Адной са «сьвятых кароў» усіх «лібералаў» (расейскіх у тым ліку), зь якіх напалову складаецца сёньняшняя расейская імперыякратыя, зьяўляецца «свабода слова». Аднак мы ведаем, што гэта толькі словы (прабачце за каламбур). Удакладніць гэта дапаможа матэрыял-факт, які падаецца ніжэй. Мы яго абралі з-за добрай ілюстратыўнасьці…

Гаворка ж пойдзе пра наступнае. Былы міліцыянт, жыхар Навасібірску Аляксандр Буднік на сваім сайце ў сеціве аналізаваў расейскія грамадскія падзеі, шукаў прычыны негатыўных зьяў. У выніку ён быў абвінавачаны па вядомым артыкуле КК РФ 282 у «распальваньні міжнацыянальнай і міжрэлігійнай варожасьці». Многія расейскія СМІ нібы па камандзе дадаткова накінуліся на гэтага даволі маладога чалавека з абвінавачваньнямі ў «ксенафобіі й экстрэмізме». І толькі карэспандэнты газеты «Труд» ды  выданьня «Любімы Навасібірск» пацікавіліся аргументамі абвінавачваемага спадара Будніка.  Усё, што і чаму адбылося, можна зразумець зь яго інтэрвю карэспандэнту апошняга выданьня.

- Аляксандр Віктаравіч, Вас абвінавачваюць у распальваньні міжнацыянальнай, міжрэлігійнай варожасьці й закліках у зьвяржэньні існуючай, па Вашых выказваньнях, акупацыйнай улады. Ці лічыце Вы сябе вінаватым у прад’яўляемых Вам абвінавачваньнях?

- Адкрываем Канстытуцыю РФ і чытаем:

«Артыкул 28: Кожнаму гарантуецца свабода сумленьня, свабода веравызнаньня, у тым ліку права спавядаць індывідуальна або сумесна зь іншымі любую рэлігію або не вызнаваць ніякай, свабодна выбіраць, мець і распаўсюджваць рэлігійныя ды іншыя перакананьні й дзейнічаць у адпаведнасьці зь імі.

Артыкул 29: [1] Кожнаму гарантуецца свабода думкі й слова; [3] Ніхто ня можа быць прымушаны да выказваньня сваіх меркаваньняў або адмовы ад іх; [4] Кожны мае права свабодна шукаць, атрымліваць, перадаваць, вырабляць і распаўсюджваць інфармацыю любым законным спосабам. Пералік зьвестак, якія складаюць дзяржаўную таямніцу, вызначаецца федэральным законам».

Цяпер адкрыем Усеагульную Дэкларацыю Правоў Чалавека, якой, як сьцьвярджае Крэмль, прытрымліваецца ўся міжнародная супольнасьць, у тым ліку і Расея:

«Артыкул 18. Кожны чалавек мае права на свабоду думкі, сумленьня і рэлігіі; гэта ўключае свабоду мяняць сваю рэлігію або перакананьні й свабоду спавядаць сваю рэлігію або перакананьні як аднаасобна, так і разам зь іншымі, публічным або прыватным парадкам у вучэньні, богаслужэньні й выкананьні рэлігійных ды рытуальных парадкаў». І артыкул 19 абвяшчае: «Кожны чалавек мае права на свабоду перакананьняў і на свабоднае выражэньне іх; гэта права ўключае свабоду бесперашкодна прытрымлівацца сваіх перакананьняў і свабоду шукаць, атрымліваць і распаўсюджваць інфармацыю ды ідэі любымі сродкамі й незалежна ад дзяржаўных межаў».

Такім чынам, прыведзеныя тут вытрымкі з асноўнага Закону РФ Канстытуцыі й Усеагульнай Дэкларацыі правоў чалавека адказваюць на Вашае пытаньне і сьцьвярджаюць маю невінаватасьць.

- Але ж існуюць арт. 280 і 282, якія Вам накідаюць?!

- Уся праблема ў тым, што гэтыя артыкулы самі па сабе супярэчаць Асноўнаму Закону — Канстытуцыі. Гэтыя артыкулы называюць «рускімі». Тут я падам інфармацыю, узятую зь інтэрнэт-крыніцы для пацьверджаньня сваіх слоў.

«Мы прапануем прыбраць артыкул 282 аб распальваньні міжнацыянальнай варожасьці», — прапанаваў лідэр ЛДПР Уладзімір Жырыноўскі. «Па ёй сядзяць толькі рускія, ні аднаго прадстаўніка меншасьцяў, гэты артыкул нават называюць рускім», — сказаў ён.

«Мы не супадаем з вамі па поглядах на гэтае пытаньне», — адказаў У. Пуцін.

Мала таго. Зьвярніце ўвагу на той факт, што паняцьце рускі народ і руская рэспубліка ў Канстытуцыі РФ проста адсутнічае. У ёй пералічаны ўсе карэнныя народы Расеі, а вось дзяржаваўтваральнаму рускаму народу ў Асноўным Законе РФ і на самой тэрыторыі Федэрацыі месца не знайшлося. Рускія сёньня — народ-бомж. Гэта юрыдычны факт. Мы — тыя, хто лічыць сябе рускімі — маем толькі грамадзянскія правы [Расея - імперыя; прыведзены факт - яскравая ілюстрацыя таго, што імперыяўтваральны народ у рэшце застаецца каля разьбітага карыта; халуёў-выканаўцаў заўсёды выкідаюць пасьля выкарыстаньня, нібы непатрэбную шмату...; а яшчэ на рускім народзе кроў іншых народаў - шмат крыві... - Рэд.]. У сваю чаргу, як вядома, толькі ў Навасібірску існуе 40 нярускіх дыяспар, якія датуюцца з абласнога бюджэту, то бок, за наш з вамі кошт.

Такім чынам, я як аб’ект міжнацыянальных і міжрэлігійных адносін проста дэ-юрэ не існую. І калі я і падобныя мне пачынаюць казаць пра такі нонсенс, тут жа пачынаюцца нападкі з боку ўладаў і «общечеловеков» [зьвярніце ўвагу на тандэм... - Рэд.]. Аргумент у іх адзін: «Мы — шматнацыянальная краіна». «Ды бог з вамі, — кажам мы, — толькі ня трэба забываць, што Расея не Савецкі Саюз. Заснавальнікі Расеі-Русі — русічы — рускія людзі [Расея - гэта двойчы ня Русь!!! - Рэд.]. А сёньня атрымалася так, што рускія — адзіны народ, якога дэ-юрэ ў Расейскай Федэрацыі няма».

Заўважце, што Федэрацыя — гэта складзенае ўтварэньне. І па гістарычнай, людскай ды юрыдычнай сьправядлівасьці ў гэты склад абавязана ўваходзіць Руская Рэспубліка, дзе руская ўлада, а не расейская [ну, дык аддзяляйцеся! - Рэд.]. Мы ня супраць іншых народаў, як звычайна спрабуюць падаць улады. У іншых народаў ёсьць свае нацыянальныя, паўтару, менавіта нацыянальныя рэспублікі-дзяржавы ў складзе РФ [якія ж яны "дзяржавы"? - Рэд.]. І гэта іх прыроднае і агульналюдскае права, якое маем і мы. Аднак нас за адстойваньне свайго права судзяць.

- Аднак Вас абвінавачваюць у тым, што Вы зьневажаеце габрэяў, праваслаўную царкву і яе служкаў, іншыя народы, чыноўнікаў і ўладу!

- Абражацца можна ў тым выпадку, калі гаворыцца няпраўда, чаго не было ці не існуе [гэта так. - Рэд.]. Я ж імкнуся абапірацца на гістарычныя факты.

На пастаўленае Вамі пытаньне каротка не адказаць. Аднак я пастараюся.

Тыя вытрымкі з інфармацыйнага рэсурсу russobor.ru (сёння russobor.оrg, бо першы рэсурс закрылі, што само па сабе парушэньне ўладай пададзеных вышэй асноўных нарматыўных актаў), якія падаюцца ў абвінаваўчым заключэньні, тлумачацца уладай, як абра́зы. Аднак, давайце сьцісла паглядзім на гэтыя выказваньні.

Менавіта: «… ублюдачная сістэма каштоўнасьцяў …». Як Вы ведаеце, слова «ублюдак» зьяўляецца навуковым тэрмінам і пазначае кровазьмяшэнца. Што тут злачыннага? Навука сьцьвярджае, што кровазьмяшэньне вядзе да выраджэньня [з-за зьявы, якая завецца генетычны дысгенэз, і якая ўсімі ліберастызатарамі старанна замоўчваецца. - Рэд.]. Тое ж самае адбываецца і зь іншымі сістэмамі каштоўнасьцяў. А тое, што сёньня ў РФ вядзецца рэальная прапаганда кровазьмяшэньня і зьмяшэньня культур ды каштоўнасьцяў — гэта відавочна любому ўдумліваму чалавеку.

Наступнае: «… акупацыйная ўлада». У ваеннай справе ёсьць прыкметы акупацыі. Гэта: татальны кантроль СМІ, цэнзура, зьмена інфармацыйнай прасторы краіны, зьмена каштоўнасьцяў народу, зьніжэньне ўзроўню жыцьця насельніцтва і выміраньне карэннага насельніцтва. Засяленьне краіны іншародцамі й іншаземцамі. Знаходжаньне асноўных жыцьцёва важных галін вытворчасьці - здабычы і г.д. - у руках не асноватворнага ў дзяржаве народу. Спойваньне, наркатызацыя і дэградацыя карэннага насельніцтва. Рэпрэсіі ў дачыненьні да іншадумцаў і тых, хто змагаецца за інтарэсы свайго народу. І г.д. і г.д. [аказваецца, тое, да чаго мы паступова даходзім самі, ужо даўно вядома і сістэматызавана!!! - Рэд.]

Асабіста для мяне ўсе гэтыя прыкметы падыходзяць да сучаснай Расеі. Успомніце, якім шляхам прыйшла сучасная ўлада да свайго кіраваньня? Правільна. Шляхам перавароту. Па міжнародным правілах, улада, дасягнутая шляхам ваеннага перавароту, павінна быць нелегітымнай. Аднак гэта не пра нас. А колькі сёньня таміцца ў турмах палітвязьняў?! Па палітычных матывах асуджаныя ці знаходзяцца пад сьледствам, па розных ацэнках, ад 200 да 300 рускіх палітычных актывістаў і публіцыстаў. І ўсе яны рускія людзі, якія асьмеліліся адкрыта заявіць аб генацыдзе рускага народу, а нехта адкрыта ўступіць у рэальнае змаганьне з рэжымам! Я ж толькі правёў аналіз сітуацыі, якая склалася. Вызначыў прычыны і прапанаваў выхад з тупіковай для рускага народу сітуацыі. І зразумелая справа, без праславутага габрэйскага і рэлігійнага пытаньня не абышлося.

Далей: «засільле дэструктыўнай габрэйскай меншасьці ва ўладзе, бізнэсе і СМІ зрабіла магчымым бесперашкоднае разрабаваньне сыравінных і прамысловых рэсурсаў дзяржавы… Не для таго «богаабраныя» са сваімі памагатымі-халуямі столькі гадоў імкнуліся заваяваць Расею, каб пры амаль канчатковай перамозе юдэйства аддаць рычагі кіраваньня сапраўдным гаспадарам сваёй зямлі — рускім» [для таго, каб у рускіх была свая зямля, ім трэба аддаць чужую зямлю іншым народам імперыі! гэта першая і непазьбежная ўмова! - Рэд.].

І тут я сьцісла падам некаторыя выказваньні:

«Усякі за сябе і толькі за сябе і ўсякія зносіны паміж людзьмі адзіна для сябе» — вось маральны прынцып большасьці цяперашніх людзей, і нават не дурных людзей … Стала быць, нездарма пануюць на біржах габрэі, нездарма яны кіруюць капіталам … Не выпадкова яны ж і уладары ўсёй міжнароднай палітыкі … Набліжаецца іх царства, поўнае іх царства … Габрэй прапаноўвае пасярэдніцтва, гандлюе чужой працай. Капітал ёсьць назапашаная праца: габрэй любіць гандляваць чужой працай … Мы гаворым аб жыдоўстве і аб ідэе жыдоўскай, якая ахоплівае ўвесь сьвет, замест «няўдалага» хрысьціянства «(Ф. М. Дастаеўскі,» Габрэйскае пытаньне «).

«… Усе мы, лепшыя людзі Расіі (сябе я далучаю да іх у самым хвасьце), даўно ўжо бяжым пад пу́гай габрэйскага вэрхалу, гістэрычнасьці, габрэйскай шматвяковай спайкі, якая робіць гэты абраны народ гэтак жа страшным і моцным, як зграя аваднёў, здольных забіць каня. Жахліва тое, што ўсе мы ўсьведамляем гэта, але ў сто разоў больш жудасна, што мы пра гэта толькі шэпчамся ў інтымнай кампаніі, а ўголас сказаць не наважваемся. Можна друкавальна іншасказальна аблаяць цара і нават Бога, а паспрабуй-ка габрэя! Го-го! Які енк і віск падымецца, асабліва сярод гэтых фармацэўтаў, зубных урачоў, асабліва сярод рускіх пісьменьнікаў — бо, як сказаў адзін вельмі неблагі белетрыст Купрын, кожны габрэй нарадзіўся на сьвет божы з перадвызначанай місіяй быць рускім пісьменьнікам »(Куприн А. І., вялікі рускі пісьменьнік. Ліст да Ф. Д. Бацюшкава ад 18 сакавіка 1909 г).

«На вялікі жаль, ні адна дзяржава, больш старая, чым гэтая, не скарыла іх (габрэяў), як чуму грамадства і найвялікшых ворагаў яго, прысутнасьцю якіх ашчасьліўлена Амерыка» (Жорж Вашынгтон (Першы прэзідэнт ЗША. 1732-99 гг.).

«Гэта неспасьцігальна для мяне, што да гэтага часу ніхто ня выгнаў гэтае быдла, дыханьне якога падобна да смерці. Ці ня зьнішчыць кожны дзікіх зьвяроў, якія зжыраюць людзей, нават калі тыя самі маюць чалавечае аблічча? Ці з’яўляюцца габрэі кім-небудзь іншым, акрамя зжыральнікаў людзей? «(Узята з Карана. Магамет. Заснавальнік магаметанства. 570-632 г. пасьля Н. Х.).

Выказваньняў можна падаваць даволі шмат. Па логіцы уладаў трэба забараніць Дастаеўскага, Купрына, Талстога, Гогаля, слоўнік Даля, Каран і т.д, і да т.п. Забараніць ўсе рускія прымаўкі. Такія, да прыкладу, як:

«Чэрці і жыды — дзеці сатаны».
«Жыду верыць, што ваду сітам мераць».
«Жыд падманам сыты».
«Жыд праўды баіцца, як заяц бубна».
«Няма рыбы бяз косткі, а жыда бяз злосьці».
«Каб ня ўзлаваўся Бог, не пускай жыда на парог».
«Жыд у справе, як п’яўка ў целе».
«Хто жыду волю дае, той сам сябе прадае».
«Хто служыць жыду, не абміне бяду» …

Я паўтару, што ўсё гэта сьцісла.

А вось, да прыкладу, што вывучаюць у габрэйскіх Навасібірскіх і ня толькі, абшчынах. Возьмем некалькі цытат з «Талмуда»:

«Падобна да таго, як чалавек пераўзыходзіць жывёлу, габрэі пераўзыходзяць усе народы на зямлі».

«Адны габрэі вартыя назвы людзей, а гоі (негабрэі), што паходзяць ад злых духаў, маюць толькі права называцца свіньнямі».

«Маёмасьць негабрэя падобная да пакінутай рэчы, яе сапраўдны ўладальнік габрэй, які першы яе захопіць. І гэта справядліва, бо Бог даў габрэям ўладу над жыцьцём і маёмасьцю іншых народаў «.

«Іх жыцьцё (гояў, ёгаў-арыйцаў), о, габрэй, у тваіх руках, тым больш іх грошы».

«Бог загадаў габрэям даваць гоям грошы ў пазыку, але даваць іх не інакш як пад працэнты, такім чынам, замест аказаньня гэтым дапамогі, мы павінны рабіць ім шкоду, нават калі гэты чалавек можа быць нам карысны, тады як адносна габрэя мы не павінны рабіць такім чынам «.

«Габрэй зьдзяйсьняе добрую справу, калі забівае вольнадумца, няверуючага, які адмаўляе вучэньне Ізраіля, роўна і таго, хто зрабіўся гоем». І т.д, і да т.п.

Нешта не чуваць, каб юдэяў судзілі за распальваньне міжрэлігійнай і міжнацыянальнай варажнечы. За прапаганду перавагі адной нацыі над другой. За прапаганду, па сутнасьці сваёй, фашызму [нацызму. - Рэд.]. А вось рускіх людзей, якія кажуць пра гэта і публікуюць падобнае, судзіць, аказваецца, проста абавязаны!

Вось што сказаў 9 сьнежня 2007 ў Дзяржаўным Крамлёўскім палацы галоўны рабін Расеі Берл Лазар: «…. Калі 15 гадоў таму мы адзначалі Хануку ў Крамлёўскім палацы з’ездаў, ніхто ня ведаў, што будзе з габрэйскай абшчынай Расеі, ці будуць наогул габрэі жыць у нашай краіне … Сёньня габрэі ў Расіі адчуваюць сябе ўпэўнена. Мы адкрыта сьвяткуем нашы сьвяты, запальваючы ханукальныя сьвечкі на цэнтральных плошчах гарадоў, у прысутнасьці мэраў і губернатараў. Мы і зараз павінны рабіць усё магчымае, і тады мы можам быць упэўненыя, што ўбачым цуды ў нашы дні, аж да вялікага цуду — прыходу Машыаха, і дажывем да сьвяткаваньня Ханукі ў Трэцім Храме пасьля яго прыходу».

Як вядома, хрысьціянам Машыах — гэта д’ябал!!!

- Аднак у Ваш адрас ідуць абвінавачваньні ў абразе служкаў і хрысьціянскай царквы.

- Я зноў паўтару, што на нашым інфармацыйным рэсурсе робіцца аналіз мінулых і цяперашніх гістарычных падзей. На старонках рэсурсу сьцьвярджаецца, што вучэньне і дзеі Ісуса і Царквы далёка не адно і тое ж. І зноў паўтару, што абражацца можна толькі на тое, чаго не было, і на няпраўду.

Да прыкладу. Емяльянавым быў зроблены добры аналіз усіх хрысціянскіх службаў: паўночніца, ранішняя, чытаньне гадзін, літургія (абедня), вячэрня, павячэр’е, хрэсьбіны, малебны, вянчаньні, паніхіды, адпяваньні нябожчыкаў. Паўтараць гэты аналіз няма сэнсу. Выснова гэтага аналізу. Большую частку часу ўсіх гэтых набажэнстваў усхваляюцца юдэйскія персанажы: Ізраіль, Бог Ізраіля, Бог габрэяў, Бог Аўраама, Бог Ісаака, Бог Якава, Ерусалім, рака Ярдан, Ісая, Майсей, Адам, Ной, Ісус Навін, Саламон, Давід, Сара, Ревека , Рахіль і т. д. і ўсё, што звязана з гэтым.

Важна адзначыць, што само слова «Ізраіль» на самой справе азначае «які змагаецца з Богам» (Быцьцё 32:28). А хто змагаецца з Богам? Сатана.

Дык каго ўслаўляюць у хрысьціянскіх храмах?

А што сказаў Алексій II 13 лістапада 1991 года ў г. Ню-Ёрку на сустрэчы з рабінамі? «Дарагія браты, шолом вам у імя Бога любові і міру! … Вашыя прарокі — нашыя прарокі …« Галоўная думка гэтага казаньня — найшчыльная роднасьць паміж старазапаветнай і новазапаветнай рэлігіямі. Яднаньне юдэйства і хрысьціянства мае рэальную глебу духоўнай і натуральнай роднасьці і станоўчых рэлігійных інтарэсаў. Мы адзіныя з юдэямі, не адмаўляючыся ад хрысьціянства, не насуперак хрысьціянству, а ў імя і праз хрысціянства, а юдэі адзіныя з намі не насуперак юдэйству, а ў імя і праз сапраўднае юдэйства. Мы таму аддзеленыя ад юдэяў, што мы яшчэ «ня цалкам хрысьціяне», а юдэі таму аддзяляюцца ад нас, што яны «ня цалкам юдэі» …
Я думаю, дастаткова для таго, каб зразумець, наколькі «руская» царква.

А калі тут пералічваць злачынствы, зьдзейсьненыя Хрысьціянскай Царквой супраць чалавецтва і рускага народу за час яе існаваньня, дык тут месца ня хопіць. Дастаткова прыгадаць, колькі было змарнавана народу ва ўсім сьвеце ў імя Хрыста!

Менавіта за асьвятленьне мінулых і цяперашніх дзеяў служкаў Хрыстовых мяне і падобных да мяне судзяць. Узгадайце хаця б пачатак перабудовы. Хто ў першых шэрагах атрымаў льготы на ўвоз у Расею сьпіртнога і тытуню? Правільна, Царква. Так што ў большасьці сваёй сучасныя хрысьціянскія храмы сёньня пабудаваныя на сьлёзах гора карэннага насельніцтва Расеі!

Натуральна, асьвятленьне такіх дэталяў служкі Хрыстовыя імкнуцца не дапускаць.

Так што судзіць не мяне трэба, а вышэй азначаных.

- Яшчэ Вас абвінавачваюць у закліку да звяржэньня сучаснай улады ў Расеі.

- Гэта чарговая падтасоўка фактаў. Чытаем, што напісана на сайце:

«І ўжо калі выявіцца відавочнасьць няздольнасьці большай масы славян да імкненьня вызваленьня ад жыдоўскага прыгнёту, застаецца адзіны спосаб барацьбы супраць сістэмы тэрору — Антытэрор!»

Адзначу зноў, што гэтыя словы ўзятыя з праведзенага аналізу існай сітуацыі і пазначана магчымае ў адказ дзеяньне супраць тэрору. Трэба прызнаць, што слова «тэрор» тут нявернае. Трэба сказаць - генацыд. Да прызнаных т.зв. сусьветнай супольнасьцю актаў генацыду належаць наступныя: генацыд армян туркамі ў 1915-18 гг. — 1.500.000 загінулых, у Руандзе ў 1994 г. — 800.000 загінулых, генацыд, ажыццёўлены Пол Потам і «чырвонымі кхмерамі» у Камбоджы 1975-79 гг. — 2.000.000 загінулых. Страты рускіх за апошнія 15 гадоў у некалькі разоў большыя. Толькі па афіцыйнай статыстыцы за перыяд з 1989 года рускіх стала менш на 10 мільёнаў! Ўсю статыстыку я тут падаваць не буду. Няма магчымасьці. Але запэўніваю Вас, яна страшная для будучага рускага народу!

Вы бачыце, што толькі за агучваньне думкі да супраціву тэрору-генацыду, які праводзіцца супраць рускага народу, улада і яе служкі адразу ўзводзяць у разрад да заклікаў. А эксьперты, што выконвалі ўладны заказ, вынесьлі рашэньне ў эксьпертызе аб тым, што я заклікаю, абражаю, накіроўваю, пагражаю і да т.п, выкарыстоўваючы слоўныя абароты, зьневажальныя характарыстыкі, адмоўныя эмацыйныя ацэнкі, негатыўныя ўстаноўкі і да т.п, і т.д. Усе гэтыя вызначэньні «сьпецыялістаў-эксьпертаў» падышлі б у большасьці сваёй да цяперашніх СМІ, а таксама Бібліі, Корана, Талмуда і Торы. Вось дзе ўсё вышэйпералічанае проста дамінуе!

- І апошняе пытаньне: Што, на Вашу думку, Вам пагражае?

- У самым пачатку нашай гутаркі я адзначыў, што не парушыў Асноўны Закон РФ — Канстытуцыю, і Міжнароднае Права. Калі суд будзе сам выконваць закон, то ён абавязаны мяне апраўдаць. Калі будзе выконваць замову ўладаў, якая ідзе па ўсёй Расеі ў адносінах да падобных да мяне, то, натуральна, асудзяць — ад умоўнага тэрміну да рэальнага.

Аднак я не зьбіраюся на дагоду ўладам мяняць свае перакананьні і погляды. Кімсьці са старажытных было сказана, што чалавек, які адмаўляецца ад Ісьціны дзеля грамадскай думкі, гэтай Ісьціны ня варты. Я хачу быць годным Ісьціны, годным сынам Русі і рускага народу!

На заканчэньне дазволю сабе канстатаваць той сумны факт, што, як ні дзіўна, падчас працы нашага Руху «Русь Родославная» складваецца ўражаньне, што рускі народ — той Народ-Пераможца, народ стваральнік, народ-навуковец — вымер! Засталіся «хомы-савецікусы», якім усё роўна, што іх карані засыхаюць, высякаюцца, выкараняюцца. Такое адчуваньне, што такія паняцьці, як Гонар і Годнасьць нашых русаў, ужо цалкам заменены півам, цыгарэтамі, мыльнымі операмі і шоў, прадажнасьцю, амаральнасьцю, абыякавасьцю да жыцьця саміх сябе і рускага роду. Як быццам рускаму народу ўсё роўна, што імі кіруюць алекперавы, хаджыбіекавы, ахметавы, кульмухаметавы, талаконскія, бяспалікавы, швыдкія, сванідзэ, шустрыкі … Дастаткова паглядзець на колькасьць людзей у нашым Руху і колькасьць бяздумна жуючых з пустымі стомленымі вачыма людзей.

- Дзякуй, Аляксандр, за дадзенае інтэрвю.

- Дзякуй і Вам за прадстаўленую магчымасьць выказацца. Жадаю ўдачы і моцы духу, бо ведаю, што і на Вашу газету пачаўся перасьлед і паступаюць пагрозы ў Ваш адрас за надрукаваную інфармацыю. Гэта яшчэ адно пацьверджаньне «свабоды слова, друку, думкі …» ў сучаснай Расіі.

Ад рэдакцыі:

Тое галоўнае, што мы хочам перадаць гэтым матэрыялам нашым чытачам, гэта ўсьведамленьне таго, што расейская імперыя ў новым ліберастычным вобразе будзе ані трохі ня больш свабоднай ці ў нечым лепшай, чым яе класічны тэрытарыяльна-імперскі варыянт. «Змаганьне» за ліберальныя «правы і свабоды чалавека» да сапраўднай свабоды (а тым больш Справядлівасьці, Праўды і г.д) не вядзе. Будзе ўсяго толькі іншая форма рабства…

І яшчэ. Для больш-менш пасьпяховага змаганьня зь імперцамі-ліберастызаратамі трэба правільна выкарыстоўваць паняцьці. Габрэйскі народ, габрэі ў такой жа ступені прылада ў руках сіяністаў ды сіянакратыі (а г.зн., што ў будучыні разам зь іншымі народамі й ахвяра), у якой рускі народ ёсьць прыладай расейскай імперыякратыі і яе ж ахвярай. Апошняе добра паказана ў пададзеным матэрыяле.

Тое, што нашы ворагі ня рускія людзі й не габрэі, а менавіта расейскія імперцы ды сіяністы, пажадана ня проста ўсьведамляць, а адчуваць. Усім сэрцам…

Сёньня зьявіліся навукоўцы і эканамісты, якія сцьвярджаюць, што прычынамі [найгалоўнымі! – Рэд.] перажываемых сьветам глабальных фінансавага і экалагічнага крызісаў на нашай планеце зьяўляюцца наступствы паступовага назапашваньня на працягу стагоддзяў немаральных і чалавеканенавісьніцкіх дактрын, выкладзеных у шэрагу духоўных ідэалогій.

Гістарычна тэма захаваньня Прыроды ігнаравалася амаль усімі монатэістычнымі рэлігіямі з самага іх стварэньня, калі не пагадзіцца, што глабальны экалагічны крызіс — гэта апакаліпсіс. Пры гэтым ва ўсіх рэлігіях Прырода з’яўляецца Божым тварэньнем, але нічога не гаворыцца аб разбурэньнях чалавекам Прыроды, фінансавым і экалагічны крызісах. Здавалася б, Бог даў Майсею 10 дзівосных, усёабдымны запаветаў. Народы, якія прынялі й панеслі гэтыя запаветы, павінны былі з часам жыць у міры і згодзе, як паміж сабой, так паміж сабой і Прыродай. Прайшло столькі стагоддзяў, а нічога падобнага ня здарылася. Сьвет паступова падышоў да экалагічнай і, як наступства, да кліматычнай катастрофы.

Апошні Саміт па клімаце ў Капенгагене – яскравы гэтаму прыклад. Ніякіх кардынальных рашэньняў, размова глухіх і сьляпых. Усе магчымыя рашэньні - на шкоду эканомікам краін, якія развіваюцца, дзе жыве большая частка чалавецтва. Пытаньні разбурэньня экалогіі планеты не асьвятляліся. Кардынальных палітычных або тэхналагічных рашэньняў па пераадоленьні кліматычнага крызісу няма.

Зразумела, што разбураць Прыроду дрэнна, але які ж сам механізм гэтага разбурэньня?

Механізм гэтага разбурэньня крыецца ў поўнай або частковай страце духоўных каштоўнасьцяў, што прывяло да страты маральнасьці й маралі. У чалавека [сапраўднага! – Рэд.] на першым месцы заўсёды стаіць ўзровень духоўнага разьвіцьця — менавіта ён фармуе яго паводзіны ў соцыюме.

Павярнуць гэты механізм ў зваротным напрамку немагчыма. Колькі сябе ні паказвай асьветленым, духоўнасьці ад гэтага не дадасца, а хутчэй нават паменшыцца. Можна з упэўненасьцю сказаць, што склалыя класічныя духоўныя інстытуты ў той ці іншай ступені патрапілі пад культ матэрыяльнага і сталі паводзіць сябе ў дачыненьні да каштоўнасьцяў Прыроды па-спажывецку. Духоўнае нельга замяніць матэрыяльным і наадварот. Але некаторыя духоўныя вучэньні пачалі ўзьвялічваць культ матэрыяльнай нажывы, што стала паступова прыводзіць да замены духоўных і маральных пачаткаў жывёльнымі інстынктамі.

Найперш падзеньне маральнасьці адбылося ў юдаізме, які заклаў аснову сучаснай сусьветнай фінансавай Сістэмы праз уладу сьпекулятыўнага ліхвярскага капіталу, заснаванага на ссудным працэнце. Гэтая Сістэма, выкладзеная ў Старым Запавеце (Другі закон Ісаі), зьяўляецца інструкцыяй, напісанай сацыяльнымі паразітамі сьпецыяльна для юдэяў па арганізацыі ліхвярскага рабаўладаньня — лютай формы разбурэньня нацыянальных эканомік і заваяваньня народаў.

Стары Запавет рэкамендуе некалькі акольных шляхоў, каб дасягнуць канчатковай мэты, пастаўленай сынам Ізраіля: «пазбаўленьне ўсіх гояў (негабрэяў) ва ўсім сьвеце ўсёй іх маёмасьці». Найлепшым для гэтага сродкам зьяўляецца ліхвярства. Майсей дапускаў (Другі закон XXIII, 30) даваць грошы ў пазыкі за працэнты. Талмуд выкарыстоўвае гэты дазвол, і, перакручваючы яго, робіць зь яго зброю супраць негабрэяў: «Бог загадаў даваць гоям грошы ў пазыку, але даваць іх не інакш, як за працэнты; такім чынам, замест аказаньня гэтым дапамогі, мы павінны рабіць ім шкоду, нават калі гэты чалавек можа нам быць карысны, тады як адносна яўрэя мы не павінны рабіць такім чынам». Менавіта гэтая Сістэма дала штуршок паступальнага развіцьця сацыяльнага паразітызму ва ўсіх сферах людскай дзейнасьці. Гэтая ж Сістэма, зыходзячы з паняцьцяў «прыбытак» і «інтарэс», паступова крок за крокам пачала бязьлітасна вынішчаць прыродныя рэсурсы планеты дзеля сваёй выгады і выклікала спачатку фінансавы, потым эканамічны, а затым і экалагічны планетарныя крызісы.

У замкнёнай сістэме, якой зьяўляецца Зямля, усё залежыць ад роўнасьці або правільнага абмену рэчывамі, энергіяй і энтрапіяй паміж унутранай сістэмай і асяроддзем, г.зн. паміж грамадствам, якім ёсьць чалавек, і Прыродай. Атрыманыя чалавекам «прыбытак» або «інтарэс» павінны чымсьці кампенсавацца ў прыродзе. У нашым выпадку гэтага не адбылося. На працягу стагоддзяў ішло пастаяннае нічым не кампенсуемае аднабаковае назапашваньне матэрыяльнага «інтарэсу» чалавека [якога чалавека? яго прозьвішча, яўка, пароль? Паўтараем, пераносіць віну зь вінаватага на нявіннага – вялікі грэх! - Рэд.]. Вынік у наяўнасьці — глабальны экалагічны крызіс, і бліжэйшая персьпектыва — пагібель чалавецтва.

Сёньня менавіта Сістэма, заснаваная на юдэйскім ссудный працэнце, які спарадзіў такія паняцьці, як «інтарэс» або прыбытак, разрастаючыся па планеце, дала расколіну і прасела, выклікаўшы глабальныя спачатку фінансавы, а затым і эканамічны крызісы. Пры гэтым сусьветныя сродкі масавай інфармацыі замоўчваюць факт таго, што банкаўская сістэма мусульман, якая не прызнае ссудны адсотак, асабліва ў краінах з нацыянальнымі эканомікамі, дзе яна жорстка не прывязана да амерыканскіх банкаў, выстаяла.

Сёньня вяршыняй сусьветнай фінансавай Сістэмы можна назваць ФРС ЗША [Федэральная рэзервовая сістэма Злучаных Штатаў Амерыкі], якая цалкам кантралюецца прыватнымі юдэйскімі банкамі й асобамі. У гэтай сувязі пададзім прыклады са Старога Запавету, якія характарызуюць агульнапрынятую юдэйскую мараль і маральнасьць, калі гэта тычыцца фінансаў, ды і ўсяго матэрыяльнага.

«Падобна да таго, як можна са спакойным сумленьнем забіць дзікага зьвера і завалодаць яго лесам, таксама можна забіць або выгнаць гоя і завалодаць яго маёмасьцю. Маёмасьць негабрэя падобная да пакітунай рэчы — яго сапраўдны ўладальнік габрэй, які першы яе захопіць»; «Габрэй можа мець усё, што ён знойдзе, калі гэта належыць Акіму (гою). Той, хто вяртае ўласнасьць (гоям), грашыць супраць Закона, павялічваючы сілу правапарушальнікаў… » або «… бо Бог даў габрэям ўладу над жыцьцём і маёмасьцю іншых народаў; так што, калі гой скрадзе нават менш гроша, то і за гэта падлягае сьмерці; габрэю ж дазваляецца захопліваць, па жаданьні, маёмасьць гоя, бо там, дзе напісана: «не рабі шкоды бліжняму», не гаворыцца: «не рабі шкоды гою»», і яшчэ «… габрэй ня можа быць абвінавачаны ў крадзяжы, калі ён не абакраў іншага габрэя; калі ж ён абакраў гоя, то ён толькі ўзяў сваё ўласнае майно».

Усё гэта мае прамое дачыненьне да функцыянаваньня ФРС, якая выпускае незабясьпечаныя сусьветныя грошы і фінансава непразрыстая ня толькі для міжнароднага кантролю, але і для самога амерыканскага ўраду. З кожнай 100-даляровай купюры, аддрукаванай ФРС, уласьнікі гэтай сістэмы маюць 99.97 даляраў чыстага прыбытку, які не абкладаецца падаткам.

Пакаленьням юдэйскіх ліхвяроў сапраўды ўдалося падпарадкаваць сабе сусьветную фінансавую сістэму, але з пункту гледжаньня жыцьця і развіцьця соцыюму гэтую сістэму можна класіфікаваць як найбольш разьвітую форму сусьветнага сацыяльнага паразітызму.

Банкірам патрэбная сусьветная ўлада і ўся сучасная фінансавая сістэма была пабудавана менавіта з гэтай канчатковай мэтай.

Сама фінансавая Сістэма арганізавана так, каб стала адбываўся працэс назапашваньня запазычанасьці насельніцтва перад банкірам, яго вяртаньне ёсьць прынцыпова немагчымым. Сёньня, выпускаючы любую колькасьць сусьветных грошай і запускаючы іх у сусьветны гаспадарчы абарот, Сістэма мае магчымасьць набываць любыя нацыянальныя багацьці іншых дзяржаў па кошце паперы, на якой надрукаваны даляр. Геніяльнае вынаходніцтва!!! Дзіўна, чаму стваральніку ФРС, прадстаўніку Ракфелераў Алдрыху не была ўручана Нобелеўская прэмія ў галіне фінансаў?

І яшчэ: «Баючыся Бога, чалавек павінен быць заўсёды хітрым» або «Закон парушаць нельга, але калі ніхто ня бачыць — можна», такі падыход прывёў да згубных наступстваў у экалогіі, ды й ня толькі. І такія прыклады з Старога Запавету, асобна з Торы ды іншых юдэйскіх духоўных крыніц можна падаваць і падаваць (больш падрабязны сьпіс цытат з Торы і Старога Запавету пададзены ў Дадатку 1).

З маральным вучэньнем і грамадскімі асновамі габрэйскага народу па яго сьвяшчэннай кнізе — Талмуду, з аглядам гістарычных абставінаў, пры якіх габрэйскі народ адступіў ад закона Майсея, можна пазнаёміцца на старонках вядомай працы Флавія Брэнье «Габрэі й Талмуд» — http://libereya.ru/ biblus / talmud /.

У самым юдаізме ёсьць вялікая колькасьць напрамкаў. Сярод асноўных плыняў можна назваць літоўскую, хасідут, розныя сефардскія абшчыны, рух паслядоўнікаў Рава Кука, і г.д. Але сярод усіх плыняў і кірункаў найбольш агрэсіўным і, з традыцыйнага пункту гледжаньня амаральным, лічыцца сіянізм. Прывядзем вызначэньне сіянізму з энцыклапедыі «Традыцыя» (http://traditio.ru/wiki/): «сіянізм — нацыяналістычны габрэйскі рух, які абвяшчае ідэю выключнасьці габрэйскага народу. Сіянізм узнік у канцы XIX стагоддзя з мэтай стварэньня габрэйскай нацыянальнай дзяржавы ў Палестыне [тады было створана фармальнае апраўданьне для легалізацыі сіянізму; на справе, сіянізмам прасякнуты ўвесь юдаізм, які, вядома ж, узьнік значна раней за ХІХ стагоддзе. – Рэд.]. Сіянізм — гэта палітычна-арганізацыйная форма юдаізму, сьвецкі выраз расісцкай юдэйскай дактрыны. Юдаізм – духоўны зьмест сіянізму [так, толькі наадварот: сіянізм – зьмест юдаізму, які для сіянізму ёсьць рэлігійна-легітымуючай абалонкай. – Рэд.]. Валодаючы неверагоднымі рычагамі ўплыву ва ўсім сьвеце, апалагеты сіянізму дзейнічаюць па прынцыпах двайных стандартаў, калі габрэйскі народ жыве па ідэалогіі нацыяналізму, усе астатнія народы — асабліва белыя - абавязаны ісьці па шляху інтэрнацыяналізму і дэмакратыі».

Сама духоўная сутнасьць сіянізму, найбольш агрэсіўнага напрамку юдаізму, прапагандуе, з аднаго боку, габрэйскую расавую выключнасьць і перавагу (так званую богаабранасьць), з другога боку – непаўнавартаснасьць усіх астатніх народаў сьвету і ўсіх іншых рэлігій сьвету [гэта і значыць, што сіянізм – тыповая нацысцкая ідэалогія. – Рэд.].

Апошнія 300 гадоў сіянізм зьяўляецца адным з асноўных інструментаў, які выкарыстоўваецца сацыяльнымі паразітамі для захопу сусьветнай ўлады.

10 лістапада 1975 года на ХХХ сесіі Генеральнай Асамблеі ААН была прынятая гістарычная рэзалюцыя № 3379, у якой сіянізм усім светам быў прызнаны адной з формаў расізму і асуджаны. У 1991 г., з развалам Савецкага Саюзу і пад ціскам ЗША, у ААН гэтую рэзалюцыю адмянілі, паколькі яна закранала наўпрост палітычныя інтарэсы дзяржавы Ізраіль. Традыцыйнае апраўданьне ў такой сітуацыі, што сьвет, маўляў, разумее выключна мову сілы.

[Аднак] кожны дзень мы [працягваем] сутыкацца з навукова і палітычна абгрунтаванымі ініцыятывамі, якія пацьвярджаюць правільнасьць ацэнак сіянісцкай ідэалогіі, якія ўтрымліваліся ў рэзалюцыі № 3379. Пытаньні агульнапрынятай маралі тут таксама разглядаюцца і маюць сур’ёзнае значэньне.

7 лістапада г.г. дэмакратычнай грамадскасьцю Расіі была «сьціпла» адзначана 130-я гадавіна нараджэньня найвялікшага сіяніста Л. Троцкага — правадыра і стваральніка Чырвонай гвардыі, народнага камісара па ваенных і марскіх справах, старшыні Рэвалюцыйнага Ваеннага Савету. Шалёная харызма надоўга замацавала за ім ролю, бадай, самай адыёзнай і супярэчлівай фігуры рэвалюцыі ў Расіі. Дык вось, што сказаў Л. Троцкі ў адным са сваіх выступаў напярэдадні кастрычніцкіх падзей: «Мы павінны ператварыць Расею ў пустыню, населеную белымі неграмі, якім мы дамо такую тыранію, якая ня сьнілася ніколі самым страшным дэспатам Усходу. Розьніца толькі ў тым, што тыранія гэтая будзе ня справа, а зьлева, і ня белая, а чырвоная, бо мы пральем такія плыні крыві, перад якімі здрыгануцца і зьбялеюць ўсе людскія страты капіталістычных войнаў. Найбуйныя банкіры з-за акіяна будуць працаваць у шчыльным кантакце з намі [сказ коштам у самы дарагі брыльянт… - Рэд.]. Калі мы выйграем рэвалюцыю, раздушым Расею, то на пахавальных абломках яе ўмацуем уладу сіянізму і станем такой сілай, перад якой увесь сьвет апусціцца на калені. Мы пакажам, што такое сапраўдная ўлада! Шляхам тэрору, крывавых лазняў мы давядзем Рускую інтэлігенцыю да поўнага ідыятызму, да жывёльнага стану … А пакуль нашы юнакі ў скураных куртках — сыны часовых спраў майстроў з Адэсы і Оршы, Гомеля і Віньніцы, о, як цудоўна, як захапляльна ўмеюць яны ненавідзець усё Русскае! Зь якой асалодай яны зьнішчаюць Рускую інтэлігенцыю: афіцэраў, інжынераў, настаўнікаў, акадэмікаў, пісьменьнікаў…» (А. Смірноў «Казацкі атаман». СПб, Выдавецкі Дом «Нява», 2002 г.).

Каб людзі ня думалі, што рэвалюцыю ў Расіі зрабілі габрэі, адным з першых дэкрэтаў, адразу пасьля Рэвалюцыі, быў прыняты Ўсесаюзны дэкрэт Саўнаркама пра перасьлед за антысемітызм (1918 г.), па якім за адно ўзгадваньне пра ролю габрэяў [сіяністаў. – Рэд.] у Рэвалюцыі можна было апынуцца на Салавецкіх астравах [дык гэты дэкрэт і сёньня выконваецца! У Расеі ёсьць знакаміты артыкул КК РФ №282 за г.зв. “распальваньне”; дзясяткі людзей сядзяць… - Рэд.].

У прамове ў палаце Лордаў ангельскага парламенту Лорд Сідэнхэм у 1923 годзе канкрэтна сказаў пра рэвалюцыю ў Расеі наступнае: «… знішчэньне ў Расеі больш за 30 мільёнаў хрысьціян — гэта найбольш жахлівае злачынства ў гісторыі» [і гэта было яшчэ толькі пра бальшавіцка-сіянісцкі тэрор пачатку 1920-х. – Рэд.].

Паказальна ў гэтым сэнсе, што А. Гітлер даў ў 1934 годзе званьне «ганаровага арыйца» не каму-небудзь, а менавіта Л. Троцкаму, які знаходзіўся у эміграцыі, з тым, каб у персьпектыве выкарыстоўваць яго досьвед тэрору і генацыду супраць рускага насельніцтва пасля захопу СССР.

Знаходзячыся ў эміграцыі і разумеючы сваю палітычную паразу, Л. Троцкі ў адной са сваіх кніг, напісанай ім у 1929 г., неўзабаве пасьля выгнаньня з СССР сказаў: «Прыйдзе час і нас папросяць сысьці з Зямлі, але, сыходзячы, мы так хлопнем дзьвярыма, што неба абрынецца». Падобна на тое, што чалавецтва, уступіўшы ў глабальны экалагічны крызіс, выкліканы сусьветным сацыяльным паразітызмам, ужо падышло да гэтага «часу». Таму ў бліжэйшы час чалавецтву давядзецца выбіраць альбо, працягваючы падтрымліваць старазапаветныя дактрыны, загінуць, альбо адмовіцца ад іх і атрымаць шанец на выратаваньне.

Для зацьвярджэньня сусьветнага панаваньня і выключэньня ўсякай крытыкі з боку дэмакратычнай амерыканскай і сусьветнай грамадскасьці, амерыканскімі сіяністамі 14 кастрычніка 2004 г. быў ініцыяваны «Закон аб ўліку актаў глабальнага антысемітызму«. Гэты закон абавязвае амерыканскі Дзярждэпартамент перасьледаваць па ўсім сьвеце тых, хто будзе абвінавачаны па пунктах гэтага закона, а менавіта за:

1. Любое сьцьвярджэньне, што «габрэі кантралююць ўрад, СМІ, міжнародны бізнэс і сусьветныя фінансы».

2. «Цьвёрдыя антыізраільскія перакананьні».

3. Рэзкая крытыка кіраўніцтва Ізраіля, цяперашняга або мінулага, выява свастыкі ў карыкатурах на сіянісцкіх кіраўнікоў.

4. Крытыка габрэйскай рэлігіі юдаізму, рэлігійных кіраўнікоў і юдэйскай літаратуры, у першую чаргу кніг Талмуда і Каббалы.

5. Крытыка амерыканскага ўраду і Кангрэсу ЗША, сьцьвярджэньне, што яны знаходзяцца пад празмерным уплывам габрэйства.

6. Абвінавачваньне габрэйска-сіянісцкіх сіл у прапагандзе і насаджэньні глабалізму — Новага сусьветнага парадку.

7. Абвінавачваньне габрэйскіх правадыроў ды іх паслядоўнікаў ў падбухторваньні да распяцьця Ісуса Хрыста.

8. Адмаўленьне габрэйскага халакосту і сьцьвярджэньне, што ахьвяраў Галакосту было менш за 6 мільёнаў.

9. Абвінавачванне Ізраіля ў расізме (называньне Ізраіля расісцкай дзяржавай).

10. Сьцьвярджэньне аб існаваньні сіянісцкай змовы.

11. Сьцьвярджэньне, што габрэі ды іхныя правадыры наладзілі бальшавіцкую рэвалюцыю ў Расіі.

12. Любыя абразьлівыя выказваньні ў адрас габрэяў.

13. Непрызнаньне габрэйскага права на захоп Палестыны.

14. Сьцьвярджэньне, што ў падрыхтоўцы атакі 11 Верасень 2001 на Сусьветны Гандлёвы цэнтр у Нью-Ёрку ўдзельнічала ізраільская выведка.

Дзіўна, што закон быў прыняты не ў інтарэсах сапраўды пацярпелых, прыніжаных і абражаных жыхароў ЗША, напрыклад, індзейцаў, а найбольш прывілеяванага насельніцтва, якімі зьяўляюцца юдэі Амерыкі ды Ізраіля. Сёньня многія праваабарончыя амерыканскія арганізацыі лічаць дадзены закон амаральным. Правядзеньне такога закона, з пункту гледжаньня здаровага сэнсу, не вытрымлівае ніякай крытыкі, бо ставіць палітыку дзяржавы Ізраіль і дзеяньні юдэяў-сіяністаў па-за любой дэмакратычнай крытыкай. Атрымліваецца, калі ты крытыкуеш палітыку дзяржавы Ізраіль або асобных палітыкаў юдэяў, ты аўтаматычна трапляеш у шэрагі антысэмітаў. Крытыкаваў жа Ісус Хрыстос грахоўны народ Ізраіля і яго ілжывых правадыроў, і ніхто не лічыў яго антысэмітам. Такім чынам, прыняты закон ператвараецца ў інструмент таталітарызму і барацьбы з іншадумствам, што супярэчыць прынцыпам свабоднай дэмакратыі й свабоды слова, аб якой так “клапоціцца” ўрад Злучаных Штатаў.

Ідэалагічныя ўстаноўкі Старога запавету фарміруюць сьветагляд і сістэму каштоўнасцяў юдэяў. Гэтыя ўстаноўкі праграмуюць злачынную сьвядомасьць многіх юдэяў і штурхаюць іх на разнастайныя злачынствы, найбольш небясьпечныя зь якіх звязаны з праявай сіянізму. Каб зразумець, што ўяўляе зь сябе сучасны сіянізм і яго маральнасьць, вельмі дарэчы падаць паведамленьне, якое зьявілася ў ізраільскай прэсе (NEWSru.co.il /У Ізраілі/). Панядзелак 9 лістапада, 2009 г.: «Кіраўнік ізраільскай ешывы «Од Ёсіф Хай» Іцхак Шапіра выдаў скандальную кнігу «Законы Цара». У ёй, у прыватнасьці, ён задае пытаньне: «Калі яўрэю дазваляецца забіваць гояў (негабрэяў)?». Пры гэтым аўтар адказвае, што рабіць гэта можна практычна заўсёды, нават калі гаворка ідзе пра зусім маленькіх дзяцей. … Нарэшце, Іцхак Шапіра разглядае сітуацыю, у якой дазваляецца забіваць «дзяцей зладзеяў». Ён кажа, што гэта можна рабіць у тым выпадку, калі зразумела: калі яны вырастуць, яны не змогуць умацаваць габрэйскі народ. Дазваляецца забіваць дзяцей негабрэйскіх лідараў для таго, каб узмацніць ціск на бацькоў, - гаворыцца ў яго кнізе. Кніга «Законы Цара» ўжо удастоілася станоўчых рэцэнзій ад лідараў правага лагеру. На першай старонцы кнігі апублікаваныя водгукі рабінаў Іцхака Гінзбурга, Дова Ліёра, Якова Ёсефа ды іншых. Гэты твор распаўсюджваецца праз інтэрнэт, яго можна купіць таксама ў ешыве, якую ўзначальвае Іцхак Шапіра».

Чым адрозніваюцца выказваньні сіяніста-рэвалюцыянера Троцкага ад сіяніста кіраўніка ешывы Шапіра, хоць розніца ў часе сто гадоў? Ці можна заставацца абыякавым і маўчаць з нагоды такіх адкрыта амаральных і чалавеканенавісьніцкіх выказваньняў? І, заўважым, што ў апошнім выпадку гэта робяць людзі, адказныя за юдэйскую духоўную адукацыю. Міжволі прыгадваеш, што ў Бібліі Сам Гасподзь - Бог габрэяў, піша пра такіх вось сіяністаў-юдэяў, як Л.Троцкі й Іцхак Шапіра: «Народ грэшны, народ пад цяжкімі беззаконьнямі, ліхадзейскае племя, сыны пагібельныя! .. Вашыя рукі ў крыві» (Ісая 1:4,15).

Што ж тычыцца большасьці юдэяў, раскіданых па ўсім сьвеце, то ім пара прачнуцца і зразумець, што сацыяльныя паразіты ў асобе сіяністаў выкарыстоўваюць іх у сваёй гульні па захопу сусьветнага панаваньня. Большасьць юдэяў зьяўляюцца падманутымі ахьвярамі, інструментам, які сацыяльныя паразіты выкарыстоўваюць для абслугоўваньня сваёй дзейнасьці. Для гэтага ім і абяцаюць быць абранымі, вырашаць лёсы чалавецтва.

Застаецца толькі шкадаваць, як маглі тыя, чые бацькі атрымалі на Сінаі дзесяць запаветаў любові й справядлівасьці, замяніць іх законам нянавісьці, забойства і рабаваньня, якія кіруюць імі ў цяперашні час і завуцца Талмудам? Ёсьць навукоўцы гісторыкі, якія сьцьвярджаюць, што ў пэўны гістарычны перыяд фарысеі падмянілі сапраўдныя духоўныя каштоўнасьці юдэяў, і такім чынам адбылося разбэшчваньне Ізраіля.

Сіянізм або габрэйскі фашызм [правільней - нацызм! - Рэд.] стала спрабуе трымаць у страху ўсіх габрэяў. Калі габрэі пачынаюць адыходзіць ад сьляпой юдэйскай веры, пачынаюць задумвацца, сіяністы арганізуюць пагромы, а часам і войны, для зьнішчэньня сваіх жа суайчыньнікаў. Класічны прыклад. Юдэі на працягу многіх стагоддзяў жылі ў чаканьні Выратавальніка, і калі Ён прыйшоў, Яго ўкрыжавалі па волі першасьвятароў фарысеяў. На наступны дзень пасьля пакараньня просты Юдэйскі народ плакаў і шкадаваў аб тым, што здарылася.

Гісторыі сусветных філасофскіх вучэньняў і рэлігій гавораць аб тым, што ні адна амаральная цывілізацыя або дзяржава на Зямлі доўга не праіснавала, і што прыродныя катаклізмы і маральны стан грамадства дакладна прывязаныя адзін да аднаго. Як вынік гэтага — грамадства павінна быць пабудавана на высокім узроўні адказнасьці: з аднаго боку — гэта прадуманыя законы, з другога — гэта высокі ўзровень маральнага развіцьця кожнага чалавека і перш за ўсё вышэйшых кіраўнікоў гэтага грамадства.

Паняцьці маральнасьць і экалогія непадзельныя. Таму застаецца паўтарыць: «Якая маральнасьць, такая і экалогія».

Зьяўленьне кніг, падобных кнізе «Законы Цара» Іцхака Шапіра, дзейнасьць і выступленьні сіяністаў Л.Троцкага і да яго падобных, бойня ў Газе, зладжаная ізраільскімі войскамі пры правядзеньні аперацыі «Літы свінец» супраць мірнага палестынскага насельніцтва (снежань 2008 г. Загінула 1314 палестынцаў супраць 13 ізраільцянаў), разбэшчваньне дзяцей гомасэксуальнымі практыкамі й многае іншае зь юдэйскай духоўнай практыкі мае ярка выяўленую амаральную і чалавеканенавісьніцкую накіраванасьць. Падобныя дзеяньні будуць наносіць шкоду агульнапрынятай духоўнасьці чалавека ды яго маральнасьці і далей па ланцугу прычына-наступствы будуць вяртацца да чалавека ў выглядзе стану яго здароўя, умоў жыцьця, эканомікі і фінансаў.

Сёньня жывёльныя інстынкты перанесены сацыяльнымі паразітамі ў палітычную, маральную і духоўную сьферы дзейнасьці чалавека. На планеце зьявіліся дзяржавы-паразіты, якія неабмежавана спажываюць прыродныя рэсурсы і атручваюць навакольнае асяроддзе, не кампенсуючы сваёй разбуральнай дзейнасьці. У наяўнасьці паталогія маральнасьці, прамысловых сістэм, фінансаў, эканомікі, палітыкі. Усё гэта, як у люстэрку, адлюстроўваецца на стане экалогіі планеты і кажа аб тым, што існуючая цывілізацыя яшчэ вельмі маладая і знаходзіцца на пачатковай стадыі свайго развіцьця, і трэба яшчэ вельмі шмат зрабіць, каб яна выжыла.

Таму ўжо цяпер чалавецтва павінна выбраць, што зрабіць, каб захавацца. Прыродныя катаклізмы зьмятуць гэтую цывілізацыю за яе амаральнасьць. Сёньня барацьба за здаровую планету і жыцьцяздольную глабальную эканоміку ператвараецца ў барацьбу з сусьветным сацыяльным паразітызмам, у тым ліку зь сіянізмам і яго духоўнай сутнасьцю — радыкальным юдаізмам.

Вельмі ня хочацца, каб на Планете Зямля склалася такая сітуацыя, пры якой чалавецтва, усьвядоміўшы ўсе свае памылкі, перастане існаваць толькі з-за таго, што часу для ўвядзеньня эфектыўных захадаў супраць зямных сацыяльных паразітаў і прыняцьця канструктыўных рашэньняў ўжо ня будзе».

У адказ на заяву патрыярха РПЦ МП Кірыла, што зь “Кіева пайшла вера праваслаўная” (гл. папярэдні матэрыял), мы вымушаны былі яго паправіць, што яна пайшла зь візантыйскага Канстантынопаля. На справе сітуацыя выглядае яшчэ горш (для расейскай імперыі). У адпаведнасьці з кнігай баўгарскага навукоўца Ёрдана Табава “Калі хрысьцілася Кіеўская Русь?”, кнігай С.І. Валянскага ды Д.В. Калюжнага «Іншая гісторыя Русі», а таксама з меркаваньнямі іншых навукоўцаў, хрысьціянства на “рускія землі” прыйшло… ад баўгарскіх “ерэтыкоў”. Падаецца паводле (гл. www.balkaria.info/library/d/dzhurtubaev/dpsi/dpsi10.htm; community.livejournal.com/nationalliberal/370766.html#cutid1.

Рэдакцыя.

1.

“З-за шматлікіх выпраўленьняў, дадаткаў, правак летапісы поўныя супярэчнасьцяў, якія ствараюць шматлікія цяжкасьці пры спробах даць больш ці менш праўдзівую карціну адбылага сотні гадоў таму.

Калі ў 1735 годзе Акадэмія навук [расейскай імперыі] вырашыла іх апублікаваць, гэта выклікала заклапочанасьць Сінода: “У Акадэміі наважваюцца гісторыю друкаваць… з-за чаго ў народзе можа адбыцца ня без спакусы…”, паколькі ў летапісах “не малая колькасьць хлусьні, басьняў”, а таму “такіх гісторый друкаваць не павінна” (Валянский, Калюжный, 2001, с. 183). Няма і верагодных даных пра першых рускіх князёў, і таму ў розных гісторыкаў пачатак гісторыі Кіеўскай Русі, як і ацэнка дзейнасьці гэтых князёў, іх паходжаньне, крэўныя сувязі й да т.п., радыкальна адрозьніваюцца.

Распаўсюджанае меркаваньне ёсьць такім. У дзясятым стагоддзі язычніцтва прыходзіць у заняпад ва ўсіх суседніх зь Кіеўскай Русьсю краінах. Паміж 942 і 988 гадамі былі навернуты ў хрысьцянства палякі, датчане, нарвежцы, вугорцы. Нам кажуць, што хрысьцілася ў першую чаргу знаць, ініцыятарам рэлігійнай рэформы былі ўлады, а просты народ успрымаў новую рэлігію паступова, і ня ўсё шло гладка. Але працэс быў незваротным. Афіцыйная навука лічыць, што Русь прыняла хрысьціянства з рук візантыйскай (грэцкай) царквы, пры князі Ўладзіміры, які першым ахрысьціўся пасьля ўзяцьця ім Карсуні й атрымаў руку візантыйскай прынцэсы Ганны. Вярнуўшыся ў Кіеў, уладарны князь загадаў парубіць і спаліць ідалаў, а гараджанам загадалі ўвайсьці ў ваду. Грэцкія сьвятары, якія прыбылі з Карсуня, хадзілі па беразе, чыталі малітвы і хрысьцілі народ. Адбылося гэта ў 988 годзе. Вядома, былі нязгодныя. Пратэсты выліваліся ў паўстаньні, па глухіх вёсках сяляне па-ранейшаму выконвалі язычніцкія абрады і маліліся старажытным багам. Але язычніцтва было ўжо накавана на заняпад. Пачалося будаўніцтва храмаў, перакладаліся богаслужэбныя кнігі, увозіўся царкоўны посуд, чыталіся пропаведзі. Хрысьціянства мацнела і пашыралася, і нішто гэтаму перашкодзіць ужо не змагло.

У пытаньні хрышчэньня Русі [кіеўскай] прытрымліваліся афіцыйнага пункту гледжаньня многія дасьледчыкі. Вельмі цікава, напрыклад, як адзін зь іх – Л.Н.Гумілёў – тлумачыў паходы Ўладзіміра на грэкаў, у прыватнасьці на Херсанэс. На яго меркаваньне, у канцы Х стагоддзя “Баўгарыя, напалову захопленая Візантыяй, адчувае магутны інтэлектуальны ўздым. Прычым, не мяняючы афіцыйнага праваслаўнага вераспавяданьня, прынятага ў 865 годзе, баўгары моцна адрозьніваліся ад Візантыі па сьветагладзе” – маючы на ўвазе багамольства (відаць, лічачы яго сектай, якая адасобілася ад візантыйскага праваслаўя). Навуковец не прыводзіць прычынаў, з-за якіх пачаўся гэты ўздым у “напалову захопленай” краіне. Далей ён каротка выкладае сваё разуменьне [баўгарскага] багамольства, лічачы яго тыповай адмаўляючай жыцьцё антысістэмай, блізкай да вучэньня маніхееў, паўлікіян, альбігойцаў і нават карматаў ды ісмаілітаў. “… у Х стагоддзі баўгарскія багумілы зрабілі са свайго вучэньня даволі нечаканую практычную выснову: “Бі візантыйцаў!”. Для дасягненьня пастаўленай мэты яны выкарыстоўвалі ўсе сродкі. Так, пад выглядам праваслаўных сьвятароў богумілы шлі на Русь, якая тулілася да хрысьціянства. Відаць, ня безь іх уплыву і прадпрыняў Уладзімір цалкам недарэчны паход на Корсунь” (Гумилев, 1992, с. 55-56).

Уражвальна, колькі супярэчнасьцяў дазволіў сабе вядомы гісторык усяго толькі на дзьвюх старонках. Ня ўсе дасьледчыкі лічаць вучэньне багамілаў, паўлікіян і альбігойцаў жыцьцеадмаўляльнымі. Як раз у той час, калі я думаў над гэтай тэмай, Пан Выпадак (як казаў Велімір Хлебнікаў), падараваў мне цудоўную кнігу баўгарскага навукоўца Ёрдана Табава “Калі хрысьцілася Кіеўская Русь?”, насычаную надзвычай цікавымі й нечаканымі (для мяне) фактамі й высновамі. Ён лічыць, што такія сьцьверджаньні [як у Гумілёва] заснаваныя на паказаньнях супраціўнікаў багамільства – прадстаўнікоў афіцыйных, дзяржаўных цэркваў. Гэта тое ж, што казаць пра чуткі, якія распаўсюджваліся ў Рымскай імперыі пра першых хрысьціян – аны, маўляў, жывуць у звальным граху, прыносяць у ахвяру дзяцей і пьюць іхную кроў, ненавідзяць увесь род людскі ды інш.

Ё.Табаў прыводзіць меркаваньне вядомага знатака багамільства Д. Абаленскага, які прыйшоў да высновы, што многія нядобрыя рысы гэтага цячэньня [хрысьціянства] былі яму прыпісаны. Баўгарскі навуковец Г.Васілеў не знайшоў у багамільстве ніякага дактрынальнага разыходжаньня зь евангельскім тэкстам, а ў прымяненьні Новага Запавета багамілы былі больш строгімі, чым царкоўны клір [усё палітыка… - Рэд.].

Зь якой нагоды яны павінны былі зьмірацца з захопам іх краіны, з разбурэньнем іх цэркваў, рэлігіі, культуры і якія сродкі выкарыстоўвалі ў гэтай “неправеднай” барацьбе? — Л.Н.Гумілёў ня кажа. Як і пра тое, чаму іх прапаведнікі падавалі сябе за праваслаўных сьвятароў, накіроўваючыся на Русь – няўжо рускім язычнікам было не ўсё роўна? Пры тым, што баўгары размаўлялі на іх мове, у адрозьненьне ад грэкаў. І чаму гэта Ўладзімір, тады яшчэ язычнік, павінен быў слухаць “праваслаўных” сьвятароў, якія да таго ж угаворвалі яго напасьці на такіх жа праваслаўных? Ці ж ня ўзьніклі б у яго падазрэньні? А калі ён ужо напаў, дык павінен быў для поўнага задавальненьня падступных багамілаў зрабіць у Карсуні поўны пагром. Але замест гэтага ён сам пераходзіць у праваслаўе, ды яшчэ жэніцца на грэцкай прынцэсе, а затым уводзіць праваслаўе ў сваёй краіне. Вядома, калі лічыць Уладзіміра проста язычнікам-агрэсарам, яго паход сапраўды недарэчны – выпадкова пачаўся, выпадкова быў узяты (з дапамогай перабежчыкаў) горад, выпадкова прыняў праваслаўе, выпадкова ажаніўся на грачанцы.

Няма логіцы і ў іншых сьцьверджаньнях гісторыка па гэтай тэме, цалкам суб’ектыўных: “Сіла пропаведзі праваслаўя была і ў палітычнай памяркоўнасьці Візантыйскай імперыі, і ў шчырасьці канстантынопальскіх патрыярхаў, і ў прыгажосьці літургіі (царкоўнай службы). Візантыя хацела ад Русі сяброўства і спыненьня бессэнсоўных набегаў на ўзьбярэжжа Чорнага мора”.

Адкуль вядома, што Візантыя праводзіла памяркоўную палітыку? І ці бываюць увогуле на сьвеце памяркоўныя імперыі? Баўгары, непасрэдныя суседзі грэцкага царства, якія не адно стагоддзе супраціўляліся яго экспансіі, верагодна, мелі іншае меркаваньне…

“Візантыя здолена нанесьці Баўгарскаму царству сакрушальны ўдар. У 1018 годзе хрысьціянская Баўгарыя была разгромлена хрысьціянскай жа Візантыяй з жорсткасьцю, якая выклікае жах і сёньня, праз стагоддзі. Састарэлы Васіль Другі пасьпеў увайсьці ў гісторыю са страшным прозьвішчас Баўгарабойцы. У вырашальнай бітве армія імператара захапіла ў палон 28 тысяч воінаў (называюць й іншыя лічбы). Васіль, як сьведчаць візантыйскія аўтары, аддаў загад адлічыць палову. Гэтыя 14 тысяч асьляпілі — ім вырвалі абова вока. Пазасталых асьляпілі на адно вока. І тады імператар падзяліў палонных на пары: сьляпы атрымаў павадыра – і адпусьціў іх дахаты”, — піша Г.Прошын (КБКР, с. 151). Да таго часу Ўладзіміра не было ўжо ў жывых. Але наўрад імперыя азьвярэла толькі ў 11-м стагоддзі.

Не сумняюся ў прыгажосьці й чароўнасьці літургіі, але наколькі шчырымі былі патрыярхі, сказаць цяжка. Што да набегаў рускіх [так у тэксьце. – Рэд.] на ўзьбярэжжа Чорнага мора, дык рускія князі ды дружыньнікі наўрад ці лічылі іх бессэнсоўнымі. Ваенны паход – не вулічная бойка. Чаму ніхто ня лічыць бессэнсоўнымі паходы Сьвятаслава на Балканы альбо ў Хазарыю?

Гэтыя “дзівосы” адзначаліся дасьледчыкамі ўжо ў 19-м стагоддзі, працягвалі накоплівацца і потым. Пералічаць іх няма ні магчымасьці, ні неабходнасьці. Прывядзем толькі некаторыя даныя з кнігі С.І.Валянскага, Д.В.Калюжнага “Іншая гісторыя Русі”.

Першым мітрапалітам Кіева, які быў рукапакладзены патрыярхам Канстантынопальскім, быў Феатэмпт, прыбылы ў Кіеў у 1037 годзе – амаль праз 50 гадоў пасьля хрышчэньня гараджан і праз 22 гады пасьля сьмерці Ўладзіміра. “Гэта значыць, што альбо хрысьціянізацыі Русі яшчэ не было, альбо ішла яна не зь Візантыі, а з суседняй і крэўнай Баўгарыі”, як і меркаваў яшчэ ў 1913 годзе вядомы гісторык М.Д. Прыселкаў.

Дакладна невядома і дата хрышчэньня Русі. Дзіўна, што Ўладзімір, які здавалася б наладзіў сяброўскія стасункі зь Візантыяй, замест таго, каб стаць верным сынам грэцкай царквы, раптам пачынае ваяваць з грэкамі. Па паведамленьні сучасьніка, япіскапа Мерцэбургскага Цітмара, ён “прынес расьпешчаным грэкам шмат шкоды”. А.А. Шахматаў увогуле лічыў, што карсунскую версію хрышчэньня пазьней прыдумалі самі грэкі, каб зацьвердзіцца ў ролі хрысьціцеляў Русі (што і ўяўляецца мне найбольш верагодным).

Дзіўна, што хрысьціцеля Ўладзіміра пахавалі па язычніцкім абрадзе – вынеслі праз пралом у сьцяне і адвезьлі ў царкву на санях.

Дзіўна, што Канстантынопальская патрыярхія доўга адмаўлялася кананізаваць князя. “Толькі ў 13-м стагоддзі яго аб’явілі сьвятым, прычым толькі ў Ноўгарадзе, а ўсерасейскае ўслаўленьне Ўладзіміра пачалося яшчэ праз некалькі стагоддзяў”. У 1634 годзе князя прызнала сьвятым і каталіцкая царква, але лічачы, што ён прыняў хрышчэньне па каталіцкім абрадзе.

Дзіўна, што хрысьціянкай была ўжо бабуля Ўладзіміра, княгіня Вольга, да таго ж яна накіравала пасольства да германскага караля Атона з просьбай даслаць на Русь япіскапа і сьвятароў.

Хто ж тады хрысьціў Русь і калі?

С.І.Валянскі ды Д.В.Калюжны пішуць: “Культавыя тэрміны, калі б вера прыйшла з Візантыі, павінны былі б мець грэцкую прыроду, а ніяк не лацінскую… але наш царкоўны слоўнік перапоўнены лацінізмамі!”, — і прыводзяць цэлы шэраг гэтых тэрмінаў (царква, крыж, поп, пост, алтар, воцат – уксус, паганін – язычнік, камакаці – прычасьце, ладан, арар, віно, і нават – вера, грэцкае – докса). Аўтары прыводзяць яшчэ шмат вельмі цікавых фактаў. Адзначаючы, што гэта зусім не азначае факта хрышчаньня Русі Ватыканам, — магло быць так, магло інакш – яны прыходзяць да высновы, што ў 13-м стагоддзі, у эпоху Крыжовых паходаў, Русь была ў вуніі з Лацінскай царквой. Яны ж заўважылі, што ў час гэтых паходаў няма ні воднага князя зь імем грэцкага сьвятога – усе імёны славянскія (Валянский, Калюжный, 2001, с. 184-190).

Захаваліся зьвесткі – ускосныя ці прамыя – аб прысутнасьці ў Кіеве хрысьціянскіх групаў задоўга да Ўладзіміра. Напрыклад, у Пачатковым летапісу паведамляецца, што забітых па загадзе Алега Вешчага Аскорльда і Дзіра пахавалі: першага на Ўгорскай гары, “дзе цяпер Ольмін двор; на той магіле Ольма паставіў царкву сьвятога Міколы; а Дзірава магіла – за царквою сьвятой Ірыны”. Навошта хрысьціянам ставіць царкву на магіле Аскольда, калі той быў язычнікам?

У 945 годзе візантыйцы даслалі да князя Ігара паслоў для аднаўленьня міра. Рускія язычнікі прысягнулі на халму, на якім стаяў ідал Перуну. “А хрысьціян рускіх прыводзілі да прысягі ў царкве сьвятога Ільлі, што стаіць над Ручаём у канцы Пасынчай забудовы, і хазар, — гэта была саборная царква, бо шмат было хрысьціян-варагаў”.

Такім чынам, яшчэ за 40 гадоў да хрышчэньня Русі ў Кіеве была саборная царква і вялікая хрысьціянская грамада, прысутная ва ўладзе – рускія, варагі, хазары.

Цітмар Мерзэбургскі ў пачатку 11-га стагоддзя пісаў пра наяўнасьць у Кіеве каля 400 цэркваў. “Наўрад ці столькі мог пабудаваць Уладзімір Сьвяты за 20 гадоў, прайшоўшых з часу яго хрышчэньня”, — піша А.С.Каралёў, лічачы, што тлумачэньне гэтаму можна знайсьці ў шэрагу летапісных крыніц і жыційнай літаратуры, узгадваючых пра шырокую асьветніцкую [-хрысьціянскую] дзейнасьць Вольгі, якая ўсімі сіламі насаджала хрысьціянства. “Атрымліваецца, што па размаху сваёй асьветніцкай дзейнасьці Вольга не саступала Ўладзіміру Сьвятому”. Аўтар, цытаванага, вельмі цікавага ва ўсіх адносінах дасьледваньня, лічыць, што Вольга прыняла хрышчэньне ў Канстантынопалі ў 954 годзе пры Канстанціне Багранародным, а не пры Іаане Цімісхіі, як паведамляе Аповесьць Часовых Гадоў (АЧГ). Не адкідае ён і магчымасьці, што Вольга была хрышчана хрысьціянамі з Маравіі (Королев, с. 156, 187).

Нельга адрынаць з парога й іншую версію. Гледзячы на імёны, як піша Ёрдан Табаў, маці Ўладзіміра Сьвятога – Малуша (ключніца Вольгі), дзед Малк Любечанін (магчыма, ад Любча) і дзядзя па маці – Дабрыня (Добрын) – усе баўгары, і, найверагодней, прыехалі ў Кіеў разам з Вольгай – баўгарскай прынцэсай. Летапіс заве Дабрыню на “уй”, што ў баўгарскай мове азначае менавіта “дзядзя па маці”, у адрозьненьні ад дзядзі па бацьку (“чычо”). Зь імі маглі прыехаць й іншыя супляменьнікі.

Але тады непазьбежным ёсьць пытаньне – калі Вольга была хрысьціянкай, якім чынам стаў магчымым яе шлюб зь язычнікам Ігарам? Застаецца два варыянты адказу: альбо яна была захоплена ў палон ў час пахода Алега Вешчага на Балканы, альбо Ігар сам прыняў хрост, не прымушаючы да гэтага сваіх падданых. АЧГ паведамляе, што Вольга спрабавала павярнуць [на хрысьціянства] свайго сына Сьвятаслава, але той адмовіўся, баючыся насьмешак сваёй дружыны. Магчыма, ваяўнікам князя хрысьціянства ўяўлялася несумяшчальным зь іх суворым рамяством. Гледзячы па ўсім, Сьвятаслаў застаўся язычнікам. Верагодна, аднім з доказаў гэтага ёсьць і зварот яго жонкі (у нашай рэдакцыі “Слова…”) да Сонца і Дняпра.

А.С.Каралёў знаходзіць паралель у гісторыі Баўгарыі, якая прыняла хрышчэньне пры кагане Барысе. У старасьці Барыс адрэкся ад прастола на карысьць свайго сына Ўладзіміра. Але калі ў таго выявілася імкненьне аднавіць язычніцтва, бацька вярнуўся ў сталіцу, заключыў Уладзіміра ў вязьніцу і пасадзіў на трон малодшага сына – Сімяёна (Королев, с. 158). Поўная перамога хрысьціянства на Русі была перадвызначана, і Сьвятаслаў, які супраціўляўся хадзе часу, вырак сябе на пагібель.

Усьлед за О.Рапавым ды М.Д.Прыселкавым Ё.Табаў ставіць пытаньне: “… дык ад каго Русь прыняла хрысьціянства: ад Канстантынопаля, Рыма, Ахрыдскай [баўгарскай] патрыярхіі?”, — адзначаючы, што савецкая навука заўсёды з раздражненьнем рэагавала на спробы казаць пра баўгарскі ўдзел у хрышчэньні Русі. На яго меркаваньне, баўгарская культура не была варыянтам візантыйскай, а ўяўляла сабой самабытную зьяву, і, зразумела, знаходзілася ў кантакце з культурай суседніх краін. Баўгары не прыйшлі на Балканы ў 7-м стагоддзі ад Н.Х., а жылі там спрадвеку. Але хто хрысьціў саміх баўгар?

Па афіцыйнай гісторыі – візантыйцы, у 865 годзе. Аднак на царкоўным саборы, сазваным у 870 годзе ў Канстантынопалі патрыярхам Ігнаціем, абмяркоўвалася важнае для папы і патрыярха пытаньне: каму павінна падпарадкоўвацца Баўгарская царква? Калі б Баўгарыя пры князі Барысе прыняла хрост зь Візантыі, грэкі не ўпусьцілі б выставіць гэты, вельмі важкі, довад. Чамусьці яны прамаўчалі… Не сказалі аб сваім прыярытэце і прадстаўнікі Рыма. Значыць, трэба шукаць у іншым месцы.

Па меркаваньні Д.Абаленскага, вобласьць пражываньня баўгар, у прыватнасьці, Македонія, — “старажытная калыбель хрысьціянства”; Табаў лічыць гэта сьцьверджаньне цалкам слушным. Гэта было хрысьціянства ў трактоўцы сьв. Паўла і яго вучняў – найбольш дэмакратычнае, народнае, але не ў інтэрпрэтацыі Рымскай ці Канстантынопальскай цэркваў. Ахрыдская патрыярхія зьяўляецца самастойнай і ня менш старажытнай царквой, чым іншыя. Прыводзячы выключна багаты і важны матэрыял, баўгарскі навуковец пераканаўча паказвае блізкасьць аб’яўленых Канстантынопалем ерасьсю балканскіх сектаў (павлікіян, багамілаў, ісіхастаў) да перашапачатковага хрысьціянства зь яго простай абрадавасьцю і строгім сьледаваньнем нормам маралі. Ё.Табаў лічыць, што хрысьцілі Русь усё ж баўгары. Тое ж казалі й многія буйныя рускія навукоўцы, напрыклад В.Пагарэлаў. У адпаведнасьці зь яго меркаваньнем, Уладзімір прыняў рашэньне аб прыняцьці хрысьціянства пад уплывам сваёй жонкі-баўгаркі. У яе жылах цякла кроў і баўгарскіх цароў, і візантыйскіх імператараў.

Вядомы рускі візантолаг Ф.Успенскі даў новае тлумачэньне паведамленьню АЧГ аб паходзе князя Ўладзіміра на баўгар і сербаў. На самай справе гэта быў паход ня супраць іх, а разам зь імі супраць візантыйцаў. З дапамогай рускіх дружын і торкаў Уладзіміра цар Самуіл нанес цяжкую паразу грэкам пад горадам Іхціманам. Не выключана, што паміж імі быў заключаны саюз і ўмацаваліся сувязі, якія ў наступстве прывялі да прыняцьця Русьсю хрысьціянства. Баўгарскае духавенства прынесла на Русь славянскую пісьмовасьць і багатую царкоўную літаратуру. Гэты факт адлюстраваўся ў Іаакімаўскім летапісу, які цудам пазьбег зьнішчэньня альбо праўкі (але пазьней і ён бяссьледна зьнік): “Цар жа Сімяён прыслаў іярэі вучоны і кнігі даволны” (Сімяён – хроснае імя баўгарскага цара Рамана). Зразумела, новаахрышчанае княства не засталося без мітрапаліта – ім стаў баўгарын Міхаіл, які прыбыў у Кіеў са сваёй службай. Баўгаркай была і княгіня Вольга – маці Сьвятаслава Ігарэвіча. Тады ж, у традыцыях баўгарскай архітэктуры, была пабудавана і першая каменная царква Кіева – Дзесяцінная.

І тут уварвалася палітыка, якая выкарыстоўвала рэлігію ў якасьці ідэалогіі [! так было заўсёды. – Рэд.]. Барацьба тэарэтыкаў зьмянілася войнамі. Візантыя пачала выпрацоўваць сваю імперскую дактрыну і на яе грунце вырашаць пытаньне пра культурнае дамінаваньне грэкаў у шматнацыянальнай краіне [уласьцівасьць любой імперыі. – Рэд.].

“Паступова візантыйская эліта стала верыць, што імперыя мае права валодаць і распараджацца заваяванымі тэрыторыямі на Балканах і ў Азіі. У той жа час у іх жыхароў здаецца таксама павінны быць правы на іх спаконвечныя землі. Як пераадолець іх прэтэнзіі? Апалагетам Імперыі трэба было патлумачыць, чаму маральнае права [нібы та] на іх баку. Выхад відавочны: дастаткова было аб’явіць усіх іх – сербаў, баўгар, арабаў – “варварамі”, якія спрабуюць у нейкім выглядзе аднавіць свае старыя дзяржавы, і прышэльцамі, якія спрабуюць разбурыць Імперыю. У выніку нібы атрымліваецца, што Імперыя вечная; яна мае права на свае тэрыторыі, а варвары – не; бо яны прыйшлі пазьней”.

Гэтая думка і лягла ў падмурак імперскай дактрыны Ўсходняга Рыму і Праваслаўнай царквы, як і Рыма Заходняга і царквы Каталічнай – усе, акрамя рамеяў, рымлян, “прыйшоўшыя”, і толькі першыя захоўвалі з самага пачатку каштоўнасьці хрысьціянства (Табов, с. 277-278).

Пры імператары Васілі Другім, у самым пачатку 11-га стагоддзя, Баўгарыя трапляе пад уладу візантыйцаў. Пачынаецца зьнішчэньне баўгарскай культуры – кніг, цэркваў, зьмена геаграфічных назваў, замена баўгарскіх сьвятароў грэкамі, выгнаньне баўгарскай мовы з цэркваў і манастыроў [як нам – беларусам – усё гэта знаёма. – Рэд.]. Ахрыдскую патрыярхію пераўтварылі ў архіепіскапі́ю на чале з грэкам. Краіна стала для Імперыі палігонам, дзе яе палітыкі атрымлівалі досьвед заваёвы і падпарадкаваньня вялікай, моцнай і культурна незалежнай краіны. Багамілы і паўлікіяне пачалі масамі перасяляцца на Захад, дзе далі пачатак такім вядомым плыням, як патарэны і альбігойцы.

Усё гэта адбілася і на Русі. У свой час Уладзімір адаслаў варажскую дружыну, дзякуючы якой захапіў кіеўскі прастол, у Канстантынопаль, да імператара. Яна, на думку Прыселкава, прыняла ўдзел у пераможных войнах Васіля Другога супраць баўгар. У Кіеве былі прыхільнікі візантыйскай арыентацыі, якія ўступілі ў саюз з гэтымі альбо іншымі сябрамі варагаў. Паступова гэтая партыя ўзяла верх. Адразу ж пасьля сьмерці Ўладзіміра былі забітыя яго сыны ад баўгарскай прынцэсы – Барыс і Глеб.

Пры Яраславе Мудрым правізантыйская партыя атрымала поўную перамогу, і ў Кіеў у 1037 годзе прыбыў мітрапаліт Феапемпт – стаўленік Канстантынопаля. Грэкі, пераадольваючы незадавальненьне і супраціў рускіх і баўгарскіх клірыкаў, і нават князёў, занялі вышэйшыя пасады ў царкоўнай ерархіі. Грэцкае духавенства ў Кіеве найперш праводзіла “праваслаўныя рэформы”, адхіляла “ерэтыкоў” і ставіла на іх месца “праваслаўных”, паліла і “папраўляла” кнігі, наноў сьвяціла храмы (таму гісторыкі ніяк ня могуць зразумець, дзеля чаго і каму спатрэбілася паўторнае асьвяшчэньне Дзесяціннай царквы). Выразныя сьляды гэтых выпраўленьняў бачныя нават у АЧГ і не адно пакаленьне гісторыкаў спрабуе пераадолець супярэчнасьці, узьніклыя ў выніку такой праўкі.

Ня часта сустракаюцца кнігі, настолькі насычаныя думкай, логікай, аргументацыяй, настолькі вольныя ад перадузятых меркаваньняў, як манаграфія Ёрдана Табава. Калі закончыў чытаць, я адчуў шкадаваньне, што яна настолькі невялікая па аб’ёме, і глыбокае пачуцьцё ўдзячнасьці”.

2.

“Натуральна, першаснае хрысьціянства [на Русі кіеўскай] было з Баўгарыі. Якія могуць быць сумневы? Калі Евангельлі напісаны на старабаўгарскай (царкоўна-славянскай) мове, на якой у “рускай зямлі” ніколі не размаўлялі.

Сапраўды, пазл складаецца. Саюзьнікамі Барыса Ўладзіміравіча, як вядома, былі печанегі. Тыя стала ваявалі супраць Візантыі на баку Баўгарыі. Г.зн. яны, хутчэй за ўсё, таксама былі сапраўднымі апостальскімі хрысьціянамі.

Выснова: нам, наваслаўным, цалкам магчыма хадзіць у цяперашнюю дземіўргічную царкву і маліцца там. Але маліцца не абы каму, а менавіта сьвятому Барысу [яго іконкі пададзены ў пачатку і канцы матэрыяла. – Рэд.], зладзейскі забітаму па загадзе візантыйскай марыянеткі Яраслава (клікуха “Мудры”).

3.

Памолімся сьвятому Барысу.

Святый Борисе, услыши мя и помози ми,
Да сокрушу аз владычество Рима Третьяго.

Сьвяты Барысе, пачуй мяне,

сьхілі міласэрнасьць Бож’ю да мяне,

і дапамажы мне сакрушыці “Трэці Рым”.

7-га ліпеня ў Ватыкане была прадстаўлена чарговая энцыкліка Бенедыкта XVI «Caritas in Veritate» (Любоў — у праўдзе). Зь яе поўным тэкстам на англійскай мове можна пазнаёміцца тут: http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/encyclicals/documents/hf_ben-xvi_enc_20090629_caritas-in-veritate_en.html. Гэта трэцяя энцыкліка цяперашняга папы – дзьве папярэднія, «Deus Caritas Est» (Бог ёсьць любоў) i «Spe Salvi» (Уратаваныя надзеяй), былі апублікаваныя ў 2005 і 2007 гг. Поўны аб’ём новай энцыклікі складае каля 150 старонак тэксту. За яе абнародаваньнем пасьледавалі каментары. Грунтуючыся на іх, пададзім ключавыя моманты гэтага дакумента і абмяркуем яго.

1.

07.07.2009 г. новую Энцыкліку Папы пракаментавала рыдыё Ватыкана (http://www.radiovaticana.org/bie/Articolo.asp?c=300496).

Айцец Анжэй Копроўскі, дырэктар праграм Ватыканскага Радыё, сказаў:

“Пунктам адпраўленьня новае Энцыклікі ёсьць выдадзеная 40 гадоў таму Папам Паўлам 6-м Энцыкліка “Популёрум Прогрэсіё”. Цяпер Бэнэдыкт 16 указвае на вялікія зьмены, якія ажыцьцявіліся ў сьвеце ад таго моманту. Энцыкліка “Карытас ін Вэрытатэ” заўважвае, што пабольшваецца сусьветнае багацьце ў глабальным значэньні, але ўзрастаюць таксама няроўнасьці. У багатых краінах стаюць убогімі новыя сацыяльныя слаі, нараджаюцца новыя формы галечы. Правы працоўных недастакова паважаюцца. Міжнародная дапамога бедным краінам бывае часта нязгоднаю з яе прызначэньнем, трапляе да іншых … сістэматычна пабольшваецца няроўнасьць паміж сацыяльнымі слаямі ў адной і той краіне, выстаўляючы на рызыку самую дэмакратыю. У гэтым кантэксьце непакоіць няроўнасьць шанцу доступу да працы ды таго, што тычыцца так званага экалагічнага здароў’я нашага зямнога шару.

Папа сьцьвярджае, што зьмянілася сітуацыя статусу дзяржавы. З аднаго боку яна мусіць змагацца з абмежаваньнямі, якія накідае ёй новы міжнародны эканамічна-гандлёвы і фінансавы кантэксты, а з іншага боку дзяржава выяўляе сваю недастатковасьць, непрадукцыйнасьць адносна патрэб грамадзтва. Як гаворыць Папа, рынак нішчыць пачуцьцё салідарнасьці, а эканамічныя рэформы не даходзяць да грамадзян і ствараюць пачуцьцё страху.

Сьвяцейшы Айцец некалькі разоў зьвяртае ўвагу на неабходнасьць лепшага ўдакладненьня ролі публічных уладаў, менавіта, каб былі ўзмоцненыя дэмакратычныя формы ўдзелу ва ўнутранай і міжнароднай палітыцы праз арганізацыі, ўласьцівыя свабоднаму грамадзтву.

На заканчэньне сваёй Энцыкліцы Бэнэдыкт 16 зьвяртаецца да ўсіх людзей добрай волі, але асабліва да супольнасьці Касьцёла. “Калі мы пакліканыя да ўдзелу ў сям”і Бога, як Яго дзеці, будзем таксама здольныя нарадзіць новую думку і выявіць новую энэргію ў служэньні сапраўднаму цэласнаму ўзаемадзеяньню. Найбольшаю сілаю ў служэньні разьвіцьцю ёсьць хрысьціянскі гуманізм, які ажыўляе любоў і дазваляе нам прытрымлівацца праўды. Прыняцьце Бога адкрывае нас на салідарнасьць да нашых братоў ды аховы жыцьця, разуметай як салідарнае і радаснае заданьне».

08.07.2009 г. кардынал Крыстаф Шонборн, арцыбіскуп Вены, адзначыў (http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=7933&Itemid=27):

«Энцыкліка, шырока задуманая, з’яўляецца ў адпаведны час і закранае актуальныя праблемы фінансавага і эканамічнага крызісу». На яго думку энцыкліка закранае ўсе сферы чалавечага жыцця — эканоміку, навуку, палітыку, тэхніку, медыцыну. Пры гэтым кардынал указвае на разбуральную сілу матэрыялістычнага вобразу свету і чалавека, які не настроены на жыццё ў любові і праўдзе.

09.07.2009 г. Каментар арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча (http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=7945&Itemid=54&rrr):

“Ідэя энцыклікі паходзіць з навучання святога Апостала Паўла, які ў Пасланні да Эфесцаў заклікае дзейнічаць паводле праўды ў любові. Таму любоў у праўдзе, як кажа Папа, з’яўляецца галоўнай сілай сапраўднага развіцця як кожнага чалавека, так і ўсяго чалавецтва …Папа Бэнэдыкт XVI навучае, што ў наш час, калі ўсё больш і больш гаворыцца аб правах, трэба памятаць, што яны (правы) нараджаюцца з абавязкаў. Таму неабходна навяртанне, каб бачыць эканоміку і працу, сям’ю і супольнасць, натуральнае права ў нас і ў створаным свеце як заклік, бо паводле сацыяльнага вучэння Касцёла, развіццё чалавецтва — гэта пакліканне, якое ўключае ў сябе салідарнае прыняцце адказнасці за агульнае дабро. Праўда і любоў маюць фундаментальную сілу ў будаванні грамадства з сапраўднымі брацкімі адносінамі …Касцёл не з гэтага свету, але з веры апосталаў і таму ён прыносіць карысць свету. Цэнтральная перспектыва энцыклікі заключаецца ў тым, што сапраўднае развіццё чалавецтва нельга аддзяліць ад сацыяльнай справядлівасці. Надзвычай важнае сцвярджэнне энцыклікі ў сувязі з праблемамі нашага часу, выкліканымі працэсамі глабалізацыі і сучаснага эканамічнага крызісу, заключаецца ў тым, што любоў і праўда з’яўляюцца падмуркам грамадства і выконваюць функцыю ачышчэння эканомікі і палітыкі.

Права на жыццё і рэлігійную свабоду ў энцыкліцы прадстаўлена ў адносінах да працэсу развіцця, а антрапалагічнае пытанне — як пытанне сацыяльнае. Пракрэатыўнасць і сексуальнасць, аборт і эўтаназія, маніпуляцыя чалавечнай ідэнтычнасцю і генетычная селекцыя ў энцыкліцы ацэньваюцца як найбольшыя сацыяльныя праблемы. Таму энцыкліка падкрэслівае, што нельга арганізоўваць праграмы развіцця чалавецтва, якія не ўлічваюць годнасць жанчыны, пракрэатыўнасці, сям’і і праў зачатага дзіцяці.

Значная ўвага ў энцыкліцы надаецца пытанням экалогіі. Менавіта экалогія асяроддзя павінна вызваліцца ад ідэалогіі, якая не звяртае ўвагі на годнасць людскай асобы і разумее прыроду толькі як матэрыю. Клопат пра асяроддзе не будзе плённым, калі ён не будзе паяднаны з правам чалавечай асобы на жыццё — асноўным элементам чалавечай экалогіі, якая з’яўляецца падмуркам экалогіі асяроддзя.

… новая энцыкліка з’яўляецца вялікай культурнай і навуковай прапановай у служэнні сапраўднаму развіццю, таму што рэсурсы сапраўднага развіцця не толькі эканамічныя, але таксама і нематэрыяльныя, культурныя, разумовыя, якія залежаць ад волі чалавека … Гаворка ідзе менавіта пра тое, што прынцыпы любові ўваходзяць непасрэдна ў механізмы эканомікі і з’яўляюцца матывам сацыяльнай справядлівасці. Такім чынам любоў і справядлівасць спрыяюць працэсам развіцця чалавецтва”.

08.07.2009 г. агенцтва Каўказцэнтар найбольшую ўвагу зьвярнула на тое, што Рымскі папа заклікаў стварыць сусьветны ўрад (http://kavkazcenter.com/russ/content/2009/07/08/66652.shtml; адкрываць праз ананімайзер)

“Папа Рымскі прапануе ААН і сусьветным фінансавым ды эканамічным арганізацыям аб’яднацца для рашэньня сусьветных праблем, якія выкліканы крызісам. Ён перакананы, што такая арганізацыя “павінна прызнавацца ўсімі й быць выніковай уладай дзеля забесьпячэньня бясьпекі, павагі й правоў кожнага”. На думку Бенедыкта XVI “арганізацыя павінна ўзяць на сябе вырашэньне пытаньняў раззбраеньня, харчовай бясьпекі й іміграцыйнай палітыкі”.

09.07.2009 г. аглядальнік радыё “Свабода” Ян Максімюк у сваім матэрыяле западозрыў Бэнэдыкта XVI у прыхільнасьці да «рынкавага сацыялізму» (http://www.svaboda.org/content/transcript/1773443.html):

“У энцыкліцы «Caritas in Veritate» папа Бэнэдыкт XVI ставіць тэзіс, што галоўнай прычынай эканамічных нягодаў чалавецтва зьяўляецца пагоня за эканамічнай выгадай без уліку справядлівасьці … Папа нагадвае, што паводле сацыяльнай дактрыны Царквы, справядлівасьць павінна быць прысутнай «на кожным этапе эканамічнай дзейнасьці», бо кожнае эканамічнае рашэньне мае маральныя наступствы і павінна прымацца з улікам гэтых маральных наступстваў.

Бэнэдыкта XVI лічыць, што справядлівая і маральная эканамічная сыстэма мусіць ахоўваць правы работнікаў і мець мэханізмы «пераразьмеркаваньня багацьця», каб забясьпечыць годнае жыцьцё найбольш бедным. А каб прывесьці ў рух мэханізмы «пераразьмеркаваньня багацьця», нельга пакідаць эканоміку самой сабе, трэба кіраваць ёю.

«Перакананьне, што эканоміка павінна быць аўтаномнай, што яе трэба ахоўваць ад «уплываў» маральнага характару, давяла людзей да злоўжываньняў эканамічным працэсам у абсалютна разбуральны спосаб», — піша папа. — «У доўгатэрміновай пэрспэктыве, гэтыя перакананьні давялі да ўзьнікненьня эканамічных, грамадзкіх і палітычных сыстэмаў, якія топчуць асабістую і грамадзкую свабоду, і таму яны ня могуць забясьпечыць справядлівасьць, якую абяцаюць».

Ян Максімюк таксама зьвярную ўвагу на тое, што папа лічыць, што існуе «неадкладная патрэба ў сапраўдным сусьветным цэнтры палітычнай улады», які даў бы бяднейшым народам і дзяржавам «эфэктыўны голас у супольным прыманьні рашэньняў». Якіх рашэньняў? А такіх, напрыклад, якія могуць «кіраваць глябальнай эканомікай; ажывіць эканомікі, якія пацярпелі ад крызісу; гарантаваць поўнае і своечасовае разбраеньне, харчовую бясьпеку і мір; гарантаваць ахову асяродзьдзя і рэгуляваць міграцыю«.

Далеё пан Ян заклікаў падзяліцца думкамі наконт зьместу папскай энцыклікі.

З 15 каментароў прывядзем два:

Імя: Andrey

… сённяшні ліберальны капіталізм з’яўляецца таксама адной з форм таталітарызму. Таму што на першым месцы не сапраўднае права, якое абавязвае ўсіх, але паасобныя правы-інтарэсы канкрэтных асобаў … неабавязкова, што калі хтосці крытыкуе капіталізм, мае на ўвазе сацыялізм (лагічная памылка), але … трэба памятаць, што менавіта сацыялізм прывёў да ўзнікнення ліберальнага капіталізму.

Імя: Jazep

… “палітычны” орган [глабальнага] кіраваньня ёсьць установаю падпарадкаваньня, навязваньня волі большасьці – меншыні. Гэта як мінімум крок да “ўсепланетнае” дзяржавы. Наступствы можна знайсьці хаця б у Яфрэмаўскім “Часе Быка”. Іншая справа, калі гэтыя адносіны будуць будавацца на прынцыпах каардынацыі высілкаў і ўзаемавы́гадным супрацоўніцтве. Галоўная закавыра ў гэтае справе – як даць рады транснацыянальным карпарацыям кшталту Газпрома, што могуць нават купляць малыя краіны. Менавіта яны будуць “куклаводамі” у Глябальнае дзяржаве. Так што я ўпэўнены, гэта трэба рабіць, але на груньце “глябальнага анархізму” у адносінах паміж дзяржавамі.

2.

Ад рэдакцыі:

У сёньняшняй сітуацыі глабальнага эканамічнага крызісу пададзены з Ватыкана голас і той зьмест, які ён нясе, у многім зьяўляюцца вельмі дарэчнымі.

Сапраўды, самай глыбіннай прычынай крызісу зьяўляецца тое, што цяпер прынята называць “матэрыялізмам” у эканоміцы – г.зн. накіраванасьць на атрыманьне максімальнага прыбытку з адначасным поўным ігнараваньнем ўсёй сукупнасьці гуманістычных каштоўнасьцяў. Сярод апошніх у энцыкліцы называюцца любоў, праўда, справядлівасьць, імкненьне да роўнасьці…

Такі падыход, заяўляецца ў дакуменце, выстаўляе на рызыку адну з самых вялікіх каштоўнасьцяў сучаснай людскай цывілізацыі – дэмакратыю, а таксама стала і ва ўсё павялічаным памеры пагражае экалагічнаму здароўю Зямлі й чалавецтва. У якасьці стратэгічнага выйсьця зь сітуацыі прапануецца ўзмацніць “дэмакратычныя формы ўдзелу ва ўнутранай і міжнароднай палітыцы”, дасягаць вырашэньня эканамічных праблем толькі з улікам усяго комплексу гуманістычных каштоўнасьцяў. Для зьдзяйсьненьня апошняга ў арганізацыйным плане прапануецца… аб’яднацца ААН і сусьветным фінансава-эканамічным арганізацыям у сусьветны цэнтр палітычнай улады, які “павінен прызнавацца ўсімі”. І гэты новы цэнтар павінен узяць на сябе “вырашэньне пытаньняў раззбраеньня, харчовай бясьпекі й іміграцыйнай палітыкі”.

Ня будзем хаваць, што мы – тыя, хто не адзін год займаюцца пытаньнямі сістэмнага гуманістычнага прагрэсу чалавецтва і зьмястоўнай дэмакратыі (асабліва ў Беларусі) – былі вельмі ўсьцешаны самім фактам зьяўленьня новай энцыклікі Бэнэдыкта XVI.

Прычын дзьве:

- многае ў нашым разуменьні й тым, што было пададзена ў дакуменце Ватыкана, супала;

- энцыкліка Папы ёсьць найбольш аўтарытэтным дакументам для мільёнаў людзей. Значыць, на гэтыя мільёны павялічыцца колькасьць актыўных абаронцаў гуманістычнага прагрэсу чалавецтва. Што несумніўна цудоўна.

Аднак, ёсьць у нас і некалькі засьцярогаў, пра якія мы, з улікам сэнсу нашай прысутнасьці ў сеціве, ня маем права не сказаць.

Першае.

У энцыкліцы не названая канктрэтная соцыя-паразітная сіла, якая чыніць зло “матэрыялістычнай” дэградацыі сьвету – павялічвае няроўнасьць, сацыяльную несправядлівасьць, стварае экалагічныя праблемы – і якая, урэшце, вінная ў сёньняшнім глабальным эканамічным крызісе.

А як жа можна змагацца са злычынцам, калі ня ведаць (а калі ведаць, дык не называць) яго імя?

Атрымліваецца, што ў аднозьненьне ад нас у магутнага Ватыкана няма сілы духу, каб сказаць, што гэтай сілай ёсьць глабалісцкая фінанасавая алігархія зь сіянакратычным ядром унутры.

Другое.

У энцыкліцы ёсьць узгадваньне важнейшых гуманістычных зьяў – любові, праўды, справядлівасьці, экалагічнасьці, іншых – г.зн. таго, што мы таксама лічым важнейшымі каштоўнасьцямі (гл. Д пр-п 4, 19, 26, 51, 51а, 61, 81, 88, 94, 99, 104, 108, 116, 117). І гэта цудоўна! Аднак, наколькі нам вядома, няма канкрэтных азначэньняў, якія б дазволілі асэнсаваць, што гэта такое.

А гэта істотна.

На наша меркаваньне, праўда – гэта аб’ектыўнае адлюстраваньне рэчаіснасьці ў думках, намерах, словах, дзеяньнях людзей. Тым часам, якая можа быць “праўда” ў тым, што заснавана на рэлігійных міфах?

Сацыяльная справядлівасьць – гэта прапарцыйнасьць паміж укладам чалавека ў разьвіцьцё грамадства і тымі дабротамі, якія ён атрымлівае наўзамен. Справядлівасьць – гэта таксама роўныя магчымасьці для навучаньня і выхаваньня. Аднак, паколькі генетычныя ўласьцівасьці ў кожнага чалавека індывідуальныя – справядлівасьць абавязкова зьвязана з няроўнасьцю. Справядлівасьць і выніковая роўнасьць жыцьця – рэчы неспалучальныя. Трэба выбіраць. І мы выбіраем справядлівасьць.

Любоў – імкненьне зьліцца з аб’ектам любові. Паколькі гэтае паняцьце часта шчыльна зьвязана з сексуальным кантэкстам, мы аддаем перавагу перад ім іншаму паняцьцю – узровень сьветагляднасьці. Г.зн., часткай якой сістэмы (якога памеру) чалавек успрымае сябе.

Нашы гуманістычныя каштоўнасьці – праўда, справядлівасьць, узровень сьветагляднасьць – а яшчэ дакладней тое, як мы іх разумеем, атрымліваюцца ня толькі больш канкрэтнымі, адназначнымі, а і такімі, што паддаюцца літаральна матэматычнай фармалізацыі.

Але, найбольш пытаньняў узьнікае ў нас у сувязі з трэцім – сусьветным урадам.

Як вядома, глабальная сусьветная рада ўжо ёсьць – гэта ААН. Яна малавыніковая па зразумелай прычыне – гэта форум не нацыянальных эліт, а нацыянальных бюракратый… Вядома пра існаваньне і фактычнага глабалісцкага таемнага сусьветнага ўраду, які стварылі колы глабалісцкай фіналігархіі (фінансава-эканамічныя карпарацыі – гэта іх частка). Але ж менавіта гэтыя колы з-за свайго “матэрыялістычнага” сквапана-злачыннага інтарэсу і пастваралі тыя эканамічныя, дэмаграфічныя, экалагічныя ды іншыя праблемы, уключаючы сёньняшні глабальны эканамічны крызіс, ад якіх церпіць сучасная людская цывілізацыя.

Як можа ўзьнікнуць што-небудзь карыснае, стваральнае і выніковае з гібрыду глабальнага злачынцы і злачыннай глабальнай абыякавасьці? Невядома. Дакладней, вядома – нічога добрага з гэтага ня будзе! Але менавіта гэта прапануецца ў якасьці рэцэпту Ватыканам…

Адсюль паўстаюць пытаньні: гэта такі ў Ватыкана сёньня інтэлектуальны ўзровень (настолькі нізкі) і такое разуменьне глабальнай сітуацыі (настолькі павярхоўнае, фармальнае)? ці гэта нейкая палітычная гульня Ватыкана? ці Ватыкан ужо знаходзіцца ў фарватары інтэрэсаў глабалісцкіх соцыя-паразітных, соцыя-дэструктыўных сіл і выконвае ролю выканаўцы іх камандаў?

Апошняе пытаньне таксама мае права на існаваньне. Хто сумняецца, паглядзіце на фота ў пачатку дадзенага матэрыяла…

Між тым, глабальны кіраўнічы цэнтар пажаданы. Але толькі пры адной умове: яго абсалютна адэкватным, дасканалным кадравым складзе. На наша меркаваньне, у яго могуць увайсьці толькі тыя людзі, узровень сьветагляднасьці якіх, як мінімум, супадае з памерам усёй людскай цывілізацыі (http://nashaziamlia.org/2007/03/01/545; http://nashaziamlia.org/2007/03/01/549). Прасьцейшая форма арганізацыі такога глабальнага цэнтру запрапанавана даўно – гэта Інтэрнацыянал Нацыянальных Эліт (http://nashaziamlia.org/2007/10/24/957; http://nashaziamlia.org/2007/10/25/959).

На жаль, пададзеным крытэрам ня можа адпавядаць ніводны “кадр”, запрапанаваны для глабальнага ўраду Ватыканам!..

Вясной гэтага года ў адрозьненьні ад папярэдняй прэзідэнцкай перадвыбарчай кампаніі, калі амаль уся “аб’яднаная дэмакратычная апазіцыя” шукала “адзінага”, назіраюцца іншыя працэсы. “Адзінага” “апазіцыя” ўжо не шукае (хаця ў 2005 -м менавіта гэта аб’яўлялася надзейным лекам ад дыктатуры), затое маса яе прадстаўнікоў імкнецца вылучыцца кандыдатам у прэзідэнты Беларусі. Акрамя таго, да выбараў яшчэ два гады, а кампанія фактычна ўжо пачалася. Такога таксама раней не было. Няўжо кіраўніцтва розных апазіцыйных кланаў атрымала зьвесткі, што выбары адбудуцца на год-паўтара раней запланаванага часу? Пра апошняе мы ня ведаем. Ведаем толькі, што найлепшым спосабам кіраваньня апазіцыяй з боку рэжыма заўсёды былі чуткі, якія ўкідаліся ў яе асяроддзе… Як бы там ні было, але яшчэ да пачатку гэтага года пра свае прэзідэнцкія амбіцыі заявілі Мілінкевіч, Міхалевіч, зь дзясятак сябраў БНФ (нават Саньнікаў вынюхваў магчымасьці вылучацца ад БНФ), тры сябры БХК, іншыя. У будучай выбарчай кампаніі, гарантуем, будзе ўдзельнічаць і Пазьняк, паспрабуе хто-небудзь з АГП – Лябезька ці Раманчук. І вось прайшлі першыя зьезды, кангрэсы, сходы, канферэнцыі. Прэтэндэнтамі ў кандыдаты на вышэйшую пасаду ў беларускай дзяржаве афіцыйна былі вылучаны Рымашэўскі, Статкевіч, Баршчэўскі. Мы вырашылі зафіксаваць і, па-магчымасьці, прааналізаваць гэтыя факты. Пачнем з партыі БХД — “Беларуская Хрысьціянская Дэмакратыя”.

1.

Яшчэ ў сярэдзіне студзеня г.г. кіраўнікі БХД вырашылі на выбары прэзідэнта Беларусі вылучыць свайго кандыдата. Тады ж яны паабяцалі, што на ўстаноўчым зьездзе партыі, які быў прызначаны на 28 лютага, “будуць названы імёны” прэтэндэнтаў (www.nn.by/index.php?c=ar&i=23070).

Аднак на зьездзе, які адбыўся ў Менску ў запланаваны тэрмін у памяшканьні Палаца культуры МТЗ, вылучэньня не адбылося.

Мы адыдзем трохі ад тэмы, але зафіксуем на нашым сайце галоўныя моманты зьезду (інфармацыя ўзята адсюль: www.svaboda.org/content/Article/1500784.html; www.svaboda.org/content/Article/1500964.html).

2.

У зьезьдзе ўзялі ўдзел 206 дэлегатаў з 211 вылучаных (па дадзеных арганізатараў на сёньня да БХД далучылася больш за 1000 грамадзянаў РБ). У якасьці гасьцей прысутнічалі лідэры палітычных партый, вядомыя беларускія палітыкі (гл. фота ўнізе). У іх ліку — былыя кандыдаты ў прэзыдэнты Аляксандар Казулін і Аляксандар Мілінкевіч, кіраўнік Партыі БНФ Лявон Баршчэўскі, старшыня міжнароднай моладзевай арганізацыі «Малады фронт» (Чэхія) Зьміцер Дашкевіч, былы палітзьняволены Андрэй Кім, кіраўнікі ды прадстаўнікі іншых партый і грамадскіх аб’яднаньняў, а таксама лідары прадпрымальніцкага руху Ігар Леднік і Аляксандр Макаеў.

Перад пачаткам зьезда галоўны заснавальнік партыі Павал Севярынец заявіў: “Партыя ствараецца не для таго, каб заняць пэўную нішу … Мы ствараем партыю, якая можа стаць вядучай палітычнай сілай у Беларусі. І мы лічым, што БХД праз пэўны час павінна будзе браць адказнасьць за ўсю краіну”.

Журналісты паведамлялі, што зала Палаца культуры МТЗ была ўпрыгожана сымбалямі БХД – бэтлеемскай зоркай на фоне бел-чырвона-белага сьцяга [зь якой такой нагоды беларуская васьмікутная зорка, пра якую нават на нашым сайце шмат пісала Галіна Арцёменка, стала “бэтлеемскай зоркай”?! – Рэд.], а таксама лёзунгам “Хрысьціянскія прынцыпы, Беларускі патрыятызм”. Дэлегаты скандавалі “Жыве Беларусь! Жыве з Богам!”. Паэт Уладзімер Някляеў перадаў свой верш “Сьцяг”, які можа стаць гімнам партыі.

На зьездзе былі абраны чатыры сустаршыні партыі Георгі Дзьмітрук, Віталь Рымашэўскі, Павал Севярынец, Аляксей Шэін. Таксама прыняты статут і праграма. Кіроўны орган партыі будзе звацца Нацыянальнай радай. Найбліжэйшым часам будуць пададзены дакумэнты на рэгістрацыю.

У сваім выступе на зьездзе Павал Севярынец адзначыў: “БХД паклікана шукаць цьвёрдае апірышча для ўсёй нацыі і ўсёй краіны. Для гэтага мы павінны запрашаць для ўдзелу ў грамадзкай дзейнасьці і палітыцы дзесяткі тысячаў людзей, якія вераць у Бога і любяць Беларусь. Для нас вельмі важна быць маральнай базай для перамен. Таму БХД мусіць быць партыяй маралі. БХД – гэта не апазыцыя, а гэта альтэрнатыва. Для нас найгалоўнейшай задачай зьяўляецца давесьці Беларусі і беларусам як можна жыць лепш, калі не баісься, не хлусіш, не крадзеш. Калі верыш і любіш. БХД – гэта партыя перамогі. Мы верым, што Беларусь будзе жыць паводле свабоды, праўды і справядлівасьці”.

У сваім выступе Віталь Рымашэўскі адзначыў, што БХД – гэта не рэлігійная арганізацыя, хаця 31% сяброў зьяўляюцца пратэстантамі, амаль 45% — праваслаўнымі і каля 13% каталікамі. Таксама да працы далучыліся і прадстаўнікі іншых веравызнаньняў [а вось гэта самае цікавае; гарантуем, сярод 11% нехрысьціянаў у шэрагах “Хрысьціянскіх дэмакратаў” значная частка талмудыстаў. – Рэд. ]. Спадар Рымашэўскі адзначыў, што беларуская хрысьціянская дэмакратыя паклікана зьяднаць беларускае грамадзтва [на прынцыпах хрысьціянскага сіянізма? – Рэд.].

“БХД – партыя, якая паклікана аб’яднаць правацэнтрысцкія дэмакратычныя сілы Рэспублікі Беларусь. Мы пакліканы не толькі нагадаць пра сапраўдныя каштоўнасьці ў беларускай палітыцы, пра тое, што супраца дэмсілаў магчыма толькі на супольных каштоўнасьцях – дэмакратыя, павага да правоў чалавека, эўрапейскі выбар і незалежнасьць Беларусі [на сёньня гэта наборчык лібералаў! – Рэд.]. І стратэгічная мэта ў супрацы з нашымі палітычнымі партнэрамі, вылучэньне адзінага кандыдата на наступных прэзыдэнцкіх выбарах”.

Сваімі бліжэйшымі паплечнікамі хрысьціянскія дэмакраты называюць рух “За свабоду” Мілінкевіча і БНФ.

З прывітальным словам да зьезду выступілі палітыкі Аляксандар Мілінкевіч, Аляксандар Казулін, Лявон Баршчэўскі, Анатоль Лябедзька, Мікола Статкевіч, Зьміцер Дашкевіч. Паводле Аляксандра Мілінкевіча, БХД хутка стане ўплывовай сілай краіны.

Мілінкевіч, у прыватнасьці, сказаў: “Вы, хрысьціянскія дэмакраты, павінны вярнуць у нашае незалежнае грамадзтва дух любові, сілу любові. Перад намі стаіць задача зьмяніць дух нашага грамадзтва. Вы павінны вярнуць дух і веру. І вашай місіяй будзе вярнуць беларускі патрыятызм. Нам вельмі важна эўрапеізаваць краіну. Давайце памятаць для чаго мы працуем і што ахвяруем. Каб беларуская ўлада стала нашай уладай, каб у Беларусі стала ўлада маральнай і ўладай ад Бога. Гэта сьвятая задача і мы яе выканаем разам”.

Вітаньні зьезду партыі БХД перадалі таксама хрысьціянскія дэмакраты Нямеччыны, Галяндыі, Нарвэгіі, Фінляндыі і іншых эўрапейскіх краінаў.

Дэпутатка Парлямэнцкай асамблеі Рады Эўропы ад Нарвэгіі Ms Åse Gunhild Woie Duesund ў сваім выступе адзначыла, што ў беларускіх уладаў няма ніякіх падставаў, каб не зарэгістраваць партыю БХД.

3.

Вылучэньнем прэтэндэнта ў кандыдаты у прызідэнты Беларусі ад БХД адбылося на канферэнцыі БХД, якая прайшла ў Менску 23 траўня г.г. у памяшканьні БНФ [так, 100 чалавек заўсёды лягчэй кантраляваць, каб яны “не памыліліся”, чым 200, а тым больш 1000… - Рэд.]. Кандыдатам для ўдзелу ў прэзідэнцкай кампаніі ад беларускіх хрысціянскіх дэмакратаў абраны сп-р Віталь Рымашэўскі (www.nn.by/index.php?c=ar&i=26483).

Рашэнне было прыянтае шляхам тайнага галасавання. На гэтую пасаду прэтэндавалі тры кандыдаты: сустаршыня БХД, каардынатар кампаніі па абароне правоў на свабоду сумлення Георгій Дзмітрук (2; гл. фота ўнізе), намеснік кіраўніка Мінскай гарадской арганізацыі партыі БХД Леанід Скарабагаты (3) і сустаршыня БХД, каардынатар кампаніі «Пакаянне» Віталь Рымашэўскі (1).

У выніку падліку галасоў высветлілася, што са 103 бюлетэняў два былі прызнаныя несапраўднымі, за Скорабагатага прагаласавалі 8 чалавек, за Дзьмітрука — 25, за Рымашэўскага — 68. Такім чынам, апошні набраў больш за 50 працэнтаў галасоў дэлегатаў канферэнцыі і перамог у першым туры.

Спраўка (паводле www.nn.by/index.php?c=ar&i=26483): Віталь Рымашэўскі нарадзіўся ў 1975 годзе (мае 34 гады). Працуе вядучым эканамістам вядомай кампаніі «Беларусь капітал менеджмент» (Расія). Адукацыя вышэйшая. Закончыў будаўнічы факультэт Беларускага нацыянальнага тэхнічнага універсітэта па спецыяльнасці «Інжынер-будаўнік». Прафесійна займаецца палітыкай з 1996 года [чалавек, які зьяўляецца вядучым эканамістам кампаніі "Беларусь капітал менеджмент" аб’ектыўна ня можа быць прафесійным палітыкам. – Рэд.] — тады ён стаў членам каардынацыйнага савета арганізацыі «Беларускае аб’яднанне маладых палітыкаў». У 1999 годзе вучыўся ў Германіі на курсах вышэйшай школы дзяржкіравання ў інстытуце «Саюз грамадскага кіравання», вывучаў эканамічнае і палітычнае ўладкаваньне ФРГ. У 2002-04 гадах — член прэзідыума Беларускага нацыянальнага савета маладзёжных і дзіцячых грамадскіх арганізацый «Рада». У 2005-06 годзе — каардынатар перадвыбарнай кампаніі кандыдата ў прэзідэнты РБ А.Мілінкевіча па Фрунзенскім раёне Мінска.

4.

Пасьля канферэнцыі Рымашэскі даў інтэрвю карэспандэнту www.Euramost.org (гл. www.chashniki.info/news%2Bprint%2B21.html). Падаем гэтае інтэрвю.

- Вы былі не адзіным кандыдатам у кандыдаты сярод сябраў БХД. Што прынесла перамогу менавіта вам – ваша харызма ці ваша праграма?

- Мяркую тое, што людзі мяне добра ведаюць. Я працаваў ужо больш за 4 гады разам з імі, яны ведаюць на што я здольна на практыцы. Два іншыя кандыдаты былі вельмі годныя, але яны трохі пазней далучыліся да працы. Ім было складана прымаць у працы больш актыўны ўдзел. Таму шанцы ад пачатку былі не роўныя.

- Тое, што БХД не зарэгістравана нейкім чынам ускладніць вашую працу падчас перадвыбарчай гонкі?

- Па існуючым сёння заканадаўстве Беларусі наяўнасць зарэгістраванай партыі ніякіх прывілеяў кандыдату ў прэзідэнты не дае. Кампанія будзе праводзіцца, апіраючыся на тых людзей, на тых актывістаў БХД, якія зараз ёсць па ўсіх гарадах. Я нагадаю, што мы падалі ў Мінюст спіс, дзе пералічылі крыху больш за 1 тысячу сябраў. Але людзей, якія запоўнілі анкеты больш за 1,5 тысячы. Проста некаторыя не могуць афіцыйна падаваць свае звесткі. Усе гэтыя людзі будуць мяне падтрымліваць і маё вылучэнне на канферэнцыі не азначае, што гэта была канферэнцыя толькі аргкамітэта БХД. На ёй прысутнічала шмат актывістаў, люзей, якія з’яўляюцца прыхільнікамі самой ідэі хрысціянскай дэмакратыі. Калі казаць карэктна з пункту гледжання заканадаўства, то такіх прыхільнікаў нашый ідэй у краіне столькі, што калі сабраць іх у ініцыятыўныя групы, то з намі цяжка будзе канкураваць любой палітычнай партыі. І гэтыя людзі будуць працаваць на выбарах. Падтрымка будзе.

- Гэта азначае, што на выбары вы пойдзеце ў любым выпадку? Калі АДС абярэ адзінага кандыдата, вы на яго карысць ад удзелу ў выбарах не адмовіцеся?

- Рашэнне аб адмаўленні на карысць якога-небудзь кандыдата будзе прымаць такая ж канферэнцыя, якая вылучыла мяне. Пра гэта было дамоўлена. Я і зараз пацверджу: для нас вылучэнне адзінага кандыдата з’яўляецца прыарытэтным. Я гатовы ісці на саступкі, калі гэты кандыдат будзе лепшым, калі ён пераможа ў адкрытым механізме вылучэння адзінага кандыдата. Я буду весці перамовы як з Александрам Мілінкевічам, так і з некаторымі лідэрамі АДС. Напрыклад, з Анатолем Лябедзькам, з прадстаўнікамі Партыі БНФ, з тымі людзмі, якія блізкія нам па светапоглядзе. Пакуль не стаіць на павестцы дня пытанне перамоваў з лідэрамі камунстаў, ПКБ. Бо іх мэты цалкам супрацьлеглыя мэтам БХД. Напрыклад, яднанне з Расіяй, прызнанне Паўднёвай Асеціі і Абхазіі. Мы не можам вылучаць адзінага кандыдата з тымі сіламі, якія хочуць знішчэння нашай незалежнасці. З усімі астатнімі мы будзем весці перамовы. Прапаноўваць свой варыянт вылучэнне адзінага кандыдата? Я б не разглядаў АДС, у сувязі з тым, што я сказаў, азінай палітычнай структурай. Мы будзем размаўляць з рознамі палітычнамі структурамі.

- Магчыма я памыляюся, але раней АДС вылучала адзінага кандыдата не па прынцыпе “моцнасці”, а каб ён усіх задаволіў. Калі вы ўбачыце, што чарговы адзіны абраны па тым жа прынцыпе, вы пагадзіцеся зняць сваю кандыдатуру на яго карысць?

- Калі кандыдат моцны, ён здольны перамагчы і падчас прыцэдуры абрання яго адзіным. Галоўнае, каб механізм абрання быў адкрытым і ў ім маглі ўдзельнічаць усе палітычныя сілы. І тыя лідары, якія здольныя аб’яднаць вакол сябе большасць дзеяздольных апазіцыйных дэмакратычных сіл краіны, той і пераможа. Мы за такі механізм. Нават разважаць на тэму кандыдата, які б “усіх задаволіў”, не хочацца, бо кандыдат павінен быць такі, каб ён быў здольны перамагчы на гэтых выбарах. Мы разумеем, што гэта цяжка і амаль нерэальна ў сённяшніх умовах, але правесці выбарчую кампанію, якая б змяніла сітуацыю ў Беларусі на істотны крок – гэта наша задача. Такога мы будзем падтрымліваць. Але найперш – прапанова супольных дзеянняў па вылучэнні адзінага кандыдата. І калі мы дамовімся з іншымі палітычнымі сіламі, то мы гэтую дамову будзем выконваць. Мы спадзяемся на перамогу ў такім вылучэнні, але калі прайграем па такіх працэдурах вылучэння адзінага кандыдата, то мы гатовыя прыняць таго, хто пераможа. Апроч тых, хто выступае супраць незалежнасці Беларусі, абражаюць беларускую культуру і яе каштоўнасці. У тым ліку – хрысціянскія [гэта ўжо трохі іншае ў параўнаньні з тым, што Рымашэўскі казаў на зьездзе; з хлопцам нехта яўна працуе. – Рэд.].

5.

Падаем некаторыя каментары наведвальнікаў сеціва на пададзеную вышэй навіну:

Мамба

Звёздны час, калі можна накасіць капусты?

Рыгор

Працуе вядучым эканамістам вядомай кампаніі «Беларусь капітал менеджмент» (Расія). ???

Димыч

Шансов у него 0 %.

Алесь*

Публічнасьць — 1.
Харызма — 0.
Мэнэджмэнт — 7.
Надзейнасьць — 3.
Адукацыя — 5.
Не, гэта не мой прэзыдэнт.

БР

“Нам вельмі важна эўрапеізаваць краіну”.
То есть легализовать марихуану, признать гомосексуальные браки, заселить Белоруссию мусульманскими иммигрантами, признать Косово — мусульманскую экспансию на христианские земли. Да уж, и какой шутник назвал эту лавочку «христианской»?

Вообще, словосочетание «христианская демократия» удивительно. Христианство предполагает власть Бога, а человек является лишь его рабом. Демократия — это власть народа. Вместе это никак не совмещается. Хотя, подозреваю, такие тонкости там никому не интересны. Гласное, чтобы «по-умному» звучало.

Anatol Starkou

Хацелася б каб партыя «Беларуская Хрысьціянская Дэмакратыя» ў самы найблізкі час стала той АДНОЙ ПАРТЫЯЙ, аб якой я марыў амаль 14 год, якая зменіць у добры кірунак часы лукашызму — часы хлусні, беззаконня і нянавісці да ўсяго беларускага, якая аб‘яднае нацыю на аснове хрысціянскіх прынцыпаў і беларускага патрыятызму, бо гэта партыя маладога пакалення патрыётоў Беларусі.

Васілька

Чарговы клон «аб’яднанай дэмапазіцыі»?

Зьміцер

Не веру! Каньюктура!

Працягваем шукаць «карані рэлігіі» ў псіхічных уласьцівасьцях чалавека. Падаем версію вядомага расейскага этолага (эталогія – навука аб паводзінах жывёл) В.Р.Дольніка. Ніжэй выстаўлены невялікі адаптаваны ўрывак зь яго кнігі «Выйшлі мы ўсе з прыроды. Размовы пра паводзіны чалавека ў кампаніі птушак, зьвяроў і дзяцей» (кніга выйшла ў 1996 г., нашмат апярэдзіўшы Докінза). Яшчэ ніжэй пададзены наш каментар. Матэрыял ілюструе фота аўтара і вокладка яго новай кнігі.

Рэдакцыя.

А Творцу хто стварыў?

Заолагі называюць чатыры прыкметы, па якіх наш від лічыцца ўнікальным сярод сучасных млекакормячых: прамахаджэньне, гаворка (мова), карыстаньне агнём і здольнасьць усё больш дасканаліць свае прылады. Гуманітарыі любяць дадаваць да гэтага набору пятую: рэлігійнае пачуцьцё.

Далей якраз гэтае пачуцьцё і падзяляе людзей на тых, для каго яно – сьведчаньне ўмяшальніцтва звышнатуральнай сілы, і на тых, хто ў гэта ня верыць. Апошнім даводзіцца нейкім чынам тлумачыць феномен рэлігійнасьці.

І тут яны заходзяць у тупік. Калі яны выводзяць гэтае пачуцьцё са “страху дзікуна перад сіламі прыроды” і з “містычнай першабытнай сьвядомасьці”, яны не гавораць нічога істотнага. Чаму першабытны чалавек павінен быў баяцца прыроды больш, чым яго далюдскія продкі, і больш, чым іншыя жывёлы?

А адкуль узяліся маральныя запаветы – найважны кампанент усіх рэлігій? Са страху перад прыродай? Дый асаблівая “містычная” сьвядомасьць – кабінетная выдумка. Тая ж яе частка, якая не прыдумана, ня можа служыць тлумачэньнем, таму што сама павінна быць патлумачана.

Ня дзіва, што кавалерыйская атака на паходжаньне рэлігіі захлынулася.

Я ня буду ўвязвацца ў гэтую бессэнсоўную спрэчку. Замест гэтага давайце паспрабуем паглядзець, ці ёсьць ў нашых інстынктыўных праграмах (інстынкт – гэта прыроджаная праграма паводзінаў) нешта, што магло б стаць цаглінкамі ў падмурак рэлігіяў.

Чалавек успрымае інстынктыўныя падказкі вельмі своеасабліва і звычайна іх не заўважае [таму што яны ідуць з падсьвядомасьці; гэта – характэрная рыса такіх “падказак”. – Рэд.]. А калі заўважае, дык можа успрымаць альбо як своеасаблівую патрэбу, унутранае адчуваньне, альбо як загад аднекуль звонку, “зьверху”.

Калі аналізаваць [інстынктыўныя] праграмы ерархічнай пабудовы статку, у іх уяўляецца існаваньне па-над пірамідай яшчэ аднаго ўзроўню, занятага “звышдамінантам” [таму раздзелу кнігі В.Дольніка, які апісвае значэньне сацыяльных інстынктаў нашай падсьвядомасьці для арганізацыі нашага ж грамадства, мы вырашылі калі-небудзь прысьвяціць асобны матэрыял. – Рэд.]. Гэты “звышдамінант” павінен мець надзвычай вялікія адзнакі – ён павінен быць вялікім, усемагутным. А стаўленьне да яго павінна быць такім жа, як і да дамінанта: сумесь страху і любові.

Воблік яго можа быць людскім, а можа быць й іншым. Некаторыя са стыхій (напрыклад, сонца) цалкам могуць уяўляцца ў якасьці “звышдамінанта”, які стаіць вышэй за людскую піраміду.

Носьбіт вельмі высокага ерархічнага ранга павінен мець наступныя адзнакі: ён павінен быць мацней самых страшных драпежнікаў; ён павінен іх перамагаць, а яшчэ лепш – быць іх уладаром.

Аналізуючы дзіцячыя страхі сьмерці й прыёмы пазьбяганьня іх, можна заўважыць, што ў многіх жывёл [так у тэксьце. – Рэд.] ёсьць праграма заключэньня саюза зь кімсьці моцным. Гэтая праграма можа зьдзяйсьняцца рэальна, а можа стаць і марай, спарадзіўшы ўяўны саюз з заступнікам.

Такім чынам, наверсе можа апынуцца і продак-герой, і звышчалавек, і некаторыя жывёлы, і сілы прыроды.

Калі такі аб’ект падпарадкаваньня, пакланеньня і задобрываньня ўтварыўся, дык людзі, якія стаяць на верхнім паверсе піраміды – ерархі – будуць іміціраваць саюз зь ім, нейкія асаблівыя стасункі. Г.зн., будуць выконваць ролю жрацоў альбо шаманаў.

У жывёл таксама прысутнічае кансерватызм – яны схільныя дакладна паўтараць свае альбо чужыя дзеяньні й баяцца што-небудзь забыць альбо парушыць. Гэтыя праграмы наўпрасткі вядуць нас да абраднасьці й строгага выкананьня традыцый – важнага атрыбута як рэлігій, так і сьвецкіх паводзін.

Прычына кансерватызму жывёл з рацыянальных пазіцый ясная: слабому альбо недасьведчанаму інтэлекту лепш шукаць у падзеях не сувязі “прычына-наступства”, а зьвязкі й супадзеньні. Такая інстынктыўная логіка прыводзіць і жывёл, і людзей да выпрацоўкі прыкмет, табу, рытуалаў. Сярод іх “правільныя” перамешваюцца зь нявернымі й памылковымі.

Рэлігійнае пачуцьцё вяртае нас у сьвет продкаў і дзяцінства, дзе безумоўна і бясспрэчна сапраўдным ёсьць усё, у што верыш. Дзе, калі “дакладна” і строга па рытуалу папляскаць у ладкі – пойдзе дождж, а вымавіўшы без памылак складаную абракадабру, атрымаеш выкананьне жаданьня.

У адрозьненьне ад здольнасьці дакладна выкарыстоўваць свой інтэлект, гэтую інстынктыўную праграму лагічнага кансерватызму ад нараджэньня мае кожны з нас. Таму, калі ўпакаваць пэўныя карысныя веды альбо правілы ў рытуальную і сакральную форму, яны лягчэй і мацней засвойваюцца мозгам, чым лагічна стройныя веды. Першыя могуць мець нямногія і толькі пасьля курсу адукацыі, а другія – могуць мець усе і адразу. У гэтым вялікая пазітыўная сіла рэлігіі як арганізатара і выхавальніка масаў [!; літаральна палажэньне нашай дактрыны – Рэд.]. У гэтым жа заключаецца і негатыўная моц і жывучасьць забабонаў, гаданьняў, астралогіі ды любых іншых іх больш сучасных аналагаў.

Абавязковую частку любой рэлігіі складае г.зв. агульналюдская мараль – любі бацьку і маці, не забі, не скрадзі й да т.п. Аналізуючы дзяцінства чалавецтва і яшчэ шырэй – сьвет жывёл – можна пераканацца, што гэтыя забароны ня толькі агульналюдскія. Гэта – інстынктыўныя праграмы.

Прарокі ўсіх рэлігій проста выносілі іх з падсьвядомасьці ў сьвядомасьць й апраналі ў дакладную слоўную форму. Гэта не было бессэнсоўная працай: у чалавека інстынктыўныя забароны ад прыроды слабыя, яны лёгка парушаюцца і таму патрабуюць моцнага падмацаваньня.

Такім чынам, этолагі могуць паказаць натуральныя карані, зь якіх вырастаюць рэлігіі. Гэта такія ж карані, як і ў іншых праяў людскіх паводзін.

Я ня буду, як абяцаў, кідаць гэтыя новыя зьвесткі ні на адну з чашаў вагаў, каля якіх бязбожнікі вечна спрачаюцца з рэлігійнымі фанатыкамі. У ісьціны ёсьць тая цудоўная рыса, што яна часта аказваецца вышэй людскіх спрэчак.

Калі з гэтымі фактамі пазнаёміцца тэолаг, ён можа прызнаць іх карыснымі для сябе: атрымліваецца, што зародкі рэлігійных пачуцьцяў сядзяць у нас у генетычных праграмах. А іх, зь яго пункту гледжаньня, стварыў Творца. Тое, што яны ёсьць у жывёл, зьбянтэжыць далёка ня кожнага тэолага: бо ў шмат якіх рэлігіях лічыцца, што і жывёлы надзелены душой, што яна ўвогуле адзіная і можа пераходзіць з абалонкі аднаго віду ў абалонку іншага. А чалавек – гэта толькі адзін зь іх.

Калі з гэтымі фактамі пазнаёміцца чалавек, які адчувае патрэбу ў навуковым тлумачэньні прыродных працэсаў, ён убачыць, што і ў гэтай самай таямнічай вобласьці творца пакінуў дастаткова шмат сьлядоў, і сьляды гэтыя выкрываюць аўтара – Натуральны Адбор. Ён убачыць, што пры такім генетычным багажы ствараць рэлігіі для чалавека непазьбежна і нармальна [! – Рэд.]. Ён убачыць, што дзе б і калі б рэлігіі не паўставалі, яны будуць набываць некаторыя агульныя рысы. І ў той жа час будуць адрозьнівацца многімі дэталямі, часам вельмі яркімі. Нарэшце, ён убачыць, што пазбаўленьне людзей рэлігіі зусім не абавязкова дала б добрыя вынікі. Хутчэй наадварот, яно прывяло б да ўзьнікненьня квазірэлігій – дзікунскіх і пачварных…

Ад рэдакцыі:

Думаем, некаторыя чытачы нашага сайта ўжо зразумелі, што наша пазіцыя вельмі блізкая да той, якую прэзентуе сп-р Дольнік, выяўляючы інстынктыўныя механізмы рэлігійнага прыцягненьня (хаця многія думкі й факты, якія падае сп-р Докінз, таксама ўяўляюць вялікую каштоўнасьць).

Ёсьць толькі два істотныя адрозьненьні.

Па-першае, мы лічым, што такі механізм, як страх перад рэчаіснасьцю (ня столькі ў дачыненьні да сілаў прыроды, колькі перад іншымі людзьмі) – адзін з найістотных чыньнікаў, які прымушае людзей яднацца. А адзіная рэлігія, канфесія, царква – гэта адзін зь істотных механізмаў грамадскага яднаньня, а значыць і пазбаўленьня ад страху…

Другое. Ёсьць, на наш погляд, яшчэ адзін істотны псіхічны механізм рэлігійнасьці, які не ўзгадваецца ні ў Докінза, ні ў Дольніка.

Розум чалавека ўсё яшчэ слабы перад веліччу Сьвету. Ён ня можа ахапіць усе яго ўласьцівасьці, праявы, заканамернасьці. У сувязі з гэтым у чалавека паўстаюць пытаньні што да будовы і ўласьцівасьцяў Сьвету, адказаў на якія ён ня мае (дый нават сучасная навука яшчэ ня ў стане на многія пытаньні даць дакладныя адказы). Атрымліваецца, у псіхіцы чалавека, у яго сьветаўспрыманьні заканамерна паўстаюць “чорныя дзіркі” невядомага. Гэта вельмі цяжка пераносіцца чалавекам. Таму многія людзі імкнуцца мець любы адказ на сьветагляднае пытаньне, чым ня мець ніякага (пакуль ня будзе знойдзены навуковы адказ). Верны гэты адказ ці не – у такой сітуацыі многім падаецца справай другаснай…

Дадзеная ўласьцівасьць псіхікі чалавека вядзе да таго, што ён з задавальненьнем запаўняе месца адкрытага сьветагляднага пытаньня любым міфам. Большасьць сучаных рэлігій – гэта сістэмы міфаў, амаль усеахопныя. Яны аказваюцца вельмі дарэчы. Прыняўшы міфы ў якасьці адказаў на ключавыя сьветаглядныя пытаньні (пра паходжаньне Сьвету, жыцьця, чалавека, маральных каштоўнасьцяў і г.д.) чалавек аўтаматычна апынаецца ў сьферы той ці іншай рэлігіі – той, якая будзе бліжэй ці гучней…

03.12.2008 Geleznov

Па сутнасьці.

На мой погляд, глабальная шкода, якую робіць рэлігія, заключаецца ў тым, што чалавек прывыкае да абсурду. Абсурд становіцца часткай навакольнай рэальнасьці й спрыяльнай глебай для маніпуляваньня асобай. Падрыхтаваны такім чынам чалавек гатовы спажываць неабмежаваныя дозы абсурду. І вось ужо абсурд моды ператвараецца камерсантамі ў сэнс жыцьця. Ідэі, накіраваныя на паляпшэньне жыцьця чалавека (будзь гэта свабодны рынак або сацыялізм) і якія патрабуюць далейшага спакойнага аналізу і дапрацоўкі, практычна ператвараюцца ў рэлігію. Паспрабуй крануць, спаляць. Зь відавочна абсурдных нагодаў пачынаюцца войны. Пры гэтым усе ведаюць сапраўдныя прычыны, але абсурдна маўчаць. Абсурд пладзіцца і размнажаецца. Умацоўвае душы тэрарыстаў і напаўняе кішэні чарадзеяў. Вера ў абсурд прымушае ня верыць сабе. А як сабе верыць, калі “вось яно як аказваецца і не здагадаешся”. Бачу ж я белае, а раптам яно ўсё-такі чорнае? Сабе аднаму верыць страшна.

Трохі крытыкі.

На многія пытанні адказаў няма ў цяперашні момант. І дыскусіі па гэтых пытаньнях звычаўна зводзяцца да прыдумваньня арыгінальных аргументаў, якія на самой справе зьяўляюцца хутчэй аналогіямі. З дапамогай такіх аналогіяў адзін са спрачальнікаў намагаецца перацягнуць другога на сваю тэрыторыю, дзе, як яму здаецца, ён упэўнена пераможа. Аднак, другі спрачальнік не жадае пакідаць зручную для яго і прыдуманую ім жа тэрыторыю сваёй аналогіі. І канца гэтаму няма. Мне здаецца, было б больш разумна сказаць, што за такімі вось межамі хоць наколькі-небудзь лагічна абгрунтаваная канцэпцыя ня мысьліма. Пасьля гэтага можна спакойна працягваць мысьліць, але толькі на гэтых думках павінна вісець шыльдачка з надпісам “фантазія”. Гэтая прапанова, вядома ж, тычыцца толькі атэістаў. Прапанаваць такое тэолагам абсурдна. Ёсьць адчуваньне, што Докінз некалькі аслабляе сваю пазіцыю, калі спрабуе даказаць недаказальнае. У пытаньнях пабудовы Сьвета дастаткова паказваць непаўнавартасьць цьверджаньняў тэолагаў (гэта тычыцца іншых раздзелаў кнігі).

Лірычнае заканчэньне.

Божа! А дзе ж нашы 70-гадовыя (і нават больш) традыцыі па барацьбе з цемрашальствам! Ізноў разбурылі да падставаў. Ізноў загнілы захад нам дапаможа? Калі б Пуцін і Мядзьведзеў публічна не хрысьціліся б, згоды ў грамадстве не паменшала б, але абсурду было б заўважальна менш… Так, ёсьць яшчэ ў засеках Радзімы опіюм для народу!

Рэсьпект пану Докінзу (дарэчы, пра наш значны досьвед пан Д., здаецца, нічога ня ведае).

03.12.2008 13:18 vguerman

Рацыянальнае пыхліва абвяшчае сябе адзіным і паўнамоцным прадстаўніком чалавечай сьвядомасьці, а тэорыю – вышэйшым прадуктам інтэлектуальнага разьвіцьця. Пасьля такой няхітрай працэдуры можна пыхліва абводзіць позіркам недаразьвітыя ваколіцы, а часам ганарыста спускацца дзеля цывілізацыйнай місіі на яшчэ не ахопленыя тэорыяй тэрыторыі паўдуркаў…

Не зусім толькі зразумела, чаму ж гэты адзіны паўнамоцны прадстаўнік розуму, нягледзячы на ўсе свае прэтэнзіі, так і ня здолеў зацьвердзіць сябе ў гэтаў ролі ні ў гісторыі, ні ў эвалюцыі? – Ці ўсе мы, “бедныя духам”, паступова яшчэ даразаўемся?

А тое не ўцяміць зухаваты маладзец-тэарэтык, што “ум человеческий не пророк, а отгадчик» (А.С. Пушкін)… вось адгадалі, што пры дзяленьні атамнага ядра выдзяляецца энэргія. Зараз ламаем галовы, як спыніць распаўзаньне атамнай зброі і што рабіць з адкідамі ядзерных рэактараў.

Таму калі навукоўцы становяцца ў позу, каб атрымаць чарговыя датацыі ці прэміі, а тое і проста павыпендрывацца, пазабаўляцца, вось, маўляў, мы разумнейшыя за ўсіх астатніх, — не падманывайце сябе, хлопцы…

03.12.2008 21:02 Geleznov

“Рацыянальнае” – гэта абстрактны панятак і, у выніку, яно ня можа сябе абвяшчаць. Існуе дастаткова многа людзей з разьвітым пачуцьцём пыхі й менавіта яны аб’яўляюць сябе ці нешта, што належыць ім, ці нешта, да чаго яны маюць адносіны, “адзіным і паўнамоцным”. Відавочна, што такія людзі сустракаюцца сярод атэістаў, вернікаў, навукоўцаў, бізнэсмэнаў і пенсіянераў. Тое ж тычыцца іншых пачуцьцяў: сьціпласьці, салідарнасьці й г.д. “Сярэдні” ж рацыянальны чалавек мае разьвітае пачуцьцё пазнаваньня. А ў гэтым выпадку ў яго проста няма выбару. Лагічная выбудоўваньне – адзіная прылада пазнаваньня. Дасканалым яго назваць нельга. Гісторыя ўвогуле і навукі, у прыватнасьці, гэта добра паказвае. Але яго дасягненьні пераканаўчыя і абнадзейваюць. Тэхнічны прагрэс не падлягае абмеркаваньню. Сацыяльны прагрэс больш сьціплы, але чацьвёрка цьвёрдая. Любы сучасны школьнік выявіць абсурд у разважаньнях велічнага Арыстоцеля аб рабстве. Што ж датычыцца “даразьвіцца”, дык было б вельмі сумна, калі б стала ясна, што мы больш нікуды не даразаўемся. Мы дакладна “даразаўемся” і так, як ні “рацыянальнае”, ні “іррацыянальнае” ня зможа зараз уявіць. Спадзяюся, у цэлым гэта будзе прыемны сюрпрыз, а не абсурдныя жахі другога прыходу па галівудскім сцэнары.

14.12.2008 14:44 vguerman

“Сярэдні” чалавек не займаецца метадалогіяй навуковага пазнаваньня, не ажыцьцяўляе ўражвальныя дасьледаваньні з дапамогай тэлескопа Hubble, і не прымае рашэньняў аб мільярдным праекце будаўніцтва андроннага калайдэра ў Цэрне, каб праверыць выпадковую гіпотэзу 40-гадовай даўніны.

“Сярэдні” чалавек аплочвае ўсе гэтыя задумы незанятага розуму сваёй нялёгкай працай, часта злуецца і скрыгоча зубамі ў поўнай немачы адкруціцца ад гэтага – паданага яго дабрадзеямі – сумніўнага гонару.

“Сярэдні” чалавек па сваёй натуры асьцярожны аптыміст, ён цяжка ўздыхвае, але хоча верыць каляровым абяцаньням прагрэсіўных навукоўцаў, што вось-вось ён убачыць нарэшце “неба ў алмазах”…

Але калі раптам захварэе дзіцёнак невядомай хваробай, дык наш “сярэдні” чалавек і да бабкі-варажбіткі пабяжыць, і ў першы раз у жыцьці ў царкву зазірне, каб зьнічачку паставіць “за здароўе”.

“Сярэдні” чалавек паляціць у чужую краіну, каб зарэзаць авіядысьпетчара, дарэчы, таксама бацьку сям’і, які правароніў і загубіў самалёт зь яго сям’ёй, каб вярнуцца пасьля псіхшпіталя і турмы на Радзіму, быць сустрэтым як нацыянальны герой і адразу набыць ранг намесьніка міністра.

Таму калі “разьвітае пачуцьцё пазнаваньня сярэдняга чалавека” не прывяло яго ў шэрагі трох мільёнаў алкаголікаў і наркаманаў ці аднаго мільёна зьняволеных у Расеі, дык будзем лічыць яго сапраўды сярэднім – ці што яму сёньня пашанцавала…

У дзень апублікаваньня тэарэмы Курта Гёдэля аб няпоўнасьці ў 1931 годзе стала зразумела, што канчатковая і незваротная фармалізацыя людскіх ведаў немагчымая, таму ня варта і спрабаваць…

Тым ня менш, людзі, якія ахвотна разважаюць аб навуковым і сацыяльным прагрэсе, цалкам прастадушна вераць, што вось яны дык застаюцца ў надзейных рамках выключна навуковага сьветагляду, а тыя, хто верыць у другі прыход Хрыста, трапляюць у небясьпечную ілюзію, якая патрабуе неадкладнага выкараненьня.

Што ім трывожнае запытаньне А.Блока: “Не сходим ли с ума мы в вечном звоне придуманных пространств, причин, времён?”

Што ім сумны жарт Бертрана Рассела наконт матэматычнай індукцыі: “Курыца зьвязвае зьяўленьне гаспадара са зьяўленьнем зерня. Але ў адзін цудоўны дзень гаспадар зьявіцца з нажом за спіной і тым самым дасьць зразумець беднай курыцы, што варта б было ёй мець больш грунтоўныя ўяўленьні аб шляхах навуковага абагульненьня”.

04.12.2008 Geleznov

Меўся на ўвазе “сярэдні рацыянальны” чалавек, то бок такі, у якога прага да пазнаваньня ня надта засланяецца прагамі да іншага (улады, грошай і інш.). Што такое сярэдні чалавек увогуле, дастаткова цяжка ўявіць. Нават яго рост няпэўны. А ўжо як другасныя палавыя адзнакі выводзіць у сярэднія – і зусім незразумела.

Рацыянальныя людзі ніколі не абяцаюць неба ў алмазах. Аднак “задумкі незанятага розуму” выявіліся аўтамабілямі, самалётамі, камп’ютэрамі, інтэрнэтам, тэлебачаньнем, кіно й інш.

Частка сярэдніх людзей аплочвае багатыя балахоны (і ня толькі балахоны) сваіх пастыраў, якія, дарэчы, абяцаюць “неба ў алмазах”. Праўда, пасьля сьмерці. То бок гарантыі не даюць і прэтэнзіі не прымаюць.

Дзіцёнак “сярэдняга чалавека” больш не хварээ чумой, халерай ць воспай. Можа быць вылечаны ад многіх іншых хваробаў. Але калі, барані Божа!, здарыцца невылечная хвароба, дык пастыр божы не прапусьціць намовіць “сярэдняму чалавеку”, што навуковец — гэта жулік і з д’яблам сябруе. А навуковец жа не абяцаў ад усіх хваробаў вылечыць. Дарэчы, пастыр падае малітву ў якасьці эліксіру, але зь яго, звычайна, не пытаюць.

Сярэдняга чалавека нацыянальным героем не абвяшчаюць.

Гёдэль “рацыянальнаму чалавеку” вялікі падарунак зрабіў. Без Гёдэля “рацыянальны чалавек” сумаваць ужо, было, пачаў. Вось, думае, прыдумаю тэорыю ўсяго і ўся, дакажу яе несупярэчлівасьць і чым займуся – сам ня ведаю. У рэлігію, напэўна, падамся. А Гёдэль яму падарунак. Каб даказаць несупярэчлівасьць тэорыі – ствары больш агульную тэорыю. І ня сумна цяпер “рацыянальнаму чалавеку”. Канца-краю тэорыям ня бачна. А вось пастыр, насуперак тэарэме Гёдэля, упэўнена абяцае несупярэчлівасьць раю.

“Рацыянальны чалавек” нічога раптоўна не выкараняе. Ён, як сьвятыя айцы вучылі, прапаведуе. А вернік з воклічам “не забі” адрубае “праведным” мечам галаву іншаверцу ці няверуючаму. Ды і адзінаверцу ня раз здаралася. Ці падсмажыць некага.

Што з таго, што Блок спытаў? “Рацыянальныя людзі” любяць пытаньні й іх колькасьць не абмяжоўваюць. Але пастыр лішніх пытаньняў задаваць ня раіць. “Цікаўныя ў пекле зьбяруцца”. Можа, і Блок ужо там. Пытаў шмат!

Дзядзька Бертран проста хацеў навучыць курыцу дэдукцыі, а ёй вось індукцыя спадабалася…

Агнецаў божых шкада, якіх пастыры, варажбіткі, гробавыя чарадзеі ды ўсе, хто пажадае, дояць. А яны “аплочваюць усе гэтыя задумкі карысьлівага розуму сваёй нялёгкай працай, часта злуюцца і скрыгочуць зубамі ў поўнай немачы адкруціцца…” Атрымліваецца, у адрозьненьне ад курэй, пастыры іх нават індукцыі ня хочуць вучыць. Хітруны ж гэтыя пастыры. Самі ж Арыстоцеля вывучаюць.

Амінь.

17.12.2008 17:39 Goozeman

Самая жорсткая крытыка Докінза скіраваная на сітуацыю якраз у АМЕРЫКАНСКІМ грамадстве, пра Расею ён, відаць, увогуле мала што ведае. Але гэта тут і ня важна. У мяне, дарэчы, таксама карцінка з Пуціным, які зьнічку трымае, мільгала. У нашай дарагой Айчыне даўно зразумелі, што НА АБСУРДЗЕ МОЖНА ЎДАЛА ГРАЦЬ І ПІЯРЫЦЦА.

28.12.2008 12:48 logistik

Рычард Докінз усе правільна расставіў па “палічках”: рэлігію, веру, маральнасьць, выхаваньне дзяцей, нават гамеапатыю і любоў.

Прыклады падаў лёгка зразумелыя (асабліва з матылькамі). І некалькі выбітных цытатаў не забыў нам нагадаць:

“Шчасьце веруючага ў параўнаньні са скептыкам ня больш, чым шчасьце п’яніцы ў параўнаньні з цьвярозым чалавекам” (Джордж Бернард Шоў)

“У пытаньнях рэлігіі праўда – гэта той пункт гледжаньня, які здолеў выжыць” (Оскар Уальд). Заўважу, што ня толькі ў пытаньнях рэлігіі.

Дарослым людзям, асабліва, калі яны адмоўна ставяцца да ціску рэлігійнай прапаганды, кніга “Рэлігія як ілюзія”, без сумневу, спадабаецца. Ці будзе яе чытаць новае пакаленьне? — ня ведаю, але магчыма – на знак пратэсту супраць дамінантнай “плыні”.

Тут у каментарах цікавым было меркаваньне аб “сярэднім чалавеку”. Аднак “сярэдні” і ня толькі сярэдні чалавек, а пераважная колькасьць нашах сучаснікаў у сваім штодзённым, будзённым клопаце зусім не жыве паводле “закону божага”. Увогуле практыка ўжо даўно (з “урачыстым крочаньнем” сьвецкіх дзяржаваў і нават раней) аддзялілася ад рэлігійных догмаў.

Пагаджуся, што “глабальная (і адначасна найменш заўважальная) шкода, якую робіць рэлігія, заключаецца ў тым, што чалавек прывыкае да абсурду” (Geleznov). Хаця ёсьць і бачная шкода – гіганцкія сродкі ідуць на “залачэньне купалоў” і “Сярэдні” чалавек аплочвае ўсе гэтыя задумкі незанятага розуму сваёй нялёгкай працай”.

30.12.2008 16:07 katrina-range

Я, як чалавек, які пачынае толькі шлях пазнаваньня матэрыяльнага і нематэрыяльнага сьвету, калі ён існуе, магу сказаць, што артыкул мне імпануе. Асабліва дуалізм мысьленьня і наіўнасьць, якія зьяўляюцца маімі рысамі нягледзячы на тое, што дзіцячы ўзрост быццам бы прайшоў.

Я не адмаўляю ўзьнікненьне рэлігій такімі абсурднымі метадамі. Аднак магу сказаць, што для веруючага чалавека – адсутнасьць доказаў існаваньня нематэрыяльнага сьвету – не зьяўляецца доказам яго неіснаваньня.

Каб пераканаць людзей, трэба падаць доказы, якія абвяргаюць магчымасьць існаваньня душы і іншых зьяваў. Я, вядома, разумею, што для чалавека, схільнага толькі да навуковага мысьленьня, уся гэтая бязглуздзіца пра душу ня мае ніякіх доказаў. Аднак як можна знайсьці доказы ў матэрыі таго, што ня мае ні атамнай, ні малекулярнай будовы?

31.12.2008 14:42 logistik

Мяркую, за наіўнасьць вы прынялі лёгкасьць выкладаньня, але гэта зусім не азначае, што аўтар наіўны, прынамсі, так нельга сказаць пра Рычарда Докінза.

Кніга “Рэлігія як ілюзія”, на мой погляд, не накідвае нам новую веру. Насупраць, яна вызваляе мысьленьне ад догмаў, здымае абмежавальныя ўмовы пазнаваньня, дазваляе высунуць меркаваньні аб розных пачатковых умовах і існасьці, і мысьленьня. Аўтар толькі падае нам прыклады таго, як можна пакарыстацца такой свабодай.

Вось і вы ўжо пачалі разважаць аб матэрыяльных і нематэрыяльных субстанцыях, дэманструеце сваю незалежнасьць. Цяпер выкарыстайце прыёмы Докінза і паспрабуйце “задаць правільнае пытаньне”.

Апроч таго, трэба ўлічваць, што многія доказы ад Дарвіна да Докінза праўдзівыя для замкнёных сістэм. Сам Докінз падае аналіз зьнешнега ўмяшальніцтва ў сьвядомасьць ізаляванай групы людзей. Відавочна, нельга адмаўляць такое ўмяшальніцтва і ў нашу цывілізацыю ў цэлым.

Для сучаснага чалавека (тым больш для дасьледчыка) важна вызваліць сьвядомасьць і быць гатовым да ўспрыняцьця самых нечаканых метамарфозаў. Тут са сьляпой верай нам не па дарозе.

Калі казаць шчыра, мяне зьдзіўляе не зьяўленьне рэлігій, багоў, абмежаваньняў сьвядомасьці, а тое, што людскі род захаваў здольнасьць да вольнага мысьленьня пад тысячагадовым прыгнётам і грамадства, і дзяржавы, і тых жа рэлігій. Не ператварыўся ў статкі жывёлаў, не дэградаваў назад у малпаў, а рухаецца ў вызначаным кірунку. Дасканаліць і дасканаліць сваё штучнае асяроддзе наперакор войнам і рэвалюцыям, стыхійным бедствам і эпідэміям, дыктатарам і чыноўнікам. Ну, магчыма, для разуменьня і гэтага феномена трэба шукаць правільную фармулёўку задачы, як раіць Докінз.

13.10.2009 19:42 фенолог

Зьвярніце ўвагу – аўтар піша менавіта пра рэлігіі, а не пра веру. Менавіта рэлігіі патрабуюць тых самых “напружаньняў”, “велізарных матэрыяльных выдаткаў”, невытлумачальных з пункту гледжаньня натуральнага адбору і карыснасьці для выжываньня віду. Вера не патрабуе матэрыяльнага ўцяленьня, яна ўнутры і яна зьяўляецца нейкай уласьцівасьцю людскай сьвядомасьці й менавіта яна, а не рэлігія, дапамагае выжываць, у тым ліку “не ператварацца ў статкі жывёлаў, не дэградаваць назад у малпаў” і г.д. Прычым, любая вера – вера ў вышэйшую істоту, у справядлівае грамадства (камунізм і астатнія ізмы – усяго толькі рэлігіі), у зялёных чалавечкаў…

Аналогія з матылькамі і зьнічкай не зусім карэктная. Там мы маем канкрэтны фізіялагічны механізм, які закладзены на ўзроўні інстынкту і дапамагае існаваньню віду. Тое ж, што апісвае аўтар у дачыненьні да метадаў выхаваньня і да т.п. не мае адносінаў да матылька. Гэтыя захады працуюць да 5 гадоў максімум. Ці вы да гэтага часу верыце ў Дзеда Мароза? Не, проста падтрымліваем традыцыю і рытуал.

Хаця пытаньне пастаўлена класна! Я ўсё ж схіляюся да ацэнкі рэлігіі, як нейкага рытуала, тэхналогіі, якая мае сацыяльнае прызначэньне для людскага грамадства. Да індывіда, яго сьвядомасьці гэта ня мае дачыненьня. Для людскай сьвядомасьці значэньне мае толькі вера і, баюся, дарвінізм тут не дапаможа.

04.01.2009 12:43 logistik

Вера, як кожная несвабода і абмежаваньне сьвядомасьці, рана ці позна матэрыялізуецца і патрабуе выдаткаў. Выжыць дапамагаюць веды і ўменьні.

05.01.2009 15:59 фенолог

А якія яшчэ несвабоды і абмежаваньні сьвядомасьці “рана ці позна матэрыялізуюцца і патрабуюць выдаткаў”? Матэрыялізацыя і выдаткі ўзьнікаюць тады, калі вера становіцца сацыяльнай тэхналогіяй, то бок пераходзіць з індывідуальнай катэгорыі ў грамадскую. Але тады якраз і ўзьнікае рэлігія. Калі вера (рэлігія) не дапамагае выжыць – яна другасная, непрыдатная і нават шкодная. Чыста дарвінаўскі падыход. Вы забылі яшчэ інстынкты, а менавіта яны, у першую чаргу, забясьпечваюць выжываньне.

Раптам падумалася: адно з асноўных адрозьненьняў чалавека ад астатніх жывёлаў гэта здольнасьць да абстрактнага мысьленьня (чым мы з вамі зараз і займаемся) і, самае галоўнае, здольнасьць хаця б часткова рэалізоўваць гэтыя абстракцыі ў рэальнасьці. Можа, тут дзе-небудзь пакапаць?

06.01.2009 12:31 logistik

“… з барацьбы ў прыродзе, з голаду і сьмерці непасрэдна выцякае самы высокі вынік, які розум у стане сабе ўявіць, — утварэньне вышэйшых жывёлаў. Ёсьць вялікасьць у гэтым меркаваньні, паводле якога жыцьцё з яго рознымі праявамі Творца першасна ўцяліў у адну ці абмежаваную колькасьць формаў; … з такога простага пачатку разьвілася і працягвае разьвівацца бясконцая колькасьць самых прыгожых і самых уражвальных формаў”. Гэтыя словы напісаў Чарльз Дарвін у сваёй манаграфіі “Паходжаньне відаў шляхам натуральнага адбору…”, глава XV, пераклад з 6-га выданьня (Лондан, 1872 г.).

Акрамя пададзенай цытаты ёсьць цікавая заўвага да той жа кнігі: “… у адносінах да матэрыяльнага сьвету мы можам дапусьціць, прынамсі, наступнае: мы можам бачыць, што зьявы выклікаюцца не асобнымі ўмяшальніцтвамі Боскай сілы, якая аказвае свой уплыў у кожным асобным выпадку, але праз усталяваньне агульных законаў”.

А вы пішаце: “Калі вера (рэлігія) не дапамагае выжыць – яна другасная, некарысная і нават шкодная. Чыста дарвінісцкі падыход”. А сам Дарвін не рашыўся на такую моцную выснову. У параўнаньні з аўтарамі біблейскіх гісторый Чарльз Дарвін толькі замахнуўся на колькасьць спраў стваральніка і тэрміны ўмяшальніцтва творцы ў прыроду.

Яшчэ ў вашых паведамленьнях я зьвярнуў увагу на дзьве фразы: “Гэтыя прыёмы працуюць да 5 гадоў максімум”; “Матэрыялізацыя і затраты ўзьнікаюць тады, калі вера становіцца сацыяльнай тэхналогіяй, г.зн. пераходзіць зь індывідуальнай катэгорую ў грамадскую”.

Калі ўважліва прыглядзецца да іншых, нескладана заўважыць сталае зьяўленьне вераваньняў і ў дарослых людзей, прычым па-за прымяненьнем якой-небудзь тэхналогіі. Асабістыя праблемы, хваробы, беды прымушаюць людзей шукаць выйсьце і адказы. А класічная (скрайне састарэлая) сістэма адукацыі разам са слабой медыцынай не дапюць рашэньня. Вось чалавек інстынктыўна і чапляецца за саломінку, г.зн. робіць тое ж, што і матылёк з кнігі Докінза. А саломінкай вельмі часта аказваецца не дамінуючая рэлігія (зь яе тэхналогіямі), а яе антыпод – домыслы, чуткі…

У мяне ёсьць прыклады, калі такая матэрыялізацыя вераваньняў ня толькі прывяла да затратаў, разбурыла людскія ўзаемаадносіны, але і згубіла жыцьцё.

У завяршэньня спрэчкі прапаную вызваліцца ад уяўленьня пра нас, як пра адзіных асобінаў, здольных да абстрактнага мысьленьня. Можна яшчэ казаць, што толькі мы ўмеем няверна дасканаліць штучнае асяроддзе свайго жыцьця, але і гэта можа аказацца памылкай, калі сьвет, які нас акаляе, ня ёсьць замкнёнай сістэмай.

У цэлым, застаюся пры сваім меркаваньні, што праца Докінза і падобныя кнігі ў першую чаргу каштоўныя тым, што разьнявольваюць сьвядомасьць.

03.01.2009 19:07  | фенолог

Вельмі спадабаўся гэты матэрыял. Пасьля сьвятаў паспрабую знайсьці кнігу. Можа ў іншых главах і ўтрымліваецца адказ на пытаньне ЯК ЗАРАДЖАЮЦЦА РЭЛІГІІ. На жаль, у гэтым адрыўку адказа няма. Ёсьць шыкоўнае апісаньне як яны распаўсюджваюцца, дапаўняюцца, эвалюцыянуюць… Але, на жаль, як зараджаюцца, няма.

У адным месцы яўнае вонкавае ўзьдзеяньне (карга-культуры), у іншым – дзеці. Але навошта і чаму нехта дзецям распавёў страшную гісторыю пра загробнае жыцьцё і да т.п. І галоўнае, хто гэтаму распавёў тое ж самае, калі ён быў дзіцём.

А, можа, першую рэлігію прыдумалі самі дзеці — у іх жа дуалізм і тэлеізм у сьвядомасьці!

12.01.2009 21:10  | viperr1122

Ведаеце, народ, пра што я падумаў чытаючы кнігу: … Дый увогуле, веруючы чалавек, альбо ня веруючы, якая розьніца. Галоўнае, каб чалавек быў добрым і маральным, тады і грамадства будзе лепшым…

04.02.2009 22:59  | demand

Мне кніга спадабалася, хаця матэрыял падаецца няроўна. Нешта разжоўваецца і абсмоктываецца занадта занудна, а нешта чытаецца лёгка. Акрамя таго, кідаецца ў вочы небесстароннасьць і нават агрэсіўнасьць аўтара. Але ў цэлым вельмі дэталёва разгледжаны многія бакі рэлігіі, пададзены добрыя прыклады, шмат тэмаў для развагаў.

08.03.2009 00:12  | borgirr

Незразумела, навошта матылькам арыентавацца на сьвятло. Чаму яны, бедныя, на сьвятло ляцяць, а шкодныя мухі ды камары – не.

Аўтар кажа, што рэлігіі зараджаюцца самі па сабе з бессьвядомаснага, і тут жа падае прыклады зваротнага. Падобна да сьпекуляцыі. Увогуле паданыя цікавыя факты і высновы, але здаецца, што аўтар зьбірае іх з паверхні, замест таго, каб капаць углыб.

10.03.2009 13:53  | Koko

Па-першае, кнігу прыемна чытаць, таму што бачыш, што ёсьць адзінадумцы і ты не адзін у сваіх перакананьнях. А тое ў нашым грамадстве, якое пагалоўна веруючае, недастаткова адукаванае, не імкнецца цікавіцца навуковымі поглядамі, стала нормай хадзіць у царкву, маліцца, вешаць іконы ў дамах й інш. У сьвецкай дзяржаве цэнтральныя тэлеканалы гадзінамі транслююць царкоўныя службы, першыя асобы дзяржавы там прысутнічаюць, усе запар хрысьцяцца. Узьнікае пытаньне: няўжо ўладам пасьля перабудовы, калі зьнікла агульная ідэя пабудовы “сьветлай будучыні”, спатрэбіўся новы рычаг маніпуляваньня сьвядомасьцю масаў, а можа адбылася масавая дэменцыя?

Па-другое, аўтарам зроблена вялікая праца, вывучана шмат крыніцаў, прыводзіцца вялікая колькасьць цытатаў іншых навукоўцаў і незвычайных людзей у падмацаваньне яго поглядаў. Бачныя востры розум аўтара і яго зацікаўленасьць навуковымі ведамі.

Па-трэцяе, чалавек, які не пакутуе ад ленасьці розуму, зразумее, што ў нашым сьвеце бог не патрэбны. Яму проста няма месца. Усё нашмат больш складанае і прыгожае!

20.03.2009 13:54  | art

“Усьвядоміўшы, што мы ёсьць прадуктамі дарвінаўскай эвалюцыі, разгледзім, які зь відаў натуральнага адбору першапачаткова спрыяў узьнікненьню рэлігіі”.

… альбо іншымі словамі: “Прызнаўшы сябе прадуктамі, паспрабуем зразумець, што перашкаджае іншым зрабіць гэта”.

На мой погляд – гэта вартыя жалю намаганьні пераканаць сябе й іншых, што атэізм – не дэградацыя.

04.04.2009 20:51  | vadyy

Прачытаў артыкул. Усё ж адчуваецца неразуменьне аўтарам асноўнага адрозьненьня чалавека ад жывёл, а менавіта здольнасьці да дысацыяцыі. Сама магчымасьць дысацыяцыі дала чалавеку велізарныя магчымасьці ў плане выжываньня, адначасна абудзіла вялікую колькасьць пабочных эфектаў, зь якіх рэлігія – адзін зь іх.

15.04.2009 06:18  | sir Antrekot

Ёсьць меркаваньне, што гэтыя дарагія рытуалы ды іншае патрэбныя толькі з-за таго, што мы па прыродзе сваёй … ня мелі б інакш адпаведнай павагі да таго, пра што нам кажуць. Ну, ня можам мы інакш. Былі б усе разумныя ды начытаныя, патлумачылі б нам адзін раз, што да чаго, і пайшлі б 10 запаветаў выконваць. Дык шмат хто і чытаць ня ўмее, і тлумачыць трэба прапісныя ісьціны па сто разоў… Але пры чым тут Бог? Вы нам скажыце, ёсьць ён, альбо не, а не апісвайце, якім чынам у яго вераць…

Псіхічная схільнасьць да рэлігіі

Ідэя аб псіхічных пабочных прадуктах натуральным чынам выцякае з дасьледаваньняў у важнай галіне навукі – эвалюцыйнай псіхалогіі, якая хутка разьвіваецца. Яшчэ адзін прыхільнік ідэі аб тым, што рэлігія зьяўляецца пабочным прадуктaм карысных псіхічных уласьцівасьцяў – псіхолаг Пол Блум – заўважыў, што ў дзяцей ёсьць натуральная схільнасьць да дуалізму. Паводле яго меркаваньня, людзі, а асабліва дзеці – прыроджаныя дуалісты і рэлігія зьяўляецца пабочным вынікам гэтага інстынктыўнага дуалізму.

Дуаліст лічыць, што паміж матэрыяй і сьвядомасьцю існуе карэннае адрозьненьне. Маніст, насупраць, лічыць сьвядомасьць спараджэньнем матэрыі (мазгавых тканак ці, магчыма, кампутара), ня здольным існаваць асобна ад яе.

Дуалісту ўяўляецца, што сьвядомасьць – гэта свайго роду бесцялесны дух, які жыве ў целе і тэарэтычна здольны пакінуць яго і перамясьціцца ў іншы прытулак. Дуалісты з гатовасьцю тлумачаць псіхічныя захворваньні “ўваходжаньнем нячыстай сілы”, то бок тым, што ў целе хворага часова ўладкаваліся злыя духі, якіх трэба “выгнаць”. Пры найменшай магчымасьці дуалісты персаніфікуюць неадухоўленыя фізічныя аб’екты і знаходзяць духаў і дэманаў у вадападах і аблоках.

Напісаны ў 1882 годзе раман Ф. Анстэя “Шыварат-навыварат” ня выклікаў бы зьдзіўленьня ў дуаліста, але, уласна кажучы, незразумелы такому, як я, маністу да мозгу костак.

Пан Балціцьюд і яго сын выяўляюць, што чароўным чынам памяняліся целамі. Бацька, да найвялікшай радасьці сына, павінен цяпер хадзіць у вобліку хлопчыка ў школу, а сын, у целе дарослага, ледзь не даводзіць няўмелым кіраўніцтвам бацькоўскую фірму да банкруцтва. Аналагічную задумку знаходзім і ў П.Г. Вудхаўза ў апавяданьні “Весялільны газ”, дзе граф Хавершот і дзяўчына-актрыса, адначасова ўсыплёныя ў суседніх крэслах зубнога лекара, прачынаюцца пасьля абмену целамі. Ізноў жа, сюжэт мае сэнс толькі для дуалістаў.

Падобна як і большасьць навукоўцаў, я не дуаліст, што, аднак, не перашкаджае мне любіць і “Шыварат-навыварат”, і “Весялільны газ”. Пол Блум растлумачыў бы гэта тым, што, нягледзячы на сьвядомую прыхільнасьць да навуковага манізму, я, тым ня менш – прадукт людскай эвалюцыі і на інстынктыўным узроўні застаюся дуалістам.

Ідэя аб існаваньні недзе па-за дасягальнасьцю людскіх пачуцьцяў “мяне”, здольнага, прынамсі ў мастацкай літаратуры, перамяшчацца ў чужую галаву, вельмі глыбока закаранёная ў нашай сьвядомасьці і не зьнікае цалкам нават у выпадку інтэлектуальнай прыхільнасьці да манізму.

Блум пацьвярджае гэта эксьперыментальнымі данымі, якія паказваюць, што дзеці, асабліва малыя, значна больш схільныя да дуалізму, чым дарослыя. З гэтага можна зрабіць выснову, што схільнасьць да дуалізму ўбудаваная ў чалавечы мозг, што, па меркаваньні Блума, стварае натуральную схільнасьць да ўспрыняцьця рэлігійных ідэй.

Блум таксама высоўвае гіпотэзу аб прыроднай схільнасьці людзей да крэацыянізму. Натуральны адбор цяжка зразумець на інтуітыўным узроўні. Як паказала ў сваім артыкуле “Дзеці – “інтуітыўныя тэісты”?” Дэбора Кэлеман, малыя схільны ўсяму прыпісваць мэту. Аблокі патрэбныя “для дажджу”. Вострыя абломкі скалаў – “каб зьвяры маглі пацерціся аб іх, калі ў іх зачэшацца скурка”. Наданьне ўсяму мэтазгоднасьці называецца тэлеалогіяй. Дзеці – прыроджаныя тэлеолагі й могуць заставацца такімі да канца сваіх дзён.

У пэўных умовах прыроджаны дуалізм і прыроджаная тэлеалогія схіляюць розум да рэлігіі, падобна, як безразважнае падпарадкаваньне матылька нябеснаму компасу схіляе яго да неадвольнага “самазабойства”. Уласьцівы для нас дуалізм дапамагае паверыць у “душу”, якая жыве ў целе, але не зьяўляецца яго складовай часткай. Пасьля гэтага ня так ужо і цяжка ўявіць сабе перамяшчэньне такога бесцялеснага духу ў іншы прытулак пасьля сьмерці цялеснай абалонкі. Таксама будзе лёгка ўявіць існаваньне боскай волі, якая зьяўляецца не ўласьцівасьцю складана арганізаванай матэрыі, а “чыстым” нематэрыяльным духам. Дзіцячая тэлеалогія зь яшчэ большай відавочнасьцю падштурхоўвае нас да рэлігіі. Калі ўсё мае мэту, дык хто яе ўсталяваў? Вядома, Бог.

Карыснасьць сьветлавога компаса для матылька відавочная, але ў чым выгада гэтых двух псіхічных асаблівасьцяў? Чаму натуральны адбор садзейнічаў дуалізму і тэлеалогіі ў сьвядомасьці нашых далёкіх продкаў і іх нашчадкаў?

Для выжываньня ў нашым сьвеце вельмі важна заранёў ведаць паводзіны навакольных аб’ектаў, і можна меркаваць, што натуральны адбор дасканаліў наш мозг для хуткага і эфектыўнага выкананьня падобнай працы. Ці могуць дуалізм і тэлеалогія неяк дапамагчы ў гэтым? Каб лепш разабрацца ў данай гіпотэзе, выкарыстаем запрапанаваны філосафам Дэніэлам Дэннэтам панятак “мэтавы, ці інтэнцыянальны, узровень”.

Дэннэт вылучыў тры ўзроўні, ці пазіцыі, на якіх працуе нашае мысьленьне пры спробе зразумець і, такім чынам, прадказаць паводзіны жывёлаў, механізмаў ці супляменьнікаў: “фізічны”, “праектны” і “мэтавы”.

Фізічны ўзровень, у прынцыпе заўсёды працуе незаганна, таму што ўсё атачэньне падпарадкоўваецца законам фізікі. Але прадказаньне паводзінаў аб’екта на падставе аналіза яго фізічных уласьцівасьцяў можа быць вельмі працяглай справай. На той час, як будуць разьлічаны ўсе ўзаемадзеяньні рухомых частак складанага аб’екта, прадказаньне яго паводзінаў, хутчэй за ўсё, нам ужо не спатрэбіцца. Для спраектаваных аб’ектаў накшталт пральнай машыны больш эканамічна працаваць адразу на праектным узроўні. Без аналізу фізічных дэталяў мы можам прадказаць паводзіны аб’екта на падставе яго дызайну. Паводле словаў Дэннэта, …амаль кожны можа кінуць хуткі позірк на стрэлкі будзільніка і прадказаць, калі той зазьвініць. Нам ня важна і не абавязкова ведаць, ці працуе ён на пружыне, батарэйках або сілкуецца ад сонца, ці мае ўнутры медныя шасьцяронкі або крамнёвую мікрасьхему – мы проста мяркуем, што ён сканструяваны так, каб зазьвінець у вызначаны на цыферблаце час.

Жывыя арганізмы ніхто не праектаваў, але, дзякуючы ўплыву натуральнага адбору, у дачыненьні да іх таксама можна рабіць прагнозы на праектным узроўні. Калі меркаваць, што сэрца “зроблена” для перапампоўваньня крыві, мы хутчэй разьбярэмся ў яго працы. На падставе меркаваньня аб тым, што яркая афарбоўка кветак “спраектавана” для прывабліваньня пчолаў, Карл фон Фрыш адкрыў каляровы зрок у апошніх (хаця да гэтага лічылася, што пчолы не адрозьніваюць колеры).

Мэтавы, ці інтэнцыянальны, узровень (узровень намераў) у параўнаньні з праектным зьяўляецца яшчэ больш эфектыўным спрашчэньнем задачы. Мяркуецца, што аб’ект ня толькі спраектаваны з пэўнай мэтай, але яшчэ і ўтрымлівае ў сабе нейкі актыўны пачатак, які накіроўвае яго дзеяньні да пэўнай мэты. Пры сустрэчы з тыграм лепш не задумвацца надоўга аб яго магчымых паводзінах. Ня важна, як узаемадзейнічаюць на фізічным узроўні яго малекулы, ня важна, як сканструяваны яго лапы, кіпцюры і зубы. Гэты коцік зьбіраецца вамі паабедаць і дзеля выкананьня свайго намеру ён самым спрытным і эфектыўным чынам выкарыстае і лапы, і кіпцюры, і зубы. Самым хуткім спосабам прадказаньня яго паводзінаў будзе забыць аб фізічным і праектным узроўні і адразу пераскочыць на мэтавы.

Падаецца вельмі падобным да праўды, што праца на мэтавым узроўні – гэта вартасны для выжываньня механізм працы мозга, які дазваляе паскорыць прыняцьце рашэньняў у выпадку небясьпекі ці ў складаныхз сацыяльных сітуацыях.

Мэтавы ўзровень, падобна да праектнага, дазваляе паскорыць прадказаньне паводзінаў навакольных аб’ектаў, а гэта, у сваю чаргу, дапамагае выжыць. Таму натуральны адбор садзейнічаў выкарыстаньню мозгам прадказаньняў на мэтавым узроўні для паскарэньня працы. Такім чынам, мы проста запраграмаваныя прыпісваць намеры аб’ектам, ад паводзінаў якіх залежыць наша існаваньне.

Праектны і мэтавы ўзроўні – гэта карысныя механізмы сьвядомасьці, якія дазваляюць паскорыць прадказаньне паводзінаў важных для выжываньня аб’ектаў, такіх як драпежнікі або патэнцыйныя партнэры. Але, падобна да іншых карысных прыстасаваньняў, гэтыя механізмы могуць даць асечку. Дзеці і прымітыўныя народы прыпісваюць мэтанакіраваныя паводзіны надвор’ю, хвалям, плыням, падзеньню каменьня. Мы актыўна займаемся пошукамі мэтанакіраванасьці й нечай волі там, дзе яе няма, і падазраем злосны ці добры намер у абыякавасьці прыроды.

Рэлігія можа быць пабочным прадуктам нейкага іррацыянальнага механізму, уласьцівага мозгу

Ці ня можа іррацыянальнае рэлігійнае пачуцьцё быць пабочным прадуктам іррацыянальных механізмаў, якія натуральны адбор убудаваў у наш мозг для таго, каб мы маглі закахацца?

Сапраўды, паводзіны ахопленага рэлігійнасьцю індывіда часта ўражвальна нагадваюць паводзіны, уласьцівыя для закаханых. Каханьне здольна задзейнічаць вельмі магутныя механізмы розуму. Філосаф Энтані Кэнні сур’ёзна і кранальна апісвае асалоду, якая чакае таго, хто здолее паверыць у таінства пераджыцьцяўленьня. Кэнні распавядае пра сваё рукапалажэньне, пасьля чаго, у якасьці каталіцкага сьвятара, ён мог служыць месу. Кэнні з жывасьцю ўспамінае “…захапленьне першых месяцаў пасьля атрыманьня міласьці божай чытаць месу. З прыроды сваёй па раніцах лянівы і сонны, я вельмі рана выскокваў тады з ложка, напоўнены бадзёрасьцю і захапленьнем ад думкі пра выключны чын, зьдзейсьніць які дазволіў мне лёс… больш за ўсё мяне захапляў момант дотыку да цела Хрыстова, блізкасьць сьвятара да Ісуса. Пасьля асьвячэньня я, як закаханы ў вочы нявесьце, зачаравана глядзеў на аблатку… Гэтыя першыя дні знаходжаньня ў сане запомніліся мне абсалютным, трапяткім шчасьцем; гэта было штосьці вельмі каштоўнае”.

У кнізе “Шэсьць неверагодных справаў з самага ранку” біёлаг Льюіс Волперт выказвае меркаваньне, якое можна разглядаць як абагульненьне ідэі канструктыўнай іррацыянальнасьці. На яго думку, іррацыянальная моцная перакананасьць ахоўвае ад няпэўнасьці, уласьцівай разуму: “Калі б карысныя для выжываньня веды і ўяўленьні не захоўваліся цьвёрдай рукой, гэта было б нявыгадна на раньніх этапах эвалюцыі чалавека. Напрыклад, падчас паляваньня ці вытворчасьці прыладаў працы сталыя хістаньні і перамена рашэньняў былі б шкоднымі”. З аргумента Волперта сьледуе, што, прынамсі, у некаторых сітуацыях, больш выгадна працягваць прытрымлівацца іррацыянальных перакананьняў, нават калі новыя даныя ці абставіны даюць падставы іх перагледзець.

Каханьне можна разглядаць як прыватны выпадак “канструктыўнай іррацыянальнасьці”, якая, у сваю чаргу, уяўляе зь сябе яшчэ адзін прыклад карыснай псіхічнай уласьцівасьці, здольнай спарадзіць у якасьці пабочнага прадукту іррацыянальныя рэлігійныя паводзіны.

Антраполаг Ліянэл Тайгер робіць аналагічныя заўвагі ў кнізе “Аптымізм: біялогія надзеі”. У раздзеле аб “абарончым блакаваньні ўспрыманьня” знаходзім сувязь з абмеркаванай вышэй канструктыўнай іррацыянальнасьцю: “Людская сьвядомасьць мае тэндэнцыю прымаць жаданае за сапраўднае. Людзі, у літаральным сэнсе слова, не заўважаюць непрыемныя для іх факты, але з гатовасьцю бачаць усё пазітыўнае. Напрыклад, словы, якія выклікаюць трывогу, паддосьледныя могуць прачытаць толькі пры адносна больш яркім асьвятленьні”.

Сувязь веры ў жаданае з рэлігійным мысьленьнем не патрабуе тлумачэньня.

Тэорыя аб тым, што рэлігія зьяўляецца выпадковым пабочным прадуктам – прыкрай праявай чагосьці карыснага, уяўляецца мне найбольш пераканаўчай. Ня важна, якой бязглуздзіцай заразіцца дзіцячая сьвядомасьць. Але, раз заражаны, дзіцёнак вырасьце і заразіць гэтай бязглуздзіцай наступнае пакаленьне.

Пэўная агульнасьць уласьцівасьцяў людскай псіхікі абумоўлівае прысутнасьць ў розных рэлігіях падобных істотных рысаў. Многія рэлігіі, напрыклад, утрымліваюць аб’ектыўна неверагодныя, але суб’ектыўна пажаданыя дактрыны аб захаваньні нашай духовай істоты пасьля фізічнай сьмерці. Ідэя несьмяротнасьці жыве і распаўсюджваецца дзякуючы сваёй прывабнасьці. А прывабнасьць працуе дзякуючы амаль паўсюднай тэндэнцыі людскай сьвядомасьці верыць у тое, што хочацца (“Бацькам той думкі было жаданьне тваё”, — як сказаў сыну кароль Генрых IV у Шэксьпіра ў “Кароль Генрых IV”).

Не выклікае сумневу, што многія атрыбуты рэлігіі садзейнічаюць яе выжываньню, падобна як і выжываньню саміх гэтых атрыбутаў, у віры людскай культуры. Рэлігійныя лідары ў стане прыдумаць улоўкі, якія садзейнічаюць выжываньню веры. Марцін Лютэр добра ўсьведамляў, што найгалоўным ворагам рэлігіі зьяўляецца розум, і нястомна засьцерагаў аб яго небясьпецы: “У асобе розума рэлігія мае самага страшнага ворага; ён ніколі не дапамагае нам у духовых пытаньнях, але значна часьцей змагаецца з богавым Словам”. І наступнае: “Той, хто жадае стаць сапраўдным хрысьціянінам, павінен вырваць вочы ў розуму”. Лютэр ня меў бы цяжкасьцяў разумна распрацаваць неразумныя, неабходныя для выжываньня асьпекты веры. Але гэта яшчэ не азначае, што ён ці нехта іншы гэта зрабілі. Даныя асьпекты цалкам маглі разьвіцца ў выніку (негенетычнага) натуральнага адбору.

Нягледзячы на верагодны ўдзел звычайнага дарвінаўскага адбору ў фармаваньні псіхічнай схільнасьці да стварэньня рэлігіі як пабочнага прадукту, малаверагодна, што генетычны адбор меў значную ролю ў афармленьні канкрэтных дэталяў рэлігіі. Вышэй ужо адзначалася, што пры спробе выкарыстаньня тэорыі адбору для тлумачэньня гэтых дэталяў трэба апераваць ня генамі, а іх культурнымі эквівалентамі.

Адсюль, ці ня можа аказацца, што рэлігіі зроблены з такога матэрыялу, як мемы?

Асьцярожна, не наступі на мае мемы

У пытаньнях рэлігіі праўда – гэта той пункт гледжаньня, якому ўдалося выжыць.

Оскар Уальд

Дазвольце пачаць гэты разьдзел з нагадваньня аб тым, што натуральны адбор цярпець ня можа марнатравіць рэсурсы і таму любая ўніверсальная для віду ўласьцівасьць – як, напрыклад, рэлігія – павінна забясьпечваць хоць якую перавагу, іначай яна б даўно зьнікла. Аднак, яшчэ раз адзначым, гэтая перавага зусім не абавязкова павінна садзейнічаць выжываньню ці размнажэньню таго самага індывіда, у якога назіраецца гэтая ўласьцівасьць. Як мы ўжо бачылі, распаўсюджанасьць прастуды сярод прадстаўнікоў нашага віду пераканаўча тлумачыцца выгадай, якую атрымліваюць гены віруса гэтай агіднай хваробы.

Але атрымальнікамі выгады не абавязкова павінны быць гены — прыдасца любы рэплікатар. Гены – гэта толькі самыя вядомыя ўзоры рэплікатараў. У якасьці іншых кандыдатаў можна назваць камп’ютарныя вірусы і прадмет данага раздзела – мемы як адзінкі культурнага спадкаваньня [далей “мемы” – гэта рэлігійныя ідэі. – Рэд.].

Некаторыя рэлігійныя ідэі, падобна да некаторых генаў, маглі выжыць дзякуючы ўласным перавагам. Некаторыя рэлігійныя ідэі выжываюць па прычыне сумяшчальнасьці зь іншымі, ужо шырока распаўсюджанымі ў пуле мемамі, то бок як частка мемплексу. Ніжэй падаецца пералік рэлігійных мемаў, выжываньне якіх можна патлумачыць або ўласнымі перавагамі, або сумяшчальнасьцю з наяўным мемплексам.

- Вы перажывеце ўласную сьмерць.

- Пасьля пакутніцкай сьмерці вы трапіце ў самую лепшую частку раю і атрымаеце ў сваё распараджэньне семдзесят дзьве нявіньніцы (паспачувайце лёсу няшчасных нявінніцаў).

- Е́расьнікаў, зьневажальнікаў Бога і адступнікаў трэба забіваць (ці караць іншым чынам, напрыклад, выгнаньнем зь сям’і).

- Вера ў Бога зьяўляецца вышэйшай дабрадзейнасьцю. Калі яна пахіснулася, неабходна прыкласьці ўсе намаганьні для яе аднаўленьня і маліць пры гэтым Бога выкараніць нявер’е.

- Вера (недаказальная ўпэўненасьць у чымсьці) зьяўляецца дабрадзейнасьцю. Чым мацней вашая вера перад тварам доказаў зваротнага, тым больш вашая дабрадзейнасьць. Асабліва высока ўзнагароджваюцца рэлігійныя віртуозы, якія здольны верыць у зусім бязглуздыя, непацьверджаныя і, па сутнасьці, непацьвяржальныя рэчы насуперак усім фактам і здороваму сэнсу.

- Любы, нават няверуючы чалавек павінен аўтаматычна і без развагаў паважаць рэлігійныя вераваньні больш, чым ён паважае любыя іншыя перакананьні.

- Існуюць дзіўныя рэчы (такія, як троіца, пераджыцьцяўленьне, богаўцяленьне), якія нам не прызначана разумець. Лепш нават не спрабаваць, бо спроба зразумець можа прывесьці да іх разбурэньня. Называйце іх таінствам і навучыцеся задавальняцца гэтым.

- Прыгожая музыка, мастацтва і Сьвятое Пісаньне зьяўляюцца такімі выражэньнямі рэлігійных ідэй, якія самі тыражуюцца.

Некаторыя зь пералічаных ідэй, магчыма, маюць дастатковую вартасьць для ўласнага выжываньня, каб дасягнуць посьпеху ў любым мемплексе. Але, у аналогіі зь генамі, некаторыя мемы выжываюць толькі ў групе зь іншымі мемамі, у выніку чаго ўтвараюцца альтэрнатыўныя мемплаксы. У якасьці двух альтэрнатыўных мемплексаў можна разглядаць дзьве альтэрнатыўныя рэлігіі. Іслам, напрыклад, можна параўнаць з сукупнасьцю генаў драпежнікаў, будызм – з сукупнасьцю генаў траваедных. Калі казаць строга, ідэі адной рэлігіі ня “лепш” за ідэі іншай, падобна як гены драпежнікаў ня “лепш” генаў траваедных. Ад рэлігійных мемаў не патрабуецца абсалютная здольнасьць да выжываньня; ім толькі трэба добра працаваць у прысутнасьці іншых мемаў сваёй рэлігіі, але ня мемаў іншых рэлігій.

Арганізаваныя рэлігіі арганізуюцца людзьмі: сьвятарамі, япіскапамі, імамамі, аяталамі. Але яшчэ раз прыгадваю прыклад з Марцінам Лютэрам і хачу падкрэсьліць: гэта не азначае, што рэлігіі былі людзьмі прыдуманыя і “спраектаваныя”. Нават калі трымальнікі ўлады эксплуатуюць рэлігію і маніпулююць ёю паводле ўласных мэтаў, існуе значная верагоднасьць таго, што большая частка дэталяў кожнай рэлігіі зьявілася ў выніку несьвядомай эвалюцыі. Прычына гэтаму – не генетычны натуральны адбор – ён праграмнае забесьпячэньне ніжэйшага ўзроўню, неабходнае для ажыцьцяўленьня меметычнага адбору. Зьдзейсьнены ў даным асяроддзі меметычны натуральны адбор прапануе рацыянальнае тлумачэньне дэталяў разьвіцьця канкрэтных рэлігій.

Эвалюцыя ўласьцівая большасьці рэлігій. Якой бы тэорыі эвалюцыі рэлігій мы ні прытрымліваліся, яна павінна быць здольнай патлумачыць уражвальную хуткасьць працэсу рэлігійнай эвалюцыі ў спрыяльных умовах. Разгледзім гэта на прыкладзе.

Ка́рга-культуры

У фільме “Жыцьцё Браяна по Монці Пайтону” адной з мноства верна зацемленых дэталяў зьяўляецца тое, зь якой уражвальнай хуткасьцю можа ўзьнікнуць той ці іншы рэлігійны культ. Ён зьяўляецца літаральна імгненна, замацоўваецца ў культурным жыцьці і з застрашвальнай хуткасьцю пачынае выконваць усё больш важную ролю. Самымі вядомымі з рэальных прыкладаў падобных культаў зьяўляюцца карга-культуры ціхаакіянскай Меланэзіі й Новай Гвінэі. Яшчэ сьвежая ўся гісторыя гэтых культаў – ад зьяўленьня да згасаньня. У адрозьненьне ад культу Ісуса, даставерных сьведчаньняў аб зараджэньні якога не захавалася, у даным выпадку ўсе падзеі разгортваліся ў нас навідавоку. Культ хрысьціянства амаль напэўна зарадзіўся падобным жа чынам і распаўсюджваўся спачатку ня менш імкліва.

Мая галоўная крыніца ведаў аб карга-культурах – кніга дэвіда Атэнбора “Пошукі ў раі”. Усе культы – ад самых раньніх, дзевятнаццатага стагоддзя, і да больш вядомых, якія ўзьніклі ўжо пасьля заканчэньня Другой сусьветнай вайны, — сьледавалі адной і той жа сьхеме.

Відаць, у кожным выпадку абарыгены былі глыбока ўражаны цудоўнымі прыладамі, якія належалі белым прыхадням – адміністратарам, салдатам, місіянерам. Магчыма, яны сталі ахвярамі Трэцяга закона Артура Кларка: “Любую дастаткова разьвітую тэхналогію немагчыма адрозьніць ад чараўніцтва”.

Жыхыры астравоў заўважалі, што белыя ўладальнікі гэтых цудаў ніколі не выраблялі іх самі. Для рэпараваньня іх адсылалі прэч, а новыя прылады зьяўляліся ў якасьці “грузу” на караблях і, пазьней, на самалётах. Ніхто ніколі не бачыў белага чалавека, які займаўся вытворчасьцю ці рэпараваньнем чагосьці; больш за тое, белыя людзі ўвогуле не займаліся якой бы ні было карыснай дзейнасьцю (сядзеньне за сталом і перабіраньне паперак яўна было нейкім рэлігійным рытуалам). Звышнатуральнае паходжаньне “грузу” не выклікала сумневу. Быццам у пацьверджаньне гэтай гіпотэзы, некаторыя дзеяньні белых людзей можна было расцаніць толькі як рэлігійныя цырымоніі: “Яны будуюць высокія мачты і замацоўваюць на іх дрот; сядзяць і слухаюць маленькія кардоначкі, якія мільгацяць агеньчыкамі й выдаюць загадкавыя гукі ды прыглушаныя галасы; угаворваюць мясцовае насельніцтва апранаць аднолькавае адзеньне і крочыць назад-наперад – больш бессэнсоўнага занятку і ўявіць сабе нельга. І раптам туземцы знайшлі адгадку таямніцы. Усе гэтыя незразумелыя дзеяньні – і ёсьць рытуалы, пры дапамозе якіх белы чалавек пераконвае багоў прысылаць “груз”. Туземцу, каб атрымаць “груз”, таксама трэба рабіць гэтыя дзеяньні”.

Уражвае, што падобныя карга-культуры незалежна зарадзіліся на астравах, аддаленых адзін ад аднаго ня толькі геаграфічна, але і ў культурным плане. Дэвід Атэнбора піша, што “антраполагі зафіксавалі два асобныя выпадкі ў Новай Каледоніі, чатыры – на Саламонавых астравах, чатыры – на Фіджы, сем – на Новых Гебрыдах і больш за сорак – у Новай Гвінэі. Прычым, як правіла, яны ўзьніклі цалкам незалежна адзін ад аднаго. У большасьці гэтых рэлігій сьцьвярджаецца, што ў дзень апакаліпсісу разам з грузам прыдзе нейкі месія”.

Незалежнае зараджэньне такой колькасьці ніяк не зьвязаных, але падобных культаў паказвае на пэўныя асаблівасьці людскай псіхікі ў цэлым.

Адзін добра вядомы культ на востраве Танна архіпелагу Новыя Гебрыды (з 1980 года мае назву Вануату) існуе да гэтага часу. Цэнтральная фігура культу – месія зь імем Джон Фрум. Першыя спамінаньні аб Джоне Фруме ў афіцыйных дакументах датаваныя 1940 годам, аднак, нягледзячы на моладасьць гэтага міфа, нікому не вядома, ці існаваў Джон Фрум на самой справе. Адна зь легендаў апісвае яго як апранутага ў паліто з бліскучымі гузікамі невысокага чалавека з тонкім голасам і бялёсымі валасамі. Ён рабіў дзіўныя прароцтвы і прыкладаў усе намаганьні дзеля таго, каб настроіць насельніцтва супраць місіянераў. Урэшце ён вярнуўся да продкаў пасьля таго, як паабяцаў свой трыюмфальны другі прыход, які будзе суправаджацца багатым “грузам”. У яго бачаньні канца сьвету фігураваў “вялікі катаклізм: упадуць горы і засыплюцца даліны, старыя зноў стануць маладымі, зьнікнуць хваробы, белыя людзі будуць назаўсёды выгнаныя з вострава, а “груз” прыдзе ў такой колькасьці, што кожны зможа ўзяць, колькі пажадае.

Трохі пазьней распаўсюдзілася новая дактрына, якая абвяшчала, што Джон Фрум – кароль Амерыкі. Як быццам знарок, прыблізна ў гэты час на Новыя Гебрыды прыбылі амерыканскія войскі, і – вось дык цуд – сярод салдатаў былі чарнаскурыя людзі, якія не былі жабракамі, як туземцы, але “…мелі “груз” у такой жа вялікай колькасьці, як і белыя салдаты. Хваля радаснага ўзбуджэньня захлынула Танну. Апакаліпсіс непазьбежна павінен быў вось-вось адбыцца. Здавалася, усе рыхтаваліся да прыезду Джона Фрума. Адзін са старэйшын аб’явіў, што Джон Фрум прыляціць з Амерыкі на самалёце, і сотні людзей пачалі расчышчаць кустоўе ў цэнтры вострава