамі гаварыць пра што заўгодна, але толькі не аб надзённых праблемах, а лісьліўцаў і падхалімаў слухаў нашмат ахвотней, чым людзей, якія казалі не заўсёды прыемную вушам гаранта праўду? У выніку, маем пяцігодку страчаных магчымасьцяў … Адзінае, што можна занесьці ў актыў Юшчанкі — спробы ўкраінізацыі, пераасэнсаваньня падзей ўкраінскай гісторыі, і ролі асобных асоб у ёй.

19) Аўтар артыкула зыходзіць з таго, што Юшчанка яшчэ можа быць дзеяздольным прэзідэнтам. Маўляў, ён толькі нарабіў шмат памылак. А калі гэтыя памылкі ў далейшым выправіць, то ўсё будзе ОК. На мой погляд, асноўная пасылка артыкула памылковая. Падчас прэзідэнцтва Юшчанка паказаў сваю поўную недзеяздольнасьць у гэтай ролі. Галоўны яго недахоп — значнае перавышэньне амбіцый над магчымасьцямі. Юшчанка — палітычны труп. Яго заявы аб далейшым удзеле ў палітычным жыцьці - чарговы блеф, такі ж, як яго упэўненыя заявы перад выбарамі аб выхадзе ў другі тур.

20) Усё нашмат прасьцей: Юшчанка атрымаў ад ашуканага ім народа тое, што заслужыў. Яго бязьмернае і хваравітае самалюбства не магло ўявіць некага яшчэ побач, хто карыстаўся бы такой жа павагай і даверам. І ўся яго далейшая дзейнасьць была накіравана на адно: прыбраць канкурэнтаў з дарогі. І ўсе метады для гэтага былі добрыя, нават цаной зьбядненьня народу Ўкраіны. Усё па прынцыпе: чым горш — тым лепш. Думаў так: гэтыя прымітыўныя людцы ня будуць шукаць і дакопвацца, чаму ўсё так, а не інакш. Ва ўсіх нягодах будзе адзін ахвярны козел — прэм’ер. Але ён памыліўся, людзі апынуліся ў большасьці сваёй homo sapiens, а не толькі laborare.

21) Лепшае, што можа зрабіць Юшчанка — гэта сысьці з палітыкі. Інакш канчаткова дыскрэдытуе нацыянальную дэмакратыю.

22) Дзякуй аўтару за артыкул. За тым, што дзеецца ва ўкраінскай палітыцы, агідна назіраць. Юшчанка, прынамсі, падняў аўтарытэт Украіны, а сёньняшнія кандыдаты ганяць Украіну ў сьвеце! Я цалкам згодная, што сёньняшняя параза прымусіць дзеючага Прэзідэнта ацаніць і пераасэнсаваць ўсе памылкі, каб зрабіць будучы годны крок Украіны, а цяперашнія кандыдаты — пустасловы — палітычны хлам.

23) А я вось думаў, што на самой справе прычына такой «у пух і прах» паразы Юшчанкі ў тым, што гэтай балаболцы больш у краіне ніхто не верыць … У 2004-м гатовыя былі нават падлогі ў штабе мыць. І цяпер мылі б, калі б у кіраваньні краінай былі дасягнутыя посьпехі. А тэхналогіі — гэта трэба, калі хочаш адыграць 10%. Ну, і ці патрэбны краіне прэзідэнт, за якога дзякуючы тэхналогіям прагаласавалі б 15% выбаршчыкаў?

24) Усё гэта, можа, і правільна, але Юшчанку ўжо нічога не дапаможа. Справа ні ў рэкламе, ці ў іншых агітацыйных фактарах. Справа ў тым, што няма ніякага пазітыўнага ўтрыманьня ў самім аб’екце. Юшчанка апынуўся пустышкай. Менавіта ў гэтым прычына яго паражэньня - цалкам заканамернай паразы. Ён дрэнны ўкраінец. Я б нават сказаў — дрэньненькі. Зараз Юшчанка апынуўся ў поўным вакуўме. І гэта таксама заканамерна.

25) Галоўная прычына паразы — ён нахабна, цынічна, без сораму і сумленьня ПАДМАНУЎ СВАІХ ВЫБАРШЧЫКАЎ, ён проста вешаў «лапшу» людзям на Майдане. За гэта яго людзі і выкрэсьлілі з палітыкі. Назаўсёды! А апраўданьні, накшталт, недафінансаваньня, недапрацоўкай штабоў — проста панос слоў і нічога больш. Тое ж чакае і наступнага прэзідэнта, калі ён ня выканае свае абяцаньні.
Дарэчы, такі ж жалобных вынік чакае «Вашу Украіну» на парламенцкіх выбарах.

26) Юшчанка ўжо ніколі ня верне пазіцый у палітыцы. Нашы людзі любяць няўдачнікаў, але не да такой ступені. Упэўнены, што Наша Украіна зь Юшчанкам рызыкуе ня трапіць у парламент.

27) Лішні доказ таго, што тыя, хто мае грошы, не разумеюць таго, што трэба падтрымліваць тых, хто для іх гэтыя грошы зарабляе. Пакуль усё агульнае не падзеляць — нічога ня зьменіцца.

28) Яму давядзецца прайсьці ўвесь шлях Мароза. Наменклатурную ж*пу, як аказалася, зрушыць нельга — нават калі за яе не галасуе свая ж партыя …

29) Спроба аналізу, скажам, вельмі ўдалая. Яшчэ як бы хоць частку з гэтага пакласьці ва ўспрыманьне сітуацыі асабіста Юшчанкам. Ён, безумоўна, годны чалавек і патрыёт, але ва ўкраінскай палітыцы толькі тры складнікі посьпеху: бабло, папулізм й інтрыгі. Імі Юшчанка не валодае. Таму і вынік такі.

30) Магу ўпэўнена заявіць. Палітычная сіла, якая зьвяжа сябе зь імем Юшчанкі праляціць на выбарах, як фанера. Гэты лузер абгадзіў усё, да чаго дакранаўся.

31) Галоўныя прычыны паразы ляжаць у слабасьці Віктара Андрэевіча, у яго катастрафічнай адасобленасьці ад рэаліяў жыцьця. Так, лідэр нацыі павінен гэтыя рэаліі зьмяніць, дзеля чаго яго і абралі. А ён апынуўся тым, кім апынуўся — хворым на аўтызм. Што можа голы кароль? Нічога.

32) Аўтар маўчыць аб дзеячах са штаба «Нашай Украіны». Напрыклад, спадарыня Макрыдзі. Ці не яна заказала матэрыял? Бо ўсе інфармацыйныя плыні ў «Нашай Украіне» праходзілі празь яе. Аўтар кажа аб агітацыйнай прадукцыі ў рэгіёнах, але маўчыць аб астатняй інфармацыйнай кампаніі — менавіта яе не было заўважна. Не хапіла грошаў? Чаму ж пасьля выбараў у Макрыдзі новы «Мерседэс»?

3.

Што чакае Ўкраіну пасьля канчатковай перамогі аднаго з кандыдатаў? Хутчэй за ўсё, пры Януковічу – прарасейства і “дзьвюхмоўе”, але напэўна меншыя, чым у Беларусі пры Лукашэку. Цімашэнка – гэта ўсё яшчэ вялікае невядомае, але пытаньня пра “дзьвюхмоўе” зь яе боку напэўна ня будзе, як і наўрад ці будзе працяг той лініі па аднаўленьні гістарычнай справядлівасьці, па стварэньні Адзінай украінскай праваслаўнай памеснай царквы, якую праводзіў апошнія пару год пан Юшчанка. Давайце паспрабуем прадказаць варыянты б